| شرح تصویر = قاضی ارداقی، عالم مشروطهخواه و بنیانگذار مدرسه امید
|عرض_تصویر=260px
| نام کامل = ملا محمدحسین ارداقی
|توضیح_تصویر=شهید قیام سراسری، احمدرضا امانی
| زادروز = ۱۲۴۵ خورشیدی
|تاریخ_تولد=
| شهر تولد = ارداق، قزوین
|محل_تولد=ازنا، لرستان
| کشور تولد =
|تاریخ_مرگ=ا
| تاریخ مرگ = ۱۲۸۸ خورشیدی
|ملیت=
| شهر مرگ = تهران
|محل_مرگ=ازنا، لرستان
| کشور مرگ =
|مدفن=
| تحصیلات = فقه، اصول، و ادبیات عرب، حوزههای علمیه قزوین و تهران
|علت مرگ=شلیک مستقیم نیروهای حکومتی به سینه
| دین = اسلام (شیعه)
|شناختهشده برای=
| حزب سیاسی = حامی مشروطهخواهان، عضو انجمن معارف قزوین
|همسر=
| سمت = بنیانگذار و مدیر مدرسه امید قزوین، قاضی عدلیه قزوین
|والدین=
| فعالیتها = حمایت از مشروطیت، ترویج آموزش نوین، سرودن اشعار وطنپرستانه
|تاریخ تولد=۱۳۷۶
|image_size=240پیکسل}}
|تاریخ مرگ=۱۱ دی ۱۴۰۴}}
'''قاضی ارداقی'''، با نام کامل ملا محمدحسین ارداقی، (متولد سال ۱۲۴۵، ارداق، قزوین – درگذشته سال ۱۲۸۸ ش) از فعالان [[جنبش مشروطه ایران]] و بنیانگذار مدرسه امید، اولین مدرسه مدرن قزوین، بود. او در ارداق، از توابع قزوین، متولد شد و تحصیلات حوزوی را در قزوین و تهران گذراند. قاضی ارداقی در جریان مشروطیت (۱۲۸۵–۱۲۸۸ ش)، با حمایت از مشروطهخواهان و فعالیت در انجمن معارف قزوین، به ترویج آموزش نوین و آرمانهای مشروطه کمک کرد. او با تأسیس مدرسه امید در سال ۱۲۸۴، نظام آموزشی مدرن را در قزوین پایهگذاری کرد و به تربیت نسلی از مشروطهخواهان پرداخت. در دوره [[استبداد صغیر]] (۱۲۸۷–۱۲۸۸ ش)، به دلیل فعالیتهایش علیه [[محمد علی شاه|محمدعلی شاه]]، دستگیر و در باغشاه تهران اعدام شد. شهادت او در سال ۱۲۸۸، بهعنوان یکی از اولین شهدای مشروطه، به تقویت مقاومت مشروطهخواهان کمک کرد. قاضی ارداقی همچنین اشعاری با مضامین وطنپرستانه و ضداستبدادی سرود که در میان مشروطهخواهان شهرت یافت. نقدهای مثبت او را بهعنوان عالمی نوگرا و مبارز تجلیل میکنند.<ref name=":0">[https://shouhada-ardaq.blogfa.com/post/64 شهید قاضی ارداقی - شهدای ارداق]</ref><ref name=":1">[https://40cheragh.org/%D8%AF%D9%88-%DA%A9%D9%88%D8%AF%D8%AA%D8%A7-%D9%88-%DA%86%D9%86%D8%AF-%D9%86%D8%A7%D9%85/ دو کودتا و چند نام - ۴۰چراغ]</ref><ref name=":2">[https://farvardinemruz.ir/1392/05/16/%D9%82%D8%A7%D8%B6%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%82%DB%8C%D8%9B-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1-%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D9%87-%DB%8C-%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%86-%D9%82/ قاضی ارداقی؛ مدیر نخستین مدرسه ی مدرن قزوین - فروردین امروز]</ref><ref name=":3">[https://velaiatnews.com/%D8%A7%D9%85%D9%8A%D8%AF-%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D9%87-%D9%86%D9%88%DB%8C%D9%86-%D9%82%D8%B2%D9%88%DB%8C%D9%86/ «امید» نخستین مدرسه نوین قزوین - ولایت نیوز]</ref><ref name=":4">کتاب «تاریخ مشروطه ایران»، تألیف احمد کسروی</ref><ref name=":5">کتاب «تاریخ بیداری ایرانیان»، تألیف ناظمالاسلام کرمانی</ref>
'''احمدرضا امانی'''، (متولد ۱۳۷۶، ازنای لرستان، جانباخته ۱۱ دی ۱۴۰۴، ازنا) جوان ۲۸ ساله اهل شهرستان ازنا از توابع استا لرستان بود که در شامگاه پنجشنبه ۱۱ دیماه در جریان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴، از ناحیهی سینه مودر اصابت شلیک گلوله مستقیم نیروهای حکومتی قرار گرفت و پس از انتقال به بیمارستان، به دلیل شدت جراحات وارده و خونریزی جان خود را از دست داد. احمد امانی فارغالتحصیل رشته حقوق از دانشگاه یزد و کارآموز وکالت بود. <ref>[https://hengaw.net/fa/news/2026/01/article-12 کشتە شدن احمدرضا امانی توسط نیروهای حکومتی در جریان اعتراضات مردمی در شهر ازنا = سازمان حقوق بشری ههنگاو]</ref>
== زندگی اولیه و تحصیلات ==
سینا یوسفی، یکی از وکلای حقوق بشری در حساب کاربری خود در شبکهی ایکس (توئیتر سابق) نوشت:<blockquote>«احمدرضا امانی ۲۸ ساله و در حال سپری کردن مرحله دوم کارآموزی خود در کانون وکلای یزد بوده است.»</blockquote>بلاتکلیفی و سکوت رسمی نهادهای حکومتی، اضطراب و نگرانی خانوادهی احمدرضا امانی و بستگان او را بیشتر کرده و وضعیت را همچنان در شرایطی نامعلوم و نگرانکننده نگه داشته است.
قاضی ارداقی، با نام کامل ملا محمدحسین ارداقی، در سال ۱۲۴۵ ه.ش (۱۲۶۱ ق) در روستای ارداق، از توابع قزوین، در خانوادهای مذهبی متولد شد. پدرش، ملا عبدالله، از علمای محلی بود و ارداقی از کودکی در محیطی سنتی با علوم دینی آشنا شد. خاندان او به دلیل فعالیتهای مذهبی و اجتماعی در منطقه شناخته شده بودند.<ref name=":0" /><ref name=":2" />
=== تحصیلات حوزوی ===
تا زمان درج این مقاله، نهادهای حکومتی پیکر احمدرضا امانی به خانوادهاش تحویل داده نشده است.<ref>[https://iranwire.com/fa/news-1/147255-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2-%D9%88%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%AA-%D9%88-%D8%B9%D8%B6%D9%88-%DA%A9%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D9%88%DA%A9%D9%84%D8%A7%DB%8C-%DB%8C%D8%B2%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%A7-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%B4%D8%AF/ ممانعت ماموران امنیتی از تحویل پیکر احمدرضا امانی در ازنا - ایران وایر]</ref>
قاضی ارداقی تحصیلات اولیه را در مکتبخانههای ارداق و قزوین آغاز کرد و سپس به حوزه علمیه قزوین رفت. او فقه، اصول، و ادبیات عرب را نزد علمای قزوین آموخت و برای تکمیل تحصیلات به تهران سفر کرد. در تهران، با اندیشههای تجددخواهانه آشنا شد و این تجربه او را به سمت فعالیتهای آموزشی و سیاسی در جنبش مشروطه سوق داد.<ref name=":3" /><ref name=":5" />
== فعالیتهای آموزشی ==
== زمینه اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ ==
اعتراضات سراسری ایران در سال ۱۴۰۴، ریشه در بحران عمیق اقتصادی، معیشتی و حکمرانی دارد که طی ماههای اخیر با سقوط مستمر ارزش پول ملی، جهش نرخ ارز به بیش از ۱۴۰ هزار تومان، افزایش تورم، رکود گسترده بازار و کاهش شدید قدرت خرید شهروندان تشدید شده است. اعتراضات از اعتصاب بازار تهران در روز نخست (۷ دی ۱۴۰۴) آغاز شد و به سرعت به اعتراضات در دیگر اقشار جامعه در شهرهای مختلف گسترش یافت.
=== تأسیس مدرسه امید ===
طی روزهای دوم تا کنون، اعتراضات به شکل تجمعات خیابانی، راهپیماییها، اعتصاب کسبه و پیوستن دانشجویان در دانشگاههایی مانند دانشگاه تهران، شهید بهشتی، صنعتی شریف و اصفهان ادامه پیدا کرد. شیوههای اعتراض شامل اعتصاب، اعتراض، تظاهرات خیابانی و سردادن شعارهای ضدحکومتی تمرکز دارد.
قاضی ارداقی در سال ۱۲۸۴، مدرسه امید را در قزوین تأسیس کرد، که بهعنوان اولین مدرسه مدرن این شهر شناخته شد. این مدرسه با هدف ترویج آموزش نوین و تربیت نسلی آگاه برای حمایت از مشروطه ایجاد شد. ارداقی، بهعنوان مدیر، برنامههای درسی مدرن شامل علوم، ریاضیات، و ادبیات را معرفی کرد و از معلمان تحصیلکرده در تهران بهره گرفت.<ref name=":2" /><ref name=":3" />
=== تأثیر مدرسه امید ===
واکنش نیروهای انتظامی و امنیتی با افزایش حضور نیروها، استفاده از گاز اشکآور، تیراندازی (از جمله با سلاح ساچمهای) و بازداشت شهروندان همراه بوده، که منجر به خشونت، کشتهشدگان و زخمیها در شهرهای مختلف شده است. در جریان این اعترضات شماری از شهروندان کشته و بسیاری نیز مجروح و دستگیر شدهاند. این اعتراضات بیانگر عمق نارضایتیهای انباشته در جامعه ایران است.<ref>[https://www.hra-news.org/2026/hranews/a-e22c7813/ گزارش تفصیلی از روز دهم اعتراضات؛ ۳۶ جان باخته در ۲۸۵ اعتراض - هرانا]</ref>
مدرسه امید به مرکزی برای فعالیتهای فرهنگی و سیاسی مشروطهخواهان در قزوین تبدیل شد. دانشآموزان این مدرسه، که تحت تأثیر قاضی ارداقی با آرمانهای مشروطه آشنا شدند، نقش مهمی در بسیج افکار عمومی علیه [[استبداد]] ایفا کردند. با این حال، تاریخنگاران به محدودیتهای مالی و فشارهای دربار قاجار بر این مدرسه اشاره دارند که فعالیتهای آن را چالشبرانگیز کرد.<ref name=":0" /><ref name=":5" />
== نقش در انقلاب مشروطیت ==
مردم معترض شهرستان ازنا نیز مانند شهرهای دیگر به اعتراضات سراسری پیوستند و خیابانهای این شهر صحنهی درگیری بین مردم معترض و نیروهای سرکوبگر حکومتی بود.
=== فعالیت در انجمن معارف قزوین ===
قاضی ارداقی در جریان انقلاب مشروطیت (۱۲۸۵–۱۲۸۸ ش) بهعنوان یکی از اعضای فعال انجمن معارف قزوین شناخته شد. او با همکاری مشروطهخواهان محلی، مانند میرزا حسن شیخالاسلام، به ترویج آرمانهای مشروطه و دفاع از مجلس شورای ملی پرداخت. ارداقی از طریق سخنرانیها و فعالیتهای آموزشی، مردم قزوین را به حمایت از مشروطه تشویق کرد.<ref name=":2" /><ref name=":5" />
=== نقش در عدلیه مشروطه ===
قاضی ارداقی بهعنوان قاضی در عدلیه قزوین، در اصلاح نظام قضایی محلی نقش داشت. او با تکیه بر اصول فقهی و مشروطه، به اجرای عدالت در دعاوی محلی کمک کرد و از نفوذ خود برای حمایت از مشروطهخواهان استفاده نمود.<ref name=":0" /><ref name=":1" />
== شهادت در استبداد صغیر ==
[[پرونده:قاضی ارداقی؛2.jpg|جایگزین=قاضی ارداقی به همراه افراد دستگیر شده در واقعه به توپ بستن مجلس|بندانگشتی|قاضی ارداقی به همراه افراد دستگیر شده در واقعه به توپ بستن مجلس]]
=== دستگیری و اعدام ===
در دوره استبداد صغیر (۱۲۸۷–۱۲۸۸ ش) به دلیل فعالیتهای مشروطهخواهانهاش هدف نیروهای محمدعلی شاه قرار گرفت. او در سال ۱۲۸۸، در قزوین دستگیر شد و به تهران منتقل گردید. در باغشاه تهران، پس از محاکمهای نمایشی، به همراه دیگر مشروطهخواهان اعدام شد. ارداقی در لحظه اعدام شعری وطنپرستانه خواند که در میان مشروطهخواهان شهرت یافت.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":4" />
=== پیامدهای شهادت ===
شهادت قاضی ارداقی در سال ۱۲۸۸، واکنشهای گستردهای در میان مشروطهخواهان برانگیخت. اعدام او، بهعنوان یکی از اولین شهدای مشروطه، به تقویت روحیه مقاومت در قزوین و تهران کمک کرد و به فتح تهران (۱۲۸۸ ش) انگیزه بخشید. با این حال، اطلاعاتی دربارهٔ جزئیات محاکمهاش و نقش او در این دوره در دست نیست.<ref name=":2" /><ref name=":5" />
== فعالیتهای ادبی ==
=== اشعار وطنپرستانه ===
قاضی ارداقی اشعاری با مضامین وطنپرستانه و ضداستبدادی سرود که در دوره مشروطیت (۱۲۸۵–۱۲۸۸ ش) شهرت یافت. او با تخلص «قاضی» شعر میگفت و اشعارش در گردهماییهای مشروطهخواهان قزوین خوانده میشد. معروفترین شعر او، که در لحظه اعدام در باغشاه تهران (۱۲۸۸ ش) سرود، این بیت است: <blockquote>وطن به خون ما رنگین شود که ظلم و استبداد برچیده شود</blockquote>این بیت، که بهعنوان نمادی از شجاعت و مقاومت او ثبت شده، در میان مشروطهخواهان بازتاب گستردهای یافت و بهعنوان شعاری علیه استبداد محمدعلی شاه شناخته شد. اشعار ارداقی عمدتاً مضامینی مانند عدالت، آزادی، و مبارزه با ظلم را دربرداشتند و در قالبهای سنتی، مانند غزل، سروده میشدند.<ref name=":0" /><ref name=":3" />
=== تأثیر ادبی ===
اشعار قاضی ارداقی، هرچند بهصورت دیوان مدون منتشر نشد، در محافل مشروطهخواهان قزوین و تهران تأثیرگذار بود. این اشعار به تقویت روحیه مبارزان و ترویج آرمانهای مشروطه کمک کرد، بهویژه در دوره استبداد صغیر. بیت معروف او در لحظه اعدام، که در منابع ثبت شده، بهعنوان نمادی از فداکاری مشروطهخواهان در تاریخ ماندگار شد. با این حال، به دلیل فقدان مجموعه کامل شعری، تحلیل جامعی از سبک ادبی او دشوار است. برخی منابع به سادگی اشعارش در مقایسه با شاعران برجسته قاجار، مانند [[عارف قزوینی]]، اشاره دارند، اما ارزش کار او در پیوند شعر با اهداف مشروطه و الهامبخشی به مبارزان بود.<ref name=":1" /><ref name=":5" />
== میراث ==
=== تأثیر بر آموزش و مشروطه ===
قاضی ارداقی با تأسیس مدرسه امید (۱۲۸۴ ش) و فعالیت در انجمن معارف قزوین، نقش مهمی در ترویج آموزش نوین و آرمانهای مشروطه ایفا کرد. مدرسه امید به تربیت نسلی از مشروطهخواهان کمک کرد و بهعنوان الگویی برای دیگر مدارس مدرن در ایران شناخته شد. فعالیتهای او در عدلیه قزوین نیز به تقویت نظام قضایی مشروطه کمک کرد.<ref name=":2" /><ref name=":3" />
=== جایگاه در تاریخ مشروطه ===
شهادت قاضی ارداقی در سال ۱۲۸۸، او را به یکی از شهدای برجسته مشروطه تبدیل کرد. مرگ او الهامبخش مبارزان قزوین و تهران بود و به فتح تهران (۱۲۸۸ ش) انگیزه بخشید. با این حال، اطلاعات محدود دربارهٔ فعالیتهای سیاسی و قضایی او، تحلیل جامع نقشش را دشوار کردهاست. میراث ارداقی در قزوین بهعنوان عالمی نوگرا و مبارز مشروطه ماندگار است.<ref name=":0" /><ref name=":4" />
== منابع ==
== منابع ==
نسخهٔ کنونی تا ۷ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۰۷
احمدرضا امانی
شهید قیام سراسری، احمدرضا امانی
زادروز
۱۳۷۶ ازنا، لرستان
درگذشت
۱۱ دی ۱۴۰۴ ازنا، لرستان
علت مرگ
شلیک مستقیم نیروهای حکومتی به سینه
احمدرضا امانی، (متولد ۱۳۷۶، ازنای لرستان، جانباخته ۱۱ دی ۱۴۰۴، ازنا) جوان ۲۸ ساله اهل شهرستان ازنا از توابع استا لرستان بود که در شامگاه پنجشنبه ۱۱ دیماه در جریان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴، از ناحیهی سینه مودر اصابت شلیک گلوله مستقیم نیروهای حکومتی قرار گرفت و پس از انتقال به بیمارستان، به دلیل شدت جراحات وارده و خونریزی جان خود را از دست داد. احمد امانی فارغالتحصیل رشته حقوق از دانشگاه یزد و کارآموز وکالت بود. [۱]
سینا یوسفی، یکی از وکلای حقوق بشری در حساب کاربری خود در شبکهی ایکس (توئیتر سابق) نوشت:
«احمدرضا امانی ۲۸ ساله و در حال سپری کردن مرحله دوم کارآموزی خود در کانون وکلای یزد بوده است.»
بلاتکلیفی و سکوت رسمی نهادهای حکومتی، اضطراب و نگرانی خانوادهی احمدرضا امانی و بستگان او را بیشتر کرده و وضعیت را همچنان در شرایطی نامعلوم و نگرانکننده نگه داشته است.
تا زمان درج این مقاله، نهادهای حکومتی پیکر احمدرضا امانی به خانوادهاش تحویل داده نشده است.[۲]
زمینه اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
اعتراضات سراسری ایران در سال ۱۴۰۴، ریشه در بحران عمیق اقتصادی، معیشتی و حکمرانی دارد که طی ماههای اخیر با سقوط مستمر ارزش پول ملی، جهش نرخ ارز به بیش از ۱۴۰ هزار تومان، افزایش تورم، رکود گسترده بازار و کاهش شدید قدرت خرید شهروندان تشدید شده است. اعتراضات از اعتصاب بازار تهران در روز نخست (۷ دی ۱۴۰۴) آغاز شد و به سرعت به اعتراضات در دیگر اقشار جامعه در شهرهای مختلف گسترش یافت.
طی روزهای دوم تا کنون، اعتراضات به شکل تجمعات خیابانی، راهپیماییها، اعتصاب کسبه و پیوستن دانشجویان در دانشگاههایی مانند دانشگاه تهران، شهید بهشتی، صنعتی شریف و اصفهان ادامه پیدا کرد. شیوههای اعتراض شامل اعتصاب، اعتراض، تظاهرات خیابانی و سردادن شعارهای ضدحکومتی تمرکز دارد.
واکنش نیروهای انتظامی و امنیتی با افزایش حضور نیروها، استفاده از گاز اشکآور، تیراندازی (از جمله با سلاح ساچمهای) و بازداشت شهروندان همراه بوده، که منجر به خشونت، کشتهشدگان و زخمیها در شهرهای مختلف شده است. در جریان این اعترضات شماری از شهروندان کشته و بسیاری نیز مجروح و دستگیر شدهاند. این اعتراضات بیانگر عمق نارضایتیهای انباشته در جامعه ایران است.[۳]
مردم معترض شهرستان ازنا نیز مانند شهرهای دیگر به اعتراضات سراسری پیوستند و خیابانهای این شهر صحنهی درگیری بین مردم معترض و نیروهای سرکوبگر حکومتی بود.
