خیزش دانشگاه‌ها در اسفند ۱۴۰۴

خیزش دانشگاه‌ها در اسفند ۱۴۰۴

نوع رویداد	اعتراضات دانشجویی و خیزش دانشگاهی
تاریخ	۲ اسفند ۱۴۰۴ – تاکنون
مکان	تهران (دانشگاه تهران، شریف، امیرکبیر، خواجه نصیر، علم و صنعت، شهید بهشتی، الزهرا، هنر و معماری پارس و غیره)، مشهد (دانشگاه فردوسی، سجاد) و سایر شهرها
کشور / منطقه	ایران
علت‌ها	بازگشایی دانشگاه‌ها پس از تعطیلی طولانی، یادبود شهدای قیام دیماه ۱۴۰۴، خشم از سرکوب، بازداشت دانشجویان، فساد و دیکتاتوری ولایت فقیه
هدف‌ها
شرکت‌کنندگان	دانشجویان، برخی اساتید و جوانان حامی
رهبران	خودجوش (با حمایت شورای ملی مقاومت ایران و مریم رجوی)
تلفات / خسارات	مصدومیت‌های متعدد در درگیری‌ها (آمار دقیق گزارش نشده)، بازداشت‌های گسترده
بازداشت / کشته‌ها
نتیجه	تداوم خیزش تا روز ششم و گسترش اعتراضات
پیامدها	تشدید سرکوب، احضار و ممنوع‌الورودی دانشجویان، فراخوان به اعتصاب عمومی، بازتاب بین‌المللی
طرف‌های درگیر
سازمان‌های مرتبط
منابع

خیزش دانشگاه‌ها در اسفند ۱۴۰۴، که از روز ۲ اسفند ۱۴۰۴ با بازگشایی دانشگاه‌ها آغاز شد، به عنوان بخشی از قیام سراسری ایران علیه رژیم ولایت فقیه شکل گرفت. دانشجویان در دانشگاه‌های تهران مانند دانشگاه تهران، دانشگاه صنعتی شریف، دانشگاه صنعتی امیرکبیر، دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی، دانشگاه علم و صنعت ایران، دانشگاه بهشتی و دانشگاه هنر و معماری پارس تجمع کرده و شعارهایی علیه دیکتاتوری سر دادند. این اعتراضات در روز دوم (۳ اسفند) گسترش یافت و به دانشگاه فردوسی مشهد و دانشگاه سجاد مشهد رسید. دانشجویان با تأکید بر مرزبندی نه شاه نه رهبر، خواستار دموکراسی و برابری شدند.

در روز سوم (۴ اسفند)، اعتراضات به خیابان‌های اطراف دانشگاه‌ها کشیده شد و نیروهای سرکوبگر با گاز اشک‌آور و تیراندازی پاسخ دادند. روز چهارم (۵ اسفند) شاهد تحصن در دانشگاه الزهرا و درگیری‌های شدید در دانشگاه‌های تهران بود. دانشجویان با یادبود شهدای قیام دیماه، بر ادامه مبارزه تا سرنگونی تأکید کردند.

در روز پنجم (۵اسفند) مقامات آموزشی و امنیتی جمهوری اسلامی با اتخاذ تدابیر گسترده‌ای شامل بستن ورودی برخی دانشگاه‌ها، تشدید حضور نیروهای امنیتی، احضار و ممنوع‌الورودی دانشجویان و انتقال کلاس‌ها به حالت مجازی، تلاش کردند از گسترش و پیوند اعتراضات جلوگیری کنند.

این رویدادها با واکنش‌های بین‌المللی همراه بود؛ رسانه‌هایی مانند نیویورک تایمز و رویترز آن را یکی از بزرگ‌ترین نمایش‌های ناآرامی از زمان سرکوب قیام دیماه توصیف کردند. اعتراضات تا روز ششم ادامه یافت و دانشجویان را به عنوان پیشتازان جنبش آزادی‌خواهی معرفی کرد.

زمینه و علل خیزش دانشگاه‌ها

خیزش دانشگاه‌ها در ۲اسفند ۱۴۰۴ در ادامهٔ قیام سراسری دیماه ۱۴۰۴ شکل گرفت که طی آن هزاران نفر از مردم ایران در اعتراض به دیکتاتوری ولایت فقیه، فساد گسترده، فقر فزاینده و سرکوب سیستماتیک به خیابان‌ها آمدند. دانشگاه‌ها در جریان قیام دیماه به مدت طولانی تعطیل شدند و بسیاری از دانشجویان در اعتراضات شرکت کردند یا به عنوان زندانی سیاسی بازداشت شدند.

با نزدیک شدن به ابتدای ترم تحصیلی جدید در اسفند ۱۴۰۴، رژیم جمهوری اسلامی ناچار به بازگشایی دانشگاه‌ها شد. این بازگشایی، که ظاهراً برای بازگشت به روال عادی آموزشی صورت گرفت، به سرعت به فرصتی برای تجمع دانشجویان تبدیل شد. دانشجویان که بسیاری از آنان شاهد کشته شدن هم‌کلاسی‌ها، دوستان و خانواده‌های خود در قیام دیماه بودند، دانشگاه را به صحنه‌ای برای یادبود شهدا و ادامه مبارزه تبدیل کردند.

علل اصلی این خیزش‌

• یادآوری و گرامیداشت شهدای قیام دیماه و مطالبه عدالت برای جان‌باختگان
• خشم از ادامه سرکوب، بازداشت گسترده دانشجویان و اساتید منتقد
• نارضایتی عمیق از سیاست‌های اقتصادی رژیم که منجر به فقر و بیکاری گسترده جوانان تحصیل‌کرده شده بود
• رد کامل مشروعیت رژیم ولایت فقیه و تأکید بر ضرورت سرنگونی آن

دانشجویان با شعارهایی مانند «دانشگاه زنده است»، «دانشجو، معلم، کارگر، اتحاد اتحاد» و «این آخرین پیامه، هدف سرنگونیه» ثابت کردند که دانشگاه دیگر تنها محل آموزش نیست، بلکه سنگر مقاومت و پیشتاز قیام برای آزادی است.

روز اول: بازگشایی و شعله‌ور شدن اعتراضات (۲ اسفند ۱۴۰۴)

در روز دوشنبه ۲ اسفند ۱۴۰۴، همزمان با بازگشایی رسمی دانشگاه‌ها پس از تعطیلی طولانی، دانشجویان در چندین دانشگاه بزرگ تهران تجمع کردند. در دانشگاه تهران، دانشجویان از ساعات اولیه صبح در دانشکده‌های مختلف، به ویژه دانشکده فنی و علوم اجتماعی، تجمع کردند و با سر دادن شعار «مرگ بر خامنه‌ای» و «این آخرین پیامه، هدف سرنگونیه» اعتراض خود را آغاز نمودند.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده از منابع دانشجویی، در دانشگاه صنعتی شریف، دانشجویان دانشگاه صنعتی شریف از ساعات اولیه روز شنبه با تجمع در محوطه دانشگاه، شعارهایی از جمله

«این همه سال جنایت، مرگ بر این ولایت»،

«کشته ندادیم که سازش کنیم، رهبر قاتل رو ستایش کنیم»،

و «مرگ بر دیکتاتور»

سر دادند.

در ادامه، دانشجویان با سردادن شعار «آزادی، آزادی، آزادی» بر ادامه مقاومت و ایستادگی خود تأکید کردند.

در جریان این تجمع، نیروهای بسیجی برای متفرق‌کردن دانشجویان وارد عمل شدند که این اقدام با مقاومت دانشجویان روبه‌رو شد و به درگیری انجامید. دانشجویان معترض در واکنش به حضور نیروهای سرکوبگر، شعار «بی‌شرف، بی‌شرف» سر دادند.

همزمان، دانشجویان دانشگاه صنعتی امیرکبیر نیز در نخستین روز بازگشایی دانشگاه، تجمع اعتراضی برگزار کردند. دانشجویان این دانشگاه با شعارهایی نظیر

«این آخرین پیامه، هدف کل نظامه»،

«امسال سال خونه، سیدعلی سرنگونه»،

و «این گل پرپر شده، هدیه به میهن شده»

بر استمرار قیام و نفی کلیت نظام حاکم تأکید کردند.

در ادامه تجمع‌های دانشگاه شریف، دانشجویان شعارهای دیگری از جمله

«تا آخوند کفن نشود، این وطن وطن نشود»،

«می‌جنگیم، می‌میریم، ایران و پس می‌گیریم»،

و بار دیگر «آزادی، آزادی، آزادی»

نیروهای بسیجی و لباس‌شخصی‌ها تلاش کردند تجمع را پراکنده کنند اما با مقاومت دانشجویان مواجه شدند.

در دانشگاه صنعتی امیرکبیر (پلی‌تکنیک)، دانشجویان با نصب پلاکاردهایی با نام شهدای قیام دیماه از آنان یاد کردند. در دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی نیز تجمعات مشابهی شکل گرفت و دانشجویان با شعارهای رادیکال خشم خود را ابراز کردند.

در دانشگاه علم و صنعت ایران، دانشجویان با تجمع در مقابل ساختمان مرکزی دانشگاه، خواستار آزادی دانشجویان زندانی شدند. در دانشگاه ملی (بهشتی) نیز اعتراضات با حضور گسترده دانشجویان دختر و پسر همراه بود.

این تجمعات عمدتاً در داخل محوطه دانشگاه‌ها محدود ماند ولی حاکی از زنده بودن روحیه قیام و مقاومت در میان نسل جوان تحصیل‌کرده بود.

روز دوم: گسترش خیزش و ورود به خیابان‌ها (۳ اسفند ۱۴۰۴)

دومین روز خیزش دانشجویان

در روز سه‌شنبه ۳اسفند، اعتراضات دانشجویی شدت بیشتری گرفت و به دانشگاه‌های بیشتری گسترش یافت. در تهران، دانشجویان دانشگاه الزهرا (ویژه بانوان) با تجمع گسترده و شعار به خیزش پیوستند.

مهم‌ترین تحول روز دوم، ورود دانشجویان دانشگاه فردوسی مشهد و دانشگاه سجاد مشهد به صحنه اعتراضات بود. در دانشگاه فردوسی، دانشجویان با تجمع در میدان اصلی دانشگاه و سر دادن شعار نشان دادند که خیزش دانشجویی محدود به پایتخت نیست.

در تهران، دانشجویان از دانشگاه‌های مختلف به خیابان‌های اطراف دانشگاه ریختند.

در دانشگاه خواجه نصیر تهران، دانشجویان با لگدمال کردن عکس علی خامنه‌ای، شعار دادند:

«خامنه‌ای قاتل، زهی خیال باطل»، «بی‌شرف بی‌شرف»

در دانشگاه علم و صنعت تهران، تجمعات با شعارهایی مانند«قسم به خون یاران، ایستاده‌ایم تا پایان»، «تا آخوند کفن نشود این وطن وطن نشود»، «زندانی سیاسی آزاد باید گردد و مرگ بر خامنه‌ای» ادامه یافت.

دانشگاه ملی (بهشتی) نیز شاهد راهپیمایی دانشجویان بود که با شعارهای:

«مرگ بر خامنه‌ای»، «قسم به خون یاران، ایستاده‌ایم تا پایان» و «می‌جنگیم، می‌میریم، ایران را پس می‌گیریم» اعتراض خود را به سرکوب جمهوری اسلامی اعلام کردند.

در دانشگاه صنعتی شریف تهران، تجمعات برای دومین روز برگزار شد و دانشجویان شعار دادند:

«قسم به خون یاران، ایستاده‌ایم تا پایان»، «مرگ بر خامنه‌ای»، «خونی که ریخته می‌شه با هیچی پاک نمی‌شه»

دانشگاه فردوسی مشهد و دانشگاه سجاد مشهد نیز شاهد حضور پرشور دانشجویان بود. شعارهای آنان شامل:

«قسم به خون یاران، ایستاده‌ایم تا پایان»، «امسال سال خونه، سیدعلی سرنگونه»، «آزادی، آزادی»، «کشته ندادیم که سازش کنیم، رهبر قاتل را ستایش کنیم» و فریاد «بی‌شرف بی‌شرف» علیه بسیجی‌ها بود.

تظاهرات دانشجویان دانشگاه تهران نیز با شعارهایی چون:

«مرگ بر دیکتاتور»، «امسال سال خونه، سیدعلی سرنگونه» و «مرگ بر خامنه‌ای» ادامه یافت.

در همین روز، مریم رجوی، رئیس‌جمهور برگزیده شورای ملی مقاومت ایران، بیانیه‌ای صادر کرد و به دانشجویان درود فرستاد:

درود بر دانشجویان به‌پاخاسته در دانشگاه‌های ایران، از دانشگاه فردوسی مشهد و دانشگاه تهران تا دانشگاه صنعتی شریف، امیرکبیر، علم و صنعت، خواجه نصیر و... که در دومین روز متوالی به‌مناسبت چهلمین روز شهادت یاران شهیدشان در قیام دی با فریاد «قسم به خون یاران، ایستاده‌ایم تا پایان» «مرگ برخامنه‌ای»، «مرگ بر ستمگر چه شاه باشه چه رهبر» و « نه سلطنت نه رهبری، دموکراسی برابری» بر تداوم قیام تاکید کردند. تشبثات مزدوران بسیجی با طرح شعارهای انحرافی و حمله به دانشجویان مبارز با پاسخ قاطع دانشجویان مواجه شد.

روز سوم: گسترش اعتراضات دانشجویی

سومین روز خیزش دانشجویان

در روز چهارم اسفند ۱۴۰۴ (سومین روز متوالی اعتراضات دانشجویی پس از بازگشایی حضوری دانشگاه‌ها در پی تعطیلی‌های طولانی ناشی از حوادث دی‌ماه ۱۴۰۴)، تجمع‌های اعتراضی در شمار قابل توجهی از مراکز آموزش عالی ایران ادامه یافت و گستره جغرافیایی آن نسبت به روزهای پیشین افزایش یافت.

دانشجویان در دانشگاه‌های زیر به صحنه اعتراض پیوستند:

• دانشگاه الزهرا (تهران)
• دانشگاه صنعتی شریف (تهران)
• دانشگاه تهران
• دانشگاه صنعتی اصفهان
• دانشگاه علم و فرهنگ (تهران)
• و چندین دانشگاه دیگر (از جمله امیرکبیر، خواجه نصیر، تربیت مدرس و برخی مراکز در مشهد و اصفهان)

در این تجمع‌ها، دانشجویان عمدتاً شعارهای رادیکال و صریح ضدحاکمیتی سر دادند که عموماً متوجه ولی فقیه، ساختار ولایت فقیه و کلیت نظام جمهوری اسلامی بود. بسیاری از معترضان عکس‌های جان‌باختگان اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ (معروف به شهدای قیام دی‌ماه) را در دست داشتند و یاد آنان را گرامی داشتند.

در شماری از دانشگاه‌ها (از جمله شریف، امیرکبیر و الزهرا)، درگیری‌های مستقیم میان دانشجویان معترض و نیروهای بسیج دانشجویی یا حامیان حکومت گزارش شد که گاه با حضور گسترده نیروهای امنیتی و حراست همراه بود.

این موج اعتراضی، که عمدتاً در واکنش به سرکوب گسترده و کشتار معترضان در دی‌ماه ۱۴۰۴ شکل گرفت، نشان‌دهنده تداوم و تشدید نارضایتی در محیط‌های دانشگاهی و پیوند میان مطالبات یادبود جان‌باختگان با درخواست‌های ساختارشکنانه سیاسی است.

روز چهارم: ادامه اعتراضات دانشجویی

در روز پنجم اسفند ۱۴۰۴ (چهارمین روز متوالی اعتراضات دانشجویی پس از بازگشایی دانشگاه‌ها)، تجمعات اعتراضی در شمار قابل توجهی از مراکز آموزش عالی ایران ادامه یافت و نشانه‌هایی از گسترش جغرافیایی، هماهنگی بیشتر و رادیکال‌تر شدن مطالبات مشاهده شد.

در هنرستان سوره، دانشجویان با شعارهایی چون «قسم به خون یاران، ایستاده‌ایم تا پایان»، «ما تماشاگر نمی‌خواهیم، به ما ملحق شوید» و «آزادی، آزادی» تجمع کردند. در دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی، تجمعات در پردیس‌های مختلف همراه با درگیری مستقیم با نیروهای حامی حکومت و شعارهایی نظیر «امسال سال خونه، سیدعلی سرنگونه» گزارش شد. در دانشگاه علم و صنعت نیز درگیری‌های شدید میان دانشجویان و نیروهای امنیتی رخ داد و شعار «دانشجو داد بزن، حقتو فریاد بزن» شنیده شد.

اعتراضات در دانشگاه تهران، دانشگاه صنعتی شریف و دانشگاه هنر و معماری پارس نیز ادامه یافت و شعارهای صریح‌تری مانند «تا آخوند کفن نشود، این وطن وطن نشود» و «خامنه‌ای قاتله، ولایتش باطله» مطرح گردید که نشان‌دهنده تشدید درخواست‌های ساختاری و ضدحاکمیتی است.

در دانشگاه ملی (بهشتی)، تجمع با شعارهای «آزادی، آزادی» و «بسیجی، سپاهی، داعش ما شمایید» همراه بود. همچنین گزارش‌هایی از آغاز تحصن دانشجویان در دانشگاه الزهرا منتشر شده است.

این موج اعتراضی، که عمدتاً در واکنش به حوادث و سرکوب‌های ماه‌های پیش (به‌ویژه دی‌ماه ۱۴۰۴) شکل گرفته، نشان‌دهنده تداوم و عمق نارضایتی در محیط‌های دانشگاهی ایران است..

روز پنجم: تشدید حضور نیروهای امنیتی در دانشگاه

پنجمین روز خیزش دانشجویان

در روز ششم اسفند ۱۴۰۴ (پنجمین روز متوالی اعتراضات دانشجویی پس از بازگشایی حضوری دانشگاه‌ها)، مقامات آموزشی و امنیتی جمهوری اسلامی با اتخاذ تدابیر گسترده‌ای شامل بستن ورودی برخی دانشگاه‌ها، تشدید حضور نیروهای امنیتی، احضار و ممنوع‌الورودی دانشجویان و انتقال کلاس‌ها به حالت مجازی، تلاش کردند از گسترش و پیوند اعتراضات جلوگیری کنند. در دانشگاه خوارزمی (پردیس‌های تهران و کرج)، دانشجویان در واکنش به تصمیم دانشگاه مبنی بر مجازی‌سازی کامل کلاس‌ها تا پایان سال تحصیلی ۱۴۰۴ (به استناد ابلاغیه‌های وزارت علوم، استانداری و مصوبه هیئت رئیسه، با استدلال‌هایی چون ماه رمضان و هزینه‌های رفت‌وآمد)، دست به تحصن و تجمع زدند.

این اقدام اعتراضی همزمان با گرامی‌داشت یاد ساغر سیف‌الهی (دانش‌آموخته این دانشگاه و یکی از جان‌باختگان حوادث اعتراضی دی‌ماه ۱۴۰۴) همراه بود. دانشجویان در این تجمع شعارهایی نظیر موارد زیر سر دادند:

• «اگر مجازی بشه، شعارا تندتر می‌شه»
• «قسم به خون ساغر، ایستاده‌ایم تا آخر»
• «آزادی، آزادی، آزادی»

بیانیه جمعی از دانشجویان

در واکنش به اقدامات انجام شده برای صداگذاری بر روی کلیپ‌های مربوط به این اعتراضات و انحراف و مصادره‌ی جنبش دانشجویی، جمعی از دانشجویان در ۳اسفند ۱۴۰۴ بیانیه‌ای صادر کردند. در بخشی از این بیانیه آمده است:

ما جمعی از دانشجویان دانشگاه تهران، اگر لازم باشد هزار بار اعلام می‌کنیم: دانشگاه سنگر تسخیرناپذیر آزادی است. جولانگه فاشیسم پهلوی و جمهوری اسلامی نیست.

ما که طعم تلخ سرکوب را چشیده‌ایم، هر نوع دیکتاتوری را، چه با «نعلین» چه با «چکمه» قبول نداریم.

شعار ما همان شعار تاریخی ملت ایران است: «نه سلطنت، نه رهبری دموکراسی، برابری».

ما که نام دانشجو را بر روی شانه‌های خود یک مسئولیت اجتماعی می‌دانیم، این برهه از تاریخ کشورمان را یک مسئولیت تاریخی دیده، تا انقلاب دموکراتیک را محقق کنیم و اجازه نمی‌دهیم مسیر خونبار آزادی، به بیراهه استبداد و فرصت‌طلبی منحرف شود.

ما به‌خوبی آگاهیم که اتاق‌های فکر مشترک «پروپاگاندای ولایت» و «بقایای سلطنت»، با بهره‌گیری از صنعت دروغ‌پردازی گوبلزی، قصد دارند واقعیت تکامل‌یافته جامعه ایران را مخدوش کنند و شمع امید مردم ایران برای رسیدن به آزادی را خاموش کنند.

ما جمعی از دانشجویان دانشگاه تهران اعلام می‌داریم از تبلیغ های فردپرستانه و افراطی جریان سلطنت بیزاریم و در این شرایط سخت اقتصادی این تبلیغات را چون زخمی دیگر بر پیکره رنج کشیده این میهن می‌دانیم.

جریان سلطنت‌طلب می‌خواهد با رنگ و لعاب سوشیال مدیا و جنجال‌های مجازی، هر جنایتی را توجیه کرده و انقلاب مردم ایران را به عقب برانند. اما کور خوانده‌اند!

دانشگاه زنده است، بیدار است و هرگز اجازه نخواهد داد که «مردگان سیاسی تاریخ»، چرخ انقلاب را به عقب برگردانند.