کاربر:Hamidreza/صفحه تمرین: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
پرش به ناوبری پرش به جستجو
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌ترتفاوت با ویرایش جدیدتر ←
دیداریویکی‌متن
ویراستاری نهایی قبل از انتشار مقاله
Hamidreza (بحث | مشارکت‌ها)
۲٬۵۱۶ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
(۶۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
 
{{جعبه اطلاعات دانشمند
{{Infobox settlement
| نام                   = مونگی باوندی
| name                   = استان مازندران
| نام انگلیسی            = Moungi G. Bawendi
| other_name              = تبرستان (نام کهن)
| تصویر                  =مونگی باوندی.jpg
| image_skyline          = سد سلیمان تنگه- استان مازندران- ساری.jpg
| توضیح تصویر            =
| image_caption          = استان مازندران - ساری
| نام اصلی              = مونگی گابریل باوندی
| pushpin_map            = Iran
| زمینه فعالیت          = شیمی فیزیک، شیمی مواد و نانوشیمی
| map_caption            = موقعیت استان مازندران در نقشه ایران
| ملیت                  = آمریکایی، تونسی و فرانسوی
| subdivision_type        = کشور
| تاریخ تولد            = ۱۹۶۱
| subdivision_name        = ایران
| محل تولد               = پاریس، فرانسه
| seat_type               = مرکز استان
| والدین                =
| seat                    = ساری
| تاریخ مرگ             =
| blank_name             = مساحت
| محل مرگ                =
| blank_info              = ۲۳٬۸۳۳ کیلومتر مربع
| علت مرگ                =
| blank1_name            = جمعیت (۱۴۰۰)
| محل زندگی              = کمبریج، ماساچوست، ایالات متحده
| blank1_info            = حدود ۳٫۳ میلیون نفر
| مختصات محل زندگی      =
| blank2_name            = تعداد شهرستان
| مدفن                  =
| blank2_info            = ۲۲ (ساری، بابل، آمل، قائمشهر، بابلسر، نوشهر، چالوس، رامسر، تنکابن، بهشهر و...)
| در زمان حکومت          =
| blank3_name            = زبان‌ها
| اتفاقات مهم            = توسعهٔ روش تولید کنترل‌شدهٔ نقاط کوانتومی
| blank3_info            = مازندرانی (تبری)، فارسی
| نام دیگر              = مونگی گ. باوندی
| blank4_name            = آب و هوا
| لقب                    =
| blank4_info            = معتدل و مرطوب؛ بارندگی فراوان (۶۰۰ تا ۱٬۲۰۰ میلی‌متر در سال)
| بنیانگذار              = از پیشگامان شیمی نقاط کوانتومی کلوئیدی
| blank5_name            = بلندترین نقطه
| پیشه                  = شیمی‌دان و استاد دانشگاه
| blank5_info            = رشته‌کوه البرز
| سال‌های فعالیت        = از دههٔ ۱۹۸۰
| blank6_name            = ساحل دریای خزر
| سبک پژوهشی             = نانومواد، طیف‌سنجی و شیمی کلوئیدی
| blank6_info            = حدود ۳۰۰ کیلومتر از کرانه‌های جنوبی خزر
| آثار مهم              = سنتز نقاط کوانتومی با اندازه و سطح کنترل‌شده
| blank7_name             = جنگل‌های هیرکانی
| مقالات                =
| blank7_info            = میراث جهانی یونسکو (ثبت ۲۰۱۹) — بقایای جنگل‌های ۲۵ تا ۵۰ میلیون ساله
| جوایز                  = جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۲۳
| blank8_name            = قدمت سکونت
| علت شهرت              = کشف و سنتز نقاط کوانتومی
| blank8_info            = بیش از ۷۵٬۰۰۰ سال (غارهای هوتو و کمربند در بهشهر)
| تأثیرگذاشته بر         = نمایشگرها، LED، تصویربرداری زیستی و نانوفناوری
| blank_name_sec1        = شمال
| تأثیرپذیرفته از         = شیمی فیزیک، علم مواد و مکانیک کوانتومی
| blank_info_sec1        = دریای خزر
| وبگاه                  = https://web.mit.edu/chemistry/bawendi/
| blank1_name_sec1        = جنوب
| تحصیلات                = دکترای شیمی، دانشگاه شیکاگو
| blank1_info_sec1        = استان‌های تهران، سمنان و البرز (رشته‌کوه البرز)
| دانشگاه                = مؤسسهٔ فناوری ماساچوست
| blank2_name_sec1        = غرب
| حوزه                  = نقاط کوانتومی و نانومواد نیمه‌رسانا
| blank2_info_sec1        = استان گیلان
| همسر                  =
| blank3_name_sec1        = شرق
| فرزندان                =
| blank3_info_sec1        = استان گلستان
| گفتاورد                =
| blank_name_sec2         = محصولات کشاورزی
| امضا                  =
| blank_info_sec2         = برنج (طارم، هاشمی، صدری) · مرکبات · چای
| blank1_name_sec2        = شیلات
| blank1_info_sec2        = ماهی سفید · خاویار (تاسماهی) · کفال · کیلکا
| blank2_name_sec2        = گردشگری
| blank2_info_sec2        = سواحل دریای خزر · آبشار ایگل · دشت هویج · دریاچه چورت · جواهرده-سد سلیمان تنگه و...
| blank3_name_sec2        = صنایع دستی
| blank3_info_sec2        = حصیربافی · جاجیم‌بافی · گلیم‌بافی · معرق‌کاری چوب · نمدمالی
| blank4_name_sec2        = غذاهای محلی
| blank4_info_sec2        = میرزا قاسمی · باقلاقاتق · ترش‌تره · ماهی سفید کبابی · شولم و...
| blank5_name_sec2        = مفاخر
| blank5_info_sec2        = محمد بن جریر طبری (پدر تاریخ‌نگاری) · نیما یوشیج (پدر شعر نو فارسی)
| blank6_name_sec2        = موسیقی
| blank6_info_sec2        = آوازهای محلی (آمل‌نشین) · ساز لَلَوا · دوتار شمالی
| blank7_name_sec2        = منطقه زمانی
| blank7_info_sec2        = به وقت ایران (+۳:۳۰)
}}
}}


'''مقاله درحال ویرایش است'''
'''مونگی گابریل باوندی''' ('''Moungi G. Bawendi'''؛ زادهٔ ۱۹۶۱) شیمی‌دان آمریکایی با پیشینهٔ فرانسوی و تونسی و استاد مؤسسهٔ فناوری ماساچوست است. او از پیشگامان توسعهٔ روش‌های شیمیایی برای تولید نقاط کوانتومی با اندازه و کیفیت کنترل‌شده به شمار می‌رود. باوندی در سال ۲۰۲۳، به‌طور مشترک با [[الکسی یکیموف]] و [[لوئیس بروس]]، جایزهٔ نوبل شیمی را دریافت کرد. انگیزهٔ رسمی جایزه «برای کشف و سنتز نقاط کوانتومی» اعلام شد.<ref name="نوبل-اطلاعات">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2023/bawendi/facts/ Moungi Bawendi – Facts، وبگاه رسمی جایزهٔ نوبل]</ref>
 
 
 
'''استان مازندران،''' استان مازندران از کهن‌ترین مناطق ایران است که در گذشته با نام تبرستان شناخته می‌شد و پیشینه سکونت انسان در آن به ده‌ها هزار سال قبل بازمی‌گردد.
 
این استان در طول تاریخ به دلیل موقعیت طبیعی خود، مقاومت طولانی در برابر اعراب و حکومت‌های مختلف محلی مانند باوندیان و علویان را تجربه کرده است.
 
مازندران در شمال [[ایران]] و میان [[دریای خزر]] و رشته‌کوه البرز قرار دارد و به‌واسطه [[جنگل‌های هیرکانی]]، سواحل خزر و آب‌وهوای معتدل و مرطوب از مهم‌ترین مناطق طبیعی کشور به شمار می‌رود.
 
اقتصاد این استان بر پایه کشاورزی، به‌ویژه تولید برنج، مرکبات و چای، همچنین شیلات، گردشگری و صنایع دستی استوار است.
 
جاذبه‌های طبیعی فراوان، مازندران را به یکی از مهم‌ترین مقاصد گردشگری ایران تبدیل کرده است.
 
فرهنگ مازندرانی با زبان تبری، موسیقی محلی، آیین‌های سنتی و غذاهای بومی شناخته می‌شود و شخصیت‌هایی مانند محمد‌بن جریر طبری و نیما یوشیج از مفاخر این استان به‌شمار می‌روند.
 
مرکز استان: ساری
 
مساحت: ۲۳,۸۳۳ کیلومتر مربع
 
جمعیت: حدود ۳.۳ میلیون نفر (۱۴۰۰)
 
شهرستان‌ها: ۲۲ شهرستان (ساری، بابل، آمل، قائمشهر، بابلسر، نوشهر، چالوس، رامسر، تنکابن، بهشهر و...)
 
آب و هوا: معتدل و مرطوب؛ بارندگی فراوان، جنگلی
 
زبان: مازندرانی (تبری)، فارسی
 
== تاریخچه ==
'''مازندران'''، که در متون کهن تبرستان یا تپورستان نامیده می‌شد از کهن‌ترین سرزمین‌های مسکونی ایران است. نام تبرستان از قوم تپوری (به یونانی Tapyroi) گرفته شده و به‌معنای «سرزمین تبرداران» است. سابقه سکونت انسان در مازندران به بیش از ۷۵,۰۰۰ سال پیش بازمی‌گردد. غارهای هوتو و کمربند در بهشهر از قدیمی‌ترین آثار سکونت بشر در ایران هستند.
 
=== گوهرتپه- تمدن باستانی: ===
گوهرتپه در رستمکلای بهشهر از مهم‌ترین محوطه‌های باستانی شمال ایران است که قدمت آن به بیش از ۵,۰۰۰ سال پیش می‌رسد. کاوش‌های باستان‌شناسی نشان می‌دهد که این منطقه از دوره نوسنگی تا عصر مفرغ به‌صورت مداوم مسکونی بوده و شواهدی از شهرنشینی پیشرفته در آن یافت شده است.
 
==== مقاومت ۱۵۰ ساله در برابر اعراب: ====
تبرستان از معدود مناطقی بود که در برابر فتوحات اعراب مسلمان، طولانی‌ترین مقاومت را نشان داد. در حالی که بیشتر ایران در قرن اول هجری فتح شد، مردم تبرستان تا ۱۵۰ سال بعد مستقل ماندند.
 
اسپهبد خورشید، آخرین فرمانروای گاوبارگان تا سال ۱۴۲ هجری در برابر خلافت عباسی مقاومت کرد. کوه‌های البرز و جنگل‌های انبوه، سپر طبیعی تبرستان در برابر مهاجمان بودند.
 
==== باوندیان - ۷۰۰ سال فرمانروایی: ====
سلسله باوندیان (آل‌باوند) دومین خاندان دیرپای تاریخ ایران پس از پادوسپانیان بودند که حدود ۷۰۰ سال در مناطق کوهستانی تبرستان به‌ویژه سوادکوه فرمان راندند. شاهان باوندی با لقب‌های «اسپهبد» و «ملک‌الجبال» (پادشاه کوهستان) شناخته می‌شدند.
 
==== قیام ونداد هرمز و شورش تبرستان: ====
در سال ۱۶۸ هجری، مردم تبرستان به رهبری ونداد هرمز از قارنوندیان قیام بزرگی علیه خلافت عباسی برپا کردند. مردم در یک روز از پیش مشخص شده، پادگان‌ها را فتح و نظامیان عرب را بیرون راندند. این شورش‌ها تا سال ۱۸۹ هجری ادامه یافت و نشان از روحیه آزادی‌خواهی مردم تبرستان داشت.
 
==== مازیار- قیام علیه خلافت: ====
مازیار بن قارن، از اسپهبدان تبرستان، در دوره خلافت معتصم عباسی (حدود ۲۲۴ هجری) قیام بزرگی علیه خلافت برپا کرد. او از آخرین فرمانروایان ایرانی بود که برای استقلال تبرستان جنگید. مازیار سرانجام دستگیر و در سامرا اعدام شد، اما نامش به نماد مقاومت تبرستان تبدیل گشت.
 
==== علویان تبرستان: ====
[[پرونده:استان مازندران.jpg|جایگزین=استان مازندران|بندانگشتی|327x327پیکسل|استان مازندران]]
در سال ۲۵۰ هجری، حسن بن زید ملقب به «داعی کبیر» با دعوت اهالی تبرستان به این منطقه آمد و سلسله علویان تبرستان را تأسیس کرد.
 
علویان با بیرون راندن طاهریان، حکومت مستقلی در تبرستان برپا کردند که تا اوایل قرن چهارم هجری دوام یافت.
 
سلسله‌های محلی دیگر تبرستان آل زیار، مرعشیان (سادات مرعشی) و آل‌کیا، قرن‌ها بر این منطقه حکومت کردند. مرعشیان از قرن هشتم تا دهم هجری بر مازندران فرمان راندند و ساری و آمل از مراکز مهم آن‌ها بود.
 
نادر شاه افشار مازندران را پایگاه قدرت خود قرار داد. در دوره قاجار، مازندران از مناطق ییلاقی شاهانه بود و کاخ صاحبقرانیه در بهشهر ساخته شد.


در دوره مشروطه، مازندران به‌ویژه شهرهایی مثل تنکابن، ساری و آمل نقش کلیدی و سرنوشت‌سازی در پیروزی انقلاب مشروطه و به‌ویژه فتح تهران داشت. سپهدار تنکابنی با همراهی مجاهدان شمال، یکی از دو بازوی اصلی (در کنار مشروطه‌خواهان بختیاری) بود که با حرکت به سمت پایتخت، حکومت استبدادی محمدعلی‌شاه را سرنگون کردند.  
نقاط کوانتومی ذراتی نیمه‌رسانا در ابعاد نانومتری هستند. وقتی اندازهٔ یک ماده به چند نانومتر کاهش می‌یابد، رفتار الکترون‌های آن دیگر مانند مادهٔ معمولی نیست و قوانین مکانیک کوانتومی اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند. در نقاط کوانتومی، اندازهٔ ذره می‌تواند رنگ نور گسیل‌شده و دیگر ویژگی‌های نوری و الکترونیکی آن را تعیین کند. کار باوندی تولید این ذرات را از یک پدیدهٔ آزمایشگاهی دشوار به روشی قابل‌کنترل و قابل‌استفاده در فناوری تبدیل کرد.


'''در دوران رضاشاه، ساخت راه‌آهن شمال- جنوب از مهم‌ترین پروژه‌های عمرانی بود که مازندران را به تهران متصل کرد و دروازه شمال ایران را به جنوب گشود.'''<ref name=":0">[https://www.britannica.com/place/Caspian-Sea دانشنامه بریتانیکا - مازندران-دریای خزر]</ref><ref>[https://www.iranicaonline.org/articles/al-e-bavand/ ĀL-E BĀVAND-iranica]</ref><ref>[https://www.iranicaonline.org/articles/anuservan-1/ ANŪŠERVĀN-iranica]</ref>
== زندگی و تحصیلات ==


== جغرافیا و اقلیم ==
مونگی باوندی در پاریس متولد شد. مادرش فرانسوی و پدرش تونسی بود. خانوادهٔ او در دوران کودکی‌اش به ایالات متحده مهاجرت کردند و در وست لافایت ایندیانا ساکن شدند؛ پدرش در دانشگاه پردو استاد ریاضیات بود.<ref name="ام‌آی‌تی">[https://news.mit.edu/2023/mit-chemist-moungi-bawendi-shares-nobel-prize-chemistry-1004 MIT Professor Moungi Bawendi shares Nobel Prize in Chemistry، مؤسسهٔ فناوری ماساچوست، ۴ اکتبر ۲۰۲۳]</ref>
مازندران در شمال ایران، بین رشته‌کوه البرز و دریای خزر واقع شده است. [[جنگل‌های هیرکانی]] مازندران (میراث جهانی یونسکو) از بقایای جنگل‌های ۲۵ تا ۵۰ میلیون ساله و یکی از ارزشمندترین زیستگاه‌های جهان هستند.


آب‌وهوای مازندران معتدل و مرطوب است. بارندگی سالانه بین ۶۰۰ تا ۱,۲۰۰ میلی‌متر است که بالاترین میزان بارندگی در ایران است. سواحل دریای خزر و جنگل‌های سرسبز مازندران مقصد اصلی گردشگری طبیعی ایران هستند.
باوندی در سال ۱۹۸۲ مدرک کارشناسی خود را از دانشگاه هاروارد دریافت کرد. او برای دورهٔ دکترا به دانشگاه شیکاگو رفت و در سال ۱۹۸۸ دکترای شیمی گرفت. پس از آن، دورهٔ پژوهش پسادکترا را در آزمایشگاه‌های بل گذراند و در سال ۱۹۹۰ به هیئت علمی مؤسسهٔ فناوری ماساچوست پیوست. او بعدها به مقام استاد شیمی رسید و کرسی استاد لستر ولف شیمی را در MIT بر عهده گرفت.<ref name="ام‌آی‌تی" />


=== دریای خزر: ===
== ماهیت نقاط کوانتومی ==
[[دریای خزر]] (بحر خزر) بزرگ‌ترین دریاچه جهان با مساحت حدود ۳۷۱,۰۰۰ کیلومتر مربع است. سواحل مازندران حدود ۳۰۰ کیلومتر از کرانه‌های جنوبی خزر را تشکیل می‌دهد. سطح آب دریای خزر حدود ۲۷ متر پایین‌تر از سطح آزاد اقیانوس‌ها است.


=== جنگل‌های هیرکانی: ===
نقاط کوانتومی بلورهای بسیار کوچکی از مواد نیمه‌رسانا هستند که قطر آن‌ها معمولاً چند نانومتر است. یک نانومتر یک میلیاردم متر است؛ بنابراین یک نقطهٔ کوانتومی بسیار کوچک‌تر از سلول انسان و تقریباً در مقیاس چند ده یا چند صد اتم قرار دارد.
[[جنگل‌های هیرکانی]] (میراث جهانی یونسکو از ۲۰۱۹) نوار باریکی از جنگل‌های پهن‌برگ خزری هستند که از آذربایجان تا شمال خراسان امتداد دارند. این جنگل‌ها بقایای جنگل‌های دوره سوم زمین‌شناسی (۲۵ تا ۵۰ میلیون سال پیش) هستند و گونه‌های منحصربه‌فردی مانند انجیلی، شمشاد، توسکا و بلوط دارند. متاسفانه آتش‌سوزی‌های اخیر باعث نابودی پوشش گیاهی، تهدید گونه‌های جانوری مانند پلنگ ایرانی، و فرسایش خاک گردید و کیفیت هوا کاهش یافت.<ref>[https://whc.unesco.org/en/list/1584/ یونسکو - جنگل‌های هیرکانی]</ref><ref>[[جنگل‌های هیرکانی|جنگل‌های هیرکانی-ایران‌پدیا]]</ref><ref name=":0" />


== اقتصاد و منابع ==
در یک مادهٔ بزرگ، الکترون‌ها فضای بیشتری برای حرکت دارند. اما در ذره‌ای بسیار کوچک، حرکت الکترون‌ها محدود می‌شود. این محدودیت باعث می‌شود انرژی‌های مجاز الکترون تغییر کند. در نتیجه، رنگ نوری که نقطهٔ کوانتومی جذب یا منتشر می‌کند به اندازهٔ آن وابسته می‌شود. نقاط کوچک‌تر معمولاً نورهایی با انرژی بیشتر و رنگی نزدیک‌تر به آبی تولید می‌کنند و نقاط بزرگ‌تر می‌توانند نور قرمزتر گسیل کنند.<ref name="نوبل-بیانیه">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2023/press-release/ The Nobel Prize in Chemistry 2023، بیانیهٔ آکادمی سلطنتی علوم سوئد]</ref>
[[پرونده:چای.jpg|جایگزین=چای‌کاری در استان مازندران|بندانگشتی|351x351px|چای‌کاری در استان مازندران]]
مازندران یکی از قطب‌های کشاورزی ایران و بزرگ‌ترین تولیدکننده برنج، مرکبات و چای در کشور است. شالیزارهای مازندران به‌ویژه در دشت‌های آمل، بابل و تنکابن، بخش عمده‌ای از برنج مصرفی ایران را تأمین می‌کنند. برنج طارم، هاشمی و صدری از ارقام مرغوب برنج مازندران هستند.


=== چای‌کاری: ===
این ویژگی به پژوهشگران امکان می‌دهد با تغییر اندازهٔ ذرات، رنگ و رفتار نوری آن‌ها را تنظیم کنند. در واقع، رنگ در این مواد تنها به نوع عنصر سازنده وابسته نیست، بلکه اندازهٔ بلور نیز نقش تعیین‌کننده دارد.
چای‌کاری در مناطق غربی مازندران (رامسر، تنکابن، چالوس) و استان گیلان رواج دارد. چای ایرانی از محصولات سنتی شمال ایران است.


=== گردشگری: ===
== پیشینهٔ کشف اثرهای کوانتومی ==
مازندران مقصد اول گردشگری داخلی ایران است. سواحل شنی [[دریای خزر]] از رامسر تا بهشهر، آبشار ایگل (در دل جنگل‌های هیرکانی)، دشت هویج (دشت ابری و مه‌آلود در مسیر جاده ابر)، لفور و لفوران، جنگل‌های النگدره، دریاچه چورت، دریاچه الندان، قلعه مارکوه، روستاهای ییلاقی جواهرده، آبشار شیرآباد و... از جاذبه‌های بی‌نظیر این استان هستند.


=== صنعت و معدن: ===
پیش از پژوهش‌های باوندی، الکسی یکیموف در اوایل دههٔ ۱۹۸۰ اثرهای کوانتومی وابسته به اندازه را در شیشه‌های رنگی مشاهده کرده بود. او نشان داد که نانوذرات کلرید مس درون شیشه می‌توانند رنگ شیشه را تغییر دهند و اندازهٔ ذرات با این تغییر ارتباط دارد.
صنایع غذایی، نساجی، چوب و مبلمان از صنایع مهم مازندران هستند.
[[پرونده:صید ماهی.jpg|جایگزین=صید ماهی در استان مازندران|بندانگشتی|356x356پیکسل|صید ماهی در استان مازندران]]
نیروگاه‌های حرارتی و آبی و مناطق صنعتی ساری و قائمشهر از زیرساخت‌های صنعتی استان محسوب می‌شوند.


=== شیلات و صنایع دریایی: ===
چند سال بعد، لوئیس بروس همین پدیده را در نانوذرات شناور در یک مایع بررسی کرد. بروس نشان داد که ذرات آزاد در محلول نیز ویژگی‌های نوری وابسته به اندازه دارند. این دو پژوهش، مبنای فیزیکی نقاط کوانتومی را روشن کردند، اما روش‌های اولیه امکان تولید ذراتی یکنواخت و مناسب برای کاربردهای عملی را به‌خوبی فراهم نمی‌کردند.<ref name="نوبل-بیانیه" />
مازندران از مراکز اصلی صید ماهی در دریای خزر است. ماهی سفید، ماهی خاویار (تاسماهی)، کفال و کیلکا از گونه‌های مهم صید هستند.  


خاویار ایرانی از باارزش‌ترین محصولات صادراتی ایران محسوب می‌شود.
== روش سنتز باوندی ==


=== صنایع دستی: ===
در سال ۱۹۹۳، باوندی و دانشجویانش روشی برای تولید نقاط کوانتومی با اندازهٔ دقیق‌تر و سطحی صاف‌تر ارائه کردند. آنان مواد اولیه را در شرایطی کنترل‌شده، از جمله دما و زمان واکنش مشخص، وارد فرایند تبلور کردند. با تغییر شرایط واکنش، اندازهٔ نانوکریستال‌ها قابل تنظیم شد.
حصیربافی، جاجیم‌بافی، گلیم‌بافی، سبدبافی و نمدمالی از صنایع دستی سنتی مازندران هستند.  


هنر معرق‌کاری چوب و منبت‌کاری نیز در مناطق جنگلی رایج است.<ref>[https://www.irna.ir/news/85305157/%D8%AA%D8%AD%D9%88%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1 تحول در اقتصاد مازندران به روایت آمار-ایرنا]</ref><ref>[https://www.irna.ir/news/86171269/%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%DB%8C%D8%B4-%D8%A7%D8%B2-%DB%B4%DB%B4-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D9%86-%D8%A8%D8%B1%DA%AF-%D8%B3%D8%A8%D8%B2-%DA%86%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D8%AA-%DB%B8%DB%B6-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%DA%86%D8%A7%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86 خرید بیش از ۴۴ هزار تن برگ سبز چای/ پرداخت ۸۶ درصد مطالبات چایکاران-ایرنا]</ref><ref>[https://www.irna.ir/news/86164308/%DB%B3%DB%B3%DB%B0-%D8%AA%D9%86-%D8%A8%D8%B1%DA%AF-%D8%B3%D8%A8%D8%B2-%DA%86%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%BA%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%B3%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D8%B4%D8%AF ۳۳۰ تن برگ سبز چای در باغات رامسر برداشت شد-ایرنا]</ref><ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2227502/%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%DB%B1%DB%B9-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86-%D8%AF%D9%84%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D8%B5%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D9%84%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85 صادرات ۱۹ میلیون دلاری محصولات شیلاتی مازندران+ فیلم-خبرآنلاین]</ref><ref>[https://bishkek.mfa.ir/files/kyrgyzstan/Economic%20Capabilities%20of%20Mazandaran%20EN.pdf توانمندیهای اقتصادی مازندران-بیشکک]</ref><ref>[https://www.eghamat24.com/blog/44781/mazandaran-attractions جاهای دیدنی مازندران؛ از تاریخی تا طبیعی و تفریحی با آدرس و عکس-اقامت۲۴]</ref>
یکی از دشواری‌های اصلی آن بود که ذرات در فرایند رشد تمایل داشتند اندازه‌های متفاوتی پیدا کنند یا سطحی پر از نقص داشته باشند. نقاط کوانتومی ناهم‌اندازه، رنگ‌های گوناگون و رفتارهای غیرقابل‌پیش‌بینی ایجاد می‌کردند. باوندی توانست فرایند رشد را چنان کنترل کند که ذرات تقریباً هم‌اندازه و دارای کیفیت بلوری بالاتر تولید شوند.


== فرهنگ و آداب و رسوم ==
اهمیت این روش فقط در ساخت ذرات کوچک نبود. کیفیت سطح نیز اهمیت داشت، زیرا نقص‌های سطحی می‌توانند انرژی را هدر دهند و باعث شوند ذره نور ضعیف‌تری منتشر کند. کنترل اندازه و سطح، نقاط کوانتومی را برای مطالعهٔ بنیادی و کاربردهای فناوری مناسب‌تر کرد.<ref name="نوبل-اطلاعات" />
فرهنگ مازندرانی (تبری) یکی از کهن‌ترین فرهنگ‌های ایرانی است. زبان مازندرانی از زبان‌های ایرانی شمال‌غربی و یکی از کهن‌ترین زبان‌های ایرانی است.
[[پرونده:نیما یوشیج.JPG|جایگزین=نیما یوشیج|بندانگشتی|240x240px|'''نیما یوشیج، (علی اسفندیاری)''']]
موسیقی مازندرانی با آوازهای محلی (آمل‌نشین)، ساز لَلَوا (لَلَوا یا لله‌وا ساز بومی استان مازندران، «لَـله» (به معنی نی) و «وا» (به معنی باد)، که در فرهنگ فارسی به آن «نی چوپان» گفته می‌شود و دوتار شمالی از غنی‌ترین گنجینه‌های موسیقی ایران هستند.  


رقص‌های محلی مازندران نیز بسیار متنوع و پرشور هستند.
== کاربردهای فناوری ==


=== مفاخر ادبی و علمی: ===
یکی از شناخته‌شده‌ترین کاربردهای نقاط کوانتومی در نمایشگرهای تلویزیون و رایانه است. در نمایشگرهای QLED، نقاط کوانتومی برای تولید رنگ‌های خالص‌تر و گسترهٔ رنگی وسیع‌تر به کار می‌روند. این ذرات همچنین می‌توانند کیفیت نور لامپ‌های LED را بهبود دهند و به تنظیم رنگ و شدت نور کمک کنند.
'''محمد بن جریر طبری- پدر تاریخ‌نگاری:'''


ابوجعفر محمد بن جریر طبری (زاده ۲۲۴ هجری در آمل، درگذشته ۳۱۰ هجری در بغداد) بزرگ‌ترین مورخ و مفسر قرآن در جهان اسلام و نویسنده «تاریخ طبری» است. تاریخ طبری مرجع اصلی تاریخ جهان و ایران تا اوایل قرن چهارم هجری محسوب می‌شود و در سراسر جهان اسلام و غرب ترجمه و مطالعه شده است.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1275549/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%D9%87%E2%80%8C%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A8%D9%86-%D8%AC%D8%B1%DB%8C%D8%B1-%D8%B7%D8%A8%D8%B1%DB%8C/ نگاهی به اندیشه‌ی سیاسی محمد بن جریر طبری-رازخون]</ref>
پژوهش‌های مربوط به نقاط کوانتومی در سلول‌های خورشیدی، حسگرها، قطعات الکترونیکی انعطاف‌پذیر و فناوری‌های کوانتومی نیز ادامه دارد. اندازهٔ کوچک و قابلیت تنظیم نوری این مواد به پژوهشگران اجازه می‌دهد آن‌ها را برای کاربردهای گوناگون طراحی کنند. با این حال، استفادهٔ صنعتی از هر نوع نقطهٔ کوانتومی به پایداری، هزینه، سمیت عناصر و امکان تولید در مقیاس بزرگ وابسته است.


'''نیما یوشیج -پدر شعر نو فارسی:'''
== کاربردهای زیستی و پزشکی ==


علی اسفندیاری معروف به [[نیما یوشیج]] (۲۱ آبان ۱۲۷۶ - درگذشته ۱۶ دی ۱۳۳۸) شاعر و نویسنده بزرگ ایرانی و بنیان‌گذار شعر نو فارسی بود. نیما در روستای یوش آمل زاده شد.  
نقاط کوانتومی می‌توانند به‌عنوان نشانگرهای نوری برای مشاهدهٔ مولکول‌ها و سلول‌ها استفاده شوند. پژوهشگر با اتصال آن‌ها به مولکول‌های زیستی، مانند پادتن‌ها، می‌تواند جایگاه پروتئین‌ها یا ساختارهای خاص را در سلول بررسی کند. این ذرات در تصویربرداری زیستی، تشخیص آزمایشگاهی و مطالعهٔ فرایندهای سلولی کاربرد پژوهشی دارند.


منظومه «افسانه» (۱۳۰۱) مانیفست شعر نوی فارسی خوانده شده است. نیما آگاهانه تمام بنیادها و ساختارهای شعر کهن فارسی را به چالش کشید و تمام جریان‌های شعر معاصر فارسی وامدار نوآوری او هستند.<ref>[https://www.bbc.com/persian/arts/2013/01/130102_l23_nima_youshij_anniv میراث نیما؛ نیم قرن پس از او-بی‌بی سی فارسی]</ref><ref>[[نیما یوشیج|نیما یوشیج - ایران پدیا-]]</ref>
یکی از ویژگی‌های مهم نقاط کوانتومی، امکان انتشار نور شدید و قابل‌تنظیم است. این ویژگی می‌تواند به مشاهدهٔ بافت‌ها و سلول‌ها کمک کند. آکادمی نوبل اشاره کرده است که این مواد در آینده و در برخی کاربردهای موجود می‌توانند برای نقشه‌برداری از بافت‌های زیستی و کمک به جراحان هنگام برداشتن بافت توموری به کار روند.<ref name="نوبل-بیانیه" />


==== دیگر مفاخر مازندران: ====
در کاربرد پزشکی، مسائل ایمنی و سمیت باید با دقت بررسی شوند. برخی نقاط کوانتومی از عناصر سنگین ساخته می‌شوند و استفاده از آن‌ها در بدن نیازمند پوشش‌دهی، کنترل زیست‌سازگاری و ارزیابی دقیق مسیر دفع است. به همین دلیل، همهٔ کاربردهای آزمایشگاهی این مواد به‌طور مستقیم به درمان بالینی تبدیل نمی‌شوند.
[[پرونده:جشن تیرگان.jpg|جایگزین=جشن تیرگان- استان مازندران|بندانگشتی|424x424پیکسل|جشن تیرگان- استان مازندران]]
پرویز ناتل خانلری (ادیب و زبان‌شناس بزرگ)، امیر پازواری (شاعر مازندرانی قرن هشتم)، احمد قهرمان (گیاه‌شناس برجسته)، و منوچهر ستوده (پژوهشگر و تاریخ‌نویس) از دیگر فرزندان نام‌آور مازندران هستند. آرش کمانگیر، قهرمان اسطوره‌ای ایران نیز بنا بر روایات با تبرستان پیوند دارد.


'''آداب و رسوم:'''
== همکاری علمی و فعالیت دانشگاهی ==


مراسم تیرگان (جشن باران، ۱۳ تیر) در مازندران با آب‌پاشی و شادی برگزار می‌شود. مراسم نوروزخوانی (هوره‌خوانی نوروزی) از آیین‌های کهن مازندرانی است.<ref>[https://www.jajiga.com/mag/%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D8%AA%DB%8C%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86 جشن تیرگان و آب‌بازی زیر آفتاب تابستون-جاجیکا]</ref>
باوندی در MIT یک گروه پژوهشی ایجاد کرد که روی شیمی نقاط کوانتومی، ساختار نانوکریستال‌ها، برهم‌کنش نور و ماده و کاربردهای زیستی نانومواد کار می‌کند. پژوهش‌های او در پیوند میان شیمی کلوئیدی، فیزیک مادهٔ چگال، علم مواد و زیست‌شناسی قرار دارد.


عروسی‌های سنتی مازندرانی با موسیقی و رقص محلی چند روز طول می‌کشد.
او همچنین در تربیت نسل‌های تازه‌ای از پژوهشگران نانوفناوری نقش داشته است. روش‌های آزمایشگاهی توسعه‌یافته در گروه او به ابزارهایی برای مطالعهٔ دقیق اندازه، شکل، سطح و خواص نوری نانوذرات تبدیل شده‌اند. اهمیت این روش‌ها در آن است که نانومواد برای استفادهٔ واقعی باید نه‌تنها ساخته شوند، بلکه با کیفیت یکنواخت و ویژگی‌های قابل‌پیش‌بینی تولید شوند.


'''غذاهای محلی:'''
== جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۲۳ ==


میرزا قاسمی (خوراک بادمجان و تخم‌مرغ)، باقلاقاتق، آش‌کاردو، زرشک‌پلو محلی، ترش‌تره (خورشت سبزی ترش)، ماهی سفید کبابی و شولم (سوپ محلی) از غذاهای سنتی مازندران هستند.<ref>[https://www.iranicaonline.org/articles/amol-a-town-on-the-caspian-shore/ ĀMOL-iranica]</ref><ref>[https://www.iranicaonline.org/articles/nowsahr/ NOWŠAHR-iranica]</ref><ref>[https://vilayar.com/places/what-do-you-know-about-the-13th-of-july-ceremony از مراسم سیزدهم تیرماه چه می دانید؟-ویلایار]</ref><ref>[https://www.tabnak.ir/fa/tags/144176/1/%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D8%AA%DB%8C%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86 تیرگان -تابناک]</ref>
آکادمی سلطنتی علوم سوئد در ۴ اکتبر ۲۰۲۳ جایزهٔ نوبل شیمی را به‌طور مشترک به مونگی باوندی، لوئیس بروس و الکسی یکیموف اعطا کرد. جایزه به‌خاطر کشف و سنتز نقاط کوانتومی بود. مبلغ ۱۱ میلیون کرون سوئد میان سه برنده تقسیم شد.<ref name="نوبل-بیانیه" />


== مبارزات و مقاومت مردمی ==
کمیتهٔ نوبل اعلام کرد که نقاط کوانتومی نشان می‌دهند ویژگی‌های ماده در مقیاس نانو چگونه می‌تواند به‌وسیلهٔ اندازه تغییر کند. کار یکیموف و بروس مبنای کشف و اثبات اثرهای کوانتومی وابسته به اندازه را فراهم کرد و باوندی در سال ۱۹۹۳ روش شیمیایی تولید ذرات تقریباً کامل و یکنواخت را توسعه داد.
مازندران سرزمین مقاومت و مبارزه بوده و [[سازمان مجاهدین خلق ایران|مجاهدین خلق ایران]] در این استان شهدای فراوانی داده‌اند.


=== صدیقه مجاوری- مجاهد قهرمان ساری: ===
این جایزه اهمیت هم‌زمان فیزیک، شیمی و علم مواد را در شکل‌گیری نانوفناوری نشان داد. نقاط کوانتومی امروزه در نمایشگرها، لامپ‌های LED و تصویربرداری زیستی استفاده می‌شوند و امکان کاربردهای تازه در حسگرها، سلول‌های خورشیدی و ارتباطات کوانتومی را نیز ایجاد کرده‌اند.
[[پرونده:مجاوری7.JPG|جایگزین=صدیقه مجاوری|بندانگشتی|صدیقه مجاوری]]
مجاهد شهید [[صدیقه مجاوری]] (متولد ۱۳۳۸ در ساری) پس از آشنایی با مجاهدین خلق در دانشکده ادبیات تهران، در سال ۱۳۶۰ دستگیر و ۵ سال زیر شدیدترین شکنجه‌ها قرار گرفت. وی پس از آزادی به [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران|ارتش آزادیبخش ملی ایران]] پیوست و از فرماندهان توپخانه شد. صدیقه در ۲۸ خرداد ۱۳۸۲ در اعتراض به دستگیری مریم رجوی توسط پلیس فرانسه، خود را در مقابل وزارت کشور فرانسه به آتش کشید و در ۶ تیر ۱۳۸۲ به شهادت رسید.<ref>[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/11858 به یاد عشق فروزان و شعله‌ور آزادی شهید مقدس صدیقه مجاوری- سازمان مجاهدین]</ref>


=== اسماعیل مهرآئین- مجاهد قائمشهری: ===
== حمایت از مقاومت ایران ==
مجاهد شهید اسماعیل مهرآئین (متولد ۱۳۳۶ جویبار-قائمشهر) معلم راهنمایی بود که در سال ۱۳۵۵ در دانشسرای ساری با مجاهدین آشنا شد. وی عضو تیم خبرنگاری سازمان در مازندران و مسئول نشریه طلاونگ در قائمشهر بود. اسماعیل در [[عملیات فروغ جاویدان]] به شهادت رسید. در نامه‌ای به والدینش نوشت: «ما مجاهد خلقیم، ما عمیقاً به زندگی معتقدیم… ما خود را برای زندگی مردم فدا می‌کنیم.»<ref>[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/10852 با یاد مجاهد شهید اسماعیل مهرآئین-سازمان مجاهدین]</ref>


=== کشتار ۶۷ در مازندران: ===
نام مونگی باوندی در فهرست امضاکنندگان «[[بیانیه مشترک ۵۷ برنده جایزه نوبل|'''بیانیهٔ مشترک ۵۷ برندهٔ نوبل در حمایت از نقشهٔ راه دموکراتیک برای ایران''']]» آمده است. [[شورای ملی مقاومت ایران]] این بیانیه را در مارس ۲۰۲۶ منتشر کرده و باوندی را با عنوان «برندهٔ نوبل شیمی ۲۰۲۳، آمریکا-تونس-فرانسه» معرفی کرده است.<ref name="شورا-۲۰۲۶">[https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-resistance/joint-statement-by-57-nobel-laureates-endorses-democratic-roadmap-for-iran/ Joint Statement by 57 Nobel Laureates Endorses Democratic Roadmap for Iran، شورای ملی مقاومت ایران، ۲۲ مارس ۲۰۲۶]</ref>
زندان‌های ساری، بابل و آمل در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان مجاهد بودند. پس از فتوای خمینی برای قتل‌عام زندانیان سیاسی، کمیسیون‌های مرگ در مازندران ده‌ها تن از مجاهدین خلق مازندرانی را که بسیاری از آن‌ها حکم‌شان پایان یافته بود، بدون محاکمه اعدام کردند. پیکر شهدا در گورهای دسته‌جمعی دفن شد و خانواده‌ها سال‌ها از محل دفن آنان بی‌خبر ماندند.


=== قیام ۱۴۰۱و ۱۴۰۴: ===
بر اساس متن گزارش‌شده، امضاکنندگان از مبارزهٔ مردم ایران برای آزادی، حاکمیت قانون و کرامت انسانی حمایت کرده و جمهوری دموکراتیک، انتخابات آزاد، جدایی دین از دولت، برابری جنسیتی و قومی، اقتصاد بازار، سیاست خارجی صلح‌آمیز و ایران غیراتمی را به‌عنوان اصول نقشهٔ راه مورد حمایت خود معرفی کرده‌اند.
مازندران در [[قیام سراسری ۱۴۰۱ ایران|قیام سراسری ۱۴۰۱]] و [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|قیام سراسری ۱۴۰۴]] از استان‌های پیشتاز بود. آمل، نوشهر، قائمشهر، بابل و ساری شاهد اعتراضات گسترده بودند. در قیام دی‌ماه ۱۴۰۴ نیز ساری و شهرهای مازندران شاهد اعتراضات مسالمت‌آمیز مردمی بودند که با شلیک مستقیم تیرجنگی توسط نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی به‌شهادت رسیدند و واحدهای مقاومت در ساری، بابل، قائمشهر، آمل و نوشهر و شهرهای دیگر این استان در حال نبرد با ماموران امنیتی بودند. ایران‌پدیا در فهرست [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مازندران]] نام ۷۱تن از شهدای این قیام را به‌ثبت رسانده‌است.<ref>[[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مازندران|جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مازندران-ایران پدیا]]</ref>


== منابع ==
== منابع ==
<references />

نسخهٔ ‏۱۱ نوامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۲۱

مونگی باوندی
متولد۱۹۶۱
محل زندگیکمبریج، ماساچوست، ایالات متحده
ملیتآمریکایی، تونسی و فرانسوی
جوایزجایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۲۳

مونگی گابریل باوندی (Moungi G. Bawendi؛ زادهٔ ۱۹۶۱) شیمی‌دان آمریکایی با پیشینهٔ فرانسوی و تونسی و استاد مؤسسهٔ فناوری ماساچوست است. او از پیشگامان توسعهٔ روش‌های شیمیایی برای تولید نقاط کوانتومی با اندازه و کیفیت کنترل‌شده به شمار می‌رود. باوندی در سال ۲۰۲۳، به‌طور مشترک با الکسی یکیموف و لوئیس بروس، جایزهٔ نوبل شیمی را دریافت کرد. انگیزهٔ رسمی جایزه «برای کشف و سنتز نقاط کوانتومی» اعلام شد.[۱]

نقاط کوانتومی ذراتی نیمه‌رسانا در ابعاد نانومتری هستند. وقتی اندازهٔ یک ماده به چند نانومتر کاهش می‌یابد، رفتار الکترون‌های آن دیگر مانند مادهٔ معمولی نیست و قوانین مکانیک کوانتومی اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند. در نقاط کوانتومی، اندازهٔ ذره می‌تواند رنگ نور گسیل‌شده و دیگر ویژگی‌های نوری و الکترونیکی آن را تعیین کند. کار باوندی تولید این ذرات را از یک پدیدهٔ آزمایشگاهی دشوار به روشی قابل‌کنترل و قابل‌استفاده در فناوری تبدیل کرد.

زندگی و تحصیلات

مونگی باوندی در پاریس متولد شد. مادرش فرانسوی و پدرش تونسی بود. خانوادهٔ او در دوران کودکی‌اش به ایالات متحده مهاجرت کردند و در وست لافایت ایندیانا ساکن شدند؛ پدرش در دانشگاه پردو استاد ریاضیات بود.[۲]

باوندی در سال ۱۹۸۲ مدرک کارشناسی خود را از دانشگاه هاروارد دریافت کرد. او برای دورهٔ دکترا به دانشگاه شیکاگو رفت و در سال ۱۹۸۸ دکترای شیمی گرفت. پس از آن، دورهٔ پژوهش پسادکترا را در آزمایشگاه‌های بل گذراند و در سال ۱۹۹۰ به هیئت علمی مؤسسهٔ فناوری ماساچوست پیوست. او بعدها به مقام استاد شیمی رسید و کرسی استاد لستر ولف شیمی را در MIT بر عهده گرفت.[۲]

ماهیت نقاط کوانتومی

نقاط کوانتومی بلورهای بسیار کوچکی از مواد نیمه‌رسانا هستند که قطر آن‌ها معمولاً چند نانومتر است. یک نانومتر یک میلیاردم متر است؛ بنابراین یک نقطهٔ کوانتومی بسیار کوچک‌تر از سلول انسان و تقریباً در مقیاس چند ده یا چند صد اتم قرار دارد.

در یک مادهٔ بزرگ، الکترون‌ها فضای بیشتری برای حرکت دارند. اما در ذره‌ای بسیار کوچک، حرکت الکترون‌ها محدود می‌شود. این محدودیت باعث می‌شود انرژی‌های مجاز الکترون تغییر کند. در نتیجه، رنگ نوری که نقطهٔ کوانتومی جذب یا منتشر می‌کند به اندازهٔ آن وابسته می‌شود. نقاط کوچک‌تر معمولاً نورهایی با انرژی بیشتر و رنگی نزدیک‌تر به آبی تولید می‌کنند و نقاط بزرگ‌تر می‌توانند نور قرمزتر گسیل کنند.[۳]

این ویژگی به پژوهشگران امکان می‌دهد با تغییر اندازهٔ ذرات، رنگ و رفتار نوری آن‌ها را تنظیم کنند. در واقع، رنگ در این مواد تنها به نوع عنصر سازنده وابسته نیست، بلکه اندازهٔ بلور نیز نقش تعیین‌کننده دارد.

پیشینهٔ کشف اثرهای کوانتومی

پیش از پژوهش‌های باوندی، الکسی یکیموف در اوایل دههٔ ۱۹۸۰ اثرهای کوانتومی وابسته به اندازه را در شیشه‌های رنگی مشاهده کرده بود. او نشان داد که نانوذرات کلرید مس درون شیشه می‌توانند رنگ شیشه را تغییر دهند و اندازهٔ ذرات با این تغییر ارتباط دارد.

چند سال بعد، لوئیس بروس همین پدیده را در نانوذرات شناور در یک مایع بررسی کرد. بروس نشان داد که ذرات آزاد در محلول نیز ویژگی‌های نوری وابسته به اندازه دارند. این دو پژوهش، مبنای فیزیکی نقاط کوانتومی را روشن کردند، اما روش‌های اولیه امکان تولید ذراتی یکنواخت و مناسب برای کاربردهای عملی را به‌خوبی فراهم نمی‌کردند.[۳]

روش سنتز باوندی

در سال ۱۹۹۳، باوندی و دانشجویانش روشی برای تولید نقاط کوانتومی با اندازهٔ دقیق‌تر و سطحی صاف‌تر ارائه کردند. آنان مواد اولیه را در شرایطی کنترل‌شده، از جمله دما و زمان واکنش مشخص، وارد فرایند تبلور کردند. با تغییر شرایط واکنش، اندازهٔ نانوکریستال‌ها قابل تنظیم شد.

یکی از دشواری‌های اصلی آن بود که ذرات در فرایند رشد تمایل داشتند اندازه‌های متفاوتی پیدا کنند یا سطحی پر از نقص داشته باشند. نقاط کوانتومی ناهم‌اندازه، رنگ‌های گوناگون و رفتارهای غیرقابل‌پیش‌بینی ایجاد می‌کردند. باوندی توانست فرایند رشد را چنان کنترل کند که ذرات تقریباً هم‌اندازه و دارای کیفیت بلوری بالاتر تولید شوند.

اهمیت این روش فقط در ساخت ذرات کوچک نبود. کیفیت سطح نیز اهمیت داشت، زیرا نقص‌های سطحی می‌توانند انرژی را هدر دهند و باعث شوند ذره نور ضعیف‌تری منتشر کند. کنترل اندازه و سطح، نقاط کوانتومی را برای مطالعهٔ بنیادی و کاربردهای فناوری مناسب‌تر کرد.[۱]

کاربردهای فناوری

یکی از شناخته‌شده‌ترین کاربردهای نقاط کوانتومی در نمایشگرهای تلویزیون و رایانه است. در نمایشگرهای QLED، نقاط کوانتومی برای تولید رنگ‌های خالص‌تر و گسترهٔ رنگی وسیع‌تر به کار می‌روند. این ذرات همچنین می‌توانند کیفیت نور لامپ‌های LED را بهبود دهند و به تنظیم رنگ و شدت نور کمک کنند.

پژوهش‌های مربوط به نقاط کوانتومی در سلول‌های خورشیدی، حسگرها، قطعات الکترونیکی انعطاف‌پذیر و فناوری‌های کوانتومی نیز ادامه دارد. اندازهٔ کوچک و قابلیت تنظیم نوری این مواد به پژوهشگران اجازه می‌دهد آن‌ها را برای کاربردهای گوناگون طراحی کنند. با این حال، استفادهٔ صنعتی از هر نوع نقطهٔ کوانتومی به پایداری، هزینه، سمیت عناصر و امکان تولید در مقیاس بزرگ وابسته است.

کاربردهای زیستی و پزشکی

نقاط کوانتومی می‌توانند به‌عنوان نشانگرهای نوری برای مشاهدهٔ مولکول‌ها و سلول‌ها استفاده شوند. پژوهشگر با اتصال آن‌ها به مولکول‌های زیستی، مانند پادتن‌ها، می‌تواند جایگاه پروتئین‌ها یا ساختارهای خاص را در سلول بررسی کند. این ذرات در تصویربرداری زیستی، تشخیص آزمایشگاهی و مطالعهٔ فرایندهای سلولی کاربرد پژوهشی دارند.

یکی از ویژگی‌های مهم نقاط کوانتومی، امکان انتشار نور شدید و قابل‌تنظیم است. این ویژگی می‌تواند به مشاهدهٔ بافت‌ها و سلول‌ها کمک کند. آکادمی نوبل اشاره کرده است که این مواد در آینده و در برخی کاربردهای موجود می‌توانند برای نقشه‌برداری از بافت‌های زیستی و کمک به جراحان هنگام برداشتن بافت توموری به کار روند.[۳]

در کاربرد پزشکی، مسائل ایمنی و سمیت باید با دقت بررسی شوند. برخی نقاط کوانتومی از عناصر سنگین ساخته می‌شوند و استفاده از آن‌ها در بدن نیازمند پوشش‌دهی، کنترل زیست‌سازگاری و ارزیابی دقیق مسیر دفع است. به همین دلیل، همهٔ کاربردهای آزمایشگاهی این مواد به‌طور مستقیم به درمان بالینی تبدیل نمی‌شوند.

همکاری علمی و فعالیت دانشگاهی

باوندی در MIT یک گروه پژوهشی ایجاد کرد که روی شیمی نقاط کوانتومی، ساختار نانوکریستال‌ها، برهم‌کنش نور و ماده و کاربردهای زیستی نانومواد کار می‌کند. پژوهش‌های او در پیوند میان شیمی کلوئیدی، فیزیک مادهٔ چگال، علم مواد و زیست‌شناسی قرار دارد.

او همچنین در تربیت نسل‌های تازه‌ای از پژوهشگران نانوفناوری نقش داشته است. روش‌های آزمایشگاهی توسعه‌یافته در گروه او به ابزارهایی برای مطالعهٔ دقیق اندازه، شکل، سطح و خواص نوری نانوذرات تبدیل شده‌اند. اهمیت این روش‌ها در آن است که نانومواد برای استفادهٔ واقعی باید نه‌تنها ساخته شوند، بلکه با کیفیت یکنواخت و ویژگی‌های قابل‌پیش‌بینی تولید شوند.

جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۲۳

آکادمی سلطنتی علوم سوئد در ۴ اکتبر ۲۰۲۳ جایزهٔ نوبل شیمی را به‌طور مشترک به مونگی باوندی، لوئیس بروس و الکسی یکیموف اعطا کرد. جایزه به‌خاطر کشف و سنتز نقاط کوانتومی بود. مبلغ ۱۱ میلیون کرون سوئد میان سه برنده تقسیم شد.[۳]

کمیتهٔ نوبل اعلام کرد که نقاط کوانتومی نشان می‌دهند ویژگی‌های ماده در مقیاس نانو چگونه می‌تواند به‌وسیلهٔ اندازه تغییر کند. کار یکیموف و بروس مبنای کشف و اثبات اثرهای کوانتومی وابسته به اندازه را فراهم کرد و باوندی در سال ۱۹۹۳ روش شیمیایی تولید ذرات تقریباً کامل و یکنواخت را توسعه داد.

این جایزه اهمیت هم‌زمان فیزیک، شیمی و علم مواد را در شکل‌گیری نانوفناوری نشان داد. نقاط کوانتومی امروزه در نمایشگرها، لامپ‌های LED و تصویربرداری زیستی استفاده می‌شوند و امکان کاربردهای تازه در حسگرها، سلول‌های خورشیدی و ارتباطات کوانتومی را نیز ایجاد کرده‌اند.

حمایت از مقاومت ایران

نام مونگی باوندی در فهرست امضاکنندگان «بیانیهٔ مشترک ۵۷ برندهٔ نوبل در حمایت از نقشهٔ راه دموکراتیک برای ایران» آمده است. شورای ملی مقاومت ایران این بیانیه را در مارس ۲۰۲۶ منتشر کرده و باوندی را با عنوان «برندهٔ نوبل شیمی ۲۰۲۳، آمریکا-تونس-فرانسه» معرفی کرده است.[۴]

بر اساس متن گزارش‌شده، امضاکنندگان از مبارزهٔ مردم ایران برای آزادی، حاکمیت قانون و کرامت انسانی حمایت کرده و جمهوری دموکراتیک، انتخابات آزاد، جدایی دین از دولت، برابری جنسیتی و قومی، اقتصاد بازار، سیاست خارجی صلح‌آمیز و ایران غیراتمی را به‌عنوان اصول نقشهٔ راه مورد حمایت خود معرفی کرده‌اند.

منابع

  1. ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ Moungi Bawendi – Facts، وبگاه رسمی جایزهٔ نوبل
  2. ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ MIT Professor Moungi Bawendi shares Nobel Prize in Chemistry، مؤسسهٔ فناوری ماساچوست، ۴ اکتبر ۲۰۲۳
  3. ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ The Nobel Prize in Chemistry 2023، بیانیهٔ آکادمی سلطنتی علوم سوئد
  4. ↑ Joint Statement by 57 Nobel Laureates Endorses Democratic Roadmap for Iran، شورای ملی مقاومت ایران، ۲۲ مارس ۲۰۲۶
برگرفته از «https://iran-pedia.org/w/index.php?title=کاربر:Hamidreza/صفحه_تمرین&oldid=95221»