آلترناتیو دموکراتیک

آلترناتیو دموکراتیک

شناسنامه
نام‌های دیگر	جایگزین دموکراتیک، آلترناتیو دموکراتیک شورای ملی مقاومت، جایگزین جمهوری اسلامی
حوزه	علوم سیاسی، سیاست ایران، گذار دموکراتیک، اپوزیسیون سیاسی
خاستگاه	مبارزه با نظام ولایت فقیه و تشکیل شورای ملی مقاومت ایران
اندیشه و تاریخ
مفاهیم کلیدی	جمهوری دموکراتیک، حاکمیت مردم، انتخابات آزاد، جدایی دین از دولت، برابری زن و مرد، خودمختاری ملیت‌ها، لغو مجازات اعدام، ایران غیراتمی، استقلال، دولت موقت، مجلس مؤسسان
جریان‌های مرتبط	شورای ملی مقاومت ایران، سازمان مجاهدین خلق ایران، جبهه همبستگی ملی ایران، جمهوری‌خواهی، جدایی دین از دولت
تأثیرپذیرفته از	مبارزات مشروطه‌خواهی، جنبش ملی شدن صنعت نفت ایران، انقلاب ضدسلطنتی ۱۳۵۷ و مبارزه با نظام ولایت فقیه
تأثیرگذار بر	برنامه سیاسی شورای ملی مقاومت، طرح دولت موقت، طرح ده ماده‌ای مریم رجوی، جبهه همبستگی ملی ایران و کارزارهای بین‌المللی مقاومت ایران
نقد و ارزیابی

آلترناتیو دموکراتیک یا جایگزین دموکراتیک در معنای عام، به نیروی سیاسی سازمان‌یافته‌ای گفته می‌شود که در برابر یک حکومت استبدادی، برنامه و سازوکار مشخصی برای تغییر حکومت، اداره دوران انتقال و واگذاری قدرت به نهادهای منتخب مردم ارائه می‌دهد. در ادبیات مقاومت ایران، این اصطلاح مشخصاً برای معرفی شورای ملی مقاومت ایران به‌عنوان جایگزین جمهوری اسلامی به‌کار می‌رود؛ ائتلافی که در ۳۰ تیر ۱۳۶۰ به ابتکار مسعود رجوی در تهران تشکیل شد.

«آلترناتیو دموکراتیک» بیش از آن‌که یک شعار مستقل باشد، یک مفهوم و صورت‌بندی سیاسی است. این مفهوم در مواضع مقاومت ایران به مجموعه‌ای متشکل از سازمان، رهبری، برنامه، سابقه مبارزاتی، نیروی اجتماعی و طرح مشخص برای دوران گذار اشاره دارد. شعارها و عبارت‌هایی مانند «جمهوری دموکراتیک»، «نه شاه نه شیخ» و «راه‌حل سوم» ابعاد مختلف این مفهوم را بیان می‌کنند.

شورای ملی مقاومت خود را جایگزینی برای انتقال قدرت به مردم می‌داند، نه حکومتی دائمی که بدون انتخابات قدرت را در اختیار بگیرد. بر اساس برنامه شورا، دولت موقت پس از سرنگونی جمهوری اسلامی باید مقدمات برگزاری انتخابات آزاد و تشکیل مجلس مؤسسان را در یک دوره محدود فراهم کند. مریم رجوی نیز آلترناتیو دموکراتیک را متکی بر یک جمهوری مبتنی بر جدایی دین از دولت، برابری کامل زن و مرد، حقوق ملیت‌ها و اقلیت‌ها، لغو مجازات اعدام و نفی دیکتاتوری دینی و سلطنتی معرفی کرده است.

مفهوم‌شناسی

واژه «آلترناتیو» از واژه انگلیسی Alternative گرفته شده و در فارسی سیاسی به‌معنای «گزینه جایگزین» یا «بدیل» به‌کار می‌رود. در بحث تغییر حکومت، آلترناتیو نیرویی است که نه‌تنها با نظام حاکم مخالفت می‌کند، بلکه برای جایگزینی آن، برنامه، ساختار و ظرفیت اجرایی ارائه می‌دهد.

صفت «دموکراتیک» در این ترکیب، شکل و هدف جایگزین را مشخص می‌کند. از این منظر، صرف مخالفت با حکومت یا خواست سرنگونی برای دموکراتیک‌بودن یک آلترناتیو کافی نیست. جایگزین دموکراتیک باید به حاکمیت مردم، انتخابات آزاد، آزادی احزاب و مطبوعات، برابری شهروندان، تفکیک یا موازنه قوا، جدایی دین از دولت و حق انتخاب مردم پایبند باشد.

در ادبیات شورای ملی مقاومت، آلترناتیو دموکراتیک با سه مرحله مرتبط است:

1. مبارزه برای سرنگونی نظام ولایت فقیه؛
2. اداره دوره انتقال توسط یک دولت موقت؛
3. واگذاری تعیین نوع حکومت و قانون اساسی به مردم و نمایندگان منتخب آنان.

پیشینه تاریخی

پس از انقلاب ضدسلطنتی ۱۳۵۷، روح‌الله خمینی و نیروهای وابسته به او به‌تدریج نهادهای قدرت را در انحصار خود گرفتند. سرکوب آزادی‌های سیاسی، تعطیلی مطبوعات، حذف نیروهای مخالف و تصویب قانون اساسی مبتنی بر ولایت فقیه، مسیر استقرار یک حکومت دینی را هموار کرد.

در ۳۰ خرداد ۱۳۶۰، تظاهرات مسالمت‌آمیز سازمان مجاهدین خلق ایران و دیگر مخالفان حکومت با سرکوب گسترده روبه‌رو شد. یک ماه بعد، در ۳۰ تیر ۱۳۶۰، شورای ملی مقاومت ایران به ابتکار مسعود رجوی در تهران تشکیل و به‌عنوان جایگزین سیاسی جمهوری اسلامی اعلام شد.

به روایت منابع مقاومت ایران، تأسیس شورا پاسخی به دو نیاز هم‌زمان بود: نخست، سازمان‌دهی مقاومت برای سرنگونی نظام ولایت فقیه؛ و دوم، جلوگیری از خلأ سیاسی و ارائه برنامه‌ای برای انتقال حاکمیت به مردم. در این دیدگاه، مخالفت با جمهوری اسلامی بدون داشتن راهبرد و برنامه جایگزین، نمی‌تواند به‌تنهایی گذار دموکراتیک را تضمین کند.

شکل‌گیری شورای ملی مقاومت

شورای ملی مقاومت با مشارکت جریان‌ها و شخصیت‌هایی با گرایش‌های سیاسی و عقیدتی گوناگون تشکیل شد. برنامه اولیه شورا، دولت موقت را موظف می‌کرد پس از سرنگونی جمهوری اسلامی، زمینه انتقال حاکمیت به مردم را فراهم کند.

مقاومت ایران، عبارت «انتقال قدرت و نه تصاحب قدرت» را یکی از تفاوت‌های اصلی آلترناتیو دموکراتیک با حکومت‌های استبدادی می‌داند. مریم رجوی در اجلاس جهانی ایران آزاد در سال ۱۴۰۴ گفت که نخستین ماده برنامه شورا از آغاز تأسیس، انتقال حاکمیت و قدرت به مردم ایران بوده است.

بر اساس مصوبات شورا، مشروعیت نهایی نظام آینده نه از یک سازمان، خاندان، ایدئولوژی یا قدرت خارجی، بلکه از رأی آزاد مردم سرچشمه می‌گیرد.

ویژگی‌های آلترناتیو دموکراتیک

منابع شورای ملی مقاومت و سازمان مجاهدین، مجموعه‌ای از ویژگی‌ها را برای یک آلترناتیو دموکراتیک برمی‌شمارند.

برنامه سیاسی مشخص

آلترناتیو باید درباره نوع نظام آینده، حقوق و آزادی‌های شهروندان، رابطه دین و دولت، مسئله ملیت‌ها، سیاست خارجی و چگونگی انتقال قدرت برنامه‌ای روشن داشته باشد. شورای ملی مقاومت طی فعالیت خود طرح‌هایی درباره صلح، خودمختاری کردستان ایران، حقوق زنان، جدایی دین و دولت، لغو مجازات اعدام و دولت موقت تصویب کرده است.

این برنامه‌ها بعدها در طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران آینده صورت‌بندی فشرده‌تری یافت.

سازمان‌یافتگی

در دیدگاه مقاومت ایران، یک آلترناتیو تنها با اعلام مواضع سیاسی یا حضور رسانه‌ای شکل نمی‌گیرد؛ بلکه باید از ساختار، تقسیم مسئولیت، شبکه اجتماعی، توان تصمیم‌گیری و نیروی سازمان‌یافته برخوردار باشد.

مریم رجوی فقدان آلترناتیو دموکراتیک و سازمان متشکل رهبری‌کننده را از نارسایی‌های جنبش‌های پیشین مردم ایران دانسته و گفته است این کمبود، زمینه سرقت دستاوردهای انقلاب‌ها یا شکست جنبش‌های آزادی‌خواهانه را فراهم کرده است.

سابقه مبارزه

سابقه عملی مبارزه با استبداد از معیارهای مورد تأکید مقاومت ایران است. بر اساس این دیدگاه، اعتبار یک جایگزین از ادعا یا حمایت خارجی به‌دست نمی‌آید، بلکه به میزان مشارکت آن در مبارزه، پرداخت هزینه، ایستادگی در برابر سرکوب و پیوند با جنبش اعتراضی بستگی دارد.

شورای ملی مقاومت، استمرار بیش از چهار دهه فعالیت خود و مقاومت اعضا و هوادارانش در برابر اعدام، زندان، عملیات تروریستی و کارزارهای سیاسی جمهوری اسلامی را بخشی از پشتوانه آلترناتیو دموکراتیک می‌داند.

استقلال

استقلال سیاسی و مالی از دولت‌های خارجی یکی دیگر از معیارهای این مفهوم است. در مواضع مقاومت ایران، تغییر حکومت باید به‌دست مردم و مقاومت ایران صورت گیرد و نه از طریق جنگ یا مداخله نظامی خارجی.

از این منظر، آلترناتیوی که به‌دست دولت‌های خارجی ساخته یا تحمیل شود، نمی‌تواند نماینده حاکمیت مردم باشد. استقلال همچنین به‌معنای رد وابستگی به قدرت‌های منطقه‌ای و بین‌المللی و حفظ تمامیت ارضی ایران تعریف می‌شود.

تکثر سیاسی

شورای ملی مقاومت خود را ائتلافی از گرایش‌های سیاسی، مذهبی و قومی گوناگون معرفی می‌کند. تکثر در این چارچوب به‌معنای پذیرش اختلاف نظر در عین توافق بر اصولی چون سرنگونی جمهوری اسلامی، جمهوری‌خواهی، استقلال، آزادی و جدایی دین از دولت است.

جبهه همبستگی ملی نیز برای همکاری با نیروهایی طراحی شده است که خواهان اتحاد عمل علیه جمهوری اسلامی‌اند، اما نمی‌خواهند یا نمی‌توانند همه برنامه‌ها و مصوبات شورای ملی مقاومت را بپذیرند.

رهبری زنان

حضور زنان در سطوح رهبری سازمان مجاهدین و شورای ملی مقاومت، یکی از ویژگی‌هایی است که در معرفی آلترناتیو دموکراتیک برجسته می‌شود. مریم رجوی برابری زن و مرد را شرط دموکراسی دانسته و مشارکت برابر زنان در رهبری سیاسی، اقتصادی و اجتماعی را از اصول نظام آینده معرفی کرده است.

مؤلفه‌های برنامه‌ای

برنامه اعلام‌شده آلترناتیو دموکراتیک در منابع مقاومت ایران شامل مجموعه‌ای از اصول سیاسی، اجتماعی و حقوقی است:

• تشکیل جمهوری مبتنی بر آرای عمومی؛
• انتخابات آزاد و حق انتخاب‌شدن برای همه شهروندان؛
• آزادی احزاب، اجتماعات، مطبوعات و اینترنت؛
• لغو شکنجه و مجازات اعدام؛
• جدایی دین از دولت و آزادی ادیان و مذاهب؛
• برابری کامل زنان و مردان؛
• برابری همه شهروندان در برابر قانون؛
• به‌رسمیت‌شناختن حقوق ملیت‌ها و اقوام ایران؛
• استقلال قوه قضائیه؛
• اقتصاد مبتنی بر فرصت‌های برابر و حمایت از محیط زیست؛
• سیاست خارجی مبتنی بر همزیستی مسالمت‌آمیز؛
• ایران غیراتمی و عاری از سلاح‌های کشتار جمعی.

این اصول در طرح‌ها و مصوبات شورا و به‌ویژه در طرح ده ماده‌ای مریم رجوی بازتاب یافته‌اند.

دولت موقت و دوران انتقال

یکی از عناصر اصلی آلترناتیو دموکراتیک، ارائه سازوکار مشخص برای دوران پس از سرنگونی است. در برنامه شورای ملی مقاومت، دولت موقت نهادی انتقالی است و مأموریت آن ایجاد شرایط لازم برای اعمال حاکمیت مردم است.

دولت موقت نباید جایگزین اراده مردم شود یا قدرت را برای مدتی نامحدود در اختیار بگیرد. وظایف آن شامل انحلال نهادهای سرکوب، تأمین آزادی‌های سیاسی، اداره امور ضروری کشور، برگزاری انتخابات آزاد و تشکیل مجلس مؤسسان است.

در این الگو، مجلس مؤسسان وظیفه تدوین قانون اساسی و تعیین ساختارهای نظام آینده را برعهده خواهد داشت. بنابراین، تصمیم نهایی درباره نظام سیاسی ایران به رأی مردم واگذار می‌شود.

طرح ده ماده‌ای مریم رجوی

طرح ده ماده‌ای مریم رجوی صورت فشرده‌ای از برنامه و مصوبات شورای ملی مقاومت برای ایران پس از جمهوری اسلامی است. این طرح بر جمهوری، کثرت‌گرایی، آزادی بیان و احزاب، لغو مجازات اعدام، جدایی دین از دولت، برابری جنسیتی، استقلال قضایی، حقوق ملیت‌ها، اقتصاد عادلانه، حفاظت از محیط زیست و ایران غیراتمی تأکید دارد.

در سخنرانی‌ها و کارزارهای بین‌المللی مقاومت ایران، طرح ده ماده‌ای به‌عنوان برنامه سیاسی آلترناتیو دموکراتیک معرفی شده است. مریم رجوی گفته است هدف این جایگزین، برپایی جمهوری مبتنی بر جدایی دین و دولت، برابری زن و مرد، حقوق ملیت‌ها و زندگی مسالمت‌آمیز با دیگر کشورهاست.

راه‌حل سوم

مقاومت ایران راهبرد خود را «راه‌حل سوم» می‌نامد. این راهبرد در برابر دو گزینه قرار می‌گیرد:

1. ادامه سیاست مماشات و سازش با جمهوری اسلامی؛
2. جنگ و مداخله نظامی خارجی.

راه‌حل سوم عبارت است از تغییر حکومت به‌دست مردم ایران و مقاومت سازمان‌یافته آنان. در این دیدگاه، آلترناتیو دموکراتیک عامل سیاسی لازم برای تبدیل اعتراض‌ها و قیام‌ها به یک گذار سازمان‌یافته و جلوگیری از هرج‌ومرج یا بازتولید دیکتاتوری است.

مریم رجوی در سخنرانی‌های خود تأکید کرده است که برای بحران ایران «یک راه‌حل ایرانی» وجود دارد و آن، سرنگونی حکومت به‌دست مردم و مقاومت ایران و استقرار یک جمهوری دموکراتیک است.

نه شاه نه شیخ

مرزبندی نه شاه نه شیخ یکی از عناصر هویتی آلترناتیو دموکراتیک در ادبیات مقاومت ایران است. این اصل به‌معنای رد بازگشت سلطنت و نفی ادامه استبداد دینی است.

شورای ملی مقاومت، جمهوری دموکراتیک را در برابر هر دو الگوی حکومت موروثی و ولایت فقیه قرار می‌دهد. از این منظر، تغییر اشخاص یا جایگزینی یک شکل دیکتاتوری با شکل دیگر، گذار دموکراتیک محسوب نمی‌شود.

مریم رجوی در پیام خود به اجلاس واشنگتن گفت که جمهوری اسلامی می‌کوشد آلترناتیو دموکراتیک را با برجسته‌کردن بقایای نظام سلطنتی تحت‌الشعاع قرار دهد. او شعار «مرگ بر ستمگر، چه شاه باشه چه رهبر» را بیان خواست جامعه برای رد هر دو نوع دیکتاتوری دانست.

تفاوت آلترناتیو با اپوزیسیون

در ادبیات سیاسی، «اپوزیسیون» به مجموعه اشخاص و جریان‌هایی گفته می‌شود که با حکومت یا سیاست‌های آن مخالفت می‌کنند. اما «آلترناتیو» مفهومی محدودتر است و به نیرویی اشاره دارد که توانایی و برنامه جایگزینی حکومت را دارد.

تفاوت اپوزیسیون و آلترناتیو دموکراتیک

شاخص	اپوزیسیون	آلترناتیو دموکراتیک
تعریف	هر شخص یا جریان مخالف حکومت	جایگزین سازمان‌یافته برای نظام حاکم
برنامه دوران گذار	ممکن است نداشته باشد	دارای برنامه و سازوکار انتقال قدرت
ساختار	می‌تواند فردی، پراکنده یا موقت باشد	برخوردار از سازمان، رهبری و تقسیم مسئولیت
هدف	مخالفت یا اصلاح سیاست‌ها	تغییر نظام و استقرار نظم دموکراتیک
مبنای مشروعیت	مخالفت سیاسی یا پایگاه اجتماعی	مقاومت، برنامه اعلام‌شده و در نهایت رأی آزاد مردم
نسبت با قدرت	لزوماً برای اداره دوران انتقال آماده نیست	قدرت را موقتاً برای انتقال به نهادهای منتخب اداره می‌کند

بر این اساس، هر نیروی مخالف جمهوری اسلامی الزاماً آلترناتیو آن به‌شمار نمی‌رود. مقاومت ایران برخورداری از برنامه، تشکیلات، نیروی اجتماعی، رهبری و سابقه مبارزه را از معیارهای تمایز آلترناتیو با اپوزیسیون پراکنده می‌داند.

تمایز با آلترناتیوسازی

در منابع مقاومت ایران، میان «آلترناتیو» و «آلترناتیوسازی» تمایز گذاشته می‌شود. آلترناتیوسازی به تلاش دولت‌ها، رسانه‌ها یا محافل خارجی برای برجسته‌کردن اشخاص و گروه‌هایی گفته می‌شود که بدون سابقه مبارزاتی، برنامه سیاسی یا ساختار سازمان‌یافته، به‌عنوان جایگزین معرفی می‌شوند.

از دید شورای ملی مقاومت، آلترناتیو واقعی در روند مبارزه اجتماعی و سیاسی شکل می‌گیرد و نمی‌توان آن را صرفاً با تبلیغات، نشست‌های رسانه‌ای یا حمایت قدرت‌های خارجی ایجاد کرد. این شورا تلاش برای بازگرداندن نظام سلطنتی یا ساختن ائتلاف‌های موقت و فاقد برنامه را در شمار آلترناتیوسازی می‌داند.

رابطه با مقاومت سازمان‌یافته

مقاومت سازمان‌یافته در نگرش شورای ملی مقاومت، نیروی محرک آلترناتیو دموکراتیک است. این مفهوم بر آن است که نارضایتی عمومی، هرچند شرط ضروری تغییر است، بدون سازمان‌دهی و رهبری نمی‌تواند الزاماً به برقراری دموکراسی منجر شود.

سازمان مجاهدین خلق ایران به‌عنوان سازمان محوری شورای ملی مقاومت، شبکه کانون‌های شورشی را نیروی سازمان‌دهنده اعتراض و قیام در داخل ایران معرفی می‌کند. در این چارچوب، کانون‌های شورشی، جنبش‌های اعتراضی و آلترناتیو سیاسی سه سطح مرتبط مبارزه برای تغییر حکومت تلقی می‌شوند.

در قطعنامه‌ها و گردهمایی‌های هواداران مقاومت، حمایت از مبارزه کانون‌های شورشی، آلترناتیو دموکراتیک و طرح ده ماده‌ای مریم رجوی در کنار یکدیگر مطرح شده‌اند.

جایگاه زنان

برابری زنان از شاخص‌های تعیین‌کننده آلترناتیو دموکراتیک در برنامه مقاومت ایران است. شورای ملی مقاومت، حق انتخاب آزادانه پوشش، مشارکت برابر سیاسی، حق اشتغال و تحصیل، برابری در خانواده و لغو قوانین تبعیض‌آمیز را از اصول ایران آینده می‌داند.

انتخاب مریم رجوی به‌عنوان رئیس‌جمهور برگزیده شورا برای دوران انتقال و حضور گسترده زنان در مسئولیت‌های سازمان مجاهدین، از سوی مقاومت ایران نشانه تعهد عملی این آلترناتیو به رهایی و برابری زنان معرفی می‌شود.

حقوق ملیت‌ها و اقلیت‌ها

پذیرش حقوق ملیت‌ها، اقوام و اقلیت‌های مذهبی از دیگر مؤلفه‌های آلترناتیو دموکراتیک است. شورای ملی مقاومت در طرح خود برای خودمختاری کردستان ایران، اداره امور داخلی مناطق کردنشین را در چارچوب تمامیت ارضی ایران به‌رسمیت شناخته است.

آزادی مذاهب، رفع تبعیض علیه اهل سنت، مسیحیان، یهودیان، بهاییان و دیگر اقلیت‌های دینی و برابری همه شهروندان در برابر قانون نیز در برنامه این جایگزین مطرح شده است.

سیاست خارجی

سیاست خارجی آلترناتیو دموکراتیک بر صلح، همزیستی مسالمت‌آمیز، عدم مداخله در امور دیگر کشورها و همکاری بین‌المللی استوار معرفی می‌شود. مقاومت ایران با صدور بنیادگرایی، حمایت از گروه‌های نیابتی، جنگ‌افروزی و تلاش برای دستیابی به سلاح هسته‌ای مخالفت می‌کند.

در این چارچوب، ایران آینده کشوری غیراتمی و در صلح با همسایگان توصیف شده است. مریم رجوی آلترناتیو دموکراتیک را نه‌تنها راه‌حل آزادی ایران، بلکه عاملی برای صلح و ثبات منطقه دانسته است.

جایگاه بین‌المللی

شورای ملی مقاومت طی دهه‌های گذشته برای معرفی برنامه خود، گردهمایی‌ها و کنفرانس‌های متعددی در اروپا، آمریکا و دیگر نقاط جهان برگزار کرده است. سیاستمداران، حقوقدانان و شخصیت‌های بین‌المللی در شماری از این برنامه‌ها از طرح ده ماده‌ای و حق مردم ایران برای مقاومت در برابر جمهوری اسلامی حمایت کرده‌اند.

مقاومت ایران از دولت‌ها نمی‌خواهد که به‌جای مردم، حکومت آینده ایران را انتخاب کنند. خواست اعلام‌شده آن، به‌رسمیت‌شناختن حق مردم ایران برای مبارزه با دیکتاتوری، قرار دادن سپاه پاسداران در فهرست سازمان‌های تروریستی، پایان‌دادن به سیاست مماشات و حمایت از آرمان یک جمهوری دموکراتیک است.

دیدگاه مریم رجوی

مریم رجوی آلترناتیو دموکراتیک را «راه‌حل حقیقی مسئله ایران» توصیف کرده است. به گفته او، این آلترناتیو باید بتواند هم حکومت موجود را تغییر دهد و هم از تکرار دیکتاتوری پس از سرنگونی جلوگیری کند.

در دیدگاه او، وجود نارضایتی و اعتراض گسترده به‌تنهایی تضمین‌کننده پیروزی دموکراسی نیست. برای جلوگیری از مصادره انقلاب، نیرویی سازمان‌یافته با برنامه روشن، مرزبندی با هر نوع استبداد و تعهد به انتقال قدرت به مردم ضروری است.

او شورای ملی مقاومت را ائتلافی فراگیر معرفی می‌کند که هدف آن نه کسب قدرت دائمی، بلکه برپایی انتخاباتی آزاد و فراهم‌کردن امکان تصمیم‌گیری مردم درباره آینده سیاسی کشور است.

کاربرد سیاسی اصطلاح

ترکیب «آلترناتیو دموکراتیک» در پیام‌ها، بیانیه‌ها، گردهمایی‌ها و کارزارهای مقاومت ایران کاربرد گسترده‌ای دارد. این عبارت معمولاً در کنار مفاهیم زیر دیده می‌شود:

• سرنگونی جمهوری اسلامی به‌دست مردم و مقاومت ایران؛
• جمهوری دموکراتیک و غیرمذهبی؛
• طرح ده ماده‌ای مریم رجوی؛
• حق مقاومت در برابر سپاه پاسداران؛
• مرزبندی «نه شاه نه شیخ»؛
• نفی مداخله خارجی؛
• انتقال حاکمیت به مردم؛
• جلوگیری از خلأ قدرت و مصادره انقلاب.

این اصطلاح همچنین پاسخی به ادعای مقام‌های جمهوری اسلامی است که سقوط حکومت را مترادف با هرج‌ومرج یا تجزیه ایران معرفی می‌کنند. منابع مقاومت ایران وجود شورای ملی مقاومت، دولت موقت و برنامه دوران انتقال را دلیلی بر امکان یک گذار سازمان‌یافته می‌دانند.

ارزیابی در منابع مقاومت ایران

منابع سازمان مجاهدین و شورای ملی مقاومت، این شورا را «تنها» یا «یگانه آلترناتیو دموکراتیک» جمهوری اسلامی معرفی می‌کنند. استدلال آن‌ها بر سابقه طولانی مبارزه، برخورداری از سازمان و رهبری، برنامه دولت موقت، مصوبات مشخص، نیروی سازمان‌یافته و حمایت‌های بین‌المللی استوار است.

این توصیف بیانگر ارزیابی رسمی مقاومت ایران است و همه جریان‌های مخالف جمهوری اسلامی آن را نمی‌پذیرند. اختلاف‌ها عمدتاً درباره پایگاه اجتماعی، شیوه مبارزه، ساختار شورا و ادعای نمایندگی آلترناتیو است. شورای ملی مقاومت در پاسخ، مرجع نهایی مشروعیت را انتخابات آزاد پس از سرنگونی می‌داند و تأکید می‌کند که دولت موقت مأمور انتقال قدرت است، نه تعیین دائمی حکومت آینده.

گاه‌شمار

گاه‌شمار شکل‌گیری و تحول آلترناتیو دموکراتیک در ادبیات مقاومت ایران

تاریخ	رویداد
۳۰ خرداد ۱۳۶۰	سرکوب تظاهرات مسالمت‌آمیز مخالفان جمهوری اسلامی و آغاز مرحله جدید مقاومت
۳۰ تیر ۱۳۶۰	تشکیل شورای ملی مقاومت ایران به ابتکار مسعود رجوی در تهران
۱۳۶۰	انتشار برنامه شورای ملی مقاومت و دولت موقت برای انتقال حاکمیت به مردم
۱۳۶۲	تصویب طرح صلح شورای ملی مقاومت در ارتباط با جنگ ایران و عراق
دهه ۱۳۶۰	تصویب طرح خودمختاری کردستان ایران در چارچوب تمامیت ارضی کشور
۱۳۷۲	انتخاب مریم رجوی به‌عنوان رئیس‌جمهور برگزیده شورای ملی مقاومت برای دوران انتقال
۱۳ آبان ۱۳۸۱	اعلام طرح جبهه همبستگی ملی ایران برای اتحاد عمل نیروهای جمهوری‌خواه
دهه ۱۳۸۰	ارائه طرح ده ماده‌ای مریم رجوی به‌عنوان صورت فشرده برنامه ایران آینده
۱۳۹۶ تا ۱۴۰۱	برجسته‌شدن شعارهای سرنگونی، «نه شاه نه شیخ» و جمهوری دموکراتیک در قیام‌های سراسری
۱۴۰۳ و ۱۴۰۴	برگزاری کنفرانس‌هایی با محور «راه‌حل بحران ایران و نقش آلترناتیو دموکراتیک»

جستارهای وابسته

• شورای ملی مقاومت ایران
• سازمان مجاهدین خلق ایران
• مسعود رجوی
• مریم رجوی
• طرح ده ماده‌ای مریم رجوی
• جبهه همبستگی ملی
• نه شاه نه شیخ
• مرگ بر ستمگر چه شاه باشه چه رهبر
• جمهوری دموکراتیک
• گذار دموکراتیک
• دولت موقت
• کانون‌های شورشی
• راه‌حل سوم
• جدایی دین از دولت