کاربر:Hamidreza/صفحه تمرین: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱۸: | خط ۱۸: | ||
=== تاریخچه === | === تاریخچه === | ||
'''البرز،''' جوانترین و پرجمعیتترین استان کوچک ایران در سال ۱۳۸۹ شمسی از استان تهران جدا شد و به سیویکمین استان ایران تبدیل شد. مرکز آن شهر کرج، سومین شهر بزرگ ایران است.<ref>'''[https://www.britannica.com/place/Karaj karaj-britannica]'''</ref> | '''البرز،''' جوانترین و پرجمعیتترین استان کوچک ایران در سال ۱۳۸۹ شمسی از استان تهران جدا شد و به سیویکمین استان ایران تبدیل شد. مرکز آن شهر کرج، سومین شهر بزرگ ایران است.<ref>'''[https://www.britannica.com/place/Karaj karaj-britannica]'''</ref><ref>[https://www.bbc.com/persian/iran/2010/08/100812_l07_iran89_ahmadinejad_alborz_province قانون تاسیس استان البرز به مرکزیت شهر کرج اجرا میشود-بیبیسی]</ref> | ||
'''کرج از روستا تا کلانشهر:''' | '''کرج از روستا تا کلانشهر:''' | ||
کرج، در دوره قاجار روستایی کوچک و ییلاقی | کرج، با قدمتی ۹تا ۱۰هزار ساله از آثار یافتشده در ازبکی و تپه چگینی نظرآباد و همچنین تپه مردآباد و حسینآباد تا دوره قاجار که روستایی کوچک و ییلاقی بودو محمدعلیشاه قاجار باغهای ییلاقی در کرج بناکرد. در دوره پهلوی، ساخت سد کرج (۱۳۳۹) و راهآهن تهران-تبریز از کرج عبور کرد و این شهر رشد کرد. پس از انقلاب ۱۳۵۷، مهاجرت گسترده از سراسر ایران بهویژه از استانهای غربی و جنوبی، کرج را به یکی از بزرگترین و پرجمعیتترین شهرهای ایران تبدیل کرد.<ref>[https://www.isna.ir/news/96121307044/%D9%82%D8%AF%D9%85%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B1%D8%B2-%D8%A7%D8%B2-9-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D9%87-50-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF قدمت البرز از 9 هزار سال به 50 هزار سال رسید-ایسنا]</ref> | ||
'''سد امیرکبیر (کرج):''' | '''سد امیرکبیر (کرج):''' | ||
| خط ۷۹: | خط ۷۹: | ||
'''طالقان — فرهنگ بومی:''' | '''طالقان — فرهنگ بومی:''' | ||
مردم طالقان فرهنگ و گویش بومی خاصی دارند. جشنهای محلی طالقان بهویژه جشن برداشت گردو و سیب از آیینهای سنتی مردم طالقان است. | مردم طالقان فرهنگ و گویش بومی خاصی دارند. جشنهای محلی طالقان بهویژه جشن برداشت گردو و سیب از آیینهای سنتی مردم طالقان است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/2023044/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B1%D8%B2-%DA%A9%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%AA%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D9%84%D9%87%D8%AC%D9%87-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%DA%AF%D9%88%DB%8C%D8%B4-%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1 استان البرز کانون تمرکز لهجه ها و گویش ها از سراسر کشور-مهر]</ref> | ||
=== مبارزات و مقاومت مردمی === | === مبارزات و مقاومت مردمی === | ||
نسخهٔ ۱ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۵۰
مقاله در حال ویرایش است
استان البرز
مرکز استان: کرج
مساحت: ۵,۱۲۲ کیلومتر مربع
جمعیت: حدود ۲.۸ میلیون نفر (۱۴۰۰) سومین استان پرجمعیت ایران
شهرستانها: ۶ شهرستان (کرج، ساوجبلاغ، نظرآباد، فردیس، اشتهارد، طالقان)
آب و هوا: معتدل تا نیمهخشک — کوهستانی در شمال
زبان: فارسی (غالب)، ترکی، کردی، لُری و سایر زبانها (بهدلیل مهاجرپذیری)
سال تأسیس: ۱۳۸۹ جوانترین استان ایران (جدا شده از تهران)
تاریخچه
البرز، جوانترین و پرجمعیتترین استان کوچک ایران در سال ۱۳۸۹ شمسی از استان تهران جدا شد و به سیویکمین استان ایران تبدیل شد. مرکز آن شهر کرج، سومین شهر بزرگ ایران است.[۱][۲]
کرج از روستا تا کلانشهر:
کرج، با قدمتی ۹تا ۱۰هزار ساله از آثار یافتشده در ازبکی و تپه چگینی نظرآباد و همچنین تپه مردآباد و حسینآباد تا دوره قاجار که روستایی کوچک و ییلاقی بودو محمدعلیشاه قاجار باغهای ییلاقی در کرج بناکرد. در دوره پهلوی، ساخت سد کرج (۱۳۳۹) و راهآهن تهران-تبریز از کرج عبور کرد و این شهر رشد کرد. پس از انقلاب ۱۳۵۷، مهاجرت گسترده از سراسر ایران بهویژه از استانهای غربی و جنوبی، کرج را به یکی از بزرگترین و پرجمعیتترین شهرهای ایران تبدیل کرد.[۳]
سد امیرکبیر (کرج):
سد کرج (سد امیرکبیر) در سال ۱۳۴۰ ساخته شد و یکی از اولین سدهای بزرگ ایران و منبع اصلی آب آشامیدنی تهران و کرج است. دریاچه سد کرج از تفرجگاههای مهم منطقه است.
طالقان:
دره طالقان، در شمالغربی استان البرز یکی از زیباترین درههای ایران با طبیعت کوهستانی بکر است. مردم طالقان گویش طالقانی (از شاخه زبانهای ایرانی شمالغربی) دارند. سد طالقان نیز از سدهای مهم منطقه است.
فردیس و مشکیندشت:
فردیس، پرجمعیتترین شهرستان استان البرز پس از کرج شهری مهاجرنشین و پرتراکم است. مشکیندشت و محمدشهر از مناطق مسکونی بزرگ کرج هستند.
جغرافیا و اقلیم
البرز، در جنوب رشتهکوه البرز و غرب تهران واقع شده. استان از شمال به مازندران (رشتهکوه البرز) و از جنوب به قزوین متصل است.
رشتهکوه البرز:
شمال استان البرز بخشی از رشتهکوه البرز است.کوههای مرتفع با قلههای بالای ۴,۰۰۰ متر. گردنه کندوان (مسیر کرج-چالوس) از زیباترین و پرترافیکترین جادههای کوهستانی ایران است. جاده چالوس از کرج به دریای مازندران، از شگفتیهای مهندسی و طبیعی ایران و یکی از زیباترین جادههای جهان است.
آبوهوای متنوع از معتدل در جلگه کرج تا سرد کوهستانی در شمال (طالقان و ارتفاعات البرز). میزان بارش در شمال بیشتر از جنوب است.[۴][۵]
اقتصاد و منابع
اقتصاد البرز بر صنعت، خدمات، کشاورزی و تجارت استوار است. نزدیکی به تهران آن را به قطب صنعتی تبدیل کردهاست.
صنعت:
شهرکهای صنعتی کرج، اشتهارد و نظرآباد از بزرگترین مراکز صنعتی ایران هستند. صنایع غذایی، داروسازی، خودروسازی، الکترونیک، لوازم خانگی و پتروشیمی از صنایع کلیدی هستند. کارخانههای بزرگ ایران در کرج مستقر هستند.
کشاورزی و دامپروری:
گردوی کرج، گیلاس محمدشهر و سیب طالقان از محصولات باغی معروف هستند. باغهای میوه کرج بهویژه در ساوجبلاغ و طالقان از مرغوبترین باغهای ایران هستند. همچنین در نقاط مختلف این استان دامپروری فعال است.
مرکز تحقیقات کشاورزی کرج از مهمترین مراکز تحقیقاتی کشاورزی ایران است.[۶][۷]
مراکز علمی و دانشگاهی:
دانشگاه تهران (پردیس کرج - دانشکده کشاورزی)، دانشگاه خوارزمی و واحدهای دانشگاهی متعدد در کرج مستقر هستند. مرکز تحقیقات هستهای ایران نیز در نزدیکی کرج واقع شدهاست.[۸]
فرهنگ و آداب و رسوم
فرهنگ البرز بهدلیل مهاجرپذیری گسترده ترکیبی از فرهنگهای مختلف ایران است.
تنوع فرهنگی:
کرج یکی از متنوعترین شهرهای ایران از نظر قومیتی و زبانی است. فارسها، ترکها، کردها، لُرها، گیلکها و سایر اقوام ایرانی در کرج زندگی میکنند. این تنوع فرهنگی کرج را به «ایران کوچک» تبدیل کردهاست.
غار یخمراد:
غار یخمراد — در ارتفاعات شمال کرج — یکی از بزرگترین غارهای یخی ایران و جاذبه طبیعی مهمی است.
غذاهای محلی:
بهدلیل تنوع قومیتی، غذاهای محلی کرج ترکیبی از آشپزی سراسر ایران است. این تنوع شامل بسیاری از غذاها، از کبابهای ترکی تا آبگوشت لُری و باقلاقاتق گیلانی. آش رشته و دیزی از غذاهای پرطرفدار هستند.
طالقان — فرهنگ بومی:
مردم طالقان فرهنگ و گویش بومی خاصی دارند. جشنهای محلی طالقان بهویژه جشن برداشت گردو و سیب از آیینهای سنتی مردم طالقان است.[۹]
مبارزات و مقاومت مردمی
البرز و کرج بهعنوان کلانشهر مهاجرنشین و نزدیک به تهران، همواره در تحولات سیاسی نقش داشته و مجاهدین خلق پایگاه قوی در کرج داشتهاند.
مجاهدین خلق در کرج:
سازمان مجاهدین خلق پس از انقلاب پایگاه بسیار قوی در کرج و حومه داشت. بهدلیل جمعیت جوان و مهاجرنشین کرج، این شهر یکی از مراکز اصلی از میتینگها و تظاهرات سالهای ۱۳۵۸ تا کنون هزاران نفر از مردم کرج، هوادار مجاهدین هستند.
۳۰ خرداد ۱۳۶۰ و سرکوب:
پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰، کرج از شهرهایی بود که سرکوب شدید هواداران مجاهدین را تجربه کرد. صدها نفر در کرج و حومه دستگیر و زندانی شدند.
زندان گوهردشت (رجاییشهر):
زندان گوهردشت (رجاییشهر کرج) — یکی از بزرگترین و بدنامترین زندانهای سیاسی ایران — در کرج واقع شده. این زندان محل نگهداری هزاران زندانی سیاسی مجاهد و چپ بوده. در کشتار تابستان ۱۳۶۷، زندان گوهردشت یکی از مراکز اصلی اعدامهای دستهجمعی بود. هزاران زندانی سیاسی — عمدتاً مجاهدین خلق — در این زندان اعدام شدند. گوهردشت نماد کشتار ۶۷ و جنایت علیه بشریت رژیم ایران است.
شهدای کرج:
از شهدای معروف مجاهدین در کرج میتوان به مجاهدین زندانی اعدامشده در گوهردشت اشاره کرد — هزاران نفر که نامشان در فهرست شهدای سازمان ثبت شده.[۱۰][۱۱]
قیام ۱۴۰۱:
کرج و فردیس در قیام سراسری ۱۴۰۱ (پس از قتل مهسا امینی) از کانونهای اصلی اعتراضات بودند. تظاهرات گسترده در خیابانهای کرج — بهویژه در فردیس، مهرشهر و گوهردشت — با سرکوب خونین رژیم مواجه شد. چندین نفر در کرج کشته شدند.
قیام ۱۴۰۴:
کرج در قیام ۱۴۰۴ نیز شاهد اعتراضات مردمی بود.
واحدهای مقاومت:
واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق در کرج — شهر بزرگ و پرجمعیت — فعالیت گستردهای در زمینه نصب پوسترهای مریم رجوی، نوشتن شعارهای دیواری و افشاگری داشتهاند.
منابع
- ↑ karaj-britannica
- ↑ قانون تاسیس استان البرز به مرکزیت شهر کرج اجرا میشود-بیبیسی
- ↑ قدمت البرز از 9 هزار سال به 50 هزار سال رسید-ایسنا
- ↑ دانشنامه بریتانیکا — رشتهکوه البرز
- ↑ رشته کوه البرز-دکوول
- ↑ میانگین برداشت میوه از باغهای البرز ۲ تا ۴ برابر باغهای کشور است-ایسنا
- ↑ معاون استاندار: ۵ کشتارگاه و ۳۵ مرکز عرضه دام در البرز فعال است-ایسنا
- ↑ دانشنامه ایرانیکا — البرز
- ↑ استان البرز کانون تمرکز لهجه ها و گویش ها از سراسر کشور-مهر
- ↑ سازمان مجاهدین — فهرست شهدا
- ↑ Iran: Blood-soaked secrets: Why Iran’s 1988 prison massacres are ongoing crimes against humanity- عفو بینالملل — کشتار زندانها ۱۳۶۷