کاربر:Hamidreza/صفحه تمرین: تفاوت میان نسخه‌ها

**مونگی باوندی**
مونگی باوندی
متولد	۱۹۶۱;
محل زندگی	کمبریج، ماساچوست، ایالات متحده
ملیت	آمریکایی، تونسی و فرانسوی
جوایز	جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۲۳

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

نسخهٔ ‏۱۱ نوامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۲۱

مونگی گابریل باوندی (Moungi G. Bawendi؛ زادهٔ ۱۹۶۱) شیمی‌دان آمریکایی با پیشینهٔ فرانسوی و تونسی و استاد مؤسسهٔ فناوری ماساچوست است. او از پیشگامان توسعهٔ روش‌های شیمیایی برای تولید نقاط کوانتومی با اندازه و کیفیت کنترل‌شده به شمار می‌رود. باوندی در سال ۲۰۲۳، به‌طور مشترک با الکسی یکیموف و لوئیس بروس، جایزهٔ نوبل شیمی را دریافت کرد. انگیزهٔ رسمی جایزه «برای کشف و سنتز نقاط کوانتومی» اعلام شد.^[۱]

نقاط کوانتومی ذراتی نیمه‌رسانا در ابعاد نانومتری هستند. وقتی اندازهٔ یک ماده به چند نانومتر کاهش می‌یابد، رفتار الکترون‌های آن دیگر مانند مادهٔ معمولی نیست و قوانین مکانیک کوانتومی اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند. در نقاط کوانتومی، اندازهٔ ذره می‌تواند رنگ نور گسیل‌شده و دیگر ویژگی‌های نوری و الکترونیکی آن را تعیین کند. کار باوندی تولید این ذرات را از یک پدیدهٔ آزمایشگاهی دشوار به روشی قابل‌کنترل و قابل‌استفاده در فناوری تبدیل کرد.

زندگی و تحصیلات

مونگی باوندی در پاریس متولد شد. مادرش فرانسوی و پدرش تونسی بود. خانوادهٔ او در دوران کودکی‌اش به ایالات متحده مهاجرت کردند و در وست لافایت ایندیانا ساکن شدند؛ پدرش در دانشگاه پردو استاد ریاضیات بود.^[۲]

باوندی در سال ۱۹۸۲ مدرک کارشناسی خود را از دانشگاه هاروارد دریافت کرد. او برای دورهٔ دکترا به دانشگاه شیکاگو رفت و در سال ۱۹۸۸ دکترای شیمی گرفت. پس از آن، دورهٔ پژوهش پسادکترا را در آزمایشگاه‌های بل گذراند و در سال ۱۹۹۰ به هیئت علمی مؤسسهٔ فناوری ماساچوست پیوست. او بعدها به مقام استاد شیمی رسید و کرسی استاد لستر ولف شیمی را در MIT بر عهده گرفت.^[۲]

ماهیت نقاط کوانتومی

نقاط کوانتومی بلورهای بسیار کوچکی از مواد نیمه‌رسانا هستند که قطر آن‌ها معمولاً چند نانومتر است. یک نانومتر یک میلیاردم متر است؛ بنابراین یک نقطهٔ کوانتومی بسیار کوچک‌تر از سلول انسان و تقریباً در مقیاس چند ده یا چند صد اتم قرار دارد.

در یک مادهٔ بزرگ، الکترون‌ها فضای بیشتری برای حرکت دارند. اما در ذره‌ای بسیار کوچک، حرکت الکترون‌ها محدود می‌شود. این محدودیت باعث می‌شود انرژی‌های مجاز الکترون تغییر کند. در نتیجه، رنگ نوری که نقطهٔ کوانتومی جذب یا منتشر می‌کند به اندازهٔ آن وابسته می‌شود. نقاط کوچک‌تر معمولاً نورهایی با انرژی بیشتر و رنگی نزدیک‌تر به آبی تولید می‌کنند و نقاط بزرگ‌تر می‌توانند نور قرمزتر گسیل کنند.^[۳]

این ویژگی به پژوهشگران امکان می‌دهد با تغییر اندازهٔ ذرات، رنگ و رفتار نوری آن‌ها را تنظیم کنند. در واقع، رنگ در این مواد تنها به نوع عنصر سازنده وابسته نیست، بلکه اندازهٔ بلور نیز نقش تعیین‌کننده دارد.

پیشینهٔ کشف اثرهای کوانتومی

پیش از پژوهش‌های باوندی، الکسی یکیموف در اوایل دههٔ ۱۹۸۰ اثرهای کوانتومی وابسته به اندازه را در شیشه‌های رنگی مشاهده کرده بود. او نشان داد که نانوذرات کلرید مس درون شیشه می‌توانند رنگ شیشه را تغییر دهند و اندازهٔ ذرات با این تغییر ارتباط دارد.

چند سال بعد، لوئیس بروس همین پدیده را در نانوذرات شناور در یک مایع بررسی کرد. بروس نشان داد که ذرات آزاد در محلول نیز ویژگی‌های نوری وابسته به اندازه دارند. این دو پژوهش، مبنای فیزیکی نقاط کوانتومی را روشن کردند، اما روش‌های اولیه امکان تولید ذراتی یکنواخت و مناسب برای کاربردهای عملی را به‌خوبی فراهم نمی‌کردند.^[۳]

روش سنتز باوندی

در سال ۱۹۹۳، باوندی و دانشجویانش روشی برای تولید نقاط کوانتومی با اندازهٔ دقیق‌تر و سطحی صاف‌تر ارائه کردند. آنان مواد اولیه را در شرایطی کنترل‌شده، از جمله دما و زمان واکنش مشخص، وارد فرایند تبلور کردند. با تغییر شرایط واکنش، اندازهٔ نانوکریستال‌ها قابل تنظیم شد.

یکی از دشواری‌های اصلی آن بود که ذرات در فرایند رشد تمایل داشتند اندازه‌های متفاوتی پیدا کنند یا سطحی پر از نقص داشته باشند. نقاط کوانتومی ناهم‌اندازه، رنگ‌های گوناگون و رفتارهای غیرقابل‌پیش‌بینی ایجاد می‌کردند. باوندی توانست فرایند رشد را چنان کنترل کند که ذرات تقریباً هم‌اندازه و دارای کیفیت بلوری بالاتر تولید شوند.

اهمیت این روش فقط در ساخت ذرات کوچک نبود. کیفیت سطح نیز اهمیت داشت، زیرا نقص‌های سطحی می‌توانند انرژی را هدر دهند و باعث شوند ذره نور ضعیف‌تری منتشر کند. کنترل اندازه و سطح، نقاط کوانتومی را برای مطالعهٔ بنیادی و کاربردهای فناوری مناسب‌تر کرد.^[۱]

کاربردهای فناوری

یکی از شناخته‌شده‌ترین کاربردهای نقاط کوانتومی در نمایشگرهای تلویزیون و رایانه است. در نمایشگرهای QLED، نقاط کوانتومی برای تولید رنگ‌های خالص‌تر و گسترهٔ رنگی وسیع‌تر به کار می‌روند. این ذرات همچنین می‌توانند کیفیت نور لامپ‌های LED را بهبود دهند و به تنظیم رنگ و شدت نور کمک کنند.

پژوهش‌های مربوط به نقاط کوانتومی در سلول‌های خورشیدی، حسگرها، قطعات الکترونیکی انعطاف‌پذیر و فناوری‌های کوانتومی نیز ادامه دارد. اندازهٔ کوچک و قابلیت تنظیم نوری این مواد به پژوهشگران اجازه می‌دهد آن‌ها را برای کاربردهای گوناگون طراحی کنند. با این حال، استفادهٔ صنعتی از هر نوع نقطهٔ کوانتومی به پایداری، هزینه، سمیت عناصر و امکان تولید در مقیاس بزرگ وابسته است.

کاربردهای زیستی و پزشکی

نقاط کوانتومی می‌توانند به‌عنوان نشانگرهای نوری برای مشاهدهٔ مولکول‌ها و سلول‌ها استفاده شوند. پژوهشگر با اتصال آن‌ها به مولکول‌های زیستی، مانند پادتن‌ها، می‌تواند جایگاه پروتئین‌ها یا ساختارهای خاص را در سلول بررسی کند. این ذرات در تصویربرداری زیستی، تشخیص آزمایشگاهی و مطالعهٔ فرایندهای سلولی کاربرد پژوهشی دارند.

یکی از ویژگی‌های مهم نقاط کوانتومی، امکان انتشار نور شدید و قابل‌تنظیم است. این ویژگی می‌تواند به مشاهدهٔ بافت‌ها و سلول‌ها کمک کند. آکادمی نوبل اشاره کرده است که این مواد در آینده و در برخی کاربردهای موجود می‌توانند برای نقشه‌برداری از بافت‌های زیستی و کمک به جراحان هنگام برداشتن بافت توموری به کار روند.^[۳]

در کاربرد پزشکی، مسائل ایمنی و سمیت باید با دقت بررسی شوند. برخی نقاط کوانتومی از عناصر سنگین ساخته می‌شوند و استفاده از آن‌ها در بدن نیازمند پوشش‌دهی، کنترل زیست‌سازگاری و ارزیابی دقیق مسیر دفع است. به همین دلیل، همهٔ کاربردهای آزمایشگاهی این مواد به‌طور مستقیم به درمان بالینی تبدیل نمی‌شوند.

همکاری علمی و فعالیت دانشگاهی

باوندی در MIT یک گروه پژوهشی ایجاد کرد که روی شیمی نقاط کوانتومی، ساختار نانوکریستال‌ها، برهم‌کنش نور و ماده و کاربردهای زیستی نانومواد کار می‌کند. پژوهش‌های او در پیوند میان شیمی کلوئیدی، فیزیک مادهٔ چگال، علم مواد و زیست‌شناسی قرار دارد.

او همچنین در تربیت نسل‌های تازه‌ای از پژوهشگران نانوفناوری نقش داشته است. روش‌های آزمایشگاهی توسعه‌یافته در گروه او به ابزارهایی برای مطالعهٔ دقیق اندازه، شکل، سطح و خواص نوری نانوذرات تبدیل شده‌اند. اهمیت این روش‌ها در آن است که نانومواد برای استفادهٔ واقعی باید نه‌تنها ساخته شوند، بلکه با کیفیت یکنواخت و ویژگی‌های قابل‌پیش‌بینی تولید شوند.

جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۲۳

آکادمی سلطنتی علوم سوئد در ۴ اکتبر ۲۰۲۳ جایزهٔ نوبل شیمی را به‌طور مشترک به مونگی باوندی، لوئیس بروس و الکسی یکیموف اعطا کرد. جایزه به‌خاطر کشف و سنتز نقاط کوانتومی بود. مبلغ ۱۱ میلیون کرون سوئد میان سه برنده تقسیم شد.^[۳]

کمیتهٔ نوبل اعلام کرد که نقاط کوانتومی نشان می‌دهند ویژگی‌های ماده در مقیاس نانو چگونه می‌تواند به‌وسیلهٔ اندازه تغییر کند. کار یکیموف و بروس مبنای کشف و اثبات اثرهای کوانتومی وابسته به اندازه را فراهم کرد و باوندی در سال ۱۹۹۳ روش شیمیایی تولید ذرات تقریباً کامل و یکنواخت را توسعه داد.

این جایزه اهمیت هم‌زمان فیزیک، شیمی و علم مواد را در شکل‌گیری نانوفناوری نشان داد. نقاط کوانتومی امروزه در نمایشگرها، لامپ‌های LED و تصویربرداری زیستی استفاده می‌شوند و امکان کاربردهای تازه در حسگرها، سلول‌های خورشیدی و ارتباطات کوانتومی را نیز ایجاد کرده‌اند.

حمایت از مقاومت ایران

نام مونگی باوندی در فهرست امضاکنندگان «بیانیهٔ مشترک ۵۷ برندهٔ نوبل در حمایت از نقشهٔ راه دموکراتیک برای ایران» آمده است. شورای ملی مقاومت ایران این بیانیه را در مارس ۲۰۲۶ منتشر کرده و باوندی را با عنوان «برندهٔ نوبل شیمی ۲۰۲۳، آمریکا-تونس-فرانسه» معرفی کرده است.^[۴]

بر اساس متن گزارش‌شده، امضاکنندگان از مبارزهٔ مردم ایران برای آزادی، حاکمیت قانون و کرامت انسانی حمایت کرده و جمهوری دموکراتیک، انتخابات آزاد، جدایی دین از دولت، برابری جنسیتی و قومی، اقتصاد بازار، سیاست خارجی صلح‌آمیز و ایران غیراتمی را به‌عنوان اصول نقشهٔ راه مورد حمایت خود معرفی کرده‌اند.

منابع

[نوبل-اطلاعات-1] ۱٫۰ ^۱٫۱ Moungi Bawendi – Facts، وبگاه رسمی جایزهٔ نوبل

[ام‌آی‌تی-2] ۲٫۰ ^۲٫۱ MIT Professor Moungi Bawendi shares Nobel Prize in Chemistry، مؤسسهٔ فناوری ماساچوست، ۴ اکتبر ۲۰۲۳

[نوبل-بیانیه-3] ۳٫۰ ^۳٫۱ ^۳٫۲ ^۳٫۳ The Nobel Prize in Chemistry 2023، بیانیهٔ آکادمی سلطنتی علوم سوئد

[شورا-۲۰۲۶-4] Joint Statement by 57 Nobel Laureates Endorses Democratic Roadmap for Iran، شورای ملی مقاومت ایران، ۲۲ مارس ۲۰۲۶

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''محمدرضا کرمی'''
+{{جعبه اطلاعات دانشمند
+| نام                    = مونگی باوندی
+| نام انگلیسی            = Moungi G. Bawendi
+| تصویر                  =مونگی باوندی.jpg
+| توضیح تصویر            =
+| نام اصلی               = مونگی گابریل باوندی
+| زمینه فعالیت           = شیمی فیزیک، شیمی مواد و نانوشیمی
+| ملیت                   = آمریکایی، تونسی و فرانسوی
+| تاریخ تولد             = ۱۹۶۱
+| محل تولد               = پاریس، فرانسه
+| والدین                 =
+| تاریخ مرگ              =
+| محل مرگ                =
+| علت مرگ                =
+| محل زندگی              = کمبریج، ماساچوست، ایالات متحده
+| مختصات محل زندگی       =
+| مدفن                   =
+| در زمان حکومت          =
+| اتفاقات مهم            = توسعهٔ روش تولید کنترل‌شدهٔ نقاط کوانتومی
+| نام دیگر               = مونگی گ. باوندی
+| لقب                    =
+| بنیانگذار              = از پیشگامان شیمی نقاط کوانتومی کلوئیدی
+| پیشه                   = شیمی‌دان و استاد دانشگاه
+| سال‌های فعالیت         = از دههٔ ۱۹۸۰
+| سبک پژوهشی             = نانومواد، طیف‌سنجی و شیمی کلوئیدی
+| آثار مهم               = سنتز نقاط کوانتومی با اندازه و سطح کنترل‌شده
+| مقالات                 =
+| جوایز                  = جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۲۳
+| علت شهرت               = کشف و سنتز نقاط کوانتومی
+| تأثیرگذاشته بر         = نمایشگرها، LED، تصویربرداری زیستی و نانوفناوری
+| تأثیرپذیرفته از         = شیمی فیزیک، علم مواد و مکانیک کوانتومی
+| وبگاه                  = https://web.mit.edu/chemistry/bawendi/
+| تحصیلات                = دکترای شیمی، دانشگاه شیکاگو
+| دانشگاه                = مؤسسهٔ فناوری ماساچوست
+| حوزه                   = نقاط کوانتومی و نانومواد نیمه‌رسانا
+| همسر                   =
+| فرزندان                =
+| گفتاورد                =
+| امضا                   =
+}}
-<nowiki>{{جعبه اطلاعات شخص | نام              = محمدرضا کرمی | تصویر            = [[پرونده:محمدرضا کرمی.jpg|۲۰۰px]] | توضیح تصویر     = تصویر منتشرشده از مراسم خاکسپاری محمدرضا کرمی | نام کامل         = محمدرضا کرمی | تاریخ تولد       = حدود ۱۳۸۸ خورشیدی (۱۶ ساله در زمان شهادت) | تاریخ مرگ        = ۱۶ دی ۱۴۰۴ | علت مرگ          = شدت جراحات ناشی از شلیک نیروهای امنیتی (پس از چند روز بستری در بیمارستان) | محل مرگ          = بیمارستان آیت‌الله خمینی ایلام | محل دفن           = آرامستان ملکشاهی، استان ایلام | ملیت             = ایرانی | شناخته‌شده برای  = یکی از شهدای نوجوان [[قیام سراسری ۱۴۰۴ ایران|قیام سراسری ۱۴۰۴]] | جنبش             = [[اعتراضات دی ۱۴۰۴ ایران]] }}</nowiki>
+'''مونگی گابریل باوندی''' ('''Moungi G. Bawendi'''؛ زادهٔ ۱۹۶۱) شیمی‌دان آمریکایی با پیشینهٔ فرانسوی و تونسی و استاد مؤسسهٔ فناوری ماساچوست است. او از پیشگامان توسعهٔ روش‌های شیمیایی برای تولید نقاط کوانتومی با اندازه و کیفیت کنترل‌شده به شمار می‌رود. باوندی در سال ۲۰۲۳، به‌طور مشترک با [[الکسی یکیموف]] و [[لوئیس بروس]]، جایزهٔ نوبل شیمی را دریافت کرد. انگیزهٔ رسمی جایزه «برای کشف و سنتز نقاط کوانتومی» اعلام شد.<ref name="نوبل-اطلاعات">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2023/bawendi/facts/ Moungi Bawendi – Facts، وبگاه رسمی جایزهٔ نوبل]</ref>
-<nowiki>'''</nowiki>محمدرضا کرمی<nowiki>'''</nowiki> (زادهٔ حدود ۱۳۸۸ خورشیدی – درگذشتهٔ ۱۶ دی ۱۴۰۴) نوجوان ۱۶ ساله ایرانی اهل شهرستان <nowiki>[[ملکشاهی]]</nowiki> استان <nowiki>[[ایلام (استان)|ایلام]]</nowiki> و یکی از جان‌باختگان <nowiki>[[اعتراضات دی ۱۴۰۴ ایران|قیام سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴]]</nowiki> بود. وی در جریان اعتراضات مردمی ۱۳ دی ۱۴۰۴ در ملکشاهی هدف شلیک نیروهای امنیتی قرار گرفت، زخمی شد و پس از چهار روز بستری در بخش مراقبت‌های ویژه بیمارستان آیت‌الله خمینی ایلام بر اثر شدت جراحات جان باخت.<nowiki><ref name="mojahedin-13">[https://news.mojahedin.org/id/1da78756-c68e-4196-9010-e7838bff336e اسامی ۱۳تن دیگر از شهیدان سرفراز قیام، شمار شهیدانی که هویتشان احراز شده به ۴۴تن بالغ می‌شود]، سازمان مجاهدین خلق ایران</ref></nowiki><nowiki><ref name="wiki-karami">[https://fa.wikipedia.org/wiki/کشته_شدن_محمدرضا_کرمی کشته شدن محمدرضا کرمی]، ویکی‌پدیا</ref></nowiki>
+نقاط کوانتومی ذراتی نیمه‌رسانا در ابعاد نانومتری هستند. وقتی اندازهٔ یک ماده به چند نانومتر کاهش می‌یابد، رفتار الکترون‌های آن دیگر مانند مادهٔ معمولی نیست و قوانین مکانیک کوانتومی اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند. در نقاط کوانتومی، اندازهٔ ذره می‌تواند رنگ نور گسیل‌شده و دیگر ویژگی‌های نوری و الکترونیکی آن را تعیین کند. کار باوندی تولید این ذرات را از یک پدیدهٔ آزمایشگاهی دشوار به روشی قابل‌کنترل و قابل‌استفاده در فناوری تبدیل کرد.
-== زندگی و شهادت == محمدرضا کرمی، نوجوان مجرد و فرزند جبار، در اعتراضات گسترده‌ای که از اوایل دی ۱۴۰۴ در شهرستان ملکشاهی آغاز شد، شرکت داشت. گزارش‌ها نشان می‌دهد که وی در ۱۳ دی ۱۴۰۴ (در جریان درگیری‌های خیابانی و اعتراض به وضعیت اقتصادی و سیاسی) با شلیک مستقیم نیروهای سرکوبگر (از جمله سپاه پاسداران) مجروح گردید. او به بیمارستان منتقل شد اما جراحات وارده شدید بود و پس از چهار روز مراقبت ویژه، در ۱۶ دی ۱۴۰۴ جان باخت. برخی منابع او را بوکسور یا ورزشکار جوان توصیف کرده‌اند.<nowiki><ref name="bbc-killed">[https://www.bbc.com/persian/articles/cj4l8dkw851o از کشته‌شدگان اعتراضات دی ۱۴۰۴ چه می‌دانیم؟]، بی‌بی‌سی فارسی</ref></nowiki><nowiki><ref name="instagram-reel">[https://www.instagram.com/reel/DTKq9gEjyPN تصاویری از مراسم خاکسپاری و سوگواری محمدرضا کرمی]، اینستاگرام</ref></nowiki>
+== زندگی و تحصیلات ==
-پیکر او در روز سه‌شنبه ۱۶ دی ۱۴۰۴ همزمان با فارز (محسن) آقامحمدی (یکی دیگر از جان‌باختگان همان منطقه) در آرامستان ملکشاهی به خاک سپرده شد. مراسم تشییع با حضور گسترده مردم به صحنه‌ای از اعتراض تبدیل گردید و شعارهایی مانند «مرگ بر خامنه‌ای»، «مرگ بر سپاهی» و «می‌کشم، می‌کشم، آنکه برادرم کشت» سر داده شد. تدابیر امنیتی شدید اعمال گردید اما نتوانست جلوی تبدیل مراسم به قیام مردمی را بگیرد.<nowiki><ref name="mojahedin-ilam">[https://news.mojahedin.org/id/a3a0946f-e22d-471c-b51b-b8310d442a3f ایلام – ملکشاهی - تشییع و خاکسپاری دو جان‌باخته قیام در میان تدابیر شدید امنیتی]، سازمان مجاهدین خلق ایران</ref></nowiki><nowiki><ref name="instagram-ceremony">[https://www.instagram.com/reel/DTKoMWqgPkH مراسم خاکسپاری محمدرضا کرمی و محسن آقامحمدی]، اینستاگرام</ref></nowiki>
+مونگی باوندی در پاریس متولد شد. مادرش فرانسوی و پدرش تونسی بود. خانوادهٔ او در دوران کودکی‌اش به ایالات متحده مهاجرت کردند و در وست لافایت ایندیانا ساکن شدند؛ پدرش در دانشگاه پردو استاد ریاضیات بود.<ref name="ام‌آی‌تی">[https://news.mit.edu/2023/mit-chemist-moungi-bawendi-shares-nobel-prize-chemistry-1004 MIT Professor Moungi Bawendi shares Nobel Prize in Chemistry، مؤسسهٔ فناوری ماساچوست، ۴ اکتبر ۲۰۲۳]</ref>
-== واکنش‌ها و یادبود == نام محمدرضا کرمی در فهرست‌های اولیه شهدای قیام توسط سازمان مجاهدین خلق ایران (اطلاعیه شماره ۳۱)، بی‌بی‌سی فارسی، هرانا و رسانه‌های مستقل ثبت شد. او به عنوان یکی از نوجوانان کشته‌شده در استان ایلام (همراه با فارز آقامحمدی، رضا عظیم‌زاده و دیگران) نمادی از سرکوب خونین علیه جوانان معترض شد. تصاویر مراسم خاکسپاری و روایت‌های خانواده و شاهدان در شبکه‌های اجتماعی گسترده منتشر گردید و بر زنده نگه‌داشتن یاد او تأکید شد.<nowiki><ref name="bbc-killed" /></nowiki><nowiki><ref name="mojahedin-13" /></nowiki>
+باوندی در سال ۱۹۸۲ مدرک کارشناسی خود را از دانشگاه هاروارد دریافت کرد. او برای دورهٔ دکترا به دانشگاه شیکاگو رفت و در سال ۱۹۸۸ دکترای شیمی گرفت. پس از آن، دورهٔ پژوهش پسادکترا را در آزمایشگاه‌های بل گذراند و در سال ۱۹۹۰ به هیئت علمی مؤسسهٔ فناوری ماساچوست پیوست. او بعدها به مقام استاد شیمی رسید و کرسی استاد لستر ولف شیمی را در MIT بر عهده گرفت.<ref name="ام‌آی‌تی" />
-<nowiki>== منابع ==</nowiki>
+== ماهیت نقاط کوانتومی ==
-= <nowiki>[https://news.mojahedin.org/id/1da78756-c68e-4196-9010-e7838bff336e اسامی ۱۳تن دیگر از شهیدان سرفراز قیام]</nowiki>، سازمان مجاهدین خلق ایران =
+نقاط کوانتومی بلورهای بسیار کوچکی از مواد نیمه‌رسانا هستند که قطر آن‌ها معمولاً چند نانومتر است. یک نانومتر یک میلیاردم متر است؛ بنابراین یک نقطهٔ کوانتومی بسیار کوچک‌تر از سلول انسان و تقریباً در مقیاس چند ده یا چند صد اتم قرار دارد.
-= <nowiki>[https://fa.wikipedia.org/wiki/کشته_شدن_محمدرضا_کرمی کشته شدن محمدرضا کرمی]</nowiki>، ویکی‌پدیا =
+در یک مادهٔ بزرگ، الکترون‌ها فضای بیشتری برای حرکت دارند. اما در ذره‌ای بسیار کوچک، حرکت الکترون‌ها محدود می‌شود. این محدودیت باعث می‌شود انرژی‌های مجاز الکترون تغییر کند. در نتیجه، رنگ نوری که نقطهٔ کوانتومی جذب یا منتشر می‌کند به اندازهٔ آن وابسته می‌شود. نقاط کوچک‌تر معمولاً نورهایی با انرژی بیشتر و رنگی نزدیک‌تر به آبی تولید می‌کنند و نقاط بزرگ‌تر می‌توانند نور قرمزتر گسیل کنند.<ref name="نوبل-بیانیه">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2023/press-release/ The Nobel Prize in Chemistry 2023، بیانیهٔ آکادمی سلطنتی علوم سوئد]</ref>
-= <nowiki>[https://www.bbc.com/persian/articles/cj4l8dkw851o از کشته‌شدگان اعتراضات دی ۱۴۰۴ چه می‌دانیم؟]</nowiki>، بی‌بی‌سی فارسی =
+این ویژگی به پژوهشگران امکان می‌دهد با تغییر اندازهٔ ذرات، رنگ و رفتار نوری آن‌ها را تنظیم کنند. در واقع، رنگ در این مواد تنها به نوع عنصر سازنده وابسته نیست، بلکه اندازهٔ بلور نیز نقش تعیین‌کننده دارد.
-= <nowiki>[https://news.mojahedin.org/id/a3a0946f-e22d-471c-b51b-b8310d442a3f ایلام – ملکشاهی - تشییع و خاکسپاری دو جان‌باخته قیام]</nowiki>، سازمان مجاهدین خلق ایران =
+== پیشینهٔ کشف اثرهای کوانتومی ==
-= پست‌های اینستاگرام مرتبط با مراسم خاکسپاری (مانند reel/DTKq9gEjyPN و reel/DTKoMWqgPkH) =
+پیش از پژوهش‌های باوندی، الکسی یکیموف در اوایل دههٔ ۱۹۸۰ اثرهای کوانتومی وابسته به اندازه را در شیشه‌های رنگی مشاهده کرده بود. او نشان داد که نانوذرات کلرید مس درون شیشه می‌توانند رنگ شیشه را تغییر دهند و اندازهٔ ذرات با این تغییر ارتباط دارد.
-== چکیده == محمدرضا کرمی، نوجوان ۱۶ ساله اهل ملکشاهی استان ایلام، یکی از شهدای نوجوان <nowiki>[[قیام سراسری ۱۴۰۴ ایران]]</nowiki> بود. وی در ۱۳ دی ۱۴۰۴ طی اعتراضات مردمی در شهرستان خود هدف شلیک نیروهای امنیتی قرار گرفت، زخمی شد و پس از چهار روز بستری در بیمارستان آیت‌الله خمینی ایلام، در ۱۶ دی ۱۴۰۴ بر اثر شدت جراحات جان باخت. مراسم خاکسپاری او در همان روز با حضور گسترده مردم و شعارهای ضدحکومتی به صحنه اعتراض تبدیل شد. نام او در لیست‌های سازمان مجاهدین خلق (اطلاعیه ۳۱)، بی‌بی‌سی فارسی و منابع حقوق بشری ثبت گردید و به نمادی از سرکوب خشونت‌آمیز علیه جوانان در استان ایلام (همراه با دیگر قربانیان مانند فارز آقامحمدی) بدل شد. شهادت او بخشی از فاجعه انسانی قیام دی ۱۴۰۴ است که هزاران کشته و زخمی برجای گذاشت و یادش در میان مخالفان نظام زنده مانده است. (۱۴۶ کلمه)
+چند سال بعد، لوئیس بروس همین پدیده را در نانوذرات شناور در یک مایع بررسی کرد. بروس نشان داد که ذرات آزاد در محلول نیز ویژگی‌های نوری وابسته به اندازه دارند. این دو پژوهش، مبنای فیزیکی نقاط کوانتومی را روشن کردند، اما روش‌های اولیه امکان تولید ذراتی یکنواخت و مناسب برای کاربردهای عملی را به‌خوبی فراهم نمی‌کردند.<ref name="نوبل-بیانیه" />
+== روش سنتز باوندی ==
+در سال ۱۹۹۳، باوندی و دانشجویانش روشی برای تولید نقاط کوانتومی با اندازهٔ دقیق‌تر و سطحی صاف‌تر ارائه کردند. آنان مواد اولیه را در شرایطی کنترل‌شده، از جمله دما و زمان واکنش مشخص، وارد فرایند تبلور کردند. با تغییر شرایط واکنش، اندازهٔ نانوکریستال‌ها قابل تنظیم شد.
+یکی از دشواری‌های اصلی آن بود که ذرات در فرایند رشد تمایل داشتند اندازه‌های متفاوتی پیدا کنند یا سطحی پر از نقص داشته باشند. نقاط کوانتومی ناهم‌اندازه، رنگ‌های گوناگون و رفتارهای غیرقابل‌پیش‌بینی ایجاد می‌کردند. باوندی توانست فرایند رشد را چنان کنترل کند که ذرات تقریباً هم‌اندازه و دارای کیفیت بلوری بالاتر تولید شوند.
+اهمیت این روش فقط در ساخت ذرات کوچک نبود. کیفیت سطح نیز اهمیت داشت، زیرا نقص‌های سطحی می‌توانند انرژی را هدر دهند و باعث شوند ذره نور ضعیف‌تری منتشر کند. کنترل اندازه و سطح، نقاط کوانتومی را برای مطالعهٔ بنیادی و کاربردهای فناوری مناسب‌تر کرد.<ref name="نوبل-اطلاعات" />
+== کاربردهای فناوری ==
+یکی از شناخته‌شده‌ترین کاربردهای نقاط کوانتومی در نمایشگرهای تلویزیون و رایانه است. در نمایشگرهای QLED، نقاط کوانتومی برای تولید رنگ‌های خالص‌تر و گسترهٔ رنگی وسیع‌تر به کار می‌روند. این ذرات همچنین می‌توانند کیفیت نور لامپ‌های LED را بهبود دهند و به تنظیم رنگ و شدت نور کمک کنند.
+پژوهش‌های مربوط به نقاط کوانتومی در سلول‌های خورشیدی، حسگرها، قطعات الکترونیکی انعطاف‌پذیر و فناوری‌های کوانتومی نیز ادامه دارد. اندازهٔ کوچک و قابلیت تنظیم نوری این مواد به پژوهشگران اجازه می‌دهد آن‌ها را برای کاربردهای گوناگون طراحی کنند. با این حال، استفادهٔ صنعتی از هر نوع نقطهٔ کوانتومی به پایداری، هزینه، سمیت عناصر و امکان تولید در مقیاس بزرگ وابسته است.
+== کاربردهای زیستی و پزشکی ==
+نقاط کوانتومی می‌توانند به‌عنوان نشانگرهای نوری برای مشاهدهٔ مولکول‌ها و سلول‌ها استفاده شوند. پژوهشگر با اتصال آن‌ها به مولکول‌های زیستی، مانند پادتن‌ها، می‌تواند جایگاه پروتئین‌ها یا ساختارهای خاص را در سلول بررسی کند. این ذرات در تصویربرداری زیستی، تشخیص آزمایشگاهی و مطالعهٔ فرایندهای سلولی کاربرد پژوهشی دارند.
+یکی از ویژگی‌های مهم نقاط کوانتومی، امکان انتشار نور شدید و قابل‌تنظیم است. این ویژگی می‌تواند به مشاهدهٔ بافت‌ها و سلول‌ها کمک کند. آکادمی نوبل اشاره کرده است که این مواد در آینده و در برخی کاربردهای موجود می‌توانند برای نقشه‌برداری از بافت‌های زیستی و کمک به جراحان هنگام برداشتن بافت توموری به کار روند.<ref name="نوبل-بیانیه" />
+در کاربرد پزشکی، مسائل ایمنی و سمیت باید با دقت بررسی شوند. برخی نقاط کوانتومی از عناصر سنگین ساخته می‌شوند و استفاده از آن‌ها در بدن نیازمند پوشش‌دهی، کنترل زیست‌سازگاری و ارزیابی دقیق مسیر دفع است. به همین دلیل، همهٔ کاربردهای آزمایشگاهی این مواد به‌طور مستقیم به درمان بالینی تبدیل نمی‌شوند.
+== همکاری علمی و فعالیت دانشگاهی ==
+باوندی در MIT یک گروه پژوهشی ایجاد کرد که روی شیمی نقاط کوانتومی، ساختار نانوکریستال‌ها، برهم‌کنش نور و ماده و کاربردهای زیستی نانومواد کار می‌کند. پژوهش‌های او در پیوند میان شیمی کلوئیدی، فیزیک مادهٔ چگال، علم مواد و زیست‌شناسی قرار دارد.
+او همچنین در تربیت نسل‌های تازه‌ای از پژوهشگران نانوفناوری نقش داشته است. روش‌های آزمایشگاهی توسعه‌یافته در گروه او به ابزارهایی برای مطالعهٔ دقیق اندازه، شکل، سطح و خواص نوری نانوذرات تبدیل شده‌اند. اهمیت این روش‌ها در آن است که نانومواد برای استفادهٔ واقعی باید نه‌تنها ساخته شوند، بلکه با کیفیت یکنواخت و ویژگی‌های قابل‌پیش‌بینی تولید شوند.
+== جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۲۳ ==
+آکادمی سلطنتی علوم سوئد در ۴ اکتبر ۲۰۲۳ جایزهٔ نوبل شیمی را به‌طور مشترک به مونگی باوندی، لوئیس بروس و الکسی یکیموف اعطا کرد. جایزه به‌خاطر کشف و سنتز نقاط کوانتومی بود. مبلغ ۱۱ میلیون کرون سوئد میان سه برنده تقسیم شد.<ref name="نوبل-بیانیه" />
+کمیتهٔ نوبل اعلام کرد که نقاط کوانتومی نشان می‌دهند ویژگی‌های ماده در مقیاس نانو چگونه می‌تواند به‌وسیلهٔ اندازه تغییر کند. کار یکیموف و بروس مبنای کشف و اثبات اثرهای کوانتومی وابسته به اندازه را فراهم کرد و باوندی در سال ۱۹۹۳ روش شیمیایی تولید ذرات تقریباً کامل و یکنواخت را توسعه داد.
+این جایزه اهمیت هم‌زمان فیزیک، شیمی و علم مواد را در شکل‌گیری نانوفناوری نشان داد. نقاط کوانتومی امروزه در نمایشگرها، لامپ‌های LED و تصویربرداری زیستی استفاده می‌شوند و امکان کاربردهای تازه در حسگرها، سلول‌های خورشیدی و ارتباطات کوانتومی را نیز ایجاد کرده‌اند.
+== حمایت از مقاومت ایران ==
+نام مونگی باوندی در فهرست امضاکنندگان «[[بیانیه مشترک ۵۷ برنده جایزه نوبل|'''بیانیهٔ مشترک ۵۷ برندهٔ نوبل در حمایت از نقشهٔ راه دموکراتیک برای ایران''']]» آمده است. [[شورای ملی مقاومت ایران]] این بیانیه را در مارس ۲۰۲۶ منتشر کرده و باوندی را با عنوان «برندهٔ نوبل شیمی ۲۰۲۳، آمریکا-تونس-فرانسه» معرفی کرده است.<ref name="شورا-۲۰۲۶">[https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-resistance/joint-statement-by-57-nobel-laureates-endorses-democratic-roadmap-for-iran/ Joint Statement by 57 Nobel Laureates Endorses Democratic Roadmap for Iran، شورای ملی مقاومت ایران، ۲۲ مارس ۲۰۲۶]</ref>
+بر اساس متن گزارش‌شده، امضاکنندگان از مبارزهٔ مردم ایران برای آزادی، حاکمیت قانون و کرامت انسانی حمایت کرده و جمهوری دموکراتیک، انتخابات آزاد، جدایی دین از دولت، برابری جنسیتی و قومی، اقتصاد بازار، سیاست خارجی صلح‌آمیز و ایران غیراتمی را به‌عنوان اصول نقشهٔ راه مورد حمایت خود معرفی کرده‌اند.
+== منابع ==
+<references />

مونگی باوندی

متولد	۱۹۶۱
محل زندگی	کمبریج، ماساچوست، ایالات متحده
ملیت	آمریکایی، تونسی و فرانسوی
جوایز	جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۲۳