کاربر:Hamidreza/صفحه تمرین2: تفاوت میان نسخه‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش برچسبها: برگرداندهشده ویرایشگر دیداری |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات دانشمند | {{جعبه اطلاعات دانشمند | ||
| نام = | | نام = ریچارد رابرتز | ||
| نام انگلیسی = | | نام انگلیسی = Richard J. Roberts | ||
| تصویر = | | تصویر =ریچارد رابرتز.jpg | ||
| توضیح تصویر = | | توضیح تصویر = | ||
| نام اصلی = | | نام اصلی = ریچارد جان رابرتز | ||
| زمینه فعالیت = | | زمینه فعالیت = زیست‌شیمی و زیست‌شناسی مولکولی | ||
| ملیت = بریتانیایی-آمریکایی | | ملیت = بریتانیایی-آمریکایی | ||
| تاریخ تولد = | | تاریخ تولد = ۶ سپتامبر ۱۹۴۳ | ||
| محل تولد = | | محل تولد = داربی، انگلستان | ||
| والدین = | | والدین = جان رابرتز و ادنا آلزاپ | ||
| تاریخ مرگ = | | تاریخ مرگ = | ||
| محل مرگ = | | محل مرگ = | ||
| علت مرگ = | | علت مرگ = | ||
| محل زندگی = | | محل زندگی = ایپسویچ، ماساچوست، ایالات متحده | ||
| مختصات محل زندگی = | | مختصات محل زندگی = | ||
| مدفن = | | مدفن = | ||
| در زمان حکومت = | | در زمان حکومت = | ||
| اتفاقات مهم = | | اتفاقات مهم = کشف ژن‌های گسسته و پیرایش RNA پیام‌رسان | ||
| نام دیگر = | | نام دیگر = سر ریچارد جان رابرتز | ||
| لقب = | | لقب = سر | ||
| بنیانگذار = | | بنیانگذار = بنیانگذار پایگاه دادهٔ REBASE | ||
| پیشه = | | پیشه = زیست‌شیمی‌دان و زیست‌شناس مولکولی | ||
| سال‌های فعالیت = از دههٔ | | سال‌های فعالیت = از دههٔ ۱۹۶۰ | ||
| سبک پژوهشی = | | سبک پژوهشی = ژنتیک مولکولی، زیست‌شناسی RNA و آنزیم‌های محدودکننده | ||
| آثار مهم = | | آثار مهم = کشف اینترون‌ها، اگزون‌ها و سازوکار پیرایش RNA | ||
| مقالات = | | مقالات = | ||
| جوایز = جایزهٔ نوبل | | جوایز = جایزهٔ نوبل فیزیولوژی یا پزشکی ۱۹۹۳؛ شوالیه‌گری بریتانیا | ||
| علت شهرت = | | علت شهرت = کشف ژن‌های گسسته و پیرایش RNA | ||
| تأثیرگذاشته بر = | | تأثیرگذاشته بر = ژنتیک، زیست‌شناسی مولکولی و پزشکی مولکولی | ||
| تأثیرپذیرفته از = | | تأثیرپذیرفته از = زیست‌شیمی و زیست‌شناسی مولکولی | ||
| وبگاه = https:// | | وبگاه = https://www.neb.com/en-us/research-at-neb/scientists/richard-j-roberts | ||
| تحصیلات = | | تحصیلات = دکترا در شیمی، دانشگاه شفیلد | ||
| دانشگاه = دانشگاه | | دانشگاه = دانشگاه شفیلد؛ آزمایشگاه کلد اسپرینگ هاربر | ||
| حوزه = | | حوزه = ژنوم، RNA و آنزیم‌های محدودکننده | ||
| همسر = | | همسر = | ||
| فرزندان = | | فرزندان = | ||
| خط ۴۰: | خط ۴۰: | ||
}} | }} | ||
''' | '''سر ریچارد جان رابرتز''' ('''Richard J. Roberts'''؛ زادهٔ ۶ سپتامبر ۱۹۴۳) زیست‌شیمی‌دان و زیست‌شناس مولکولی بریتانیایی است که به‌خاطر کشف ژن‌های گسسته و سازوکار '''پیرایش RNA''' شناخته می‌شود. او و [[فیلیپ شارپ]] در سال ۱۹۹۳ به‌طور مشترک جایزهٔ نوبل فیزیولوژی یا پزشکی را دریافت کردند. انگیزهٔ رسمی جایزه «برای کشف ژن‌های گسسته» اعلام شد.<ref name="نوبل-اطلاعات">[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1993/roberts/facts/ Richard J. Roberts – Facts، وبگاه رسمی جایزهٔ نوبل]</ref> | ||
کشف رابرتز و شارپ نشان داد که ژن‌های جانداران پیچیده معمولاً یک قطعهٔ پیوسته از DNA نیستند. بخش‌های رمزکنندهٔ ژن، که اگزون نام دارند، با بخش‌هایی به نام اینترون از هم جدا می‌شوند. سلول باید RNA اولیه را برش دهد و اینترون‌ها را حذف کند تا اگزون‌ها به هم متصل شوند و RNA پیام‌رسان قابل ترجمه به پروتئین پدید آید. | |||
== زندگی و تحصیلات == | == زندگی و تحصیلات == | ||
ریچارد رابرتز در ۶ سپتامبر ۱۹۴۳ در داربی انگلستان به دنیا آمد. پدرش مکانیک خودرو بود و مادرش خانه‌دار. | |||
او | خانواده هنگامی که او چهار سال داشت به شهر باث نقل مکان کردند و رابرتز بخش مهمی از کودکی و نوجوانی خود را در آنجا گذراند.<ref name="نوبل-زندگی">[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1993/roberts/biographical/ Richard J. Roberts – Biographical، وبگاه رسمی جایزهٔ نوبل]</ref> | ||
او در کودکی به حل مسئله و ریاضیات علاقه داشت. دریافت یک مجموعهٔ شیمی، مسیر علاقهٔ او را تغییر داد و موجب شد آزمایش‌های شیمیایی را در خانه دنبال کند. رابرتز در مدرسه به شیمی و ریاضیات علاقه‌مند بود و پس از پایان تحصیلات متوسطه وارد دانشگاه شفیلد شد. | |||
او در سال ۱۹۶۵ با مدرک کارشناسی شیمی از دانشگاه شفیلد فارغ‌التحصیل شد و سپس در همان دانشگاه به پژوهش در شیمی آلی پرداخت. رابرتز در سال ۱۹۶۹ دکترای خود را دریافت کرد. او در دورهٔ دکترا به ساختار ترکیبات طبیعی پرداخت، اما پس از آشنایی با تاریخ بلورشناسی و زیست‌شناسی مولکولی، تصمیم گرفت مسیر پژوهشی خود را به سوی مطالعهٔ مولکول‌های زیستی تغییر دهد. | |||
== ورود به زیست‌شناسی مولکولی == | |||
رابرتز برای دورهٔ پسادکترا به آزمایشگاه جک استرومینگر در دانشگاه هاروارد رفت. در آنجا با RNA، پروتئین‌ها و روش‌های زیست‌شیمیایی آشنا شد. او در این دوره به تعیین توالی RNAهای ناقل پرداخت و تجربهٔ مهمی در کار با اسیدهای نوکلئیک به دست آورد. | |||
در سال ۱۹۷۲، جیمز واتسون او را به آزمایشگاه کلد اسپرینگ هاربر در لانگ‌آیلند دعوت کرد. رابرتز در آنجا روی تعیین توالی DNA ویروس SV40 و آنزیم‌هایی کار کرد که DNA را در نقاط مشخص می‌برند. این آنزیم‌ها بعدها به ابزارهای بنیادی مهندسی ژنتیک، نقشه‌برداری DNA و زیست‌شناسی مولکولی تبدیل شدند. | |||
در سال ۱۹۹۲، رابرتز به مؤسسهٔ زیست‌شناسی نیوانگلند، یا '''New England Biolabs'''، پیوست و به‌عنوان مدیر علمی فعالیت کرد. او همچنان در این مؤسسه به پژوهش دربارهٔ آنزیم‌های محدودکننده و سامانه‌های دفاعی باکتری‌ها ادامه می‌دهد.<ref name="ان‌ای‌بی">[https://www.neb.com/en-us/tools-and-resources/feature-articles/a-modern-day-gene-genie-sir-richard-roberts-on-rebase A Modern Day Gene Genie: Sir Richard Roberts on REBASE، مؤسسهٔ New England Biolabs]</ref> | |||
== کشف ژن‌های گسسته == | |||
رابرتز در کلد اسپرینگ هاربر به مطالعهٔ ژن‌های ویروس آدنو پرداخت. آدنوویروس عامل برخی عفونت‌های تنفسی است و از نظر سازمان ژنتیکی شباهت‌هایی با سلول‌های جانداران پیچیده دارد. به همین دلیل، مدل مناسبی برای بررسی ساختار ژن‌ها در سلول‌های یوکاریوتی محسوب می‌شد. | |||
در آن زمان تصور رایج این بود که هر ژن یک رشتهٔ پیوسته از DNA است. اطلاعات ژن در DNA به RNA پیام‌رسان منتقل می‌شود و RNA نیز مستقیماً برای ساخت پروتئین به کار می‌رود. رابرتز و گروهش هنگام مقایسهٔ DNA آدنوویروس با RNA پیام‌رسان آن، با نتیجه‌ای غیرمنتظره روبه‌رو شدند. | |||
آن‌ها دریافتند که یک RNA پیام‌رسان با چند بخش جدا از DNA متناظر است. بخش‌های مربوط به RNA در DNA پیوسته نبودند و قسمت‌هایی از DNA میان آن‌ها قرار داشت که در RNA نهایی دیده نمی‌شد. این یافته نشان داد که یک ژن می‌تواند از چند قطعهٔ جداگانه تشکیل شده باشد.<ref name="نوبل-بیانیه">[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1993/press-release/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1993، بیانیهٔ مجمع نوبل]</ref> | |||
فیلیپ شارپ در مؤسسهٔ فناوری ماساچوست، به‌طور مستقل و تقریباً هم‌زمان، به نتیجهٔ مشابهی رسید. هر دو پژوهشگر در سال ۱۹۷۷ وجود ژن‌های گسسته را نشان دادند. این کشف، تصور سادهٔ موجود دربارهٔ ساختار ژن را تغییر داد. | |||
== اینترون‌ها، اگزون‌ها و پیرایش RNA == | |||
بخش‌هایی از ژن که در RNA پیام‌رسان نهایی باقی می‌مانند، اگرون نامیده شدند. بخش‌هایی که در RNA اولیه وجود دارند اما در جریان پردازش حذف می‌شوند، اینترون نام گرفتند. RNA اولیه پس از رونویسی از DNA شامل هر دو نوع بخش است. | |||
برای تولید RNA پیام‌رسان بالغ، سلول اینترون‌ها را حذف و اگزون‌ها را به یکدیگر متصل می‌کند. این فرایند پیرایش یا اسپلایسینگ RNA نام دارد. پیرایش یکی از مراحل اساسی بیان ژن در جانداران پیچیده است. | |||
اهمیت این فرایند تنها در حذف بخش‌های اضافی خلاصه نمی‌شود. در بسیاری از ژن‌ها، سلول می‌تواند اگزون‌ها را به شکل‌های متفاوتی کنار هم قرار دهد. این پدیده پیرایش جایگزین نام دارد و به یک ژن اجازه می‌دهد چند نوع RNA و در نتیجه چند نوع پروتئین تولید کند. پیرایش جایگزین یکی از دلایل مهم پیچیدگی زیستی جانداران است. | |||
== | == اهمیت علمی و پزشکی == | ||
کشف ژن‌های گسسته، درک دانشمندان از تکامل ژنوم را تغییر داد. اگزون‌ها گاهی بخش‌هایی از پروتئین را رمزگذاری می‌کنند که عملکرد مشخصی دارند. جابه‌جایی یا ترکیب دوبارهٔ این بخش‌ها می‌تواند در طول تکامل، پروتئین‌های تازه‌ای ایجاد کند. | |||
پیرایش RNA در بسیاری از بیماری‌ها نیز نقش دارد. جهش‌هایی که محل‌های پیرایش را تغییر می‌دهند، ممکن است باعث تولید RNA نادرست و پروتئین ناقص شوند. برخی انواع تالاسمی، بیماری‌های عصبی و سرطان‌ها با اختلال در پیرایش RNA ارتباط دارند. | |||
پژوهش دربارهٔ پیرایش جایگزین همچنین برای شناخت تفاوت عملکرد سلول‌ها اهمیت دارد. یک ژن در سلول عصبی ممکن است با الگویی متفاوت از همان ژن در سلول ماهیچه‌ای پیرایش شود. در نتیجه، سلول‌ها با وجود داشتن ژنوم مشابه، پروتئین‌های متفاوتی تولید می‌کنند. | |||
این کشف در تفسیر ژنوم انسان نیز اهمیت بنیادی دارد. شناخت توالی DNA به‌تنهایی برای پیش‌بینی همهٔ پروتئین‌های سلول کافی نیست، زیرا باید چگونگی رونویسی و پیرایش RNA نیز بررسی شود. | |||
== پژوهش دربارهٔ آنزیم‌های محدودکننده == | |||
رابرتز افزون بر کشف ژن‌های گسسته، در مطالعهٔ آنزیم‌های محدودکننده نیز نقش مهمی داشت. این آنزیم‌ها در باکتری‌ها وجود دارند و DNA مهاجم، مانند DNA ویروس‌های باکتریایی، را در توالی‌های مشخص برش می‌دهند. پژوهشگران از همین ویژگی برای بریدن، نقشه‌برداری و بازآرایی DNA استفاده کردند. | |||
رابرتز پایگاه دادهٔ '''REBASE''' را بنیان گذاشت. این پایگاه اطلاعات مربوط به آنزیم‌های محدودکننده، ژن‌های رمزکنندهٔ آن‌ها و سامانه‌های محدودکننده-تغییر را گردآوری می‌کند. REBASE به منبعی مهم برای زیست‌شناسی مولکولی، مهندسی ژنتیک و زیست‌فناوری تبدیل شده است.<ref name="ان‌ای‌بی" /> | |||
آنزیم‌های محدودکننده در توسعهٔ فناوری DNA نوترکیب، تعیین توالی ژنوم، کلون‌سازی و تولید برخی فرآورده‌های زیستی نقش داشته‌اند. بسیاری از ابزارهای آزمایشگاهی مورد استفاده در ژنتیک پزشکی و زیست‌فناوری بر پایهٔ همین آنزیم‌ها طراحی شده‌اند. | |||
== جایزهٔ نوبل فیزیولوژی یا پزشکی ۱۹۹۳ == | |||
مجمع نوبل مؤسسهٔ کارولینسکا در ۱۱ اکتبر ۱۹۹۳ جایزهٔ فیزیولوژی یا پزشکی را به‌طور مشترک به ریچارد رابرتز و فیلیپ شارپ اعطا کرد. دلیل اعطای جایزه، کشف ژن‌های گسسته بود. | |||
کمیتهٔ نوبل اعلام کرد که این کشف نشان داد ژن‌ها در جانداران پیچیده معمولاً از چند بخش جدا تشکیل شده‌اند و RNA پیام‌رسان باید پیش از ترجمه‌شدن پیرایش شود. این نتیجه، پیامدهای گسترده‌ای برای زیست‌شناسی پایه، تکامل، ژنتیک پزشکی و مطالعهٔ سرطان داشت.<ref name="نوبل-اطلاعات" /> | |||
رابرتز در سال ۱۹۹۲ به عضویت انجمن سلطنتی بریتانیا درآمد و در سال ۲۰۰۸ به دریافت لقب شوالیه نائل شد. او همچنین عضو آکادمی ملی علوم ایالات متحده و برندهٔ جوایز علمی متعدد است. | |||
== حمایت از مقاومت ایران == | == حمایت از مقاومت ایران == | ||
[[پرونده:ریچارد رابرتز در کنار مریم رجوی.jpg|جایگزین=ریچارد رابرتز در کنار مریم رجوی|بندانگشتی|353x353پیکسل|ریچارد رابرتز در کنار مریم رجوی]] | |||
ریچارد رابرتز در فعالیت‌های عمومی خود بارها از حقوق بشر و آزادی مردم ایران حمایت کرده است. [[شورای ملی مقاومت ایران]] گزارش کرده است که او در ۲۶ ژوئن ۲۰۲۲ از اشرف ۳ بازدید کرد و با مریم رجوی و اعضای مقاومت ایران دیدار داشت. | |||
بر اساس همان گزارش، رابرتز در سخنرانی خود گفت که مشاهدهٔ موزهٔ اشرف ۳ و آگاهی از رنج اعضای مقاومت او را عمیقاً متأثر کرده است و متعهد شد برای جلب حمایت بیشتر از آنان تلاش کند.<ref name="اشرف-۳">[https://www.ncr-iran.org/en/publications/special-reports/nobel-laureate-sir-richard-roberts-visits-ashraf-3-meets-maryam-rajavi/ Nobel Laureate Sir Richard Roberts Visits Ashraf-3, Meets Maryam Rajavi، شورای ملی مقاومت ایران، ۲۶ ژوئن ۲۰۲۲]</ref> | |||
در گزارش شورای ملی مقاومت آمده است که رابرتز در جریان اعتراضات سال ۲۰۰۹ ایران از [[نامه ۳۰۹شخصیت به دبیر کل سازمان ملل|نامه‌ای به دبیرکل سازمان ملل]] دربارهٔ سرکوب معترضان حمایت کرد. | |||
همچنین طبق این گزارش، او در سال ۲۰۲۱ همراه با گروهی از برندگان نوبل خواستار تشکیل هیئت حقیقت‌یاب دربارهٔ کشتار زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷ شد.<ref name="اشرف-۳" /> | |||
نام ریچارد رابرتز در نامهٔ مشترک ۷۵ برندهٔ نوبل در سال ۲۰۲۳ نیز آمده است. | |||
امضاکنندگان در این نامه از مردم ایران در مبارزه برای آزادی و دموکراسی حمایت کرده و از جامعهٔ جهانی خواسته‌اند در برابر نقض حقوق بشر در ایران سکوت نکند. آنان همچنین از [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]] و خواست ایجاد جمهوری دموکراتیک، سکولار و غیراتمی حمایت کرده‌اند.<ref name="شورا-۲۰۲۳">[https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-resistance/seventy-five-nobel-laureates-support-irans-resistance-and-uprising/ Seventy-five Nobel Laureates Support Iran’s Resistance and Uprising، شورای ملی مقاومت ایران، ۲۸ ژوئن ۲۰۲۳]</ref><ref>[https://m.mojahedin.org/id/f2844a59-1f6c-450e-a945-c31015ea6f33 مریم رجوی: دانشمندان مدافع مقاومت ایران چراغ راهنمای جامعه علمی جهان-سازمان مجاهدین]</ref> | |||
== منابع == | == منابع == | ||
<references /> | <references /> | ||
نسخهٔ کنونی تا ۱۱ نوامبر ۲۰۲۶، ساعت ۲۱:۰۴
| ریچارد رابرتز | |
|---|---|
 | |
| متولد | ۶ سپتامبر ۱۹۴۳ |
| محل زندگی | ایپسویچ، ماساچوست، ایالات متحده |
| ملیت | بریتانیایی-آمریکایی |
| جوایز | جایزهٔ نوبل فیزیولوژی یا پزشکی ۱۹۹۳؛ شوالیه‌گری بریتانیا |
| والدین | جان رابرتز و ادنا آلزاپ |
سر ریچارد جان رابرتز (Richard J. Roberts؛ زادهٔ ۶ سپتامبر ۱۹۴۳) زیست‌شیمی‌دان و زیست‌شناس مولکولی بریتانیایی است که به‌خاطر کشف ژن‌های گسسته و سازوکار پیرایش RNA شناخته می‌شود. او و فیلیپ شارپ در سال ۱۹۹۳ به‌طور مشترک جایزهٔ نوبل فیزیولوژی یا پزشکی را دریافت کردند. انگیزهٔ رسمی جایزه «برای کشف ژن‌های گسسته» اعلام شد.[۱]
کشف رابرتز و شارپ نشان داد که ژن‌های جانداران پیچیده معمولاً یک قطعهٔ پیوسته از DNA نیستند. بخش‌های رمزکنندهٔ ژن، که اگزون نام دارند، با بخش‌هایی به نام اینترون از هم جدا می‌شوند. سلول باید RNA اولیه را برش دهد و اینترون‌ها را حذف کند تا اگزون‌ها به هم متصل شوند و RNA پیام‌رسان قابل ترجمه به پروتئین پدید آید.
زندگی و تحصیلات
ریچارد رابرتز در ۶ سپتامبر ۱۹۴۳ در داربی انگلستان به دنیا آمد. پدرش مکانیک خودرو بود و مادرش خانه‌دار.
خانواده هنگامی که او چهار سال داشت به شهر باث نقل مکان کردند و رابرتز بخش مهمی از کودکی و نوجوانی خود را در آنجا گذراند.[۲]
او در کودکی به حل مسئله و ریاضیات علاقه داشت. دریافت یک مجموعهٔ شیمی، مسیر علاقهٔ او را تغییر داد و موجب شد آزمایش‌های شیمیایی را در خانه دنبال کند. رابرتز در مدرسه به شیمی و ریاضیات علاقه‌مند بود و پس از پایان تحصیلات متوسطه وارد دانشگاه شفیلد شد.
او در سال ۱۹۶۵ با مدرک کارشناسی شیمی از دانشگاه شفیلد فارغ‌التحصیل شد و سپس در همان دانشگاه به پژوهش در شیمی آلی پرداخت. رابرتز در سال ۱۹۶۹ دکترای خود را دریافت کرد. او در دورهٔ دکترا به ساختار ترکیبات طبیعی پرداخت، اما پس از آشنایی با تاریخ بلورشناسی و زیست‌شناسی مولکولی، تصمیم گرفت مسیر پژوهشی خود را به سوی مطالعهٔ مولکول‌های زیستی تغییر دهد.
ورود به زیست‌شناسی مولکولی
رابرتز برای دورهٔ پسادکترا به آزمایشگاه جک استرومینگر در دانشگاه هاروارد رفت. در آنجا با RNA، پروتئین‌ها و روش‌های زیست‌شیمیایی آشنا شد. او در این دوره به تعیین توالی RNAهای ناقل پرداخت و تجربهٔ مهمی در کار با اسیدهای نوکلئیک به دست آورد.
در سال ۱۹۷۲، جیمز واتسون او را به آزمایشگاه کلد اسپرینگ هاربر در لانگ‌آیلند دعوت کرد. رابرتز در آنجا روی تعیین توالی DNA ویروس SV40 و آنزیم‌هایی کار کرد که DNA را در نقاط مشخص می‌برند. این آنزیم‌ها بعدها به ابزارهای بنیادی مهندسی ژنتیک، نقشه‌برداری DNA و زیست‌شناسی مولکولی تبدیل شدند.
در سال ۱۹۹۲، رابرتز به مؤسسهٔ زیست‌شناسی نیوانگلند، یا New England Biolabs، پیوست و به‌عنوان مدیر علمی فعالیت کرد. او همچنان در این مؤسسه به پژوهش دربارهٔ آنزیم‌های محدودکننده و سامانه‌های دفاعی باکتری‌ها ادامه می‌دهد.[۳]
کشف ژن‌های گسسته
رابرتز در کلد اسپرینگ هاربر به مطالعهٔ ژن‌های ویروس آدنو پرداخت. آدنوویروس عامل برخی عفونت‌های تنفسی است و از نظر سازمان ژنتیکی شباهت‌هایی با سلول‌های جانداران پیچیده دارد. به همین دلیل، مدل مناسبی برای بررسی ساختار ژن‌ها در سلول‌های یوکاریوتی محسوب می‌شد.
در آن زمان تصور رایج این بود که هر ژن یک رشتهٔ پیوسته از DNA است. اطلاعات ژن در DNA به RNA پیام‌رسان منتقل می‌شود و RNA نیز مستقیماً برای ساخت پروتئین به کار می‌رود. رابرتز و گروهش هنگام مقایسهٔ DNA آدنوویروس با RNA پیام‌رسان آن، با نتیجه‌ای غیرمنتظره روبه‌رو شدند.
آن‌ها دریافتند که یک RNA پیام‌رسان با چند بخش جدا از DNA متناظر است. بخش‌های مربوط به RNA در DNA پیوسته نبودند و قسمت‌هایی از DNA میان آن‌ها قرار داشت که در RNA نهایی دیده نمی‌شد. این یافته نشان داد که یک ژن می‌تواند از چند قطعهٔ جداگانه تشکیل شده باشد.[۴]
فیلیپ شارپ در مؤسسهٔ فناوری ماساچوست، به‌طور مستقل و تقریباً هم‌زمان، به نتیجهٔ مشابهی رسید. هر دو پژوهشگر در سال ۱۹۷۷ وجود ژن‌های گسسته را نشان دادند. این کشف، تصور سادهٔ موجود دربارهٔ ساختار ژن را تغییر داد.
اینترون‌ها، اگزون‌ها و پیرایش RNA
بخش‌هایی از ژن که در RNA پیام‌رسان نهایی باقی می‌مانند، اگرون نامیده شدند. بخش‌هایی که در RNA اولیه وجود دارند اما در جریان پردازش حذف می‌شوند، اینترون نام گرفتند. RNA اولیه پس از رونویسی از DNA شامل هر دو نوع بخش است.
برای تولید RNA پیام‌رسان بالغ، سلول اینترون‌ها را حذف و اگزون‌ها را به یکدیگر متصل می‌کند. این فرایند پیرایش یا اسپلایسینگ RNA نام دارد. پیرایش یکی از مراحل اساسی بیان ژن در جانداران پیچیده است.
اهمیت این فرایند تنها در حذف بخش‌های اضافی خلاصه نمی‌شود. در بسیاری از ژن‌ها، سلول می‌تواند اگزون‌ها را به شکل‌های متفاوتی کنار هم قرار دهد. این پدیده پیرایش جایگزین نام دارد و به یک ژن اجازه می‌دهد چند نوع RNA و در نتیجه چند نوع پروتئین تولید کند. پیرایش جایگزین یکی از دلایل مهم پیچیدگی زیستی جانداران است.
اهمیت علمی و پزشکی
کشف ژن‌های گسسته، درک دانشمندان از تکامل ژنوم را تغییر داد. اگزون‌ها گاهی بخش‌هایی از پروتئین را رمزگذاری می‌کنند که عملکرد مشخصی دارند. جابه‌جایی یا ترکیب دوبارهٔ این بخش‌ها می‌تواند در طول تکامل، پروتئین‌های تازه‌ای ایجاد کند.
پیرایش RNA در بسیاری از بیماری‌ها نیز نقش دارد. جهش‌هایی که محل‌های پیرایش را تغییر می‌دهند، ممکن است باعث تولید RNA نادرست و پروتئین ناقص شوند. برخی انواع تالاسمی، بیماری‌های عصبی و سرطان‌ها با اختلال در پیرایش RNA ارتباط دارند.
پژوهش دربارهٔ پیرایش جایگزین همچنین برای شناخت تفاوت عملکرد سلول‌ها اهمیت دارد. یک ژن در سلول عصبی ممکن است با الگویی متفاوت از همان ژن در سلول ماهیچه‌ای پیرایش شود. در نتیجه، سلول‌ها با وجود داشتن ژنوم مشابه، پروتئین‌های متفاوتی تولید می‌کنند.
این کشف در تفسیر ژنوم انسان نیز اهمیت بنیادی دارد. شناخت توالی DNA به‌تنهایی برای پیش‌بینی همهٔ پروتئین‌های سلول کافی نیست، زیرا باید چگونگی رونویسی و پیرایش RNA نیز بررسی شود.
پژوهش دربارهٔ آنزیم‌های محدودکننده
رابرتز افزون بر کشف ژن‌های گسسته، در مطالعهٔ آنزیم‌های محدودکننده نیز نقش مهمی داشت. این آنزیم‌ها در باکتری‌ها وجود دارند و DNA مهاجم، مانند DNA ویروس‌های باکتریایی، را در توالی‌های مشخص برش می‌دهند. پژوهشگران از همین ویژگی برای بریدن، نقشه‌برداری و بازآرایی DNA استفاده کردند.
رابرتز پایگاه دادهٔ REBASE را بنیان گذاشت. این پایگاه اطلاعات مربوط به آنزیم‌های محدودکننده، ژن‌های رمزکنندهٔ آن‌ها و سامانه‌های محدودکننده-تغییر را گردآوری می‌کند. REBASE به منبعی مهم برای زیست‌شناسی مولکولی، مهندسی ژنتیک و زیست‌فناوری تبدیل شده است.[۳]
آنزیم‌های محدودکننده در توسعهٔ فناوری DNA نوترکیب، تعیین توالی ژنوم، کلون‌سازی و تولید برخی فرآورده‌های زیستی نقش داشته‌اند. بسیاری از ابزارهای آزمایشگاهی مورد استفاده در ژنتیک پزشکی و زیست‌فناوری بر پایهٔ همین آنزیم‌ها طراحی شده‌اند.
جایزهٔ نوبل فیزیولوژی یا پزشکی ۱۹۹۳
مجمع نوبل مؤسسهٔ کارولینسکا در ۱۱ اکتبر ۱۹۹۳ جایزهٔ فیزیولوژی یا پزشکی را به‌طور مشترک به ریچارد رابرتز و فیلیپ شارپ اعطا کرد. دلیل اعطای جایزه، کشف ژن‌های گسسته بود.
کمیتهٔ نوبل اعلام کرد که این کشف نشان داد ژن‌ها در جانداران پیچیده معمولاً از چند بخش جدا تشکیل شده‌اند و RNA پیام‌رسان باید پیش از ترجمه‌شدن پیرایش شود. این نتیجه، پیامدهای گسترده‌ای برای زیست‌شناسی پایه، تکامل، ژنتیک پزشکی و مطالعهٔ سرطان داشت.[۱]
رابرتز در سال ۱۹۹۲ به عضویت انجمن سلطنتی بریتانیا درآمد و در سال ۲۰۰۸ به دریافت لقب شوالیه نائل شد. او همچنین عضو آکادمی ملی علوم ایالات متحده و برندهٔ جوایز علمی متعدد است.
حمایت از مقاومت ایران
ریچارد رابرتز در فعالیت‌های عمومی خود بارها از حقوق بشر و آزادی مردم ایران حمایت کرده است. شورای ملی مقاومت ایران گزارش کرده است که او در ۲۶ ژوئن ۲۰۲۲ از اشرف ۳ بازدید کرد و با مریم رجوی و اعضای مقاومت ایران دیدار داشت.
بر اساس همان گزارش، رابرتز در سخنرانی خود گفت که مشاهدهٔ موزهٔ اشرف ۳ و آگاهی از رنج اعضای مقاومت او را عمیقاً متأثر کرده است و متعهد شد برای جلب حمایت بیشتر از آنان تلاش کند.[۵]
در گزارش شورای ملی مقاومت آمده است که رابرتز در جریان اعتراضات سال ۲۰۰۹ ایران از نامه‌ای به دبیرکل سازمان ملل دربارهٔ سرکوب معترضان حمایت کرد.
همچنین طبق این گزارش، او در سال ۲۰۲۱ همراه با گروهی از برندگان نوبل خواستار تشکیل هیئت حقیقت‌یاب دربارهٔ کشتار زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷ شد.[۵]
نام ریچارد رابرتز در نامهٔ مشترک ۷۵ برندهٔ نوبل در سال ۲۰۲۳ نیز آمده است.
امضاکنندگان در این نامه از مردم ایران در مبارزه برای آزادی و دموکراسی حمایت کرده و از جامعهٔ جهانی خواسته‌اند در برابر نقض حقوق بشر در ایران سکوت نکند. آنان همچنین از طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی و خواست ایجاد جمهوری دموکراتیک، سکولار و غیراتمی حمایت کرده‌اند.[۶][۷]
منابع
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ Richard J. Roberts – Facts، وبگاه رسمی جایزهٔ نوبل
- ↑ Richard J. Roberts – Biographical، وبگاه رسمی جایزهٔ نوبل
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ A Modern Day Gene Genie: Sir Richard Roberts on REBASE، مؤسسهٔ New England Biolabs
- ↑ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1993، بیانیهٔ مجمع نوبل
- ↑ ۵٫۰ ۵٫۱ Nobel Laureate Sir Richard Roberts Visits Ashraf-3, Meets Maryam Rajavi، شورای ملی مقاومت ایران، ۲۶ ژوئن ۲۰۲۲
- ↑ Seventy-five Nobel Laureates Support Iran’s Resistance and Uprising، شورای ملی مقاومت ایران، ۲۸ ژوئن ۲۰۲۳
- ↑ مریم رجوی: دانشمندان مدافع مقاومت ایران چراغ راهنمای جامعه علمی جهان-سازمان مجاهدین