کاربر:Hamidreza/صفحه تمرین۳: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
پرش به ناوبری پرش به جستجو
Hamidreza (بحث | مشارکت‌ها)
بدون خلاصۀ ویرایش
برچسب: برگردانده‌شده
Hamidreza (بحث | مشارکت‌ها)
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۸ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
{{جعبه اطلاعات دانشمند
{{جعبه اطلاعات دانشمند
| نام                    = ویلیام مورنر
| نام                    = جی. مایکل بیشاپ
| نام انگلیسی            = William Moerner
| نام انگلیسی            = J. Michael Bishop
| تصویر                  =
| تصویر                  =جی. مایکل بیشاپ.jpg
| توضیح تصویر            =
| توضیح تصویر            =
| نام اصلی              = ویلیام اسکو مورنر
| نام اصلی              = جان مایکل بیشاپ
| زمینه فعالیت          = شیمی‌فیزیک، بیوفیزیک و شیمی زیستی
| زمینه فعالیت          = پزشکی، ویروس‌شناسی و زیست‌شناسی سرطان
| ملیت                  = آمریکایی
| ملیت                  = آمریکایی
| تاریخ تولد            = ۲۴ ژوئن ۱۹۵۳
| تاریخ تولد            = ۲۲ فوریهٔ ۱۹۳۶
| محل تولد              = پلیزنتون، کالیفرنیا، ایالات متحدهٔ آمریکا
| محل تولد              = یورک، پنسیلوانیا، ایالات متحده
| والدین                = ویلیام آلفرد مورنر و برتا فرانسیس رابینسون مورنر
| والدین                =
| تاریخ مرگ              =
| تاریخ مرگ              = ۲۰ مارس ۲۰۲۶
| محل مرگ                =
| محل مرگ                = سان‌فرانسیسکو، کالیفرنیا، ایالات متحده
| علت مرگ                =
| علت مرگ                =
| محل زندگی              = استنفورد، کالیفرنیا، ایالات متحدهٔ آمریکا
| محل زندگی              = سان‌فرانسیسکو، ایالات متحده
| مختصات محل زندگی      =
| مختصات محل زندگی      =
| مدفن                  =
| مدفن                  =
| در زمان حکومت          =
| در زمان حکومت          =
| اتفاقات مهم            = آشکارسازی نوری و تصویربرداری از مولکول منفرد
| اتفاقات مهم            = کشف منشأ سلولی انکوژن‌های رتروویروسی
| نام دیگر              = ویلیام ای. مورنر؛ W. E. Moerner
| نام دیگر              = مایکل بیشاپ
| لقب                    =
| لقب                    =
| بنیانگذار              =
| بنیانگذار              = از بنیان‌گذاران زیست‌شناسی مولکولی سرطان
| پیشه                  = شیمی‌دان، فیزیک‌دان و استاد دانشگاه
| پیشه                  = پزشک، پژوهشگر و استاد دانشگاه
| سال‌های فعالیت        = از دههٔ ۱۹۷۰
| سال‌های فعالیت        = از دههٔ ۱۹۶۰
| سبک پژوهشی            = طیف‌سنجی تک‌مولکولی و میکروسکوپی فلورسانس
| سبک پژوهشی            = ویروس‌شناسی مولکولی و ژنتیک سرطان
| آثار مهم              = روش‌های میکروسکوپی با وضوح ابرتفکیک
| آثار مهم              = کشف پروتو-انکوژن‌ها و نقش آن‌ها در سرطان
| مقالات                =
| مقالات                =
| جوایز                  = جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۱۴؛ جایزهٔ ولف؛ عضویت در آکادمی ملی علوم آمریکا
| جوایز                  = جایزهٔ نوبل فیزیولوژی یا پزشکی ۱۹۸۹؛ نشان ملی علوم
| علت شهرت              = توسعهٔ روش‌های مشاهدهٔ مولکول‌های منفرد
| علت شهرت              = کشف این‌که انکوژن‌های ویروسی از ژن‌های طبیعی سلول منشأ می‌گیرند
| تأثیرگذاشته بر        = نانوبیوفیزیک، زیست‌شناسی سلولی و تصویربرداری پزشکی
| تأثیرگذاشته بر        = سرطان‌شناسی، ژنتیک و درمان‌های هدفمند سرطان
| تأثیرپذیرفته از        = پژوهش‌های لیزر، طیف‌سنجی و فیزیک حالت جامد
| تأثیرپذیرفته از        = ویروس‌شناسی و زیست‌شناسی مولکولی
| وبگاه                  =
| وبگاه                  = https://profiles.ucsf.edu/j.michael.bishop
| تحصیلات                = دکترای فیزیک، دانشگاه کرنل
| تحصیلات                = دکترای پزشکی، دانشکدهٔ پزشکی هاروارد
| دانشگاه                = دانشگاه استنفورد
| دانشگاه                = دانشگاه کالیفرنیا، سان‌فرانسیسکو
| حوزه                  = فلوروفورها، پروتئین‌های فلورسنت و تصویربرداری زیستی
| حوزه                  = انکوژن‌ها و زیست‌شناسی سرطان
| همسر                  =
| همسر                  =
| فرزندان                = یک پسر
| فرزندان                =
| گفتاورد                =
| گفتاورد                =
| امضا                  =
| امضا                  =
}}
}}


'''ویلیام اسکو مورنر''' ('''William E. Moerner'''؛ زادهٔ ۲۴ ژوئن ۱۹۵۳) شیمی‌دان و فیزیک‌دان آمریکایی و استاد دانشگاه استنفورد است. او در سال ۲۰۱۴، به‌طور مشترک با [[اریک بتزیگ]] و [[اشتفان و. هل]]، جایزهٔ نوبل شیمی را دریافت کرد. انگیزهٔ رسمی جایزه «برای توسعهٔ میکروسکوپی فلورسانس با وضوح ابرتفکیک» اعلام شد.<ref name="نوبل-اطلاعات">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2014/moerner/facts/ William E. Moerner – Facts، وبگاه رسمی جایزهٔ نوبل]</ref>
'''جان مایکل بیشاپ''' ('''J. Michael Bishop'''؛ ۲۲ فوریهٔ ۱۹۳۶ – ۲۰ مارس ۲۰۲۶) پزشک، ویروس‌شناس و زیست‌شناس سرطان آمریکایی بود. او به‌خاطر کشف منشأ سلولی ژن‌هایی که می‌توانند باعث سرطان شوند، شناخته می‌شود. بیشاپ و [[هارولد وارموس]] در سال ۱۹۸۹ به‌طور مشترک جایزهٔ نوبل فیزیولوژی یا پزشکی را دریافت کردند. انگیزهٔ رسمی جایزه «برای کشف منشأ سلولی انکوژن‌های رتروویروسی» اعلام شد.<ref name="نوبل-اطلاعات">[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1989/bishop/facts/ J. Michael Bishop – Facts، وبگاه رسمی جایزهٔ نوبل]</ref>


پژوهش مورنر به دانشمندان امکان داد نور گسیل‌شده از یک مولکول منفرد را اندازه‌گیری و رفتار آن را در محیط اطراف بررسی کنند. این کار، همراه با روش‌های اریک بتزیگ و اشتفان هل، محدودیت سنتی میکروسکوپ نوری را پشت سر گذاشت و تصویربرداری از ساختارها و فرایندهای زیستی در مقیاس نانو را ممکن کرد.<ref name="نوبل-بیانیه">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2014/press-release/ The 2014 Nobel Prize in Chemistry، بیانیهٔ آکادمی سلطنتی علوم سوئد]</ref>
کشف بیشاپ و وارموس نگاه دانشمندان به سرطان را تغییر داد. پیش از این تصور می‌شد ژن‌های سرطان‌زا عمدتاً ویژگی اختصاصی ویروس‌های عامل سرطان هستند. پژوهش آن‌ها نشان داد که این ژن‌ها در اصل از ژن‌های طبیعی سلول‌های جانوری منشأ می‌گیرند و ویروس‌ها می‌توانند نسخه‌ای از آن‌ها را با خود حمل کنند. اگر این ژن‌ها بر اثر جهش یا تغییرات دیگر فعال شوند، تنظیم رشد و تقسیم سلول به هم می‌خورد و تومور شکل می‌گیرد.


== زندگی و تحصیلات ==
== زندگی و تحصیلات ==


ویلیام مورنر در پلیزنتون، کالیفرنیا، به دنیا آمد، اما در سن‌آنتونیو در ایالت تگزاس بزرگ شد. او در خانواده‌ای پرورش یافت که به آموزش، موسیقی و کارهای فنی اهمیت می‌دادند. علاقهٔ او به آزمایش‌های علمی و وسایل الکترونیکی از دوران مدرسه آغاز شد. مورنر در دورهٔ نوجوانی در پروژه‌های علمی مدرسه شرکت می‌کرد و از ساختن و تعمیر ابزارها لذت می‌برد.
جی. مایکل بیشاپ در ۲۲ فوریهٔ ۱۹۳۶ در شهر یورک در ایالت پنسیلوانیا متولد شد. او در ناحیه‌ای روستایی در کرانهٔ غربی رودخانهٔ سوسکوهانا بزرگ شد. پدرش کشیش لوتری بود و خانوادهٔ او زندگی ساده‌ای داشتند. بیشاپ در کودکی به تاریخ، موسیقی و ادبیات علاقه‌مند بود و در ابتدا مسیر حرفه‌ای مشخصی در علوم زیستی نداشت.<ref name="نوبل-زندگی">[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1989/bishop/biographical/ J. Michael Bishop – Biographical، وبگاه رسمی جایزهٔ نوبل]</ref>


او در دانشگاه واشینگتن در سن‌لوئیس تحصیل کرد و سپس به دانشگاه کرنل رفت. مورنر در سال ۱۹۷۵ مدرک کارشناسی و در سال ۱۹۷۸ مدرک کارشناسی ارشد گرفت و در سال ۱۹۸۲ دکترای خود را از کرنل دریافت کرد. زمینهٔ تحصیلی او فیزیک بود و پژوهش‌هایش به برهم‌کنش نور و ماده و ویژگی‌های نوری مولکول‌ها مربوط می‌شد.<ref name="زندگی‌نامه">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2014/moerner/biographical/ William E. Moerner – Biographical، بنیاد نوبل]</ref>
او در کالج گتیسبورگ تحصیل کرد و رشتهٔ شیمی را برگزید. بیشاپ در ابتدا قصد داشت پزشک شود، اما در دوران دانشگاه به آموزش و پژوهش علمی علاقه‌مند شد. سپس وارد دانشکدهٔ پزشکی هاروارد شد. در آنجا دریافت که مسیر پیشرفت در زیست‌پزشکی تنها از راه طبابت نمی‌گذرد و پژوهش بنیادی نقش مهمی دارد.


مورنر پس از دریافت دکترا به مرکز پژوهشی آلمادن شرکت آی‌بی‌ام در سن‌خوزه پیوست و تا سال ۱۹۹۵ در آن‌جا کار کرد. او سپس سه سال در دانشگاه کالیفرنیا در سن‌دیگو فعالیت داشت و بعد به دانشگاه استنفورد رفت. مورنر همچنین استاد مهمان مؤسسهٔ فناوری فدرال زوریخ و دانشگاه هاروارد بوده است. او متأهل است و یک پسر دارد.<ref name="نوبل-اطلاعات" />
بیشاپ پس از دریافت مدرک پزشکی، دوره‌ای را در بیمارستان عمومی ماساچوست گذراند و در سال‌های بعد در برنامهٔ آموزش پژوهشی مؤسسهٔ ملی سلامت ایالات متحده فعالیت کرد. او در این دوره با مطالعهٔ تکثیر ویروس فلج اطفال و ویروس‌های جانوری، به زیست‌شناسی مولکولی علاقه‌مند شد. در سال ۱۹۶۸ به هیئت علمی دانشگاه کالیفرنیا، سان‌فرانسیسکو پیوست و بیشتر دوران علمی خود را در آن دانشگاه گذراند.<ref name="یوسی‌اس‌اف">[https://profiles.ucsf.edu/j.michael.bishop J. Michael Bishop, MD، دانشگاه کالیفرنیا سان‌فرانسیسکو]</ref>


== مشاهدهٔ یک مولکول منفرد ==
== همکاری با هارولد وارموس ==


پیش از کار مورنر، بسیاری از آزمایش‌های نوری رفتار میانگین تعداد زیادی از مولکول‌ها را اندازه‌گیری می‌کردند. وقتی میلیون‌ها مولکول هم‌زمان نور جذب یا منتشر می‌کنند، اطلاعات مربوط به هر مولکول در میان یک سیگنال جمعی پنهان می‌شود. مورنر نشان داد که می‌توان نور جذب‌شده از یک مولکول منفرد را اندازه گرفت و تغییرات آن را جداگانه بررسی کرد.
بیشاپ در دانشگاه کالیفرنیا، سان‌فرانسیسکو با هارولد وارموس همکاری کرد. آن‌ها پژوهش خود را بر ویروس سارکومای روس، یک رتروویروس عامل سرطان در جوجه‌ها، متمرکز کردند. این ویروس در سلول‌های آلوده تغییراتی ایجاد می‌کرد که به رشد تومور می‌انجامید.


در سال ۱۹۸۹، گروه مورنر نخستین اندازه‌گیری نوری یک مولکول منفرد را گزارش کرد. این دستاورد نشان داد که یک مولکول واحد می‌تواند به‌عنوان منبع نور قابل شناسایی عمل کند. مطالعهٔ تک‌مولکولی به دانشمندان اجازه می‌دهد تفاوت‌های رفتاری مولکول‌ها را ببینند؛ تفاوت‌هایی که در اندازه‌گیری میانگین جمعی از بین می‌روند.<ref name="انجمن-علوم">[https://www.aaas.org/news/aaas-fellow-william-e-moerner-awarded-2014-nobel-prize-chemistry AAAS Fellow William E. Moerner Awarded 2014 Nobel Prize in Chemistry، انجمن آمریکایی پیشرفت علوم]</ref>
پژوهشگران می‌خواستند بدانند ژن ویروسی مسئول ایجاد سرطان چگونه عمل می‌کند. آنان ژن سرطان‌زای ویروس را که '''v-src''' نام گرفت، جدا و با ژن‌های سلول‌های طبیعی مقایسه کردند. نتیجهٔ آزمایش‌ها شگفت‌آور بود: نسخه‌ای بسیار مشابه از این ژن در DNA سلول‌های سالم جوجه و دیگر جانوران وجود داشت.


مولکول‌های فلورسنت پس از دریافت نور، بخشی از انرژی را به صورت نور دوباره منتشر می‌کنند. شدت و مدت این نور به وضعیت مولکول و محیط آن بستگی دارد. مورنر از همین ویژگی برای مطالعهٔ تغییر حالت مولکول و کنترل آن استفاده کرد. او نشان داد که می‌توان با انتخاب طول موج مناسب، فلورسانس برخی مولکول‌ها را روشن یا خاموش کرد.
این یافته نشان داد که ویروس ژن سرطان‌زا را از هیچ خلق نکرده است. ویروس در طول تکامل، نسخه‌ای از یک ژن طبیعی سلول را گرفته و با خود حمل کرده بود. ژن طبیعی '''c-src''' بخشی از سامانهٔ تنظیم رشد و پیام‌رسانی سلول بود. هنگامی که نسخهٔ ویروسی آن تغییر کرد یا به شکل نامناسبی فعال شد، می‌توانست سلول را به سمت سرطانی‌شدن سوق دهد.<ref name="نوبل-بیانیه">[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1989/press-release/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1989، بیانیهٔ مجمع نوبل]</ref>


== میکروسکوپی تک‌مولکولی و وضوح ابرتفکیک ==
== پروتو-انکوژن‌ها و سرطان ==


میکروسکوپ نوری معمولی با محدودیتی روبه‌رو است که به طول موج نور و پدیدهٔ پراش مربوط می‌شود. بر اساس حد پراش، دو نقطهٔ بسیار نزدیک را نمی‌توان همیشه به صورت دو نقطهٔ جدا از هم دید. این محدودیت برای مشاهدهٔ مولکول‌های زیستی که فاصلهٔ آن‌ها در مقیاس نانو است، مشکل بزرگی ایجاد می‌کرد.
ژن‌های طبیعی سلول که توانایی تبدیل‌شدن به ژن‌های سرطان‌زا را دارند، پروتو-انکوژن نامیده می‌شوند. این ژن‌ها در حالت طبیعی برای رشد، تقسیم، تمایز و بقای سلول ضروری‌اند. سلول برای آن‌که به‌درستی رشد کند، باید پیام‌های دقیقی دربارهٔ زمان تقسیم و زمان توقف دریافت کند.


مورنر و بتزیگ راهی پیدا کردند تا این محدودیت را با استفاده از مولکول‌های فلورسنت دور بزنند. در این روش، همهٔ مولکول‌های موجود در یک ناحیه هم‌زمان روشن نمی‌شوند. فقط تعداد کمی از مولکول‌ها در هر مرحله فعال می‌شوند و جای هر کدام با دقت محاسبه می‌شود. با تکرار تصویربرداری و ترکیب تصاویر، نقشه‌ای با وضوح بسیار بالاتر از تصویر معمولی به دست می‌آید.<ref name="نوبل-بیانیه" />
اگر پروتو-انکوژن بر اثر جهش تغییر کند، تعداد نسخه‌های آن افزایش یابد یا بیش از اندازه فعال شود، ممکن است پیام‌های رشد به‌طور مداوم صادر شوند. در این حالت، سلول بدون توجه به نیاز بافت تقسیم می‌شود. جهش در ژن‌های تنظیم‌کنندهٔ رشد می‌تواند همراه با تغییرات دیگری در ژنوم، به ایجاد سرطان کمک کند.


این شیوه با میکروسکوپی تک‌مولکولی ارتباط دارد. پژوهشگر به جای دیدن یک تصویر مبهم از مجموعه‌ای از مولکول‌ها، موقعیت مولکول‌های منفرد را در تصاویر متوالی تعیین می‌کند. حاصل کار تصویری است که جزئیات آن در مقیاس نانو قابل تشخیص است. کنترل برگشت‌پذیر فلورسانس، یعنی توانایی روشن و خاموش‌کردن نشانگرها، بخش مهمی از این روش است.
کشف بیشاپ و وارموس نشان داد که سرطان اساساً بیماری‌ای مرتبط با ژن‌هاست؛ اما این موضوع به معنای ارثی‌بودن همهٔ سرطان‌ها نیست. بسیاری از تغییرات سرطان‌زا پس از تولد و در سلول‌های بدن رخ می‌دهند. این تغییرات می‌توانند در اثر خطاهای طبیعی تکثیر DNA، عوامل محیطی یا فرایندهای دیگر ایجاد شوند.


== کاربردهای زیستی ==
== اهمیت کشف در سرطان‌شناسی ==


میکروسکوپی با وضوح ابرتفکیک امکان مشاهدهٔ مسیر حرکت مولکول‌ها در سلول زنده را فراهم کرده است. پژوهشگران می‌توانند چگونگی جابه‌جایی پروتئین‌ها، شکل‌گیری اتصال‌های عصبی و سازمان‌یافتگی غشای سلولی را بررسی کنند. همچنین می‌توان رفتار پروتئین‌هایی را که در بیماری‌های پارکینسون، آلزایمر و هانتینگتون نقش دارند، در زمان تجمع آن‌ها دنبال کرد.<ref name="نوبل-بیانیه" />
پیش از کشف پروتو-انکوژن‌ها، سرطان بیشتر به‌عنوان رشد بی‌قاعدهٔ بافت یا بیماری ناشی از عوامل بیرونی بررسی می‌شد. پژوهش بیشاپ و وارموس توجه را به شبکه‌های ژنتیکی داخل سلول جلب کرد. آنان نشان دادند که سلول سرطانی از همان سازوکارهای طبیعی رشد استفاده می‌کند، اما این سازوکارها را از مسیر تنظیم‌شده خارج می‌سازد.


این روش در زیست‌شناسی سلولی، علوم اعصاب، میکروب‌شناسی و پژوهش‌های سرطان کاربرد دارد. دانشمندان با نشاندارکردن مولکول هدف با یک نشانگر فلورسنت می‌توانند محل، تعداد و حرکت آن را ثبت کنند. تصویربرداری تک‌مولکولی همچنین برای مطالعهٔ پروتئین‌های فلورسنت و ساخت حسگرهای زیستی به کار می‌رود.
این دیدگاه به شکل‌گیری سرطان‌شناسی مولکولی کمک کرد. دانشمندان پس از آن توانستند ژن‌های متعدد مرتبط با سرطان را شناسایی کنند. برخی از این ژن‌ها پیام‌های رشد را منتقل می‌کنند و برخی دیگر در ترمیم DNA، مرگ برنامه‌ریزی‌شدهٔ سلول یا کنترل چرخهٔ سلولی نقش دارند.


روش‌های مورنر جایگزین همهٔ روش‌های دیگر میکروسکوپی نیستند. آماده‌سازی نمونه، انتخاب نشانگر مناسب و جلوگیری از آسیب نوری به سلول همچنان چالش‌هایی مهم‌اند. با این حال، این روش‌ها امکان پرسش‌هایی را فراهم کرده‌اند که با میکروسکوپ نوری معمولی قابل طرح یا پاسخ‌گویی نبودند.
اهمیت عملی این کشف در درمان‌های هدفمند نیز آشکار شد. وقتی یک تومور به دلیل فعال‌شدن مسیر مولکولی مشخصی رشد می‌کند، می‌توان دارویی طراحی کرد که همان مسیر را مهار کند. همهٔ سرطان‌ها به یک شکل به این درمان‌ها پاسخ نمی‌دهند، اما شناسایی تغییرات ژنتیکی تومور به انتخاب درمان مناسب‌تر کمک می‌کند.


== فعالیت دانشگاهی و پژوهشی ==
== فعالیت دانشگاهی و علمی ==


مورنر در دانشگاه استنفورد استاد شیمی است و با گروه‌های پژوهشی در حوزه‌های شیمی زیستی، فیزیک و زیست‌شناسی سلولی همکاری دارد. فعالیت‌های علمی او بر طیف‌سنجی تک‌مولکولی، کنترل نوری مولکول‌ها، پروتئین‌های فلورسنت و تصویربرداری در مقیاس نانو متمرکز است.
بیشاپ در دانشگاه کالیفرنیا، سان‌فرانسیسکو استاد میکروب‌شناسی و ایمنی‌شناسی و مدیر بنیاد جی. دبلیو. هوپر بود. او از سال ۱۹۶۸ عضو هیئت علمی این دانشگاه شد و در سال ۱۹۸۱ مدیریت بنیاد هوپر را بر عهده گرفت. بیشاپ در سال ۱۹۹۸ به مقام ریاست دانشگاه کالیفرنیا، سان‌فرانسیسکو رسید و تا سال ۲۰۰۹ در این سمت فعالیت کرد.<ref name="یوسی‌اس‌اف" />


یکی از ویژگی‌های پژوهش مورنر پیوند میان شیمی‌فیزیک و زیست‌شناسی است. او از ابزارهای نوری و روش‌های کمی برای مطالعهٔ مولکول‌هایی استفاده می‌کند که درون سلول وظایف مشخصی انجام می‌دهند. این رویکرد کمک کرده است حرکت و تغییر حالت مولکول‌ها به صورت مستقیم‌تر از گذشته بررسی شود.
او در زمان ریاست دانشگاه، فعالیت پژوهشی خود را نیز ادامه داد. گروه پژوهشی بیشاپ روی مبانی ژنتیکی سرطان و مجموعهٔ بزرگی از ژن‌های سلولی، از جمله پروتو-انکوژن‌ها، کار می‌کرد. او همچنین به آموزش دانشجویان پزشکی و پژوهشگران جوان اهمیت می‌داد و بر ارتباط میان پژوهش بنیادی و نیازهای بالینی تأکید می‌کرد.


== جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۱۴ ==
بیشاپ عضو آکادمی ملی علوم ایالات متحده و انجمن‌های علمی متعدد بود. او در سال ۲۰۰۳ نشان ملی علوم آمریکا را دریافت کرد. جوایز دیگری مانند جایزهٔ آلبرت لاسکر برای پژوهش‌های بنیادی پزشکی و جوایز علمی انجمن‌های سرطان‌شناسی نیز به او اعطا شد.


آکادمی سلطنتی علوم سوئد در ۸ اکتبر ۲۰۱۴ اعلام کرد که جایزهٔ نوبل شیمی به اریک بتزیگ، اشتفان هل و ویلیام مورنر تعلق می‌گیرد. جایزه به‌طور مساوی میان سه دانشمند تقسیم شد و انگیزهٔ رسمی آن «برای توسعهٔ میکروسکوپی فلورسانس با وضوح ابرتفکیک» بود.<ref name="نوبل-بیانیه" />
== جایزهٔ نوبل فیزیولوژی یا پزشکی ۱۹۸۹ ==


اشتفان هل روش میکروسکوپی STED را توسعه داد که با استفاده از پرتوهای لیزر، بخش بزرگی از فلورسانس را خاموش می‌کند و ناحیه‌ای بسیار کوچک را برای تصویربرداری باقی می‌گذارد. مورنر و بتزیگ، جداگانه، پایه‌های روش میکروسکوپی تک‌مولکولی را فراهم کردند. در این روش، با روشن و خاموش‌کردن کنترل‌شدهٔ مولکول‌های فلورسنت، تصاویر متعددی تهیه و سپس با یکدیگر ترکیب می‌شوند.<ref name="نوبل-بیانیه" />
مجمع نوبل مؤسسهٔ کارولینسکا در سال ۱۹۸۹ جایزهٔ فیزیولوژی یا پزشکی را به‌طور مشترک به جی. مایکل بیشاپ و هارولد وارموس اعطا کرد. این جایزه به دلیل اثبات منشأ سلولی انکوژن‌های رتروویروسی بود.


نوبل شیمی ۲۰۱۴ نشان داد که محدودیت پراش به معنای ناتوانی کامل میکروسکوپ نوری در مشاهدهٔ جهان نانو نیست. با طراحی نشانگرها و روش‌های تصویربرداری مناسب می‌توان اطلاعات مکانی و زمانی بسیار دقیقی از مولکول‌های زیستی به دست آورد.
کمیتهٔ نوبل اعلام کرد که این کشف نشان می‌دهد ژن‌های سرطان‌زا می‌توانند از ژن‌های طبیعی موجود در سلول‌های جانوری منشأ بگیرند. ویروس با برداشتن و تغییر دادن چنین ژن‌هایی می‌تواند توانایی ایجاد تومور پیدا کند. مهم‌تر از آن، همین ژن‌های طبیعی در سلول‌های سالم نیز وجود دارند و فعال‌شدن نادرست آن‌ها ممکن است در سرطان‌های غیر ویروسی نیز نقش داشته باشد.<ref name="نوبل-اطلاعات" />


== افتخارات ==
== درگذشت ==


مورنر عضو آکادمی ملی علوم ایالات متحده و از اعضای انجمن آمریکایی پیشرفت علوم است. او برای مشارکت در طیف‌سنجی تک‌مولکولی و تصویربرداری با وضوح ابرتفکیک جوایز علمی متعددی دریافت کرده است. جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۱۴ مهم‌ترین افتخار علمی او به شمار می‌آید.
جی. مایکل بیشاپ در ۲۰ مارس ۲۰۲۶ در سان‌فرانسیسکو، کالیفرنیا درگذشت. او ۹۰ سال داشت. نام او در تاریخ پزشکی مدرن با پیوندزدن ویروس‌شناسی، ژنتیک و سرطان‌شناسی مولکولی باقی مانده است. کشف پروتو-انکوژن‌ها راه را برای مطالعهٔ ژن‌های عامل سرطان و توسعهٔ درمان‌های مبتنی بر ویژگی‌های مولکولی هر تومور هموار کرد.<ref name="نوبل-اطلاعات" />
 
کار مورنر به تثبیت حوزهٔ طیف‌سنجی تک‌مولکولی کمک کرد. این حوزه اکنون یکی از زمینه‌های مهم در مطالعهٔ پدیده‌هایی است که در مقیاس مولکولی رخ می‌دهند و از دسترسی روش‌های اندازه‌گیری جمعی خارج هستند.


== حمایت از مقاومت ایران ==
== حمایت از مقاومت ایران ==


شورای ملی مقاومت ایران در ۵ ژوئیهٔ ۲۰۲۴ گزارش کرد که ۸۰ برندهٔ جایزهٔ نوبل در نامه‌ای مشترک به رهبران جهان دربارهٔ وضعیت حقوق بشر در ایران ابراز نگرانی کرده‌اند. نام ویلیام مورنر، با عنوان برندهٔ نوبل شیمی ۲۰۱۴، در فهرست امضاکنندگان منتشرشده در این گزارش آمده است. بنا بر گزارش شورا، نامه از خواست مردم ایران برای دموکراسی و حمایت از طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی سخن می‌گوید و خواستار اقدام بین‌المللی در برابر سرکوب است.<ref name="شورا-۲۰۲۴">[https://www.ncr-iran.org/en/global-support-statements/in-joint-letter-to-world-leaders-79-nobel-laureates-support-free-and-democratic-iran/ In Joint Letter to World Leaders, 80 Nobel Laureates Support Free and Democratic Iran، شورای ملی مقاومت ایران، ۵ ژوئیهٔ ۲۰۲۴]</ref>
نام جی. مایکل بیشاپ در فهرست امضاکنندگان بیانیهٔ مشترک ۵۶ برندهٔ نوبل در حمایت از اجلاس ایران آزاد در سال ۲۰۲۲ آمده است. [[شورای ملی مقاومت ایران]] در گزارش خود، او را با عنوان «پروفسور جی. مایکل بیشاپ، برندهٔ نوبل پزشکی ۱۹۸۹، ایالات متحده» معرفی کرده است.<ref name="شورا-۲۰۲۲">[https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-protests/joint-statement-of-56-nobel-laureates-in-support-of-free-iran-summit-2022/ Joint Statement of 56 Nobel Laureates in Support of Free Iran Summit 2022، شورای ملی مقاومت ایران، ۲۹ اوت ۲۰۲۲]</ref>


همچنین، در گزارش‌های بعدی همان جریان رسانه‌ای نیز نام مورنر در فهرست برندگان نوبلِ امضاکنندهٔ بیانیه‌های مرتبط با حقوق بشر و آیندهٔ سیاسی ایران تکرار شده است. این گزارش‌ها از حمایت امضاکنندگان از آزادی، دموکراسی و حق مردم ایران برای تعیین سرنوشت خود سخن می‌گویند.<ref name="شورا-۲۰۲۵">[https://www.ncr-iran.org/en/global-support-statements-2025/more-than-100-nobel-laureates-urge-un-action-on-human-rights-crisis-in-iran/ More than 100 Nobel Laureates Urge UN Action on Human Rights Crisis in Iran، شورای ملی مقاومت ایران، ۴ سپتامبر ۲۰۲۵]</ref>
در متن این بیانیه، امضاکنندگان نگرانی خود را دربارهٔ وضعیت حقوق بشر در ایران اعلام کرده و از خواست مردم ایران برای آزادی و دموکراسی حمایت کرده‌اند. آنان همچنین از طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آیندهٔ ایران پشتیبانی کرده‌اند؛ طرحی که بر حق رأی همگانی، انتخابات آزاد، جدایی دین از دولت، برابری جنسیتی، دینی و قومی، همزیستی مسالمت‌آمیز و ایران غیراتمی تأکید دارد.


این مطالب به منابع منتشرکننده نسبت داده شده‌اند؛ زیرا منابع رسمی نوبل و دانشگاه استنفورد موضع سیاسی مورنر دربارهٔ این بیانیه‌ها را به‌طور مستقل گزارش نکرده‌اند. بنابراین، گزارش حمایت او از مقاومت ایران از شرح دستاوردهای علمی و سوابق دانشگاهی‌اش جدا نگه داشته می‌شود.
نام بیشاپ در نامهٔ مشترک ۸۰ برندهٔ نوبل به رهبران جهان در سال ۲۰۲۴ نیز آمده است. این نامه با محکوم‌کردن سرکوب و نقض حقوق بشر در ایران، از جامعهٔ بین‌المللی خواسته است از تلاش مردم ایران برای دستیابی به آزادی و جمهوری دموکراتیک حمایت کند.<ref name="شورا-۲۰۲۴">[https://www.ncr-iran.org/en/global-support-statements/in-joint-letter-to-world-leaders-79-nobel-laureates-support-free-and-democratic-iran/ In Joint Letter to World Leaders, 80 Nobel Laureates Support Free and Democratic Iran، شورای ملی مقاومت ایران، ۵ ژوئیهٔ ۲۰۲۴]</ref>


== منابع ==
== منابع ==
<references />
<references />

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۱ نوامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۲۴

جی. مایکل بیشاپ
متولد۲۲ فوریهٔ ۱۹۳۶
مرگ۲۰ مارس ۲۰۲۶
سان‌فرانسیسکو، کالیفرنیا، ایالات متحده
محل زندگیسان‌فرانسیسکو، ایالات متحده
ملیتآمریکایی
جوایزجایزهٔ نوبل فیزیولوژی یا پزشکی ۱۹۸۹؛ نشان ملی علوم

جان مایکل بیشاپ (J. Michael Bishop؛ ۲۲ فوریهٔ ۱۹۳۶ – ۲۰ مارس ۲۰۲۶) پزشک، ویروس‌شناس و زیست‌شناس سرطان آمریکایی بود. او به‌خاطر کشف منشأ سلولی ژن‌هایی که می‌توانند باعث سرطان شوند، شناخته می‌شود. بیشاپ و هارولد وارموس در سال ۱۹۸۹ به‌طور مشترک جایزهٔ نوبل فیزیولوژی یا پزشکی را دریافت کردند. انگیزهٔ رسمی جایزه «برای کشف منشأ سلولی انکوژن‌های رتروویروسی» اعلام شد.[۱]

کشف بیشاپ و وارموس نگاه دانشمندان به سرطان را تغییر داد. پیش از این تصور می‌شد ژن‌های سرطان‌زا عمدتاً ویژگی اختصاصی ویروس‌های عامل سرطان هستند. پژوهش آن‌ها نشان داد که این ژن‌ها در اصل از ژن‌های طبیعی سلول‌های جانوری منشأ می‌گیرند و ویروس‌ها می‌توانند نسخه‌ای از آن‌ها را با خود حمل کنند. اگر این ژن‌ها بر اثر جهش یا تغییرات دیگر فعال شوند، تنظیم رشد و تقسیم سلول به هم می‌خورد و تومور شکل می‌گیرد.

زندگی و تحصیلات

جی. مایکل بیشاپ در ۲۲ فوریهٔ ۱۹۳۶ در شهر یورک در ایالت پنسیلوانیا متولد شد. او در ناحیه‌ای روستایی در کرانهٔ غربی رودخانهٔ سوسکوهانا بزرگ شد. پدرش کشیش لوتری بود و خانوادهٔ او زندگی ساده‌ای داشتند. بیشاپ در کودکی به تاریخ، موسیقی و ادبیات علاقه‌مند بود و در ابتدا مسیر حرفه‌ای مشخصی در علوم زیستی نداشت.[۲]

او در کالج گتیسبورگ تحصیل کرد و رشتهٔ شیمی را برگزید. بیشاپ در ابتدا قصد داشت پزشک شود، اما در دوران دانشگاه به آموزش و پژوهش علمی علاقه‌مند شد. سپس وارد دانشکدهٔ پزشکی هاروارد شد. در آنجا دریافت که مسیر پیشرفت در زیست‌پزشکی تنها از راه طبابت نمی‌گذرد و پژوهش بنیادی نقش مهمی دارد.

بیشاپ پس از دریافت مدرک پزشکی، دوره‌ای را در بیمارستان عمومی ماساچوست گذراند و در سال‌های بعد در برنامهٔ آموزش پژوهشی مؤسسهٔ ملی سلامت ایالات متحده فعالیت کرد. او در این دوره با مطالعهٔ تکثیر ویروس فلج اطفال و ویروس‌های جانوری، به زیست‌شناسی مولکولی علاقه‌مند شد. در سال ۱۹۶۸ به هیئت علمی دانشگاه کالیفرنیا، سان‌فرانسیسکو پیوست و بیشتر دوران علمی خود را در آن دانشگاه گذراند.[۳]

همکاری با هارولد وارموس

بیشاپ در دانشگاه کالیفرنیا، سان‌فرانسیسکو با هارولد وارموس همکاری کرد. آن‌ها پژوهش خود را بر ویروس سارکومای روس، یک رتروویروس عامل سرطان در جوجه‌ها، متمرکز کردند. این ویروس در سلول‌های آلوده تغییراتی ایجاد می‌کرد که به رشد تومور می‌انجامید.

پژوهشگران می‌خواستند بدانند ژن ویروسی مسئول ایجاد سرطان چگونه عمل می‌کند. آنان ژن سرطان‌زای ویروس را که v-src نام گرفت، جدا و با ژن‌های سلول‌های طبیعی مقایسه کردند. نتیجهٔ آزمایش‌ها شگفت‌آور بود: نسخه‌ای بسیار مشابه از این ژن در DNA سلول‌های سالم جوجه و دیگر جانوران وجود داشت.

این یافته نشان داد که ویروس ژن سرطان‌زا را از هیچ خلق نکرده است. ویروس در طول تکامل، نسخه‌ای از یک ژن طبیعی سلول را گرفته و با خود حمل کرده بود. ژن طبیعی c-src بخشی از سامانهٔ تنظیم رشد و پیام‌رسانی سلول بود. هنگامی که نسخهٔ ویروسی آن تغییر کرد یا به شکل نامناسبی فعال شد، می‌توانست سلول را به سمت سرطانی‌شدن سوق دهد.[۴]

پروتو-انکوژن‌ها و سرطان

ژن‌های طبیعی سلول که توانایی تبدیل‌شدن به ژن‌های سرطان‌زا را دارند، پروتو-انکوژن نامیده می‌شوند. این ژن‌ها در حالت طبیعی برای رشد، تقسیم، تمایز و بقای سلول ضروری‌اند. سلول برای آن‌که به‌درستی رشد کند، باید پیام‌های دقیقی دربارهٔ زمان تقسیم و زمان توقف دریافت کند.

اگر پروتو-انکوژن بر اثر جهش تغییر کند، تعداد نسخه‌های آن افزایش یابد یا بیش از اندازه فعال شود، ممکن است پیام‌های رشد به‌طور مداوم صادر شوند. در این حالت، سلول بدون توجه به نیاز بافت تقسیم می‌شود. جهش در ژن‌های تنظیم‌کنندهٔ رشد می‌تواند همراه با تغییرات دیگری در ژنوم، به ایجاد سرطان کمک کند.

کشف بیشاپ و وارموس نشان داد که سرطان اساساً بیماری‌ای مرتبط با ژن‌هاست؛ اما این موضوع به معنای ارثی‌بودن همهٔ سرطان‌ها نیست. بسیاری از تغییرات سرطان‌زا پس از تولد و در سلول‌های بدن رخ می‌دهند. این تغییرات می‌توانند در اثر خطاهای طبیعی تکثیر DNA، عوامل محیطی یا فرایندهای دیگر ایجاد شوند.

اهمیت کشف در سرطان‌شناسی

پیش از کشف پروتو-انکوژن‌ها، سرطان بیشتر به‌عنوان رشد بی‌قاعدهٔ بافت یا بیماری ناشی از عوامل بیرونی بررسی می‌شد. پژوهش بیشاپ و وارموس توجه را به شبکه‌های ژنتیکی داخل سلول جلب کرد. آنان نشان دادند که سلول سرطانی از همان سازوکارهای طبیعی رشد استفاده می‌کند، اما این سازوکارها را از مسیر تنظیم‌شده خارج می‌سازد.

این دیدگاه به شکل‌گیری سرطان‌شناسی مولکولی کمک کرد. دانشمندان پس از آن توانستند ژن‌های متعدد مرتبط با سرطان را شناسایی کنند. برخی از این ژن‌ها پیام‌های رشد را منتقل می‌کنند و برخی دیگر در ترمیم DNA، مرگ برنامه‌ریزی‌شدهٔ سلول یا کنترل چرخهٔ سلولی نقش دارند.

اهمیت عملی این کشف در درمان‌های هدفمند نیز آشکار شد. وقتی یک تومور به دلیل فعال‌شدن مسیر مولکولی مشخصی رشد می‌کند، می‌توان دارویی طراحی کرد که همان مسیر را مهار کند. همهٔ سرطان‌ها به یک شکل به این درمان‌ها پاسخ نمی‌دهند، اما شناسایی تغییرات ژنتیکی تومور به انتخاب درمان مناسب‌تر کمک می‌کند.

فعالیت دانشگاهی و علمی

بیشاپ در دانشگاه کالیفرنیا، سان‌فرانسیسکو استاد میکروب‌شناسی و ایمنی‌شناسی و مدیر بنیاد جی. دبلیو. هوپر بود. او از سال ۱۹۶۸ عضو هیئت علمی این دانشگاه شد و در سال ۱۹۸۱ مدیریت بنیاد هوپر را بر عهده گرفت. بیشاپ در سال ۱۹۹۸ به مقام ریاست دانشگاه کالیفرنیا، سان‌فرانسیسکو رسید و تا سال ۲۰۰۹ در این سمت فعالیت کرد.[۳]

او در زمان ریاست دانشگاه، فعالیت پژوهشی خود را نیز ادامه داد. گروه پژوهشی بیشاپ روی مبانی ژنتیکی سرطان و مجموعهٔ بزرگی از ژن‌های سلولی، از جمله پروتو-انکوژن‌ها، کار می‌کرد. او همچنین به آموزش دانشجویان پزشکی و پژوهشگران جوان اهمیت می‌داد و بر ارتباط میان پژوهش بنیادی و نیازهای بالینی تأکید می‌کرد.

بیشاپ عضو آکادمی ملی علوم ایالات متحده و انجمن‌های علمی متعدد بود. او در سال ۲۰۰۳ نشان ملی علوم آمریکا را دریافت کرد. جوایز دیگری مانند جایزهٔ آلبرت لاسکر برای پژوهش‌های بنیادی پزشکی و جوایز علمی انجمن‌های سرطان‌شناسی نیز به او اعطا شد.

جایزهٔ نوبل فیزیولوژی یا پزشکی ۱۹۸۹

مجمع نوبل مؤسسهٔ کارولینسکا در سال ۱۹۸۹ جایزهٔ فیزیولوژی یا پزشکی را به‌طور مشترک به جی. مایکل بیشاپ و هارولد وارموس اعطا کرد. این جایزه به دلیل اثبات منشأ سلولی انکوژن‌های رتروویروسی بود.

کمیتهٔ نوبل اعلام کرد که این کشف نشان می‌دهد ژن‌های سرطان‌زا می‌توانند از ژن‌های طبیعی موجود در سلول‌های جانوری منشأ بگیرند. ویروس با برداشتن و تغییر دادن چنین ژن‌هایی می‌تواند توانایی ایجاد تومور پیدا کند. مهم‌تر از آن، همین ژن‌های طبیعی در سلول‌های سالم نیز وجود دارند و فعال‌شدن نادرست آن‌ها ممکن است در سرطان‌های غیر ویروسی نیز نقش داشته باشد.[۱]

درگذشت

جی. مایکل بیشاپ در ۲۰ مارس ۲۰۲۶ در سان‌فرانسیسکو، کالیفرنیا درگذشت. او ۹۰ سال داشت. نام او در تاریخ پزشکی مدرن با پیوندزدن ویروس‌شناسی، ژنتیک و سرطان‌شناسی مولکولی باقی مانده است. کشف پروتو-انکوژن‌ها راه را برای مطالعهٔ ژن‌های عامل سرطان و توسعهٔ درمان‌های مبتنی بر ویژگی‌های مولکولی هر تومور هموار کرد.[۱]

حمایت از مقاومت ایران

نام جی. مایکل بیشاپ در فهرست امضاکنندگان بیانیهٔ مشترک ۵۶ برندهٔ نوبل در حمایت از اجلاس ایران آزاد در سال ۲۰۲۲ آمده است. شورای ملی مقاومت ایران در گزارش خود، او را با عنوان «پروفسور جی. مایکل بیشاپ، برندهٔ نوبل پزشکی ۱۹۸۹، ایالات متحده» معرفی کرده است.[۵]

در متن این بیانیه، امضاکنندگان نگرانی خود را دربارهٔ وضعیت حقوق بشر در ایران اعلام کرده و از خواست مردم ایران برای آزادی و دموکراسی حمایت کرده‌اند. آنان همچنین از طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آیندهٔ ایران پشتیبانی کرده‌اند؛ طرحی که بر حق رأی همگانی، انتخابات آزاد، جدایی دین از دولت، برابری جنسیتی، دینی و قومی، همزیستی مسالمت‌آمیز و ایران غیراتمی تأکید دارد.

نام بیشاپ در نامهٔ مشترک ۸۰ برندهٔ نوبل به رهبران جهان در سال ۲۰۲۴ نیز آمده است. این نامه با محکوم‌کردن سرکوب و نقض حقوق بشر در ایران، از جامعهٔ بین‌المللی خواسته است از تلاش مردم ایران برای دستیابی به آزادی و جمهوری دموکراتیک حمایت کند.[۶]

منابع