صفحهٔ اصلی

ایران‌‌پدیا دانشنامه‌ی اپوزیسیون ایران است؛ دانشنامه‌ای مستند برای ایرانیانی که می‌خواهند روایت بدون سانسور و دقیق تاریخ صدساله‌ی ایران -به‌ویژه چهل سال اخیر- را بدانند.

ایران‌پدیا در ۱۵ شهریور ۱۳۹۶ فعالیت خود را آغاز کرد و هم‌اکنون (۳۱ شهریور ۱۴۰۵ خورشیدی) ۲٬۷۴۵ نوشتار دارد. مقاله‌های این دانشنامه باید بی‌طرفانه و با استناد به منابع معتبر و بدون لحن تبلیغی و بدون پایمال کردن حق نشر دیگران باشند. مطالب ایران‌پدیا همواره در حال تکمیل و بازتکمیل، ویرایش و بازویرایش است.

ناوبری سریع

   * صفحهٔ اصلی  
   * مقاله‌های برگزیده  
   * نوشتارهای جدید  
   * نگاره روز  
   * پروژه‌های همکاری  
   * تماس با ما

   ایران‌پدیا را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید   پرونده:Instagram icon.pngپرونده:X logo 2023.svgپرونده:Telegram logo.svg   پرونده:YouTube full-color icon (2024).svg

       موضوعات اصلی
       ویرایش

موضوعات اصلی

• ۱ اانقلاب‌ها، اعتراضات و جنبش‌های اعتراضی

۱.۱ اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ مقاله‌های اصلی و رویدادها

 · اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ · کشتار در ملکشاهی ۱۴۰۴ · حمله به بیمارستان خمینی ایلام · ادامه...

۱.۲ فهرست و و مشخصات جانباختگان

اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ جان‌باختگان ·

۱.۳ مشخصات جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴

 · داریوش انصاری بختیاروند · امیرحسام خدایاری‌فرد · شایان اسدالهی · رضا عظیم‌زاده · خداداد شیروانی · وهاب موسوی · مصطفی فلاحی · سجاد والامنش · احمد جلیل · منصور مختاری · امیرحسین بیاتی · سروش سلیمانی · ادامه...

۱.۱ اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ مقاله‌های اصلی و رویدادها

 · اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران · جمعه خونین زاهدان · خیزش ایذه · ادامه...

۱.۲ جستارهای وابسته

 · کوکتل مولوتف · ادامه...

۱.۳ فهرست و مشخصات جانباختگان

اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ جان‌باختگان ·

۱.۴ مشخصات جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱

 · مهسا امینی · نیکا شاکرمی · سیاوش محمودی · مونا نقیب · غزاله چلاوی · کومار درافتاده · عرفان زمانی · کیان پیرفلک · آرنیکا قائم‌مقامی · علی عراقی · حنانه کیاکجوری · سارینا اسماعیل‌زاده · ادامه...

۱.۵ اعدام‌شدگان

 · قاسم آبسته · ایوب کریمی · محمد قبادلو · محمدمهدی کرمی · محسن شکاری · مجیدرضا رهنورد · مجاهد کورکور · ادامه...

• ۲ افراد

۲.۱ زنان

 · زنان پیشگام در قیام‌های ایران · زنان در نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران · ادامه...

۲.۲ قربانیان آپارتایدٰ

 · فاطمه سلطانی ·

۲.۳ هنرمندان

 · مرضیه · مرتضی حنانه · حبیب‌الله بدیعی · آندرانیک آساطوریان · مرجان · محمد شمس · حمیدرضا طاهرزاده · ناهید همت‌آبادی · منصور قدرخواه · عماد رام · فریدون ژورک · پرویز یاحقی · امیر آرام · منوچهر طاهرزاده · فرهاد مهراد · محمدرضا شجریان · غلامحسین بنان · بیژن مفید · ادامه...

۲.۴ ورزشکاران

 · پوریای ولی · غلامرضا تختی · حبیب خبیری · هوشنگ منتظرالظهور · محمدقربانی · مسلم اسکندر فیلابی · حسن نایب‌آقا · فروزان عبدی · سید محمد خادم حقیقت · ناصر حجازی · ادامه...

۲.۵ نویسندگان و شاعران

۲.۵.۱ نویسندگان و شاعران ایرانی

 · منوچهر هزارخانی · سیمین بهبهانی · محمد فرخی یزدی · میرزاده عشقی · رحمان کریمی · غزاله علیزاده · فریدون مشیری · نیما یوشیج · صادق چوبک · صادق هدایت · حافظ · مولوی · غلامحسین ساعدی · جلال آل‌احمد · شیرکو بیکس · احمد شاملو · فروغ فرخزاد · سهراب سپهری · حمید اسدیان · ادامه...

۲.۵.۲ نویسندگان و شاعران جهان

 · برتولت برشت · پابلو نرودا · فدریکو گارسیا لورکا · رابیندرانات تاگور · ادامه...

۲.۶ کنشگران، زندانیان سیاسی و چهره‌های اجتماعی

 · فروغ تقی‌پور · گلرخ ایرایی · آرش صادقی · هاشم خواستار · ادامه...

۲.۷ سیاست‌مداران

۲.۸ مقام‌ها و مسئولان جمهوری اسلامی

 · روح‌الله خمینی · محسن رضایی · علی صیاد شیرازی · علی رازینی · مجتبی خامنه‌ای · محمدتقی مصباح یزدی · سید محمد خاتمی · محمود احمدی‌نژاد · حسینعلی نیری · ابراهیم رئیسی · حسن روحانی · اسدالله لاجوردی · مصطفی پورمحمدی · مرتضی اشراقی · علی لاریجانی · اکبر هاشمی رفسنجانی · صادق خلخالی · حسین موسوی تبریزی · سعید امامی · حسین طائب · سعید جلیلی · ادامه...

۲.۹ انقلابیون و اعضای مقاومت ایران

 · محمدعلی جابرزاده · رضا رضایی · فاطمه امینی · مسعود رجوی · مریم رجوی · آذر رضایی · اشرف ربیعی · موسی خیابانی · مجید شریف واقفی · امیرپرویز پویان · خسرو گلسرخی · عزیز رضایی · علی‌اکبر صفایی فراهانی · شکرالله پاکنژاد · محمد حنیف‌نژاد · سعید محسن · علی اصغر بدیع زادگان · زهرا مریخی · حمید اشرف · کرامت‌الله دانشیان · ادامه...

۲.۱۰ فیلسوفان و دانشمندان

 · علی شریعتی · احمد تفضلی · هانا آرنت · آنتونیو گرامشی · ادامه...

۲.۱۱ روحانیون

 · سید محمود طالقانی · حبیب‌الله آشوری · عبدالغفار نقشبندی · حسن لاهوتی اشکوری · ادامه...

۲.۱۲ رهبران و سیاست‌مداران جهان

 · اریک داوید · آبه پیر · آلخو ویدال کوادراس · هانری لکلرک · ناپلئون بناپارت · سون یات سن · مارتین لوتر کینگ جونیور · جاوید رحمان · سید احمد غزالی · یاسر عرفات · ژاندارک · پاتریس لومومبا · نلسون ماندلا · آبراهام لینکلن · ادامه...

۲.۱۳ شناخته شدگان

 · دلارا دارابی · حمیدالله اربابی · حمیدرضا درخشنده · مسیح علی‌نژاد · روح‌الله زم · عبدالمالک ریگی · یاسر شه‌بخش · محمدجواد وفایی ثانی · ادامه...

۲.۱۴ تاریخی

 · یپرم خان · کیخسرو · امیرکبیر · محمدتقی‌ پسیان · یعقوب لیث · رئیس‌علی دلواری · هوارد باسکرویل · قاضی محمد · ادامه...

۲.۱۵ جان باختگان تظاهرات

 · نیکتا اسفندانی · سارو قهرمانی · فرشته علیزاده · فرزاد انصاری‌فر · پویا بختیاری · پژمان قلی‌پور · رضا معظمی گودرزی · مینا شیخی · علیرضا انجوی · صانع ژاله · سجاد رضایی · ادامه...

• ۳ تاریخ

۳.۱ انقلاب‌های جهان

 · انقلاب ضد سلطنتی ایران · انقلاب ویتنام · انقلاب کوبا · انقلاب شوروی · انقلاب کبیر فرانسه · ادامه...

۳.۲ دوران پهلوی و اواخر قاجاریه

 · اشغال ایران در جنگ جهانی اول · قرارداد ۱۹۱۹ · کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹ · نهضت جنگل · جمهوری گیلان · تظاهرات ۱۷ شهریور · ادامه...

۳.۳ دوران جمهوری اسلامی

 · رژیم ولایت فقیه · سرکوب کردستان · گروگان گیری در سفارت آمریکا · انقلاب فرهنگی · جنگ ایران و عراق · مرکز اسلامی هامبورگ · ادامه...

۳.۴ پرسنل ارتش هوادار مجاهدین

 · پرسنل ارتش هوادار مجاهدین · سرهنگ خلبان بهزاد معزی · ادامه...

۳.۵ اپوزیسیون ایران

 · شورای ملی مقاومت ایران · پیام‌های مسعود رجوی · طرح شورای ملی مقاومت درباره آزادی‌ها و حقوق زنان · طرح صلح شورای ملی مقاومت · میلیشیا · سازمان مجاهدین خلق ایران · طرح ده ماده‌ای مریم رجوی · عملیات جاری · کانون‌های شورشی · هژمونی زنان در سازمان مجاهدین خلق ایران · ادامه...

۳.۶ احزاب و سازمان‌های اپوزیسیون ایران

 · سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران · جبهه ملی ایران · حزب دموکرات کردستان (لاده‌ران) · پژاک · سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر · حزب کومله · ادامه...

• ۴ فرهنگ و هنر

۴.۱ فرهنگ، هنر، ادبیات و میراث ایران

 · نوروز · چهارشنبه‌سوری · حاجی فیروز · شب یلدا · شیر و خورشید · سرود ملی ایران · ادامه...

• ۵ جغرافیا، محیط زیست و منابع ایران

 · آلودگی هوا در ایران · جنگل‌های ایران · سیل در ایران · ادامه...

۵.۱ سدها

۵.۲ آب‌ها

 · بحران آب در ایران · زاینده‌رود · خلیج فارس · ادامه...

۵.۳ کوهستان‌ها، درّه‌ها و بیابان‌ها

۵.۴ انرژی در ایران

برنامه هسته‌ای ایران

۵.۵ خاک

 · آلودگی هوا در ایران · ادامه...

• ۶ اادبیات و گونه‌های ادبی

شاهنامه

۶.۱ اساطیر

 · رستم · سیاوش · ادامه...

۶.۲ سرگرمی و تفریحات

 · ورزش در ایران · فوتبال در ایران · ادامه...

• ۷ معرفی کتاب

۷.۱ کتاب‌های مقاومت ایران

 · بنیانگذاران · زنان نیروی تغییر · قهرمانان در زنجیر · استراتژی قیام و سرنگونی · قتل‌عام و بازشناسی الیگارشی قدرت · ایران، بازی اتمی رژیم · ادامه...

• ۸ فلسفه

۸.۱ فلسفه و جامعه‌شناسی

 · اپورتونیسم · پراگماتیسم · توتالیتاریسم دینی · سکولاریسم · بنیادگرایی اسلامی · جمهوری دموکراتیک · ادامه...

• ۹ جامعه و علوم اجتماعی

۹.۱ موضوعات اجتماعی

 · بحران انرژی در ایران · فساد سیستماتیک در جمهوری اسلامی · انفجار مهیب بندرعباس · سرکوب در ایران · نقض حقوق بشر در ایران · بحران مشروعیت جمهوری اسلامی ایران · بحران برق در ایران · بحران مسکن در ایران · بحران سلامت و روان در ایران · ادامه...

۹.۲ سیاست و حکومت

 · سپاه پاسداران انقلاب اسلامی · قانون اساسی جمهوری اسلامی · ارتش سایبری جمهوری اسلامی · عمق استراتژیک · دارایی‌های خامنه‌ای · برجام · قصاص در ایران · وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی · گشت ارشاد · دفاع مشروع · نوشیدن جام زهر · نیروی قدس سپاه پاسداران · ادامه...

۹.۳ حقوق

 · حق تعیین سرنوشت · حقوق بین‌المللی بشردوستانه · اعلامیه جهانی حقوق بشر · آزادی بیان · سازمان ملل متحد · فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد · تمامیت ارضی · ادامه...

۹.۴ زندان‌ها

 · زندان اوین · زندان قصر · زندان قزلحصار · زندان گوهردشت · زندان کهریزک · زندان دیزل‌آباد · زندان یونسکو · زندان قزل‌قلعه · زندان فشافویه · ادامه...

       نوشتار برگزیده
       ویرایش

مطلب برگزیده

شهرهای ویران شده از جنگ

جنگ ایران و عراق، طولانی‌ترین جنگ متعارف کلاسیک در قرن بیستم بود که خسارات جبران‌ناپذیر انسانی و مادی به دو کشور ایران و عراق وارد کرد؛ این جنگ بعد ازظهر روز یکشنبه ۳۱شهریور، ۱۳۵۹ با بمباران فرودگاه مهرآباد و چند پایگاه هوایی دیگر توسط عراق آغاز شد.

۱۵ روز بعد از انقلاب ضد‌ سلطنتی روزنامه کیهان از قول خمینی نوشت: «امام خواستار تشکیل دولت جهانی اسلام شد». این پیام هشداری برای کشورهای همسایه‌ی ایران بود.

پس از انقلاب، صدام حسین با ارسال پیام تبریکی خواهان دوستی با ایران شد، اما خمینی با جمله «والسلام علی من اتبع الهدی» به او پاسخ داد. این عبارت در فرهنگ اسلامی نوعی پاسخ منفی به طرف مقابل است. ۶ ماه قبل از شروع جنگ ایران و عراق روزنامه کیهان از قول خمینی نوشت: امام ارتش عراق را به قیام دعوت کرد.

در ۱۳ شهریور ۱۳۵۹ بیست روز قبل از حمله عراق شهرهای خانقین و مندلی در عراق با خمپاره توسط سپاه پاسداران هدف قرار گرفت.

سرانجام عراق با بمباران فرودگاه مهر‌آباد در روز ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ جنگ را آغاز کرد، اما ۷ روز پس از شروع جنگ قطعنامه ۴۷۹ شورای امنیت سازمان ملل متحد با نام «بررسی وضعیت میان ایران و عراق» به اتفاق آرا تصویب و از طرفین جنگ خواسته شد، اختلافات فی‌مابین را با اتکا به اصول عدالت و حقوق بین‌الملل حل و فصل کنند. عراق این قطعنامه را پذیرفت اما خمینی آن را رد کرد.

وی چندین قطعنامه دیگر را که از طرفین خواهان صلح می‌شد به رغم پذیرش عراق رد کرد. از جمله هنگامی که خرمشهر آزاد شده و عراق از خاک ایران عقب‌نشینی کرد، خمینی قطعنامه ۵۱۴ را که می‌توانست به جنگ خاتمه دهد، ‌رد کرد. به گفته‌ی مقامات جمهوری اسلامی، جنگ، عامل بقای نظام پس از انقلاب بود و به همین علت خمینی آن‌را ادامه می‌داد. جنگ خارجی، سرکوب مخالفان در داخل را مشروع و مطالبات مردمی را خاموش می‌نمود.

بیشتر بخوانید...

       نوشتارهای جدید
       ویرایش

نوشتارهای جدید هفته

محمدرضا شجریان

محمدرضا شجریان، (زاده ۱ مهر ۱۳۱۹ – درگذشته ۱۷ مهر ۱۳۹۹) موسیقی‌دان و خوانندهٔ سبک اصیل ایرانی بود. وی همچنین خوش‌نویس در خطِ نستعلیق، رئیس شورای عالی خانه موسیقی ایران، بنیان‌گذار گروه شهناز و مبدع چند ساز موسیقی بود. او در قرائت قرآن نیز متبحر بود و دعای ربنا، معروف‌ترین تلاوت قرآنیِ او بود؛ این اثر را سازمان میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری به عنوان اثر ملی ثبت کرده‌است. سایت انجمن آسیا محمدرضا شجریان را پرآوازه‌ترین هنرمند موسیقی اصیل ایرانی، روزنامهٔ ونکوورسان او را یکی از مهم‌ترین هنرمندان موسیقی جهان و همچنین رادیوی عمومی ملی (NPR) در سال ۲۰۱۰ وی را یکی از ۵۰ صدای برتر جهان معرفی کرد. وی نامزد دو جایزه گرمی بود. شجریان در میان دوستداران خود با عنوان «خسروی آواز ایران» شناخته می‌شود. از فرزندان محمدرضا شجریان، همایون و مژگان در زمینهٔ موسیقی فعالیت دارند. خوانندگان سرشناسی چون ایرج بسطامی، مظفر شفیعی، حسام‌الدین سراج، حمیدرضا نوربخش، علی جهاندار و پسرش همایون از شاگردان شجریان هستند.

بیشتر بخوانید...

حسین منزوی

حسین منزوی ، (زاده اول مهرماه ۱۳۲۵، زنجان – در گذشته ۱۶ اردیبهشت ۱۳۸۳، تهران)، از برجسته‌ترین شاعران و غزل‌سرایان معاصر است. حسین منزوی به سلطان غزل ایران شهرت دارد. او پس از پایان دوران دبیرستان وارد دانشگاه تهران در رشته‌ی ادبیات شد. حسین منزوی نخستین دفتر شعرش به نام حنجره زخمی تغزل، در سال ۱۳۵۰، به چاپ رساند؛ و با همان مجموعه برنده‌ی جایزه اولین دوره شعر فروغ فرخزاد شد.

دومین کتاب حسین منزوی پس از ۸ سال سکوت، با نام  صفرخان در قالب یک شعر بلند در ستایش از مردانگی صفر قهرمانیان، دیرپاترین زندانی سیاسی دوران محمدرضا پهلوی منتشر شد. حسین منزوی کتاب‌های متعددی تا زمان مرگش منتشر کرد. در مجموع ۱۷ اثر به نام وی به ثبت رسیده است. حسین منزوی در سرایش نزدیک به ۱۵۰، ترانه با خوانندگان و هنرمندان معروف ایران هم‌کاری داشته است. اعدام برادر کوچکترش حسن منزوی، تاثیر عجیبی بر اشعار و زندگی او گذاشت.

حسین منزوی تا پایان عمر داغ‌دار برادرش بود. برادر او از هواداران سازمان مجاهدین خلق بود که توسط جمهوری اسلامی اعدام شد. حسین منزوی برای برادرش شعرهای زیادی سروده است. یکی از آنها شعری است که حسین منزوی از محل چهار گلوله بر پیراهن سبز رنگ برادرش با تعبیر «آن چار شقایق به بهار بدن دوست» نام می‌برد. حسین منزوی به رغم آن که از ارکان غزل معاصر ایران به شمار می‌رفت، در دوران جمهوری اسلامی و تا پایان عمر کاملا طرد شده و منزوی بود.

علت آن این بود که وی حاضر به شرکت در جلسات شعری حکومتی و رسانه‌های رسمی نبود. حسین منزوی سرانجام در روز شانزدهم اردیبهشت سال ۱۳۸۳، بر اثر نارسایی قلبی و ریوی و پس از یک عمل جراحی طولانی در بیمارستان رجایی تهران درگذشت. وی در کنار آرامگاه پدرش در زنجان (قبرستان پایین) به خاک سپرده شد.

بیشتر بخوانید...

حسینعلی منتظری

حسینعلی منتظری، (زاده‌ی اول مهر ۱۳۰۱ در نجف‌آباد – درگذشت ۲۹ آذر ۱۳۸۸ در قم) قائم مقام خمینی تا سال ۱۳۶۸، رئیس مجلس خبرگان قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، از مراجع و مدرسین حوزه‌ی قم، از شاگردان خمینی و نماینده تام‌الاختیار او تا زمان عزل از قائم‌مقامی بود. او از مدافعان حکومت مذهبی و از مفسران اصلی نظریه ولایت فقیه بود و این اصل با مدیریت او وارد قانون اساسی ایران شد. منتظری پس از افشای ماجرای ایران‌گیت توسط مهدی هاشمی برادر دامادش و دستگیری و اعدام وی، از سیستم حکومتی ایران انتقاد کرد.

در سال ۱۳۶۷ بدنبال صدور فتوای قتل‌عام زندانیان سیاسی، حسینعلی منتظری به این قتل عام به شدت اعتراض کرد. در این قتل عام دستکم ۳۰ هزار زندانی سیاسی که اغلب از اعضا و هواداران سازمان مجاهدین خلق بودند به دار آویخته شدند. در حین اجرای این قتل عام هیئت مرگ درصدد گرفتن تاییدیه او بودند اما منتظری آنها را طرد کرده و عمل‌شان را در ردیف بدترین جنایتهای تاریخ خواند. او در اعتراض به این کشتار نامه‌یی به خمینی نوشت. پس از این نامه خمینی در پاسخ طی نامه‌ای در تاریخ ۶ فروردین ۱۳۶۸ منتظری را از قائم مقامی خود حذف کرد.

در مرداد ۱۳۹۵ احمد منتظری فرزند آیت الله منتظری یک فایل صوتی منتشر نمود که اعضای هیئت مرگ از جمله حسینعلی نیری (حاکم شرع وقت) مرتضی اشراقی (دادستان وقت) ابراهیم رئیسی (معاون وقت دادستان) و مصطفی پورمحمدی (نماینده وقت وزارت اطلاعات در زندان اوین) در تاریخ ۲۴ مرداد ۱۳۶۷ در دیدار با آیت‌الله منتظری در پی گرفتن تأیید او برای ادامه‌ی قتل عام بودند اما وی به شدت به این کار اعتراض نمود.

در سالهای بعد منتظری به نقد دیکتاتوری ولایت فقیه پرداخت، پس از انتقاد از ولایت خامنه‌‌ای در سال ۱۳۶۷ به مدت ۶ سال در حبس خانگی قرار گرفت. خانه او توسط لباس‌ شخصی‌های جمهوری اسلامی و ماموران امنیتی مورد تهاجم قرار گرفت، نامش از معابر پاک شد و مطالبش از نشریات و کتابها حذف گردید و رسانه‌های جمهوری اسلامی از او با طعنه‌ی شیخ ساده‌لوح نام می‌بردند.

مهمترین اعتراضات او شامل وضعیت زندانیان، رابطه‌ی پنهانی با آمریکا، ادامه‌ی جنگ با عراق پس از آزادی خرمشهر، استقراض خارجی، عدم رعایت حقوق بشر و دخالت حکومت در حوزه‌های علمیه می‌شد. منتظری که یکی از پر مخاطب‌ترین شخصیت‌های مذهبی شیعه و از نظر بسیاری اعلم از دیگران بود، در ماه‌های پایانی عمر خود با صدور فتوا‌هایی علیه برخورد حکومت با معترضان در قیام سال ۱۳۸۸ به یکی از مخالفین نظام تبدیل شد. مراسم تشییع جنازه‌ی او با حضور صدها هزار نفر برگزار شد، و مراسم ختم وی نیز به اجبار لغو شد.

بیشتر بخوانید...