مرتضی جهانبخش
| مرتضی جهانبخش | |
|---|---|
 شهید قیام سراسری ۱۴۰۴، مرتضی جهانبخش | |
| درگذشت | ۱۷ دی ۱۴۰۴ چناران، استان خراسان رضوی |
| علت مرگ | شلیک مستقیم نیروهای حکومتی |
| ملیت | ایرانی |
| شناختهشده برای | جان باختن در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ |
مرتضی جهانبخش، (۱۷دیماه ۱۴۰۴) شهروند اهل شهرستان چناران استان خراسان رضوی، یکی از جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ بود. او در روز چهارشنبه ۱۷ دی ۱۴۰۴، در جریان تظاهرات مردمی در چناران، بر اثر شلیک مستقیم نیروهای سرکوبگر حکومتی جان خود را از دست داد. گزارشهای حقوق بشری و منابع مخالف حکومتی مانند سازمان مجاهدین خلق، مرتضی جهانبخش را همراه با چندین شهروند دیگر از چناران از جمله مهدی ولیدوست، روحالله ستاره مشتری و محمدرضا گروهی در لیست کشتهشدگان این شهر قرار دادهاند که این امر چناران را به یکی از کانونهای اصلی سرکوب در خراسان تبدیل کرد.
اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ از ۷ دیماه با اعتصاب گسترده کسبه تهران آغاز شد و به سرعت به شهرهایی مانند چناران گسترش یافت. ریشه این خیزش در بحرانهای عمیق اقتصادی، تورم افسارگسیخته، سقوط ارزش ریال و نارضایتی گسترده از حاکمیت بود. در چناران، معترضان با شعارهای ضدحکومتی به خیابانها آمدند و نیروهای امنیتی با تیراندازی مستقیم پاسخ دادند که نتیجه آن کشته شدن چندین شهروند شد.
جان باختن مرتضی جهانبخش و دیگر شهدای چناران نمادی از مقاومت در شهرهای متوسط و مناطق کردنشین خراسان شد. مراسم خاکسپاری جانباختگان در فضایی امنیتی برگزار شد.
زندگینامه مختصر و نحوه جان باختن
مرتضی جهانبخش، شهروند اهل شهرستان چناران از توابع استان خراسان رضوی، در روز چهارشنبه ۱۷ دیماه ۱۴۰۴، هفتم ژانویه ۲۰۲۶ در جریان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴، همراه با چند تن دیگر، بر اثر شلیک مستقیم نیروهای حکومتی جان باخت.[۱]
بر اساس گزارشها، در روز ۱۷ دی، اعتراضات در چناران شدت گرفت و نیروهای امنیتی با سلاح جنگی به معترضان شلیک کردند. مرتضی جهانبخش یکی از چندین شهروندی بود که در این سرکوب کشته شد. چناران در این روزها چندین شهید داد که اسامی برخی از آنان عبارتند از:مهدی قرباندوست، مهدی ولیدوست، روحالله ستاره مشتری (۲۶ ساله)، محمدرضا گروهی و دیگران.[۲][۳]
منابع محلی تأکید دارند که چناران به دلیل مشارکت گسترده مردم، هدف سرکوب شدید قرار گرفت و کشته شدن چندین شهروند در روزهای متوالی، خشم عمومی را افزایش داد.
معاون استاندار خراسان رضوی پیشتر به کشته شدن ۵ نفر در چناران اعتراف کرده بود و این شهادتها بخشی از جنایتهای رژیم در سرکوب قیام سراسری دیماه ۱۴۰۴ است. چناران یکی از کانونهای اصلی اعتراضات بود که ۵ شهید از جمله مرتضی جهانبخش در آن روز جان باختند.[۲]
مراسم خاکسپاری مرتضی جهانبخش و دیگر جانباختگان چناران در فضایی سنگین امنیتی برگزار گردید و نهادهای حکومتی خانوادهها را تحت فشار قرار دادند تا از تجمع جلوگیری شود.
زمینه اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
اعتراضات سراسری ایران در سال ۱۴۰۴ قیام دی ۱۴۰۴ یکی از گستردهترین و عمیقترین خیزشهای مردمی در تاریخ معاصر ایران بود که بر بستر انباشت همزمان بحرانهای ساختاری اقتصادی و سیاسی شکل گرفت. این قیام ریشه در شکاف طبقاتی بسیار عمیق، انباشت شدید فقر، نابودی معیشت اکثریت جامعه و تمرکز ثروت و قدرت در دست اقلیتی وابسته به حاکمیت ولایت فقیه داشت.
این خیزش فراتر از اعتراض به وضعیت معیشتی یا سرکوب، در واقع خروش جامعه علیه نظام ایدئولوژیک-فقاهتی جمهوری اسلامی بود که حیات، آزادی، تنوع اندیشه و آینده را نفی میکرد و مرگ، حذف و انکار انسان را به اصل حاکمیت تبدیل کرده بود.
ویژگیهای کلیدی اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
- تمرکز اصلی بر نفی حاکمیت ولایت فقیه و شخص رهبر آن (شعارهای «مرگ بر دیکتاتور» و «مرگ بر اصل ولایت فقیه»)
- گستردگی جغرافیایی بیسابقه: درگیری اعتراضی در بیش از ۱۹۰ شهر
- شکلگیری خودجوش ضرورت «سازماندهی در حین نبرد» به عنوان یک نیاز فوری و درونی
- روشنگری و مرزبندی قاطع با هرگونه دیکتاتوری (گذشته و آینده) و محدودسازی امکان مصادره توسط نیروهای واپسگرا
- اتکای آگاهانه به نیروی درونی جامعه و آزادسازی انرژی اجتماعی عظیم
- تثبیت جهتگیری استراتژیک بازگشتناپذیر به سوی سرنگونی حاکمیت
در مقابل این خیزش، حاکمیت با حداکثر سطح خشونت (هزاران کشته، مجروح و بازداشتشده) پاسخ داد؛ اما همین شدت سرکوب نهتنها مردم را عقب نراند، بلکه عزم بازگشتناپذیر برای پایان دادن به نظام ولایت فقیه را در لایههای مختلف جامعه عمیقتر و پایدارتر کرد.
قیام دی ۱۴۰۴ به عنوان نقطه عطفی در تاریخ معاصر ایران، اصالت، مشروعیت و توقفناپذیری خود را هم در داخل کشور و هم در سطح جهانی به ثبت رساند و امید به امکان تغییر بنیادین را در میان بخش بزرگی از جامعه ایران و حامیان بینالمللی آن تقویت کرد.[۴]