|کنش=سرکوب مخالفین حکومت اسلامی و توسعه طلبی در خاورمیانه
|کشور=ایران
|وفاداری= علی خامنهای
|رسته=
|گونه=نظامی - امنیتی
|نقش= عملیات برون مرزی سپاه پاسداران
|اندازه=
|ساختار فرماندهی=
|پادگان=
|برچسب پادگان=
|نام مستعار=
|پشتیبان=سازمان بسیج، نیروی انتظامی، ارتش، ولایت فقیه
|شعار=
|رنگ ها=
|برچسب رنگ ها=
|رژه=
|سالگرد=
|تجهیزات=
|برچسب تجهیزات=
|نبردها=
|نشان ها=
|سربلندیهای نبرد=
|برچسب سربلندیهای نبرد=
|برچیدگی=
|وب سایت=
|فرمانده ۱= حسین سلامی
|برچسب فرمانده ۱= فرمانده
|فرمانده ۲=علی فدوی
|برچسب فرمانده ۲= جانشین فرمانده
|فرمانده ۳=محمدرضا نقدی
|برچسب فرمانده ۳=معاونت هماهنگ کننده
|فرمانده ۴=حسین نجات
|برچسب فرمانده ۴=معاونت فرهنگی
|فرماندهان برجسته=
|نشان شناسایی=
|برچسب نشان شناسایی=
|نشان شناسایی ۲=
|برچسب نشان شناسایی ۲=
|نشان شناسایی ۳=
|برچسب نشان شناسایی ۳=
|نشان شناسایی ۴=
|برچسب نشان شناسایی ۴=
<!-- هواپیماها -->
|هواپیمای جنگنده=
|هواپیمای بمب افکن=
{{جعبه اطلاعات نهاد قانونگذار
|هواپیمای الکترونیکی=
| رنگ زمینه = #B13933
|هواپیمای شکاری=
| رنگ متن =
|هواپیمای رهگیر=
| نام = مجلس خبرگان رهبری
|هواپیمای گشت زنی=
| قانونگذار کنونی = [[دوره ششم مجلس خبرگان رهبری|دوره ششم]]
|هواپیمای شناسایی=
| تصویر نشانواره =لوگو خبرگان.jpg
|هواپیمای آموزشی=
| اندازهٔ نشانواره = 100px
|هواپیمای ترابری=
| دگرتوضیح نشانواره= نشان رسمی جمهوری اسلامی ایران
|هواپیمای سوخت رسان=
| تاریخ بنیانگذاری =۲۴ مرداد ۱۳۶۲
|بالگرد=
| گونهٔ سازمانی = تکمجلسی
|بالگرد جنگنده=
| نهاد =
|بالگرد باری=
| سازمانها =
|بالگرد چندکاره=
| عنوان رهبر۱ =
|بالگرد دیدبانی=
| رهبر۱ = محمدعلی موحدی کرمانی
|بالگرد آموزشی=
| حزب۱ = جامعه روحانیت مبارز
|بالگرد کاربردی=
| انتخابات۱ =
| عنوان رهبر۲ = نائبرئیس اول
| رهبر۲ = سید هاشم حسینی بوشهری
| حزب۲ = جامعه مدرسین
| انتخابات۲ =
| عنوان رهبر۳ = نائبرئیس دوم
| رهبر۳ = علیرضا اعرافی
| حزب۳ =
| انتخابات۳ =
| عنوان رهبر۴ = منشی اول
| رهبر۴ = عباس کعبی
| حزب۴ =
| انتخابات۴ =
| عنوان رهبر۵ = منشی دوم
| رهبر۵ = محسن اراکی
| حزب۵ =
| انتخابات۵ =
| عنوان رهبر۶ =
| رهبر۶ = محسن قمی
| حزب۶ =
| انتخابات۶ =
| عنوان رهبر۷ =
| رهبر۷ = محمود رجبی
| حزب۷ =
| انتخابات۷ =
| شمار اعضا = ۸۸
| سازمان۱ =
| سازمان۲ =
| کارگروههای۱ = گروه تحقیق موضوع اصل ۱۱۱ قانوناساسی، گروه آییننامه و موضوع اصل ۱۰۸ قانوناساسی، گروه اصل ۱۰۷ و ۱۰۹ قانوناساسی، گروه بررسی راههای پاسداری و حراست از ولایت فقیه، گروه سیاسی-اجتماعی، گروه امور مالی و اداری
| کارگروههای۲ =
| کارگروههای مشترک =
| اختیارات = برگزیدن، عزل و نظارت بر رهبر جمهوری اسلامی
| نظام رایگیری۱ = چندبرندهای اکثریتی
| نظام رایگیری۲ =
| آخرین انتخابات۱ = انتخابات مجلس خبرگان رهبری (۱۴۰۲)
| آخرین انتخابات۲ =
| انتخابات آینده۱ = انتخابات مجلس خبرگان رهبری (۱۴۱۰)
| تصویر نشستگاه =
| اندازهٔ نشستگاه = 250px
| دگرتوضیح نشستگاه = مجلس خبرگان رهبری، که پیش از انقلاب تا سال ۵۷ محل برگزاری مجلس سنای ایران و پس از آن تا سال ۸۲ ساختمان مجلس شورای اسلامی بود. هماکنون در این ساختمان نشستهای دیگری نیز برگزار میشود.
| نشانی تجمعگاه = خیابان امام خمینی (تهران)
| وبگاه = {{URL|www.majlesekhobregan.ir}}
| پینوشت = رهبر، با رای اکثریت قاطع دو سوم اعضا تعیین میشود.
| شعار =
}}
}}
'''سپاه پاسداران انقلاب اسلامی،''' در روزهای پس از انقلاب ۱۳۵۷، به دستور روح الله خمینی تشکیل شد و ماموریت اصلی آن، حمایت از انقلاب و دستآوردهای آن بود. اما این هدف توسط روحالله خمینی در گامهای بعد به حفظ حکومت به هر قیمت تعبیر و تئوریزه شد و پس از آن سپاه خود را در اعمال انواع شیوههای سرکوب دارای (ید مبسوطه) دست گشاده دید و در این راستا از هیچ چیز فرو گذار نکرد از کشتار مردم ترکمن صحرا و کردستان و تظاهرات مسالمت آمیز روز ۳۰ خرداد سال ۱۳۶۰و در ادامه این روند سرکوب و ارعاب فجایعی بیشماری آفرید، از جمله آنها، بکارگیری اراذل و اوباش و لات و لمپنها در لشکرکشیهای خیابانی در جریان قیام مردم در سا ل ۱۳۸۸ و تجاوز به مردم در زندانها و بازداشتگاههای سپاه در تهران و کهریزک بود. در سالهای پس از جنگ نیز، روز به روز فعالیتهای اقتصادی و رانتی سپاه پاسداران گسترش یافت. این نهاد به ظاهر نظامی با ورود در انواع کارهای اقتصادی زیر مجموعههایی عظیم، در سطح هولدینگهای غول پیکر مانند قرارگاه سازندگی خاتم الانبیاء را ایجاد کرد و تبدیل به یک نهاد موازی با دولت شد؛ نهادی که در همه امور جاری کشور دخالت میکند و میخواهد از اقتصاد تا فرهنگ و سیاست در ایران را در دست بگیرد.
'''مجلس خبرگان،''' که ابتدا به نام '''مجلس خبرگان قانون اساسی''' شکل گرفت ولی بعدها '''مجلس خبرگان رهبری''' نامیده شد، عنوان یک نهاد دولتی است که از تعدادی روحانی (فقهای واجد شرایط) تشکیل شده است. این نهاد ابتدا به دستور خمینی و برای تدوین قانون اساسی ایجاد شد. او که قول تشکیل مجلس موسسان داده بود، بعد از رفراندم جمهوری اسلامی، منکر مؤسسان شد و به جای نمایندگان منتخب مردم ایران، مجلسی را به نام «خبرگان» بنا کرد که در آن زمان ۷۵ نماینده داشت و باید ظرف یکماه قانون اساسی مورد نظر او را تدوین میکرد. این مجلس در ۲۸مرداد ۱۳۵۸ شروع بهکار کرد و کار آن به جای یک ماه، سه ماه به درازا کشید. سرانجام در ۲۴ آبان همان سال قانون اساسی مبتنی بر اصل ولایت فقیه را به خمینی تحویل داد. در ۱۲آذر ۱۳۵۸ رفراندمی برای تصویب این قانون برگزار شد.
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مهمترین نهاد جمهوری اسلامی به شمار میرود. ردپای این نهاد نظامی- امنیتی در همه عرصهها دیده میشود؛ از فرهنگ و سینما و محیط زیست گرفته تا اقتصاد و سیاست و محاکم قضایی. اما درعین حال، در هیچ حوزهای حاضر به پاسخگویی نیست.
==پیشینه سپاه پاسداران==
[[پرونده:حکم شورای عالی سپاه.JPG|جایگزین=حکم شورای عالی سپاه|بندانگشتی|حکم شورای عالی سپاه در سال ۱۳۵۸]]
در نخستین روزهای پس از انقلاب بهمن ۵۷، دولت موقت که به علت فروپاشی قوای انتظامی و نظامی فاقد ابزار لازم برای اعمال حاکمیت بود، درصدد بر آمد تا نیرویی مسلح بنام گاردملی به وجود آورد. به همین منظور، [[حسن لاهوتی اشکوری|حسن لاهوتی]] حکمی از روحالله خمینی برای تشکیل این نیرو دریافت کرد. با پیشنهاد محمد توسلی نام سپاه پاسداران انقلاب اسلامی برای آن برگزیده شد. در حکم خمینی تاکید شده بود که سپاه پاسداران زیر نظر دولت موقت فعالیت خواهد کرد. هدف از تشکیل این نهاد نیز حفظ انضباط در شهرها و روستاها، جلوگیری از تحریک و توطئه، جلوگیری از خرابکاری در موسسات دولتی و ملی و مراکز عمومی و سفارتخانهها، جلوگیری از رسوخ عناصر فرصتطلب و ضدانقلابی در داخل صفوف مردم، اجرای دستور دولت موقت و اجرای احکام دادگاههای فوقالعاده اسلامی، ذکر شده بود. دولت موقت دکتر ابراهیم یزدی را به عنوان معاون نخستوزیر در امور انقلاب، مامور کرد که با لاهوتی برای تشکیل این نیرو همکاری کند. به گفته محسن سازگارا اساسنامه آن را وی و حسن لاهوتی در اواخر بهمن ۱۳۵۷ در باغشاه و در حین جمعآوری سلاحهای پخش شده در روزهای انقلاب تکمیل کردند. در ۹ اسفند ۱۳۵۷ در جلسهای در پادگان عباسآباد که با حضور محسن سازگارا، محسن رفیقدوست، مرتضی الویری، علی محمد بشارتی، محمد غرضی، حسن جعفری، علی فرزین، ضرابی، اصغر صباغیان، تهرانچی و علی دانشمنفرد تشکیل میشود، علی دانشمنفرد به عنوان فرمانده سپاه پاسداران انتخاب شد. محسن رفیقدوست مسوول تدارکات، بشارتی مسوول اطلاعات و مرتضی الویری مسوول روابط عمومی سپاه شد.
آنها با جلب همکاری عدهای از اعضای انجمنهای اسلامی دانشجویان ایرانی در آمریکا و کانادا ساختمان [[ساواک]] در خیابان سلطنتآباد (پاسداران کنونی) را مقر اصلی خود قرار دادند و در مراکزی چون هنگ نوجوانان (مکان مورد استفاده برای دانشگاه امام حسین(ع) و دافوس کنونی سپاه) و پادگان سعدآباد، با کمک عدهای از جمله برخی تکاوران تیپ نوهد، به جذب و آموزش سیاسی، عقیدتی و نظامی داوطلبان پرداختند. همزمان با تشکیل سپاه پاسداران، گروههای مسلح موازی دیگر نیز تشکیل شده بودند که از جمله آنها :
گارد انقلاب در پادگان جمشیدیه به سرپرستی عباس آقازمانی (ابو شریف) تحت حمایت موسوی اردبیلی
گارد دانشگاهها یا پاسا به سرپرستی محمد منتظری، تحت حمایت بهشتی. این گروه عمدتا عدهای از عناصر مذهبی را که در لبنان آموزش چریکی دیده و به کشور برگشته بودند، دربر میگرفت.
افراد سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی به سرپرستی محمد بروجردی، تحت حمایت مرتضی مطهری
وجود این چهار گروه مسلح موازی، اختلافها و تنشهایی را در پی داشت. این مساله در شورای انقلاب طرح و سرانجام تصمیم گرفته شد که هاشمی رفسنجانی با هماهنگ کردن این گروهها و یکپارچه کردن آنها، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را شکل دهد. پس از تخصیص بودجه ۱۲۰ میلیون تومانی به سپاه از سوی دولت موقت سپاه قدرتمندتر از قبل تصمیم به ادغام سایر نیروها در خود گرفت. در تاریخ ۱۸ فروردین ۱۳۵۸، همه این گروهها در سپاه پاسداران ادغام شدند و جواد منصوری به عنوان فرمانده سپاه انتخاب شد. به فاصله اندکی پس از او عباس آقازمانی مشهور به (ابوشریف) فرماندهی سپاه و فرماندهی عملیات آن را بر عهده گرفت. پس از ادغام، محسن رضایی، محسن رفیقدوست و عباس دوزدوزانی در اواخر فروردین ۱۳۵۸ به دیدار خمینی در قم رفتند و خواستار استقلال سپاه از دولت موقت شدند.
در این دیدار خمینی برخلاف جهتگیری پیشین خود مبنی بر نظارت دولت موقت بر سپاه، دستور تشکیل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی زیر نظر شورای انقلاب را صادر کرد. در پی این فرمان، گروه دوازده نفره اساسنامهای را در ۹ ماده و ۹ تبصره تهیه کرد که به تصویب شورای انقلاب رسید. به دنبال آن شورای فرماندهی سپاه تشکیل گردید و اعضای آن احکام خود را از شورای انقلاب دریافت کردند. به این ترتیب در ۲ اردیبهشت ۱۳۵۸ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با انتشار بیانیهای رسما اعلام موجودیت کرد.
نیروی اولیهی سپاه با سرکوب مخالفین حکومت اسلامی، کشتار مردم ترکمن صحرا، کردستان، خوزستان و سراسر ایران پایهگذاری شد. همه دست اندرکاران سپاه مستقیماٌ در این جنایات دست داشتهاند. سپاه سازماندهی جوخهها مرگ و حذف و ترور فعالین سیاسی را در داخل و خارج ایران با همکاری وزارت اطلاعات عملیاتی کرده است.
== فرمانده کل سپاه ==
بر اساس اصل ۱۱۰ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، فرمانده کل سپاه توسط رهبر جمهوری اسلامی تعیین میشود. فرمانده کل سپاه بر اساس ماده ۱۵ اساسنامه این نهاد نظامی در زمینههای« پرسنلی، آموزش نظامی، آموزش عقیدتی سیاسی، تبلیغات و انتشارات، تدارکات، لجستیک، اطلاعات، طرح و عملیات و امور مربوط به بسیج مستضعفین» دارای مسئولیت است. بر اساس ماده ۲۶ اساسنامه، فرمانده سپاه از طریق دفتر فرماندهی – که شامل دفتر، دبیرخانه و روابط عمومی است- و دفتر تحقیق و بازرسی، وظایف فرماندهی را انجام میدهد. بر اساس ماده ۲۹ اساسنامه سپاه، فرمانده کل سپاه، بالاترین مقام اجرایی در سپاه محسوب میشود.او در تمامی امور محوله در برابر رهبر مسئول و کلیه ردههای سپاه در برابر او مسئول هستند. فرمانده کل سپاه همچنین مسئول اجرای دقیق اساسنامه سپاه است و هدایت عزل و نصب در سپاه را انجام میدهد. او طبق اساسنامه ، این وظیفه را در حوزه مناسب سپاه مناطق و لایههای میانی سپاه با پیشنهاد افراد به شورای عالی سپاه و در زمینه مقامهای ارشد سپاه با پیشنهاد افراد به رهبر، انجام میدهد.
===فرماندهان سپاه===
دانش منفرد نخستین فرمانده سپاه قبل از تدوین اساسنامه آن بود.
جواد منصوری نخستین فرمانده سپاه بعد از تشکیل اساسنامه آن بود. از اردیبهشت تا دوم اسفند ۱۳۵۸
عباس دوزدوزانی دومین فرمانده سپاه از فروردین ۱۳۵۹ تا خرداد ۱۳۵۹ برای یک دوره سه ماهه بود.
عباس آقازمانی (ابو شریف) برای حدود یک ماه از ۲ تا ۲۷ خرداد ۱۳۵۹ فرمانده سپاه بود.
از خرداد تا ۲۲ تیر ۱۳۵۹ فرمانده سپاه خود خمینی بود.
مرتضی رضایی از ۲۲ تیر ۱۳۵۹ تا شهریور ۱۳۶۰ مدت کوتاهی فرمانده سپاه شد و بعد استعفا داد.
بعد از این ماجرا خمینی دستور داد شورای سه نفره برای سپاه تشکیل شود. محمد بروجردی، یوسف کلاهدوز و محسن رضایی فرمانده سهگانه سپاه شدند.
نخستین فرمانده سپاه پس از شورای فرماندهی، محسن رضایی است که در شهریور سال ۱۳۶۰ در ۲۸ سالگی توسط خمینی به این سمت منصوب شد (پیش از این، انتخاب فرمانده سپاه بهعهدهی شورای انقلاب اسلامی بود). محسن رضائی برای مدت ۱۸ سال فرماندهی این نهاد را بر عهده داشت ولی بدنبال اعلام برائت فرزندش احمد از نظام اسلامی و پناهنده شدن در امریکا، در سال ۱۳۷۶ از فرماندهی سپاه استعفا کرد و قائم مقام او سید یحیی صفوی مشهور به رحیم صفوی از سوی سید علی خامنهای به این سمت منصوب شد. در ۱۰ شهریور ۱۳۸۶ دوره مسئولیت ۱۰ ساله رحیم صفوی در فرماندهی سپاه به پایان رسید و سید علی خامنهای به جای وی سرتیپ پاسدار محمدعلی جعفری فرمانده سابق نیروی زمینی سپاه را به فرماندهی سپاه پاسداران برگزید و او را از درجه سرتیپی به درجه سرلشگری ارتقا داد. در سال ۱۳۹۸ حسین سلامی بجای پاسدار جعفری به فرماندهی سپاه منصوب شد.
=== جانشین فرمانده کل سپاه: ===
جانشین فرمانده کل سپاه بر اساس ماده ۳۲ اساسنامه سپاه در «غیاب فرمانده کل، عهدهدار کلیه وظایف وی بوده و در حضور او، فرمانده کل را در اداره سپاه یاری میکند.» بر اساس ماده ۳۱ اساسنامه سپاه، جانشین فرمانده کل سپاه توسط فرمانده سپاه «پس از تایید رهبر یا نمایندهای که در سپاه تعیین کرده است، از سوی فرمانده کل نصب و عزل میشوند.» در طول سالهای گذشته، «عباس آقازمانی»، سال ۱۳۵۸، «یوسف کلاهدوز» در سال ۱۳۵۹، «علی شمخانی» از سال ۱۳۶۰ تا ۱۳۶۸، «یحیی رحیم صفوی» از سال ۱۳۶۸ تا ۱۳۷۶، «محمدباقر ذوالقدر» از سال ۱۳۷۶ تا ۱۳۸۵، «مرتضی رضایی» از ۱۳۸۵ تا ۱۳۸۷، «محمدحسین حجازیزاده» از ۱۳۸۷ تا ۱۳۸۸ و «حسین سلامی» از ۱۳۸۸ تا ( دی ماه ۱۳۹۷) جانشینی فرماندهی کل سپاه را بر عهده داشتهاند.
=== معاونان فرمانده سپاه: ===
در حال حاضر در ساختار سازمانی سپاه، معاونتهای «نیروی انسانی»، «اطلاعات راهبردی»، «سیاسی»، «اجرایی»، «حقوقی»، «امداد، بهداشت و درمان و آموزش پزشکی»، «فرهنگی و اجتماعی»، «بازرسی»، «حفظ آثار»، «مالی»، «عملیات»، «پشتیبانی و لجستیک»، «تربیت بدنی»، «روابط عمومی و انتشارات»، «ایمنی»، «تربیت و آموزش عقیدتی-سیاسی»، «فناوری اطلاعات و ارتباطات»، «تحقیقات صنعتی»، «طرح و برنامهریزیهای راهبردی»، «مهندسی» و «هماهنگ کننده» مشغول فعالیت هستند. در میان معاونتهای سپاه، «معاونت روابط عمومی و انتشارات»، «تربیت و آموزش عقیدتی-سیاسی»، و «معاون سیاسی» سپاه توسط «نمایندگی ولی فقیه در سپاه» منصوب و کنترل میشود.
=== ستاد مشترک سپاه (معاونت هماهنگکننده): ===
تاسیس این ستاد بر اساس ماده ۲۴ اساسنامه سپاه و در راستای هماهنگی بین نیروهای سپاه در راستای برنامهریزی و پشتیبانی و نظارت، صورت گرفته و موظف به «برنامهریزی و زمینهسازی اجرای تدابیر فرماندهی و ابلاغ دستورها و ایجاد نظم و ترتیب شایسته در بدنه عمومی سپاه» است. نام مصوب اساسنامه این مرکز، «ستاد مرکزی سپاه» بود ولی به نام «ستاد کل سپاه» شناخته میشد. ۵ اسفند۱۳۷۰ بر اساس دستور «خامنهای»، نام آن به «ستاد مشترک سپاه» تغییر یافت. در دومین تغییر، عنوان «ستاد مشترک» در اسفند سال ۱۳۸۶ به معاونت هماهنگکننده سپاه تبدیل شد.
مسئولیت اولیه این نهاد هماهنگی بین نیروی چهارگانه سپاه (زمینی، دریایی، هوایی و قدس) و سازمان بسیج بوده ولی به تدریج دامنه نفوذ آن گسترش یافته است. بر اساس مفاد اساسنامه، این ستاد شامل واحدهای «امور پرسنلی، آموزش نظامی، آموزش عقیدتی سیاسی، انتشارات و تبلیغات، اطلاعات، طرح و عملیات، بسیج مستضعفین و مهندسی» است. مسئولین این واحدها، معاونین فرمانده کل سپاه در تخصص مربوطه هستند. بر اساس مفاد بودجه سال۱۳۹۷ جمهوری اسلامی ایران، ستاد مشترک سپاه در حال حاضر هماهنگی بین نیروهای مختلف سپاه را در قالب طرح های متمرکز انجام میدهد.
طرحهای در دست اقدام این ستاد عبارتند از «طرح توسعه کوثر» (ماموریتهای دفاعی)، «طرح نسیم رحمت» (پشتیبانی از ماموریتهای سپاه)، «طرح قائم (ماموریتهای دفاعی)، «طرح ولایت» (ماموریت های دفاعی)، «طرح شوشتری یک» (ماموریتهای نیروی زمینی سپاه در مناطق مرزی)، «طرح نور ربیع» (ماموریتهای دفاعی در سپاه استانها)، «طرح توسعه حسن تهرانیمقدم» ( طرح تخصصی دفاعی در حوزه موشکی)، «طرح رودکی» (ماموریتهای دفاعی نیروی دریایی سپاه)، «طرح کاظمی» (ماموریتهای نیروی دریایی)، «طرح برونسی» (ماموریتهای فرهنگی و امنیتی و ساماندهی و اقدامات تامینی حاشیه کلان شهرها)، «طرح باقری» (ماموریتهای دفاعی) و «طرح نور هدایت» (برنامههای فرهنگی و سازماندهی نخبگان بسیجی).
این ستاد مشترک همچنین از طریق «قرارگاه محرومیتزدایی کوثر» در بازسازی و نوسازی حسینیهها و مساجد شرکت دارد و از طریق قرارگاه و طرح «پیشرفت و آبادانی حضرت رسول ۱»، در طرحهای محرومیتزدایی از روستاها و دهستانها شرکت دارد. بخش عمدهای از این طرحها ابعاد نظامی و امنیتی دارند و اطلاعات خاصی درباره آنها موجود نیست.
پس از تصویب قانون اساسی، بر مبنای اصل ۱۰۷ این قانون، مجلس خبرگان وظیفه تعیین رهبر و نظارت بر او را طبق اصل ۱۱۱ طی دوره هشتساله تا انتخابات بعدی به عهده گرفت. ساختار جدید مجلس خبرگان با نام تغییر یافتهی «مجلس خبرگان رهبری» در روز ۱۹ آذر ۱۳۶۱ نخستین دورۀ خود را برگزار کرد و از آن پس بهصورت یک نهاد تحت امر ولی فقیه در آمد و تاکنون وظیفهای جز اجرای اوامر ولی فقیه نداشته است.
مجلس خبرگان نقش حیاتی در ساختار سیاسی جمهوری اسلامی ایران دارد.
ذیل ستاد مشترک سپاه، معاونتهای اطلاعات، بازرسی، قضایی انضباطی، فرهنگی، سیاسی، عملیات و آموزش نیروی انسانی، فعال هستند.
== تاریخچه مجلس خبرگان ==
پس از انقلاب ضد سلطنتی حسن حبیبی مامور تدوین قانون اساسی جدید شد. وی با همکاری ناصر کاتوزیان، عبدالکریم لاهیجی، محمدجعفر جعفری لنگرودی متنی را آماده کرد و این متن را شورای انقلاب تصویب و در ۱۲ فصل و ۱۵۱ ماده در روز ۲۴ خرداد ۱۳۵۸ در مطبوعات منتشر کرد.<ref>[https://www.iranhr.net/fa/articles/4719/ سایت سازمان حقوق بشر ایران]</ref>
روسای ستاد مشترک سپاه یا معاونت هماهنگ کننده
اما خمینی طرح دیگر در مد نظر داشت. او تصمیم گرفته بود که یک حکومت اسلامی به جای نظام سلطنتی برپا دارد. بعد از برگزاری رفراندم جمهوری اسلامی، دومین قدم تصویب قانون اساسی بود. طبق وعدهی او باید برای تصویب قانون اساسی، یک مجلس موسسان مرکب از نمایندگان منتخب تمامی مردم تشکیل میشد و مواد قانون اساسی را به بحث میگذاشت. این قانون در صورتی مشروعیت داشت که با رأی آزادانهی مردم ایران به تصویب میرسید. خمینی برای اینکه این سازوکار دموکراتیک پیش نرود، وضعیت اضطراری کشور را بهانه کرد و گفت: <blockquote>«تعویق در تصویب قانون اساسی و گذاشتن آن را در نظر یك مجلس بزرگ مؤسسان كه مناقشه آن و تأسیس آن شش ماه طول میکشد، و مناقشات آن معلوم نیست یكی و دو سال، سه سال، طول بكشد، خطر است برای اسلام؛ خطر است برای رسولاللّه تأسیس مجلس مؤسسان به آنطوری كه غربیها الهام كردند، خطر است برای اسلام؛ خطر است، خطر است برای كشور اسلامی، خطر است برای امام زمان آنهایی كه در اشتباه هستند برگردند و بدانند توطئه در كار است.»</blockquote>او افزود:<blockquote>«هر وقت ما خواستيم قانون اساسی جمهوري يا جمهوری دمكراتيك را تدوين كنيم، شما آقايانی كه حقوقدان هستيد، شما آقايان روشنفكر غربی، صلاحيت داريد كه نظر بدهيد. لكن ما هر وقت خواستيم قانون اسلامی بنويسيم، خواستيم مسائل اسلام را طرح بكنيم، شما صلاحيت نداريد. شما از اسلام اطلاعی نداريد.»<ref>[https://ana.ir/fa/news/852769/%D8%B3%D8%AE%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%87%D9%85-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D9%85%D9%88%D8%B3%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3%DB%8C خبرگزاری آنا]</ref></blockquote>در آن زمان لشگرکشی پاسداران جمهوری اسلامی به کردستان نیز ادامه داشت و روزانه نیز چماقداران حزب جمهوری اسلامی به دفاتر سازمان مجاهدین خلق ایران و دیگر سازمانها و گروههای سیاسی نیز حمله میکردند تا آزادیهای دموکراتیک به دست آمده از انقلاب ضدسلطنتی را هر چه محدود و محدوتر کنند.
«محمدباقر ذوالقدر»، از شهریور ۱۳۶۸ تا اسفند ۱۳۷۵، «حسین علایی» از فروردین ۱۳۷۶ تا تیر ۱۳۷۹، «علی اکبر احمدیان» از تیر ۱۳۷۹ تا شهریور ۱۳۸۶، «محمد حجازی»، از شهریور تا اسفند ۱۳۸۶، «جمالالدین آبرومند» از فروردین ۱۳۸۷ تا تیر ۱۳۹۷، «حسین سلامی» از تیر تا شهریور ۱۳۹۷ و «علی فدوی» از شهریور ۱۳۹۷ تا (دی ماه ۱۳۹۷) این مسئولیت را بر عهده داشتهاند.
در چنین فضایی بود که مجلس موسسان تشکیل نشد و به جای آن «مجلس خبرگان» برای تدوین قانون اساسی از ۲۸مرداد ۱۳۵۸ آغاز به کار کرد.
==ساختار سپاه==
== تدوین قانون اساسی در مجلس خبرگان ==
ساختار فرماندهی سپاه به گونهای است که در راس آن فرمانده کل قرار دارد. پس از او جانشین یا قائم مقام قرار میگیرد و پس از آن رئیس ستاد مشترک حائز اهمیت است که به طور مستقیم با فرمانده کل در بالا و با فرماندهان نیروهای پنج گانه در پایین مرتبط است. فرمانده کل سپاه مستقیما توسط رهبری انتخاب میگردد و جانشین و فرماندهان ستاد مشترک و نیروها به پیشنهاد فرمانده کل و با تصویب و حکم رهبری انتخاب میشوند.
سیدمحمود طالقانی با ۲میلیون و ۱۷هزار رأی نمایندهی اول استان تهران و تمام ایران بود. طبق معمول او باید ریاست مجلس خبرگان را به عهده میگرفت، اما خمینی میدانست که اگر او ریاست را به عهده بگیرد، نخواهد گذاشت اصل ولایت فقیه در قانون اساسی گنجانده شود، از همه سو او را در فشار میگذاشت. با اینکه حسینعلی منتظری رئیس مجلس خبرگان بود ولی در عمل محمدحسین بهشتی (نایبرئیس این مجلس) جلسات را اداره میکرد.
سپاه پاسداران شامل ۵ نیرو ، با ماموریتهای متفاوت است:
=== نمونهای از مباحثات مجلس خبرگان قانون اساسی ===
آنچه میخوانید بخشی از گزارشی است که تلویزیون جمهوری اسلامی از مجلس خبرگان تهیه کرده است:
نیروی زمینی سپاه پاسداران
مقدم مراغهای: «اسلام با قدرتی که دارد و آیات آن را در انقلاب اخیر دیدهایم، نیازی به قانون اساسی ندارد، اکثریت ملت ایران مسلمانند. ما اگر اصول دین اسلام را در قانون اساسی بیاوریم، خدمتی نکردهایم».
نیروی هوایی سپاه پاسداران
بهشتی: «اجازه میخواهم که پاشم بیایم آنجا»
نیروی دریایی سپاه پاسداران
گویندهی تلویزیون: آیتالله دکتر بهشتی، پرورش یافته فقه و حقوق اسلامی، و از شاگردان مکتب امام خمینی، هوشمندانه، دیدگاههای مخالفان را در مجلس بهدقت زیر نظر دارد.
سازمان بسیج مستضعفین
بهشتی: آقای مراغهای، صحیح میگید، اسلام، نیازی به اینکه قانون اساسی پشتوانه آن باشد، ندارد. این مطلبتان مورد قبوله. اما آنچه ما کردیم این نبود، و آنچه ما میکنیم این نیست. ما اگر از اول تا اینجا کوشیدهایم، مبانی اسلام را تو قانون اساسی بیاریم، بهخاطر نیاز آنطرف نیست، بهخاطر نیاز اینطرفه. قانون اساسی یک ملت و یک جامعه مسلمان و یک انقلاب اسلامی، قانون اساسی چنین جامعه و چنین انقلابی بدان نیاز دارد که متکی به معارف اسلامی باشد. آیا هیچ وجدان سالمی میتونه این را نفی کنه، یا حتی در آن تردید کنه؟
نیروی قدس
بهشتی: اصل ۵، لطفاً بادقت عنایت بفرمایید. «در زمان غیبت حضرت ولیعصر عج در جمهوری اسلامی ایران ولایت امر و امامت امت برعهده فقیه عادل و با تقوا، آگاه به زمان، شجاع، مدیر و مدبر است که اکثریت مردم او را به رهبری شناخته و پذیرفته باشند“. لطفاً گلدانها برای گرفتن رأی ببرید…
دو ساختار دیگر در سپاه به نامهای حوزه نمایندگی ولی فقیه و سازمان حفاظت اطلاعات وجود دارد که اولی کاملاً مستقل از ساختار فرماندهی و مستقیما زیر نظر رهبری قرار دارد و دومی نیز تقریباً مستقل از فرماندهی است و فرمانده آن را رهبری با پیشنهاد فرمانده سپاه انتخاب میکند و فرمانده آن مستقیما با دفتر عمومی حفاظت اطلاعات در دفتر رهبری و شخص رهبر مرتبط است و به او گزارش میدهد.
بهشتی: کل آراء حاضر ۶۵نفر شمردیم موافق ۵۳نفر مخالف ۸نفر ممتنع ۴نفر. اصل پنجم تصویب شد»<ref name=":0">[https://leader.mojahedin.org/i/news/54668 سایت سازمان مجاهدین، مسعود رجوی، استراتژی قیام و سرنگونی (۱۳)]</ref>
محمدعلی جعفری با دستهبندی تهدیدات علیه جمهوری اسلامی به تهدیدهای نرم، نیمهسخت (شورشهای مردمی بدون سلاح گرم، تهدیدهای اقتصادی-سیاسی داخلی و خارجی) و سخت (شورشهای مسلحانه، جنگ داخلی و جنگ خارجی) وظیفه مبارزه با تهدید نرم را به بسیج غیرنظامی، نیمهسخت را به بسیج نظامی و سخت را به نیروی زمینی سپاه و بسیج نظامی محول میکند.
== اعتراض سیدمحمود طالقانی ==
در سپاه پاسداران علاوه بر نیروی زمینی، نیروی دریایی، نیروی هوایی، [[نیروی قدس سپاه پاسداران|نیروی قدس]] و سازمان بسیج دو ساختار دیگر به نامهای حوزه نمایندگی ولی فقیه و سازمان حفاظت اطلاعات وجود دارد که اولی کاملاً مستقل از ساختار فرماندهی و مستقیما زیر نظر رهبر قرار دارد و دومی نیز تقریباً مستقل از فرماندهی است و فرمانده آن را رهبر با پیشنهاد فرمانده سپاه انتخاب میکند و فرمانده آن مستقیما با دفتر عمومی حفاظت اطلاعات در دفتر رهبری و شخص رهبر مرتبط است و به او گزارش میدهد.
سیدمحمود طالقانی که فقط سه هفته از زمان تشکیل مجلس خبرگان در قید حیات بود، عار داشت که روی صندلی این مجلس بنشیند. مغموم و محزون و کفش از پایکنده و عصا بر دست روی زمین مینشست تا اعتراض خود را نشان دهد.
=== نیروی زمینی سپاه پاسداران ===
او آخرین خطبهی خود در بهشت زهرا (دو روز قبل از وفات) گفت: [[پرونده:نشستن طالقانی در مجلس خبرگان روی زمین.JPG|بندانگشتی|نشستن سید محمود طالقانی در مجلس خبرگان روی زمین]]«صدها بار من گفتم مسألهی شورا از اساسیترین مسألهی اسلامی است. حتی به پیغمبرش با اون عظمت میگوید با این مردم مشورت کن به اینها شخصیت بده. بدانند که مسئولیت دارند. متکی به شخص رهبر نباشند. ولی نه اینکه نکردند، میدانم چرا نکردند. هنوز هم در مجلس خبرگان بحث میکنند، در این اصل اساسی قرآن که به چه صورت پیاده بشود. باید، شاید، یا اینکه میتوانند… نه، این اصل اسلامیه. علی میفرمود: ”مَن استَبَدَّ برَأیه هَلَکَ“ هرکه استبداد کند درکارهای خود هلاک میشود.
نیروی زمینی سپاه و قرارگاههای وابسته به آن
نیروی زمینی سپاه دارای ۱۰ لشکر رزمی، توپخانه، زرهی، تکاور، هوابرد، نیروی ویژه و ۱۷رده نظامی است.
چرا نمیشود نمیدانم؟ یعنی گروههایی افرادی دستاندرکار. شاید این طور تشخیص بدهند اگر شورا باشد دیگه ما چه کاره هستیم؟ شما هیچ، بروید دنبال کارتان!» <ref>[https://leader.mojahedin.org/i/news/54668 سایت سازمان مجاهدین خلق ایران]</ref>
«محمد پاکپور» از اسفند ۱۳۸۸ تاکنون فرمانده نیروی زمینی سپاهپاسداران است
== مخالفت مجاهدین با تبدیل مجلس موسسان به خبرگان ==
سازمان مجاهدین خلق ایران با نقض قول خمینی (تبدیل مجلس موسسان به خبرگان) مخالف بود. مسعود رجوی در این باره در کتاب «استراتژی قیام و سرنگونی» نوشته است:
نماینده ولی فقیه در نیروی زمینی سپاه علاوه بر تشکیلات داخلی، مسوولیت نصب و اداره معاونت روابط عمومی و تبلیغات نیروی زمینی سپاه را نیز برعهده دارد.
«مجاهدین در ۱۷خرداد ۵۸ در بیانیه مبسوطی پیرامون ضرورت تشکیل مجلس مؤسسان از طریق انتخابات عمومی سراسری به مخالفت آشکار برخاستند و مفهوم خبرگان را به زیر علامت سؤال بردند. در این بیانیه به یک سابقه تاریخی اشاره شده بود.
ریشه تشکیل نیروی زمینی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با نام اختصاری «نزسا»، به «قوای زمینی سپاه» بر میگردد که بهمن ماه ۱۳۶۱ تشکیل شد. در آن دوران، سپاه در قالب قرارگاه «خاتم الانبیا» و «قوای نجف اشرف»، نیروهای زمینی خود را در جنگ سازماندهی و مدیریت میکرد.
در نخستین مجلس مشروطه که نظامنامه یعنی قانون اساسی آن زمان را در سال ۱۲۸۵شمسی تصویب کرد از ۶۰نماینده تهران، ۳۲نفر پیشهور، ۱۰نفر زمیندار و کشاورز، ۱۰نفر بازرگان، ۴نفر علما و طلاب و ۴نفر هم شاهزادگان و قاجاریان بودند. در فهرست اسامی نمایندگان اصناف و بازار، «از جمله به یک سقط فروش، یک بنَک دار، یک بلور فروش، یک معمار، یک بقال، یک سمسار، یک دلال، یک ساعت ساز، یک پلوپز، یک زرگر، یک یخدانساز، یک خیاط باشی و… برمیخوریم».
در زیرمجموعه قرارگاه خاتمالانبیا، «سپاه هفتم حدید» و «سپاه سوم صاحبالزمان» فعالیت داشتند. در زیرمجموعه قوای «نجف اشرف»، «سپاه یازدهم قدر» و لشکر مستقل۵ «نصر» فعال بودند. در این دوران، با نظر فرماندهان سپاه، این مجموعهها با هم ادغام و قوای زمینی سپاه پاسداران تشکیل شد.
در همین بیانیه خاطرنشان شده بود که حتی حکومت پهلوی در عمر ۵۷سالهاش مجبور شد ۴بار بهصورت ظاهری هم که شده دست به تشکیل مؤسسان بزند، پس حالا بعد از انقلاب ضدسلطنتی چه شده است که ۷۲سال بعد از مشروطه باید به خبرگان رضایت بدهیم؟ پس چه شد آن قول و قرارهای پیشین؟!»
بر اساس برنامهریزی آن دوران، مقرر شده بود که در زیرمجموعه قوای زمینی سپاه، چند سپاه و هر سپاه شامل چند لشکر باشد و هنگام عملیات، قوای زمینی سپاه با نام «قرارگاه مقدم نیروی زمینی» وارد عمل شود.
سازمان مجاهدین همچنین در ۳۱تیر ۵۸ نیز در یک بیانیه نوشت:
با این حال، با صدور فرمان مورخ ۲۶ شهریور ۱۳۶۴ «روحالله خمینی» ، وضعیت تازهای بر سپاه حکمفرما شد. رهبر جمهوری اسلامی در آن زمان، نامهای به «محسن رضایی»، فرمانده وقت سپاه نوشت و دستور تشکیل نیروهای زمینی، هوایی و دریایی را صادر کرد. با این دستور، «قوای زمینی» سپاه به «نیروی زمینی» تبدیل شد و فعالیت خود را شروع کرد.
«آن قانون اساسی که میخواهد اساسیترین و مهمترین اصول و روابط حاکم بر تمامی خلق را مشخص کند، تنها با اشتراک نمایندگان آن خلق قابل پی ریزی است والا از اصالت، مشروعیت و حقانیت مکفی برخوردار نیست. پی ریزی چنین نظام نامهیی تنها برعهده یک شورا یا مجلس تمام یک خلق است که گاه مؤسسان نیز نامیده میشود».<ref name=":0" />
تا سال ۱۳۶۹، این نیرو ماهیتی چندگانه داشت و تعیین تکلیف بسیج در نیروی زمینی به عنوان یک دغدغه مهم مطرح بود. از این سال، با نظر مثبت رهبر جمهوری اسلامی، تفکیک نیروی زمینی سپاه و بسیج حالت جدیتری گرفت و «نیروی مقاومت بسیج» در سپاه، یک نیروی زمینی مستقر شد و این دو نیرو ماهیت مستقلی پیدا کردند.
به همین دلیل این سازمان به قانون اساسی برآمده از مجلس خبرگان در ۱۲آذر ۵۸ رأی منفی داد.
سال ۱۳۸۷، «طرح تحول نیروی زمینی سپاه» وضعیت جدیدی را برای این نیرو رقم زد. بر اساس این طرح، «مناطق مقاومت بسیج» به همراه لشکرهای سپاه و تیپهای نیروی زمینی، «سپاه استان» را تشکیل دادند.
== اصل ولایت فقیه ==
ولایت فقیه ابتدا در پیشنویس قانون اساسی نبود و بعدها به آن افزوده شد.
با وجود این تغییرات، این نیرو کماکان از نظر نظامی تحت مدیریت «ستاد مرکزی» اداره میشود و تشکیلات و امکاناتش را در ۳۲ سپاه استانی ( ۳۰ سپاه استانها و دو سپاه استان تهران) و ۱۱ قرارگاه مستقر کرده است. این قرارگاهها به عنوان واحدهای نظامی منطقهای عمل میکنند. هر قرارگاه دارای ساختار مستقل مرکزی است و علاوه بر استفاده از امکانات سپاه استانها، از واحدهایی چون «یگان پشتیبانی رزم» و «یگان پشتیبانی خدمات» برخوردار است.
اصل پنجم قانون اساسی:
با توجه به ماهیت منطقهای قرارگاهها، یکی از فرماندهان سپاه در استانهای تحت پوشش هر قرارگاه، با حکم فرمانده کل سپاه پاسداران به عنوان جانشین فرمانده قرارگاه منصوب میشود. نیروی زمینی سپاه دارای ۱۰ لشکر رزمی، توپخانه، زرهی، تکاور، هوابرد، نیروی ویژه و ۱۷رده نظامی است.
در زمان غیبت حضرت مهدی (عج) ولایت امر و امامت بر عهده فقیه عادل و با تقوی، آگاه به زمان، شجاع، مدیر و مدبر است که اکثریت مردم او را به رهبری شناخته و پذیرفته باشند. در صورتیکه هیچ کس چنین اکثریتی نداشته باشد، رهبر یا شورای رهبری طبق اصل ۱۰۷ عهدهدار میشوند. عبارت اکثریت مردم در بررسی متمم قانون اساسی حذف و راه برای دیکتاتوری مطلقالعنان باز شد.
فرمانده نیروی زمینی
پس از تبدیل مجلس موسسان در فردای پیروزی انقلاب ضد سلطنتی به مجلس خبرگان قانون اساسی، گامهای بعدی در استحالهی ساختارهای اجتماعی از دموکراسی به حکومت مطلقه مجلس خبرگان رهبری برداشته شد.
فرمانده نیروی زمینی سپاه به پیشنهاد فرمانده کل سپاه و توسط رهبر جمهوری اسلامی در مقام فرمانده کل قوا منصوب میشود. فرماندهان نیروی زمینی سپاه از سال ۱۳۶۱ تاکنون عبارت بودهاند از: «یحیی رحیم صفوی» (بهمن۱۳۶۱ تا شهریور ۱۳۶۴)، «علی شمخانی» (شهریور۱۳۶۴ تا مهر ۱۳۶۸)، «مصطفی ایزدی»(مهر۱۳۶۸ تا تیر۱۳۷۱)، «محمدعلی جعفری» (تیر۱۳۷۱ تا مرداد ۱۳۸۴)، «احمد کاظمی» (مرداد ۱۳۸۴ تا بهمن ۱۳۸۴)، «محمدرضا زاهدی» (بهمن ۱۳۸۴ تا اسفند ۱۳۸۸) و «محمد پاکپور» (از اسفند ۱۳۸۸ تاکنون).
مجلس خبرگان پس از تدوین قانون اساسی مورد نظر خمینی به «مجلس خبرگان رهبری» تغییر نام یافت و وظیفهی جدید خود را برای تحکیم موقعیت ولی فقیه و تبدیل ولایت فقیه به ولایت مطلقهی فقیه به عهده گرفت.
نماینده ولی فقیه در نیروی زمینی سپاه
== مجلس خبرگان رهبری ==
«مجلس خبرگان رهبری»، مجلسی که همهی اعضای آن روحانی هستند. بر اساس اصل ۱۰۷ قانون اساسی جمهوری اسلامی مسئولیت تعیین، عزل و نظارت بر ولی فقیه را به عهده دارند. اعضای این مجلس به وسیلهٔ انتخابات از بین نامزدهایی که به صورت تأییدهشده، انتخاب میشوند. مدت هر دورهی این مجلس هشت سال است.
نماینده ولی فقیه در نیروی زمینی توسط نماینده ولی فقیه در سپاه منصوب میشود. این نمایندگی علاوه بر تشکیلات داخلی، مسوولیت نصب و اداره معاونت روابط عمومی و تبلیغات نیروی زمینی سپاه را نیز برعهده دارد.
تمامی نامزدهای مجلس خبرگان، باید توسط شورای نگهبان تأیید شوند.
معاونتها:
=== '''دورهی اول مجلس خبرگان رهبری''' ===
نخستین مجلس خبرگان رهبری در شرایطی تشکیل شد که ایران در حال جنگ با عراق بود. اولین انتخابات آن در ۱۹ آذر ۱۳۶۱ برگزار شد. در این دوره ۷۵ نفر از نمایندگان مجلس خبرگان تعیین شدند و انتخابات بقیه نمایندگان به دور دوم کشید. جمع کل نمایندگان یا دور دوم ۸۲ نفر بود که این مجلس را تشکیل داده و اولین جلسه خود را در ۲۳ تیر ۱۳۶۱ افتتاح کردند.
نیروی زمینی سپاه توسط یک ستاد مرکزی اداره میشود. در راس این ستاد، فرمانده نیروی زمینی قرار دارد. در زیرمجموعه فرمانده نیروی زمینی، جانشین فرمانده نیروی زمینی که توسط فرمانده سپاه منصوب میشود و معاونتهای اطلاعات، آموزش، عملیات، هماهنگکننده، نیروی انسانی، روابط عمومی و تبلیغات، محرومیتزدایی و بهداری فعال هستند.
علی مشکینی به عنوان اولین رئیس خبرگان و [[اکبر هاشمی رفسنجانی]] نائب رئیس این مجلس بود. محمد مومن و حسن طاهری خرمآبادی منشیان مجلس بودند.
قرارگاههای نیروی زمینی سپاه
==== اقدامات مهم این مجلس ====
قرارگاه «حمزه سید الشهدا»: یکی از مهمترین قرارگاه های نیروی زمینی سپاه است که مرزهای غربی و استانهای آذربایجان غربی کردستان و کرمانشاه را پوشش می دهد.سابقه تاسیس این قرارگاه به ۱۳۶۱ برمی گردد. این قرارگاه نقش مهمی در سرکوب شورشهای کردستان داشت. درگیریهای نظامی این قرارگاه با گروه های کُرد مخالف جمهوری اسلامی کماکان ادامه دارد و در دهه اخیر بیشترین درگیریهای مسلح و خونین با محوریت این قرارگاه رخ داده است.
* انتخاب [[حسینعلی منتظری]] به عنوان قائممقام رهبری در سال ۱۳۶۴.
* پس از مرگ خمینی در ۱۴ خرداد ۱۳۶۸، انتخاب سیدعلی خامنهای به عنوان رهبر جدید.
قرارگاه «کربلا» : در منطقه جنوب غربی با تمرکز بر استانهای خوزستان، لرستان و کهگیلویه و بویراحمد فعالیت دارد. این قرارگاه شامل «قرارگاه حضرت ابوالفضل» در شهر اهواز است که ماموریتهای امنیتی و اجتماعی گستردهای با هدف تسلط بر فعالیتهای اجتماعی و طایفهای در این استان و مقابله با فعالیت قومیتها و اقلیتها بر عهده دارد.
=== دورهی دوم مجلس خبرگان رهبری ===
دومین انتخابات برای مجلس خبرگان در ۱۶ مهر ۱۳۶۹ برگزار و ۸۳ نفر به مجلس وارد شدند. این مجلس در ۲ اسفند ۱۳۶۹ کار خود را آغاز کرد.
قرارگاه «ثامنالائمه» : در منطقه شمال شرق با تمرکز بر استانهای خراسان رضوی، شمالی و جنوبی فعالیت دارد. این قرارگاه در سال ۱۳۹۶ به فرمان آیتالله خامنهای و با هدف حفاظت از مرز شرقی ایران ایجاد شد. به گفته فرمانده پیشین این قرارگاه سردار «قدرت الله منصوری» (که اخیرا در یک تصادف کشته شد)، تاسیس این قرارگاه به دلیل ضعف دولت مرکزی افغانستان و جلوگیری از تهدید بالقوهای که برای ایران پس از ظهور دولت اسلامی (داعش) در آن کشور وجود داشت، لازم بود. به گفته منصوری، این قرارگاه به توسعه زیرساختها برای مقابله با فقر مناطق محروم در این استانها فعالیت کرده است.
رئیس این دورهی مجلس نیز علی مشکینی و نایبان رئیس اکبر هاشمی رفسنجانی و آیتالله امینی بودند. حسن طاهری خرمآبادی و محمد مومن هم منشیان دور دوم بودند.
قرارگاه «نجف اشرف»: در منطقه مرکزی با تمرکز بر استانهای ایلام و همدان فعالیت میکند. این قرارگاه در زمان جنگ ایران و عراق مسئولیت عملیاتهای اطلاعاتی در سه استان را پو شش میداد و به گفته فرمانده قرارگاه ، «سردار محمد نظر عظیمی»، ۲۶۵ شهید داشت. از سال ۱۳۹۵، همراه با قرارگاههای دیگر، چندین یادبود یا "یادواره" را برای شهیدانش سازماندهی کرده است. این قرارگاه همچنین ، کمیتههای سازماندهی برای جمع وری اسناد مربوط به جنگ در سه استان را تشکیل داده و با مرکز «نشر و اسناد دفاع مقدس»، شعبه کرمانشاه، به منظور رونمایی ۱۴ جلد کتاب دیجیتالی و انتشار ۲۳ جلد کتاب در جنگ ایران و عراق همکاری کرده است. در سال ۱۳۹۵، خبرگزاری «تابناک» گزارش کرد که این قرارگاه یک گروه تروریستی را منهدم کرده و فرمانده آن و سایر اعضای ۱۱ نفره آن را کشته است. در سال ۱۳۹۷، گزارش شد که سه عضو این قرارگاه در طی درگیری با یک گروه جهادی وابسته به داعش در نزدیکی کرمانشاه کشته شدند. در نتیجه زمینلرزه کرمانشاه در آبان ماه ۱۳۹۶، تارنمای «تسنیم»؛ وابسته به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، گزارش داد که این قرارگاه در کمک به قربانیان زلزله با استفاده از دو واحد مستقل مهندسی و فنآوری، مراقبتهای بهداشتی و خلبانی مشغول به فعالیت بوده است.
در این دوره جند نامزد مشهور از جمله برخی نمایندگان سابق خبرگان رد صلاحیت شدند و بدلیل محرمانه بودن مذاکرات از این دوره هیچ گزارشی منتشر نشد.
قرارگاه «قدس»: این قرارگاه از سال ۱۳۹۳ و با واگذاری تامین امنیت مرزهای جنوب شرق ایران به سپاه، نقش محوریتری پیدا کرده است. این قرارگاه تامین امنیت در استان سیستان و بلوچستان و مبارزه با مخالفان مسلح جمهوری اسلامی در مرزهای شرقی ایران با پاکستان و افغانستان را برعهده دارد. قرارگاه قدس در این زمینه از همکاری قرارگاه جنوب شرق نیروی زمینی ارتش هم بهره میبرد ولی این همکاری منحصر به تامین امنیت در مناطق مرزی است.
=== دورهی سوم مجلس خبرگان رهبری ===
سومین مجلس با انتخابات روز اول آبان ۱۳۷۷ و رد صلاحیت ۲۱۴ نفر و کنارهگیری ۱۳ نفر و ورود ۸۶ نفر با این مجلس تعیین تکلیف شد. اولین جلسه روز ۴ اسفند ۱۳۷۷ برگزار شد.
ساخت واحدهای مسکونی و مراکز بهداشتی و درمانی و نیز راهسازی از دیگر پروژههای گسترده این قرارگاه در سالهای اخیر بوده که در راستای افزایش نفوذ اجتماعی سپاه انجام شده است.
انتخابات سومین دور مجلس خبرگان رهبری در تاریخ ۱ آبان سال ۱۳۷۷ برگزار شد در این انتخابات در مجموع ۳۹۶ نفر ثبت نام کرده بودند که از این میان ۲۱۴ نفر رد صلاحیت شدند، ۱۳ نفر از ادامه مبارزات انتخاباتی کناره گیری کردند و ۱۸۷ نفر هم دعوت به امتحان شدند که ۶۰ نفر از آنان شرکت نکردند و در نهایت ۱۶۷ نفر باهم برای رسیدن به کرسی مجلس خبرگان به رقابت پرداختند که از این میان ۷۶ نفر توانستند که به مجلس راه پیدا کنند و در چهارم اسفندماه سال ۱۳۷۷ اولین جلسه از سومین دوره مجلس خبرگان رهبری آغاز به کار کرد. ترکیب هیئت رئیسه مانند دور دوم خبرگان بود با این تفاوت که به جای محمد مومن، قربانعلی دری نجفآبادی منشی گردید.
این قرارگاه همچنین یک طرح هدفمند با عنوان «طرح امنیتی شهید شوشتری» را اجرا میکند که با جذب و آموزش نیرو از قبایل استان سیستان و بلوچستان، به ساماندهی گروههای نظامی، شبه نظامی و امنیتی میپردازد.
=== دورهی چهارم مجلس خبرگان رهبری ===
انتخابات این مجلس در تاریخ ۲۴ آذرماه سال ۱۳۸۵ برگزار شد که در نتیجه برگزاری دو دوره انتخابات ۸۸ نفر به مجلس خبرگان رهبری راه پیدا کردند. این دوره ده سال تا ۱۳۹۵ طول کشید.
علاوه بر قرارگاه قدس، تیپ «هوابرد» و یگان «صابرین» نیروی زمینی سپاه نیز از یگانهای «احتیاط» منطقه جنوب شرق ایران هستند که در صورت وقوع حوادث امنیتی، با هواپیما و بالگرد به منطقه اعزام میشوند تا در ماموریتهای محوله، به کمک قرارگاه قدس بروند.
در این دوره هم علی مشکینی به عنوان رئیس انتخاب شد، اکبر هاشمی رفسنجانی و یزدی به عنوان نواب رئیس برگزیده شدند، قربانعلی دری نجفآبادی و سید احمد خاتمی به عنوان منشیان برگزیده شدند.
قرارگاه «الغدیر»: در منطقه شمال ایران با تمرکز بر استانهای مازندران، گلستان و گیلان فعالیت دارد. تاریح شکلگیری اولیه این قرارگاه به سال ۱۳۶۴ و جنگ ایران و عراق بر می گردد. در این زمان سه استان مذکور در غالب لشکر ۲۵ کربلا به صورت مشترک فعالیت اطلاعاتی داشتند و تحت عنوان قرارگاه منطقه ای غدیر تحت کنترل نیروی زمینی سپاه بودند. برای تقویت نفوذ سپاه، این قرارگاه هر ساله یادوارههایی را برای یاد کشته شدگان جنگ ایران و عراق در این استان برگزار میکند. این پایگاه همچنین فعالیتهای سپاه پاسداران در سه استان را نظارت میکند. در سالهای اخیر، این قرارگاه با نیروهای کرد مخالف جمهوری اسلامی در مجاورت استانهای شمالی درگیری داشته است. به عنوان مثال، در سال ۱۳۹۰، این قرارگاه گزارش داد که دو تن از اعضای گروه مسلح حزب کرد مخالف؛ «پژاک» را کشته است.
با توجه به این که مشکینی در مردادماه سال ۱۳۸۶ مرد، اکبر هاشمی رفسنجانی متصدی ریاست مجلس خبرگان شد، محمد مومن و محمد یزدی نواب رئیس انتخاب شد، سید احمد خاتمی و قربانعلی دری نجفآبادی به عنوان منشی مجلس برگزیده شد.
قرارگاه «مدینه منوره»: در منطقه جنوب بر تمرکز بر استانهای فارس، بوشهر و هرمزگان فعالیت میکند. در سالهای اخیر این قرارگاه یکی از مناطق مانورهای نظامی سپاه پاسداران بوده است. به عنوان مثال، در اسفند ۱۳۹۳ فرمانده قرارگاه «سردار حمید سرخیلی»، ازبرگزاری رزمایش «پیامبر اعظم ۹» خبر داد. این رزمایش در مساحت ۳ هزار کیلومتر مربع از «کوه مبارک» در منطقه جاسک تا بندر لنگه و جزایر قشم، لارک، هنگام و هرمز انجام شد. به گفته سرخیلی این مانور توسط نیروهای زمینی سپاه پاسداران با قرارگاه مدینه مونوره که ۵۰۰۰۰ کماندو و نیروهای پیاده و زرهی برای دفاع از تنگه هرمز برگذار شده بود. وی همچنین گفت که قرارگاه، مجهز به " صدها لانچر ، ضد تانک و ضد زره و صدها موشک ادوات زرهی" بوده و آماده است تا دشمن متجاوز را مورد هدف قرار دهد.
دوره چهارم مجلس خبرگان یکی از پر اتفاق ترین دورهها بود، در سال ۱۳۸۶، هاشمی رفسنجانی عهدهدار ریاست این مجلس شد و در سال ۱۳۸۹ محمدرضا مهدوی کنی جانشین وی شد که ریاست دوره چهارم را تا پیش از بیماری برعهده داشت.
قرارگاه «عاشورا»: در شمال غربی، استانهای آذربایجان شرقی، زنجان و اردبیل را کنترل میکند. این قرارگاه شامل قرارگاه فضای مجازی در شرق آذربایجان است. در آذر ماه ۱۳۹۷، «محمد رضا سیفی»، دبیر این قرارگاه اعلام کرد که قرارگاه فضای مجازی آذربایجان رتبه برتر در کشور رادر حوزه تولید گیم، انیمیشن و نرم افزار به دست آورده است. اخیرا قرارگاه عاشورا اعلام کرد که با مشارکت گروههای جهادی بسیج، یک تمرین نظامی را در شرق آذربایجان آغاز کرده است. به گفته فرمانده عاشورا، واحدهای جهادی برای ارائه خدمات پزشکی، بهداشتی و زیرساختی به مناطق محروم اعزام شدند.
ریاست موقت اجلاسیه شانزدهم دوره چهارم با توجه به غیبت مهدویکنی برعهده نایب رئیس اول او، هاشمی شاهرودی بود.
قرارگاه «صاحبالزمان»: در منطقه مرکزی با تمرکز بر استانهای مرکزی، سمنان، قم و قزوین فعالیت دارد. در جریان جنگ ایران و عراق، نیروهای سه استان عهدهدار عملیات اطلاعاتی در جبههها بودند. به منظور تقویت کنترل اجتماعی در استانها و تقویت حامیان وفادار، قرارگاه یادوارههایی برای کشتهشدگان عملیات این منطقه، سازماندهی میکند. علاوه بر این، قرارگاه اردوگاههای مختلف را برای تسهیل سفرهای خانوادگی شهیدان به شهرهای مقدس ایران، بویژه قم، سازماندهی میکند.
پس از این تحولات، سیدمحمود هاشمی شاهرودی به عنوان نواب رئیس انتخاب شدند، سیداحمد خاتمی و قربانعلی دری نجفآبادی با سمت قبلی یعنی منشی مجلس به کارشان ادامه دادند. پس از مهدوی کنی محمد یزدی رئیس مجلس شد.
قرارگاه «حضرت سیدالشهدا»: با تمرکز بر استانهای اصفهان، چهارمحال و بختیاری و یزد فعالیت دارد. همانند قرارگاههای منطقهای قبلی، این قرارگاه در طول جنگ ایران و عراق مشغول عملیاتهای اطلاعاتی بود و طبق گفته فرمانده قرارگاه «سردار جواد استکی»، این قرارگاه دارای بیشترین تعداد شهید بوده است. به گفته استکی «در میان ۴۵۰ شهید عملیات اطلاعاتی قرار گاه سیدالشهدا، ۳۰۷دنفر از اصفهان، ۹۰ نفر از تیپ ۱۸ الغدیر در یزد و ۵۳ شهید از تیپ قمر بنی هاشم در استان چهارمحال و بختیاری بودهاند.»
=== دورهی پنجم مجلس خبرگان رهبری ===
انتخابات پنجمین دوره از مجلس خبرگان رهبری در تاریخ ۷ اسفند سال ۱۳۹۴ برگزار شد، در این دوره ۷۹۶ نفر از جمله ۱۶ زن نامزد شده بودند، از این میان ۶۴ نفر رد صلاحیت شدند، این دوره از خبرگان هم همزمان با دوازدهمین دورهی انتخابات مجلس برگزار شد.
در بهمن ماه ۱۳۹۳استکی اعلام کرد: «این قرارگاه لشکرهای علمیاتی ۱۴ امام حسین(ع)، لشکر ۸ نجف اشرف، تیپ ۴۴ قمر بنیهاشم(ع)، تیپ الغدیر، گروه موشکی ۱۵ خرداد، تیپ ۴۰ مهندسی صاحب الزمان(عج)، مراکز آمادی و پشتیبانی از جمله مجتمع آموزشی امیرالمومنین(ع) و بیمارستان شهید صدوقی و ۳۰ گردان بسیجی را زیر نظر دارد.»
ریاست این دوره احمد جنتی به عهده داشت، سید ابراهیم رئیسی به عنوان نائب اول و هاشم حسینی بوشهری به عنوان نائب دوم انتخاب شدند، سیداحمد خاتمی هم به عنوان منشی این دوره برگزیده شد.
یگان ویژه «صابرین» :سابقه تاسیس این یگان ویژه نیروی زمینی سپاه به سال ۱۳۷۹ باز میگردد. نیرویهای عضو این یگان که به طور عام «تکاور» نامیده میشوند، برای جذب، باید دورههای متعدد و سخت آموزشهای نظامی، کوهنوردی، چتربازی و آمادگی جسمانی را طی کنند. تیپها و نیروهای تکاور این یگان در سه سطح «واکنش سریع»، «نیروی ویژه» و «نیروی مخصوص» سازماندهی و تعریف شدهاند. یگان صابرین در دهه گذشته ماموریتهایی در مقابله با گروه چپگرا و مسلح «پ.ک.ک» (حزب کارگران کردستان) در مرزهای غربی و گروه «جیش العدل» در مرزهای شرقی ایران انجام داده است.
این مجلس کار خود را در ۴ خرداد ۱۳۹۵ آغاز کرد.
یگان «هوانیروز»: یگان هوانیروز سپاه پاسداران انقلاب اسلامی که سال ۱۳۹۴ با دستور آیتالله خامنهای، فرمانده کل قوا تشکیل شد، به طور عمده در پایگاه «فتح» درشهر کرج در استان البرز متمرکز است. فرمانده این یگان با حکم فرمانده سپاه منصوب میشود و در حال تبدیل به مهمترین مرکز بالگردی سپاه است. پشتیبانی بالگردی از عملیاتهای نیروی زمینی و انجام عملیاتهای «آفندی»، از مهمترین ماموریتهای این یگان محسوب میشود. سه بخش مهم این یگان عبارتند از: «مرکز آموزشهای عالی هوانوردی»، «مرکز تحقیقات بالگردی» و «مرکز تعمیرات تخصصی بالگرد.»
=== دورهی ششم مجلس خبرگان رهبری ===
انتخابات این دوره در روز جمعه ۱۱ اسفند ۱۴۰۲ همزمان با دوازدهمین دور مجلس شورا برگزار شد و کار خود را از اول خرداد ۱۴۰۳ آغاز کرد.
در زیرمجموعه این یگان، پایگاه هوانیروز «سیدالشهدا» قرار دارد. این پایگاه به عنوان یک گروه رزمی، تیرماه سال ۱۳۹۶ در شیراز افتتاح و حوزه عملیاتی آن، سپاه استانهای فارس، هرمزگان، خوزستان، سیستان و بلوچستان، کرمان، بوشهر کهگیلویه و بویراحمد اعلام شده است. این یگان و پایگاههای زیرمجموعهاش، بالگردهای سپاه را در سالهای اخیر در اختیار گرفته و در حال گسترش توان نظامی خود هستند.
محمدعلی موحدی کرمانی با ۵۵ رأی به عنوان رئیس مجلس خبرگان انتخاب شد. نائب رئیس اول سیدهاشم حسینی بوشهری و نائب رئیس دوم علیرضا اعرافی و منشی اول عباس کعبینسب، منشی دوم محسن اراکی شد.
مرکز پهپادی: مرکز پهپادی نیروی زمینی سپاه سال ۱۳۹۵ تشکیل شد. استفاده موثر از پهپادها در عملیاتها، به ویژه «هلیبرن» یا عملیات متحرک هوایی (که جابهجایی و ترابری نیروهای رزمی از طریق هوا به وسیله بالگرد برای انجام مأموریت است)، شناسایی دشمن در مناطق عملیاتی و نیز «تک» هوایی علت تشکیل این سازمان اعلام شده است.
== اصول مربوط به رهبری (ولی فقیه) در قانون اساسی ==
موضوع رهبری در جمهوری اسلامی در اصول ۱۰۷، ۱۰۸ و ۱۱۱ آمده قانون اساسی است.
سازمان «تحقیقات و جهاد خودکفایی»: سازمان تحقیقات و جهاد خودکفایی نیروی زمینی سپاه یک نهاد تحقیقات نظامی و تولید سلاح است که سال ۱۳۷۲ شکل گرفت. این سازمان در تعامل با وزارت دفاع و دانشگاه «امام حسین» که وابسته به سپاه است، فعالیتهایش را پیش میبرد و در حوزه طراحی و ساخت خودروهای نظامی، سلاح، سرجنگیها، مهندسی استحکامات، سیستمهای مخابراتی و جنگ الکترونیک فعال است.
=== اصل ۱۰۷ ===
پس از مرگ خمینی، تعیین رهبر به عهده خبرگان است. خبرگان رهبری درباره همه فقهای واجد شرایط مذکور در اصول پنجم و یکصد و نهم بررسی و مشورت میکنند، هرگاه یکی از آنان را اعلم به احکام و موضوعات فقهی یا مسائل سیاسی واجتماعی یا دارای مقبولیت عامه یا واجد برجستگی خاص در یکی از صفات مذکور در اصل یک صد و نهم تشخیص دهند او را به رهبری انتخاب میکنند و در غیراین صورت یکی از آنان را به عنوان رهبر انتخاب و معرفی مینمایند. رهبر منتخب خبرگان، ولایت امر و همه مسئولیتهای ناشی از آن را برعهده خواهد داشت. رهبر در برابر قوانین با سایر افراد کشور مساوی است.
مجتمع دانشگاهی «حضرت امیرالمومنین»: مجتمع دانشگاهی «حضرت امیرالمومنین» با هدف ساماندهی آموزشهای عالی مورد نیاز نیروی زمینی سپاه و تربیت نیروهای «مومن» و آماده دفاع ساماندهی شده است.. به گفته مسئولین دانشگاه حضرت امیرالمومنین، این مجتمع نقش مهمی در تربیت ایدئولوژیک و آموزش نظامی داوطلبان بسیجی و کادرهای سپاه در طول جنگ ایران و عراق، ایفا کرد. طبق گفته فرمانده مجتمع ، «سردار محمد کرمی»، بیش از ۷۰ درصد «شهیدان» از استان اصفهان و چهارمحال و بختیاری، در این مجتمع آموزش دیده بودند. در این مجتمع دوره های «عمومی و درجه داری پاسداری، طولی و عرضی اختصاصی، پدافندی توپخانه، مخابرات نیروهای و یژه و مخصوص» ارائه می شود.
=== اصل ۱۰۸ ===
قانون مربوط به تعداد و شرایط خبرگان، کیفیت انتخاب آنها و آییننامه داخلی جلسات آنان برای نخستین دوره باید به وسیله فقهای اولین شورای نگهبان تهیه و با اکثریت آرای آنان تصویب شود و به تصویب نهایی رهبر انقلاب برسد. از آن پس هرگونه تغییر و تجدیدنظر در این قانون و تصویب سایر مقررات مربوط به وظایف خبرگان، در صلاحیت خود آنان است.
قرارگاه محرومیتزدایی: سپاه پاسداران در دهه اخیر با تمرکز بر مناطق مرزی و محروم کشور، اقدام به راهاندازی قرارگاههای متعدد با عنوان «محرومیتزدایی» کرده است. تنوع فعالیت قرارگاههای سپاه در مناطق مختلف به گونهای است که به طور معمول تبدیل به یک بنگاه اقتصادی محلی شدهاند.
=== اصل ۱۱۱ ===
هرگاه رهبر از انجام وظایف قانونی خود ناتوان شود یا فاقد یکی از شرایط مذکور در اصول پنجم و یک صد و نهم گردد، یا معلوم شود از آغاز فاقد بعضی از شرایط بوده است، از مقام خود برکنار خواهد شد. تشخیص این امر به عهده خبرگان مذکور در اصل یک صد و هشتم میباشد.
در نیروی زمینی سپاه نیز قرارگاههای محرومیتزدایی متعددی ایجاد شده است؛ از جمله، قرارگاه «شهید میرحسینی» که سال ۱۳۹۵ شکل گرفت و تمرکز فعالیتهای آن در استان سیستان و بلوچستان است.
در صورت فوت یا کنارهگیری یا عزل رهبر، خبرگان موظفند در اسرع وقت نسبت به تعیین و معرفی رهبر جدید اقدام نمایند. تا هنگام معرفی رهبر، شورایی مرکب از رئیسجمهور، رئیس قوه قضائیه و یکی از فقهای شورای نگهبان به انتخاب مجمع تشخیص مصلحت نظام، همه وظایف رهبری را به طور موقت به عهده میگیرد و چنانچه در این مدت یکی از آنان به هر دلیل نتواند انجام وظیفه نماید، فرد دیگری به انتخاب مجمع، با حفظ اکثریت فقها در شورا، به جای وی منصوب میگردد.
این قرارگاه با پشتیبانی قرارگاه قدس و بهداری رزمی سپاه، فعالیتهایی با عنوان «رفع محرومیت روستاها» انجام داده است. فعالیتهای این قرارگاه در حوزه توزیع مواد غذایی، توزیع جهیزیه، ساخت کارگاههای کوچک، کشاورزی، عمرانی و راهسازی نیز گسترش یافته و تبدیل به یک نهاد اقتصادی محلی شده است.
== ساختار مجلس خبرگان رهبری ==
قرارگاه «ثامنالائمه۲» سال ۱۳۹۶تشکیل شد. حوزه فعالیت این قرارگاه در استان خراسان جنوبی نیز رفع محرومیت در روستاها تعریف شده است. توزیع مواد غذایی، توزیع جهیزیه، فعالیت در حوزه کشاورزی و عمرانی از محورهای فعالیت این قرارگاه است.
مرکز بهداری رزمی: مرکز بهداری رزمی نیروی زمینی سپاه زیر نظر معاونت بهداری این نیرو فعالیت میکند. این مرکز به طور تخصصی در حوزه راهاندازی بیمارستانهای صحرایی و ارایه خدمات بهداشتی و درمانی به قرارگاههای تحت نظر نیروی زمینی و اعزام تیمهای پزشکی در زمان رزمایشها و اردوها فعال است. ولی در دهه اخیر وارد مشارکت با وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی شده و در ساخت بیمارستانهای تخصصی و فوق تخصصی نیز فعال و به یک نهاد درآمدزا تبدیل شده است. مرکز بهداری رزمی همچنین به عنوان نهاد پشتیبان قرارگاهها و معاونت محرومیتزدایی نیروی زمینی سپاه نیز عمل میکند. این مرکز در حال حاضر ۱۳ بیمارستان صحرایی در سراسر ایران در اختیار دارد.
مجلس خبرگان رهبری، از سه بخش هیئت رئیسه، کمیسیونها و دبیرخانه تشکیل میشود:
مهندسی رزمی و پشتیبانی: این مرکز تحت نظر معاونت رزمی نیروی زمینی سپاه اداره میشود و دارای دهها تیپ مهندسی است. یکی از مهمترین ماموریتهای این مرکز، انسداد مرزها است که با راهاندازی پایگاههای موقت یا دائم انجام میشود.
=== هیئت رئیسه ===
نهادهای خدماتی: واحدهای تعاونی و تجاری وابسته به نیروی زمینی سپاه به طور عمده در حوزه مسکن فعال هستند. یکی از مهمترین پروژههای تعاونی مسکن نیروی زمینی، ساخت ۷۰۰ واحد مسکونی در پروژه بزرگ مسکن سپاه با عنوان «شهید خرازی» در تهران است. از دیگر نهادهای مهم وابسته به نیروی زمینی سپاه باید به «مرکز خدمات رفاهی کارکنان» اشاره کرد که در حوزه توزیع و تهیه کالا فعالیت می کند.
این مجلس دو هیئت رئیسه دارد یکی سنی و دیگری هیئت رئیسه دائم است.
=== نیروی هوایی سپاه پاسداران ===
==== هیئت رئیسه سنی ====
نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
در اوّلین جلسه مجلس خبرگان، بر اساس سنّ نمایندگان، تعیین میشود که مسنترین فرد از خبرگان حاضر، به عنوان رئیس سنى و فرد بعدى به منزله نایبرئیس و دو نفر از جوانترین خبرگان حاضر، به سمت منشی تعیین میشوند و در جایگاه مخصوص قرار میگیرند.
«امیرعلی حاجیزاده»، مهر ۱۳۸۸تاکنون فرمانده نیروی هوا فضای سپاه پاسداران است
==== وظایف هیئت رئیسه سنی ====
هیئت رئیسه سنّى، وظایف زیر را بر عهده دارد:
سامانه موشکی زمین به زمین ایران به طور انحصاری در اختیار نیروی هوافضای سپاه قرار دارد.
- اداره جلسه افتتاحیه؛
در طول سالهای گذشته همچنین سه شهر موشکی متعلق به این نیرو رونمایی شد. فرماندهان سپاه اعلام کرده اند که ایران شهرهای موشکی بیشتری دارد.
- انجام مراسم تحلیف؛
به گفته مقامهای سپاه، پایگاههای موشکی که شامل «موشک در بردهای مختلف» در عمق ۵۰۰ متری زمین و زیر کوههای بلند ساخته شدهاند
- اجراى انتخابات هیئترئیسه دائم.
سابقه تشکیل رسمی نیروی هوایی سپاه (نهسا) مانند دو نیروی زمینی و دریایی به ۲۶ شهریور سال ۱۳۶۴ باز می گردد، زمان صدور حکم «آیتالله خمینی» برای تشکیل نیروهای سه گانه سپاه. در سالهای نخست انقلاب، مهم ترین ماموریت سپاه در حوزه هوایی، ارایه خدمات حمل و نقل به مقامات کشوری از طریق فرودگاه مهرآباد بود و در قالب یک یگان هوایی ایفای نقش میکرد و در جنگ ایران و عراق، ماموریت خاصی بر عهده نداشت. به گفته «محسن رضایی»؛ فرمانده وقت سپاه، مسئولان این نهاد «قریب دوسال»، «در زمینه تشکیل نیروهای دریایی و هوایی» طرحهای زیادی تهیه کرده بودند و در نهایت با موافقت و پیشنهاد شورای عالی سپاه، فرمان تشکیل «نیروی هوایی سپاه»، از سوی آیتالله خمینی صادر میشود. فرمانی که مخالفانی در ارتش و سطوح بالای سیاسی داشته ولی به محض صدور فرمان، فرماندهان سپاه به سرعت و با راهاندازی آموزشگاههای موشکی زمین به زمین، توپخانه ضدهوایی، خلبانی و خلبانی هلیکوپتری، این نیرو را توسعه داده و نهادینه کردند.
هیئت رئیسه سِنّى، با انتخاب اعضاى هیئت رئیسه دائم، به کار خود پایان میدهد. مدّت زمان هیئت رئیسه سنى، فقط در اوّلین جلسه هر دوره از مجلس خبرگان است.
«سازمان رزم نیروی هوایی سپاه» نیز با به کارگیری چند هواپیمای تکانو در سال ۱۳۶۸ شکل گرفت. در دوران پس از جنگ، یکی از مهمترین برنامههای نیروی هوایی سپاه، ایجاد پایگاههای موشکی در شهرهای مختلف ایران بود که به توسعه دامنه نفوذ نظامی این نیرو کمک موثری کرد. دومین مرحله مهم توسعه نیروی هوایی سپاه در سال ۱۳۸۸ بود که با افزوده شدن بخش فضایی به آن، نیروی هوافضای سپاه تشکیل شد. سومین مرحله تغییرات به اسفند سال ۱۳۹۴ باز میگردد که با تشکیل نیروی هوانیروز در نیروی زمینی سپاه، بخش عمده یگان بالگردهای نیروی هوایی سپاه به نیروی زمینی تحویل داده شد. در سال های اخیر با تقویت توان موشکی ایران بر اهمیت نیروی هوافضای سپاه افزوده شده است. فرماندهان سپاه مدعی هستند که از نظر توان موشکی، در خاورمیانه در رتبه اول و در سطح جهان در رتبه هفتم هستند.
==== هیئت رئیسه دائم ====
هیئت رئیسه دوم، هیئت رئیسه دائم است.
فرمانده نیروی هوافضا: فرمانده نیروی هوافضا سپاه به پیشنهاد فرمانده کل سپاه و توسط رهبر جمهوری اسلامی در مقام فرمانده کل قوا منصوب میشود. اسامی فرماندهان نیروی هوایی سپاه از بدو تشکیل تاکنون عبارتند از : «موسی رفان»، تا اردیبهشت ۱۳۶۹، «حسین دهقان» اردیبهشت ۱۳۶۹ تا دی ۱۳۷۰، «محمدحسین جلالی»، دی ۱۳۷۰ تا آبان ۱۳۷۶، «محمدباقر قالیباف»، آبان ۱۳۷۶تا تیر ۱۳۷۹، «احمد کاظمی»، تیر ۱۳۷۹تا شهریور ۱۳۸۴، «علیرضا زاهدی»، شهریور ۱۳۸۴تا بهمن ۱۳۸۴، «حسین سلامی»، بهمن ۱۳۸۴تا مهر ۱۳۸۸، «امیرعلی حاجیزاده»، مهر ۱۳۸۸تاکنون.
این هیئت، مرکب از رئیس، دو نایبرئیس، دو منشى و دو کارپرداز است که از میان اعضاء، براى مدّت دو سال و با رأى مخفى، انتخاب میشوند.
ساختار نیروی هوافضا: نیروی هوافضای سپاه توسط ستاد فرماندهی مستقر در منطقه چیتگر تهران اداره میشود. در زیرمجموعه نظامی این نیرو، چهار بخش موشکی، پدافند هوایی، هواپیمایی و بالگردی و هواپیماهای بدون سرنشین فعال هستند. در زیرمجموعه فرمانده نیروی هوایی، جانشین فرمانده نیرو حضور دارد که توسط فرمانده سپاه منصوب می شود. معاونت هماهنگکننده، معاونت عملیات، معاونت فرهنگی و معاونت روابط عمومی و تبلیغات از دیگر زیرمجموعههای فرمانده نیروی هوافضای سپاه محسوب میشوند.
انتخاب رئیس، با رأى اکثریت مطلق حاضران و انتخاب نواب رئیس و منشیان و کارپردازان، هر کدام جداگانه و با اکثریت نسبى و به صورت مخفى است. در صورتى که در انتخاب رئیس، در مرحله اول، اکثریت مطلق حاصل نشود، از بین دو نفرى که بیشترین رأى را کسب کردهاند، با رأىگیرى مجدد و اکثریت نسبى، رئیس، انتخاب میشود.
نماینده ولی فقیه در نیروی هوافضای سپاه : نماینده ولی فقیه در نیروی هوافضای سپاه توسط نماینده ولی فقیه در سپاه منصوب میشود. این نمایندگی علاوه بر تشکیلات داخلی، مسئولیت نصب و اداره معاونت روابط عمومی و تبلیغات نیروی هوایی سپاه را نیز بر عهده دارد.
===== وظایف هیئت رئیسه دائم =====
ریاست مجلس خبرگان، علاوه بر اداره جلسات مجلس خبرگان، بر کلیه امور ادارى، مالى، استخدامى و سازمانى مجلس خبرگان، نظارت دارد و باید با ارتباط منظم با ولی فقیه، کار کند. وى، مصوبات قانونى مجلس خبرگان را امضا و به مراجع ذىربط ابلاغ میکند. رئیس مجلس خبرگان، موظف است گزارشى سالانه از عملکرد و اقدامات هیئت رئیسه را به مجلس خبرگان ارائه کند.
فرماندهی عملیات هوایی: فرماندهی عملیات هوایی یک مرکز پشتیبانی است که ماموریتهای پروازی پشتیبانی را برای سایر نیروهای سپاه انجام میدهد. این مرکز شامل سه بخش پروازهای پشتیبانی، ترابری و رزمی و یک بخش بالگردی است. یکی از ماموریتهای این مرکز، انجامهای فعالیتهای امدادی هوایی در هنگام بروز بحران و حوادث غیرمترقبه، اطفا حریق و ... است.
=== کمیسیونها ===
مجلس خبرگان رهبری دارای ۶ کمیسیون است که وظیفه آنها انجام بررسىهاى کارشناسى و تهیّه گزارش جهت طرح در جلسات رسمى است که به شرح ذیل میباشند:
سامانههای موشکی: سامانه موشکی زمین به زمین ایران به طور انحصاری در اختیار نیروی هوافضای سپاه قرار دارد. این نیرو همچنین دو سامانه موشکی سام ۶ و اچ کیو ۲ را در اختیار دارد. مدیریت این سامانهها که در ساختار پدافندی نیروی هوافضای سپاه قرار دارند، در هماهنگی با «قرارگاه هوایی خاتمالانبیا» ارتش انجام میشود.
==== ۱. کمیسیون اصل ۱۰۸ قانون اساسى ====
به منظور بررسى و تدوین قوانین مربوط به خبرگان، از جمله انتخابات و آییننامه داخلى مجلس خبرگان، تشکیل میشود. اعضاى اصلى آن، یازده نفر و اعضاى علیالبدل، چهار نفرند.
شهرهای موشکی: در طول سالهای گذشته همچنین سه شهر موشکی متعلق به این نیرو رونمایی شد. فرماندهان سپاه اعلام کرده اند که ایران شهرهای موشکی بیشتری دارد. به گفته مقامهای سپاه، این پایگاههای موشکی که شامل «موشک در بردهای مختلف» در عمق ۵۰۰ متری زمین و زیر کوههای بلند ساخته شدهاند و «در همه پایگاههای بر روی پرتابگر سوار، آماده پرتاب و دستها بر روی ماشه است.» مقامهای سپاه همچنین از وجود ۱۴دپوی زیرزمینی در عمق ۳۰۰ تا ۵۰۰ متر برای نگهداری از سیستمهای موشکی ایران خبر دادهاند که مشخص نیست چند دپو در اختیار نیروی هوافضای سپاه پاسداران است.
==== ۲. کمیسیون امور مالى و ادارى ====
این کمیسیون به بررسى امور مالى و ادارى مجلس خبرگان میپردازد و داراى نه عضو اصلى و سه عضو علیالبدل است.
=== نیروی دریایی سپاه پاسداران ===
==== ۳. کمیسیون اصل ۱۰۷ و ۱۰۹ قانون اساسى ====
نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
به منظور آمادگى خبرگان براى اجراى اصل ۱۰۷ و شناخت حدود و شرایط مذکور در اصل ۵ و ۱۰۹ قانون اساسى، کمیسیونى مرکب از یازده عضو اصلى و چهار عضو علیالبدل، تشکیل مى شود تا درباره همه موارد مربوط به شرایط و صفات رهبر و درباره همه کسانى که در شرایط رهبرى قرار دارند، تحقیق و بررسى به عمل آورد و نتایج آن را به هیئت رئیسه ارائه کند. گزارش این کمیسیون، سرى تلقى میشود و به صورت اسناد طبقهبندى شده، حفاظت میشود و بدون تصویب مجلس خبرگان، در اختیار دیگرى قرار نمیگیرد، مگر ولی فقیه، که عنداللزوم به اطّلاع وى میرسد.
«سازمان تحقیقات و جهاد خودکفایی» یک مرکز علمی آموزشی است که در حوزه صنایع دریایی و ساخت سلاح فعالیت میکند.
==== ۴. کمیسیون سیاسى - اجتماعى ====
به منظور آگاهى مستمر اعضاى مجلس خبرگان از تحولات مهم داخلى و خارجی، به ویژه در زمینه مسائل سیاسى، فرهنگى، مدیریتى، امنیتى و اقتصادى تشکیل میشود و موظف است با تشکیل جلسات با حضور نخبگان و مسئولان امور سیاسى، امنیتى، فرهنگى، اقتصادى، اجتماعى، مسائل مهم داخلى و جهانى را که به نحوى، به انجام وظایف خبرگان، به ویژه وظایف مذکور در اصول ۱۰۷ و ۱۰۹ قانون اساسى، مربوط میشود، مورد بررسى قرار دهد و گزارش آن را به هیئت رئیسه تقدیم کند تا در اولین اجلاسیه خبرگان، به اطلاع اعضا برسد.
این نیرو همچنین یک ایستگاه بینالمللی در محدوده تنگه هرمز احداث کرده است. ماموریتهای نیروی دریایی سپاه در این بخش از طریق یگان هوابرد و ناوگروه پیگیری میشود.
==== ۵. کمیسیون تحقیق موضوع اصل ۱۱۱ قانون اساسى ====
به منظور اجراى اصل ۱۱۱ قانون اساسى و براى نظارت بر استمرار شرایطى که در اصل ۵ و ۱۰۹ قانون اساسى براى رهبرى ذکر شده است و تصمیمگیرى در موارد فقدان آن، تشکیل میشود.
نیروی دریایی سپاه ، علاوه بر انجام ماموریتهای دفاعی و حفاظتی از مرزها، در برخی ماموریتهای دریایی مانند تامین تردد کشتیها و شناورهای تجاری و مبارزه با دزدان دریایی، مشارکت کرده است.
تحقیقات و مذاکرات این کمیسیون، محرمانه است. مجلس خبرگان، به وسیله این کمیسیون، موضوع نظارت بر رهبرى را به اجرا میگذارد. این کمیسیون، باید هرگونه اطلاعات لازم را در رابطه با اصل ۱۱۱، در محدوده قوانین و موازین شرعى، تحصیل کند و نسبت به صحت و سقم گزارشهاى مربوطه، بررسى لازم را به عمل آورد. سایر اعضاى خبرگان نیز، اطلاعات خود را در باره اصل ۱۱۱، در اختیار این کمیسیون قرار میدهند. کمیسیون، بعد از بررسى و تحقیق، در صورتى که مطالب مذکور را براى تشکیل اجلاس خبرگان، کافى نداند، موضوع را با عضو یا اعضاى خبرگان که اطلاعات را در اختیار گذاردهاند، در میان میگذارد و توضیحات خود را ارائه میکند و در صورتى که آنان قانع نشدند، اگر اکثریت نمایندگان، تقاضاى تشکیل جلسه فوقالعاده را کنند، اجلاسیّه مجلس خبرگان، برگزار میشود.
نیروی دریایی سپاه یکی از فعالترین نیروهای سپاه در حوزه درمان است. این نیرو در استانهای جنوبی کشور اقدام به ساخت درمانگاههای متعدد کرده است
==== ۶. کمیسیون بررسى راههاى پاسدارى و حراست از ولایت فقیه ====
به منظور بررسى راههاى حراست از ولایت فقیه، تشکیل میگردد. اهم وظایف آن، ارائه پیشنهاد به هیئت رئیسه در این امور است:
سابقه تلاشهای معطوف به تاسیس نیروی دریایی سپاه با اسم اختصاری «ندسا» به سال ۱۳۶۰ باز می گردد.در کوران جنگ ایران و عراق (۱۳۶۷-۱۳۵۹)، یگان دریایی سپاه که دو جزیره منطقه «خورموسی»، نخستین محل استقرار و فعالیتش بود، نطفه اولیه این نیرو محسوب می شود. این یگان از سال ۱۳۶۱، به تدریج از نظر عملیاتی تمام فعالیتهای نیروی دریایی ارتش را برعهده گرفت و توسعه یافت. این یگان در ابتدا تحت نظر «قرارگاه دریایی نوح» و «قرارگاه مسعودیه» فعالیت میکرد با این حال، صدور فرمان مورخ ۲۶ شهریور ۱۳۶۴ «آیتالله خمینی»، موقعیت آن را تغییر داد.
۱. تحقیق و پژوهش در موضوع حکومت اسلامى، بالاخص ولایت فقیه، تألیف و نشر آن به صورتهاى مناسب و پاسخ به شبهات.
در آن زمان، رهبر وقت جمهوری اسلامی در نامهای به «محسن رضایی»، فرمانده وقت سپاه دستور تشکیل «نیروهای زمینی، هوایی و دریایی» در سپاه را صادر کرد و «نیروی دریایی سپاه» تشیکیل شد. این نیرو از سال ۱۳۶۵ به رکن مهم ایران در برخی عملیاتهای دریایی در طول جنگ ایران و عراق تبدیل شد و در برخی عملیاتها مانند «والفجر ۸» نقش محوری بازی کرد. در این عملیات نیروهای ایران جزیره استراتژیک «فاو» در نزدیکی شهر «بصره» را در تسخیر کردند.
۲. معرفى ولایت فقیه در مجامع علمى داخل و خارج کشور و در سطح عموم مردم.
در دوران پس از جنگ، اولویت اول نیروی دریایی سپاه، حفظ موقعیت خود در «خلیج فارس» بود. «علی شمخانی»، فرمانده وقت نیروی دریایی ارتش، با حفظ سمت، نیروی دریایی سپاه را هم اداره میکرد. این وضعیت از سال ۱۳۶۹ تا ۱۳۷۶ ادامه یافت. از سال ۱۳۷۶، با تعیین فرماندهی مستقل، نیروی دریایی سپاه وارد دوران تازهای شد و مرحله اول تلاشها و راهبردهای نیروی دریایی سپاه برای حضور در مرزهای آبی رقم خورد.
۳. بررسى شیوههاى مناسب تدریس و ترویج اندیشه حکومت اسلامى و ولایتفقیه، در سطوح مختلف تحصیلى دانشآموزان و دانشجویان و نیز در سطح رسانههاى عمومى، خصوصا صدا و سیما و ارائه راهکارهاى مناسب به هیئت رئیسه مجلس خبرگان.
تاسیس «قرارگاه خاتمالانبیای ۲» در این دوران، یکی از نقاط عطف برنامهریزی اولیه سپاه در این راستا محسوب میشود. توسعه تجهیزات و تواناییهای نظامی و راهاندازی قرارگاههای منطقهای هم بخش دیگر پروژه نیروی دریایی سپاه برای تقویت موقعیت نظامی خویش بود. این موقعیت، پس از آنکه از سال ۱۳۷۸، نیروی دریایی سپاه مسئول تامین امنیت «تنگه هرمز» و خلیج فارس را بر عهده گرفت، به طرز محسوسی تقویت شد. این منطقه شامل ۱۲۰۰ کیلومتر مرز دریایی است.
=== دبیرخانه ===
دبیرخانه مجلس خبرگان نهادى است قانونى که زیر نظر هیئت رئیسه مجلس خبرگان، اداره میشود و براى انجام مأموریتها و مسئولیتها و تنظیم امور مربوط به مجلس خبرگان، تشکیل میگردد که بخشی از وظایف آن عبارت است از:
نیروی دریایی سپاه دارای ۵ منطقه عملیاتی است ولی این ماموریت را سپاه به طور عمده از طریق قرارگاه دریایی خاتم الانبیا ۲ انجام میدهد. در این منطقه، «قرارگاه خاتم الانبیا ۱» متعلق به ارتش هم فعالیت میکند ولی از نظر عملیاتی تحت نظر قرارگاه خاتم الانبیا ۲ قرار دارد. نیروی دریایی سپاه همچنین در شهرهای بوشهرِ، بندر لنگه، عسلویه، ماهشهر، جزیره ابوموسی و بندرعباس نیز پایگاه نظامی دارد.
==== بخش اول: ====
الف - تنظیم کلیه امور مربوط به مجلس، کمیسیونها و هیئت رئیسه و ارتباط با ریاست مجلس و برقرارى ارتباط متقابل.
این نیرو همچنین یک ایستگاه بینالمللی در محدوده تنگه هرمز احداث کرده است. ماموریتهای نیروی دریایی سپاه در این بخش از طریق یگان هوابرد و ناوگروه پیگیری میشود. این نیرو همچنین در چابهار و جاسگ دارای پایگاه است ولی تامین امنیت در «دریای عمان» بر عهده نیروی دریایی ارتش است. در شمال ایران، پایگاه دریایی «ثامنالحجج » متعلق به نیروی دریایی سپاه در بابلسر واقع شده است. این پایگاه مهمترین پایگاه دریایی سپاه در شمال ایران محسوب میشود.
ب - تنظیم روابط مجلس، کمیسیونها، هیئتها و اعضا، با ولی فقیه و دستگاههاى گوناگون کشور.
نیروی دریایی سپاه در ۵ حوزه شناوری، موشکی، تکاوری، هوادریا و پهپادی فعال است. پنج منطقه تحت نظر نیروی دریایی سپاه عبارتند از «منطقه یکم دریایی صاحبالزمان» واقع در بندرعباس. این منطقه، به لحاظ نزدیکی و دسترسی سریع به تنگه هرمز، مهمترین منطقه نیروی دریایی سپاه محسوب میشود. «منطقه دوم نوح نبی» در بوشهر واقع شده و مسئولیت حفاظت از «جزیره خارک» را بر عهده دارد. منطقه سوم «امام حسین» در بندر ماهشهر واقع شده است. منطقه چهارم «ثارالله» در بندر عسلویه واقع شده است. منطقه پنجم «امام محمدباقر» در بندرلنگه واقع شده و حفاظت از جزایر چهارگانه ابوموسی، تنب بزرگ و کوچک و سیری بر عهده آن است. این منطقه علاوه بر این جزایر، از نقطه انتهایی «جزیره قشم» تا غرب «جزیره کیش» را نیز تحت پوشش خود دارد.
ج - همکارى لازم با مسئولین ذیربط، در اجراى انتخابات مجلس خبرگان، با رعایت قانون و آییننامه انتخابات.
ستاد فرماندهی نیروی دریایی سپاه در بندرعباس مستقر است. این نیرو، علاوه بر انجام ماموریتهای دفاعی و حفاظتی از مرزها، در برخی ماموریتهای دریایی مانند تامین تردد کشتیها و شناورهای تجاری و مبارزه با دزدان دریایی، مشارکت کرده است.
د - معرفى نهاد خبرگان.
نیروی دریایی سپاه همچنین بارها از الگوهای تهاجمی که بر پایه جنگ نامتقارن با تکیه بر مینریزی در دریا و حمله با قایقهای تندرو و موشک و عملیاتهای انتحاری، استوار شده، خبر داده و در این زمینه رزمایشهای متعددی برگزار کرده است.
ه - چاپ و انتشار مصوبات مجلس، به صورت اختصاصى یا عمومى، حسب مورد با توجه به آییننامه خبرگان و انعکاس اخبار به رسانههاى گروهى با هماهنگى مقامات ذیربط.
فرمانده نیروی دریایی سپاه: فرمانده نیروی دریایی سپاه به پیشنهاد فرمانده کل سپاه و با حکم رهبر جمهوری اسلامی در مقام فرمانده کل قوا منصوب میشود. فرمانده نیروی دریایی سپاه، فرماندهان پنج منطقه تحت نظر این نیرو را منصوب میکند. فرماندهان نیروی دریایی سپاه به ترتیب عبارت بودهاند از: «حسین علایی»، مهر ۱۳۶۴ تا دی ۱۳۶۹، «علی شمخانی»، دی ۱۳۶۹ تا شهریور ۱۳۷۶، «علی اکبر احمدیان»، شهریور ۱۳۷۶ تا تیر ۱۳۷۹، «مرتضی صفاری»، از تیر ۱۳۷۹ تا اردیبهشت ۱۳۸۹، «علی فدوی» از اردیبهشت ۱۳۸۹ تا شهریور ۱۳۹۷، «علیرضا تنگسیری»، شهریور ۱۳۹۷ تاکنون (دیماه ۱۳۹۷).
و - تحقیق و پژوهش در موضوع حکومت اسلامى، بالأخص ولایت فقیه، تألیف و نشر آن به صورتهاى مناسب، معرفى ولایت فقیه در مجامع علمى داخل و خارج کشور و در سطح عموم مردم براساس سیاستگذارى کمیسیون بررسى راههاى پاسدارى و حراست از ولایتفقیه، پس از تأیید هیئت رئیسه.
نماینده ولی فقیه: مسئول نمایندگی ولی فقیه در نیروی دریایی سپاه توسط نماینده ولی فقیه در سپاه منصوب میشود. نمایندگی ولی فقیه در سپاه، در مناطق پنجگانه تحت کنترل نیروی دریایی ارتش نیز دفتر دارد. مسئولان این نمایندگیها نیز توسط نماینده ولی فقیه در سپاه منصوب میشود. نماینده ولی فقیه در نیروی دریایی سپاه، مسئول انتصاب معاون سیاسی و معاون روابط عمومی و تبلیغات نیروی دریایی سپاه نیز است.
ز - تهیه بولتن حاوى اخبار و گزارشات مربوط به امور رهبرى، نمایندگان رهبرى در ارگانها و نهادها، نهادهاى وابسته، مسئله ولایت فقیه، مسائل سیاسى و بینالمللى و مسائل جارى کشورى که میتواند در وسعت بینش و بالمآل در تصمیمگیرى خبرگان مؤثر باشد.
معاونتها: در زیرمجموعه فرمانده نیروی دریایی، جانشین فرمانده حضور دارد که توسط فرمانده سپاه منصوب میشود. در این نیرو، معاونتهای اطلاعات، بازرسی و تعالی، فرهنگی، ایمنی و اقدامات تامینی، آموزش، عملیات، هماهنگکننده، نیروی انسانی و بهداری فعال هستند.
==== بخش دوم: ====
الف - تهیه دستور کار جلسات عادى و فوقالعاده مجلس و ارائه به هیئت رئیسه.
قرارگاه خاتمالانبیای ۲: مهم ترین ماموریت نیروی دریایی سپاه تامین امنیت تنگه هرمز و خلیج فارس است. نیروی دریایی سپاه این ماموریت را از طریق پایگاههای مستقر در ۵ منطقه عملیاتی این نیرو در جنوب ایران انجام میدهد. قرارگاه دریایی خاتم الانبیا ۲ اما مهمترین مرکز در ایفای این ماموریت به ویژه در صورت نیاز به عملیات نظامی و شرایط جنگی است. در این منطقه، قرارگاه خاتم الانبیا ۱ متعلق به ارتش هم فعالیت می کند ولی از نظر عملیاتی، قرارگاه سپاه مهمتر است. هر دو قرارگاه، تحت نظر «قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا» فعالیت میکنند که در تهران واقع شده است. این قرارگاه که در سالهای پایانی جنگ، مهمترین رده برای تصمیمگیری درباره عملیاتهای نظامی بود، در حال حاضر طراحی و هماهنگی عملیاتی نیروهای مسلح را بر عهده دارد و بر کار قرارگاههای نظامی ایران در مناطق مختلف کشور نظارت میکند.
ب - تهیه گزارشها و منابع لازم در زمینه مسائل فقهى، فرهنگى، اجتماعى و سیاسى، در حوزه مسئولیت خبرگان، براى اعضاى هیئت رئیسه و ریاست مجلس و خبرگان.
تیپ موشکی «عاصف»: تیپ موشکی عاصف در میناب واقع شده و مهمترین تیپ موشکی این نیرو محسوب میشود. در زیرمجموعه این تیپ، چهار گردان فعالیت دارند.
ج - تهیه صورت مذاکرات مجلس و کمیسیونها و هیئتها.
نیروهای ویژه تکاوری اباعبدالله: نیروهای ویژه تکاوری «اباعبدالله» یکی از مهمترین یگانهای نیروی دریایی سپاه محسوب میشود. این یگان مستقل نظامی ویژه (Sepah Navy Special Force) در سال ۱۳۸۶ تاسیس شد. محل شروع فعالیت این یگان، جزیره فارور در فاصله ۲۵ کیلومتری مرز ایران بود. تعداد نیروهای ویژه مستقر در این یگان، ۵۰۰ تا ۶۰۰ نفر اعلام شده است. این یگان ویژه که در حال حاضر به تیپ تبدیل شده است، در برخی ماموریتهای دریایی مقابله با دزدان دریایی نیز مشارکت داشته است. در خرداد ۱۳۹۵، «علی فدوی», فرمانده وقت نیروی دریایی سپاه از اجرای برنامههای عملیاتی و آموزشی برای نیروهای محور مقاومت در یگان ویژه سپاه خبر داده بود. منظور از محور مقاومت، شیعیان ساکن کشورهای سوریه، عراق، لبنان، افغانستان و پاکستان است که به طور مدوام از سوی سپاه پاسداران جذب میشوند و پس از دریافت آموزشهای نظامی لازم، به مناطق جنگی یا ماموریتهای مدنظر سپاه اعزام میشوند.
د - نگهدارى و طبقهبندى و بایگانى اسناد و مدارک مربوط و نیز مصوبات مجلس و کمیسیونهاى خبرگان، با استفاده از امکانات و تجهیزات لازم.
تیپ تکاوران و تفنگداران دریایی امام سجاد: تیپ تکاوران و تفنگداران دریایی «امام سجاد» در جزیره ابوموسی واقع شده و بخشی از ماموریتهای پدافندی سپاه در حفاظت از جزایر ایرانی در خلیج فارس را بر عهده دارد. مهمترین جزایر تحت پوشش این تیپ عبارتند از سیری، تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی. علاوه بر تیپ امام سجاد، «تیپ مستقل انصارالحجه» هم در این مناطق به ایفای ماموریت مشغول هستند.
ه - تهیه مواد و متون لازم، جهت اعلام مواضع، براى هیئت رئیسه و تنظیم پیشنویس بیانیهها.
شهر شناور زیرزمینی: وجود «شهر شناور زیرزمینی» در بهمن سال ۱۳۹۴ اعلام شد. نیروی دریایی سپاه اعلام کرد که در این شهر زیرزمینی، موشکهایی چون «حوت» و شناورهای تندرو مثل «قایق دوزیست» نگهداری میکند. درباره تعداد این شهرها گزارشی منتشر نشده است.
و - تهیه طرح تشکیلات دبیرخانه، براى تصویب هیئت رییسه و سازمان مدیریت و برنامهریزى.
دانشگاه دریایی امام خامنهای: این دانشگاه که در زیباکنار گیلان قرار دارد، ابتدا به صورت «دانشکده علوم و فنون دریایی امام خامنهای» فعال شد و از سال ۱۳۹۵ و با تجمیع دانشکده علوم شناوری چالوس، دانشکده موشکی و دانشکده دریایی بندرعباس، فعالیتهای خود را توسعه داد.
شرایط انتخابات مجلس خبرگان
مرکز عالی تربیت جهادی و تکاوری سیدالشهدا: مرکز عالی تربیت جهادی و تکاوری «سیدالشهدا» در سال ۱۳۶۲ تاسیس شده است. آموزش غواصی، ملوانی و موتورهای مکانیک بنزینی در این مرکز صورت میگیرد.
الف) تعداد خبرگان
سازمان تحقیقات و جهاد خودکفایی: «سازمان تحقیقات و جهاد خودکفایی» یک مرکز علمی آموزشی است که در حوزه صنایع دریایی و ساخت سلاح فعالیت میکند. دفتر مرکزی این سازمان در تهران، جنب ستاد نیروی دریایی سپاه قرار دارد ولی عمده فعالیت های آن در استانهای جنوبی ایران متمرکز شده است. ساخت قایق و شناورهای تندرو، ساخت ناوشکن و زیردریایی و ارتقای توان تسلیحاتی بالگرد و شناور، از جمله دستورکار این مرکز اعلام شده است. این سازمان، پروژههای خود را در همکاری با «موسسه کشتیسازی شهید محلاتی»، وابسته به قرارگاه سازندگی خاتمالانبیای سپاه اجرایی میکند. سازمان تحقیقات و جهاد خودکفایی همچنین یکی از بانیان «مرکز نوآوری و رشد فناوری دریایی» است که در بندرعباس و با مشارکت «دانشگاه صنعتی امیرکبیر» راهاندازی شده است. نیروی دریایی سپاه همچنین در طراحی پروژههایش از « آزمایشگاه دریایی و حوضچه تفت» که واقع در «دانشگاه امام حسین» سپاه است، استفاده میکند.
ماده ۱ – عده نمایندگان مجلس خبرگان در هر استان، همان عدد دوره اول خواهد بود.
مرکز تحقیقات طب دریا: مرکز تحقیقات طب دریا در سال ۱۳۹۰ تاسیس شده است. این مرکز از نظر اداری وابسته به معاونت بهداری نیروی دریایی سپاه است ولی از نظر عملیاتی به عنوان یکی از مراکز تابعه پژوهشگاه طب رزمی «دانشگاه علوم پزشکی بقیهالله» فعالیت میکند. دانشگاه بقیهالله وابسته به سپاه است.
ماده ۲ – استانهایی که جدیداً تشکیل شده یا میشود با رعایت ماده اول، تعداد خبرگان به نسبت جمعیت هر استان بین استانهای جدید تقسیم میشود و از تاریخ آمارگیری سال ۱۳۶۵ به ازای هر یک میلیون نفری که به جمعیت هر استان اضافه شود یک نماینده دیگر به نمایندگان آن استان افزوده خواهد شد.
مدارس شجره طیبه: مجتمع مدارس «شجره طبیه» که شامل ۳۲ مدرسه است، وابسته به نیروی دریایی سپاه هستند. یکی از طرحهای مهم که در این مدارس اجرایی میشد، «طرح رهروان شهید فهمیده» بود. در این طرح که در استانهای خوزستان، بوشهر، هرمزگان و سیستان و بلوچستان اجرا میشود، دانشآموزان بالای ۱۳سال دو دوره آموزشی ۴۵ روزه و یکساله را میگذارند تا با نیروی دریایی سپاه در ارتباط باشند. این مدارس در پیوند با نهادهای مذهبی و آموزشی مشهور به «بیتالزهرا»، یک شبکه مذهبی-آموزشی در استانهای جنوبی کشور تشکیل داده است. این مدارس به برگزاری دوره های آموزش قرآن از طریق شیوه های نوین ، طراحی مسابقه نقاشی، کاردستی و قصه گویی می پردازند.
ب) شرایط انتخاب شوندگان
مراکز درمانی: نیروی دریایی سپاه یکی از فعالترین نیروهای سپاه در حوزه درمان است. این نیرو در استانهای جنوبی کشور اقدام به ساخت درمانگاههای متعدد کرده است که علاوه بر خدمات رسانی به پرسنل نیروی دریایی، به صورت عمومی نیز خدمات بهداشتی و درمانی عمومی و تخصصی ارائه میدهند.
ماده ۳ – خبرگان منتخب مردم باید دارای شرایط زیر باشند:
«بیمارستان صاحبالزمان بندرعباس»: یک بیمارستان ۹۶ تختی است و دارای سی تی اسکن، ام آر آی و سنگ شکن برای (درمان سنگ کلیه) است. به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، بیمارستان روزانه ۲۰۰۰ مورد ارجاع دارد و شامل آزمایشگاه، رادیولوژی و واحدهای تخصصی، از جمله CCU و ICU می باشد.
الف – اشتهار به دیانت و وثوق و شایستگی اخلاقی
«بیمارستان حضرت قائم بوشهر»: این بیمارستان ۶۴ تختی است. خدمات این بیمارستان شامل خدمات اورژانس، آزمایشگاه، رادیولوژی، اتاق عمل، جراحی زنان و مردان، داخلی، زنان و مردان داخلی، مراقبتهای زایمان و پس از زایمان، مراقبتهای ویژه، اطفال و مراقبت از کودکان است.
ب – اجتهاد در حدی که قدرت استنباط بعض مسائل فقهی را داشته باشد و بتواند ولی فقیه واجد شرایط رهبری را تشخیص دهد.
«بیمارستان مسلمین شیراز»: در سال ۱۳۱۰ از طریق وقف تاسیس شد. در اوایل انقلاب، این بیمارستان به سپاه پاسداران و در سالهای بعد مدیریت این بیمارستان به نیروی دریایی سپاه واگذار شد. این بیمارستان به عموم مردم، به ویژه اعضای نیروهای مسلح، خدمات ارائه میدهد و شامل واحدهای جراحی، ارتوپدی، چشم پزشکی، اورولوژی، زنان و زایمان، ENT، داخلی و گوارش، بیماریهای عفونی ، آلرژی و کودکان، نوزادان و واحدهای قلب و عروق است.
ج – بینش سیاسی و اجتماعی و آشنایی با مسائل روز.
این بیمارستان همچنین دارای واحدهای دیگری مانند اورژانس، رادیولوژی (MRI، CT Scan، Sono، OPG، پوکی استخوان، ماموگرافی)، آزمایشگاه، فیزیوتراپی، آئومیتی، اپتیک، دندانپزشکی و همچنین بخشهای ویژه، از جمله CCU، ICU و NICU است.
د – معتقد بودن به نظام جمهوری اسلامی ایران.
«بیمارستان ماهشهر»: در سال ۱۳۹۶ افتتاح شد. این بیمارستان خدمات اضطراری ارائه داده و به واحدهای ویژه و بخشهایی نظیر آزمایشگاه، رادیولوژی، سونوگرافی، دندانپزشکی، فیزیوتراپی و داروسازی مجهز است.
ﻫ - نداشتن سوابق سوء سیاسی و اجتماعی.
بیمارستان عسلویه در بوشهر: افتتاح این بیمارستان ۳۶ تختی در مرداد ۱۳۹۷ انجام شد. اجرای این پروژه توسط وزارت بهداشت و نیروی دریایی سپاه پاسداران تامین میشود.
تبصره ۱ – مرجع تشخیص دارا بودن شرایط فوق، فقهای شورای نگهبان قانون اساسی میباشند.
بیمارستان بندر لنگه: یک بیمارستان ۳۲ تختی است و توسط «دانشکده پزشکی هرمزگان» و نیروی دریایی سپاه در منطقه پنج استان هرمزگان تاسیس شده است. بیمارستان دارای واحدهای داروخانه، آزمایشگاه، سونوگرافی، رادیولوژی از جمله خدمات پزشکی عمومی، فیزیوتراپی، داخلی، چشم پزشکی، جراحی بینی و گلو، زنان و کودکان است.
تبصره ۲ – کسانی که ولی فقیه – صریحاً و یا ضمناً – اجتهاد آنان را تأیید کرده باشد، از نظر علمی نیاز به تشخیص فقهای شورای نگهبان نخواهند داشت.
درمانگاه «سید الشهدا» درچابهار: این درمانگاه به بیماران قرار ملاقات ارائه میدهد و دارای خدمات تخصصی پزشکی مانند دندانپزشکی، اتاق اورژانس، زنان، کودکان و متخصصان گوارش است.
تبصره ۳ – ضرورت ندارد که نمایندگان، ساکن و یا متولد حوزه انتخابیه خود باشند.
بیمارستان «خاتم الانبیا» درجاسگ قشم: در سال ۱۳۸۶ با ۳۲ تخت تاسیس شد و در سال ۱۳۹۶ به ۶۴ تخت ارتقا یافت. واحدهای بیمارستان شامل واحدهای CCU و روانپزشکی و سه اتاق عمل جراحی هستند. همچنین دارای واحدهای ویژهای در پزشکی داخلی، اطفال، زنان، جراحی، دیالیز و تالاسمی است.
ج) شرایط انتخابکنندگان
علاوه بر این، نیروی دریایی چند بیمارستان صحرایی در این مناطق راهاندازی کرده است.
ماده ۴ – انتخابکنندگان باید دارای شرایط ذیل باشند:
«قرارگاه قمر بنی هاشم»: نیروی دریایی سپاه در حوزه فعالیتهای اقتصادی به طور عمده در پروژههای ساخت اسکله و موجشکن حضور دارد. این نیرو در یک پروژه بزرگ، برنامه ساخت و ایجاد ۳۰۰موج شکن در جنوب ایران را پیش میبرد. این نیرو همچنین از طریق بنیاد تعاونی مسکن، در فعالیتهای مسکنسازی مشارکت دارد که تحت پوشش فعالیتهای خیریه در مناطق محروم صورت میگیرد. سایر فعالیتهای اجتماعی نیروی دریایی سپاه در قالب قرارگاه قمر بنی هاشم انجام میشود. ساخت پروژههای عمرانی کوچک، توزیع مواد غذایی، ساخت مسکن و ... از محورهای فعالیت این قرارگاه است. مقامهای دولت حسن روحانی همچنین از مشارکت با نیروی دریایی سپاه برای توسعه سواحل جنوبی ایران از جمله ساخت فرودگاه و اسکه در جزایر ایران خبر داده و گفتهاند مبارزه با قاچاق کالا در خلیج فارس به سپاه واگذار شده است. از جزییات این همکاریها و نحوه مشارکت و فعالیت سپاه در فعالیتهای مبارزه با قاچاق کالا گزارشی منتشر نشده است. سپاه پاسداران در طول دو دهه گذشته، متهم بوده که از طریق اسکلههایی که در بنادر جنوبی ایران در اختیار دارد، اقدام به قاچاق کالا به داخل ایران کرده است.
الف – تابعیت جمهوری اسلامی ایران
=== سازمان بسیج مستضعفین ===
ب – داشتن پانزده سال تمام
بسیج مستضعفین؛ سازمانها و معاونت ها
از آذر ۱۳۹۵ تا کنون سردار «غلامحسین غیبپرور»، رئيس سازمان بسیج است.
د) مدت
از فروردین ۱۳۹۷ به بعد، «سردار محمدحسین سپهر» به عنوان جانشین فرمانده بسیج در حال فعالیت است.
ماده ۵- خبرگان برای مدت هشت سال، انتخاب میشوند و شش ماه به پایان هر دوره باید انتخابات دوره بعد آغاز گردد، به طوری که سه ماه به پایان هر دوره، انتخابات دوره بعد خاتمه یافته باشد.
سابقه «سازمان بسیج دانشآموزی» به سال ۱۳۶۳ و تشکیل «دفتر بسیج دانش آموزی» باز میگردد که به طور عمده ماموریت «آموزشهای نظامی» به دانشآموزان را بر عهده داشت.
=== آییننامه داخلی مجلس خبرگان ===
ماده ۱۲ – جلسات مجلس خبرگان، با حضور دو سوم کل خبرگانی که میباید انتخاب گردند، رسمیت مییابد.
نخستین واحد بسیج دانشجویی، دیماه ۱۳۶۹ در دانشگاه تهران تاسیس و مسئولیت راهاندازی دفاتر بسیج در سایر دانشگاهها را بر عهده گرفت.
ماده ۱۳ – مصوبات مجلس خبرگان، با موافقت نصف به علاوه یک حاضران، معتبر است، مگر در مورد تعیین رهبر که موافقت دو سوم حاضران معتبر میباشد.
سازمان بسیج عشایر در ۲۷ استان ایران در حال فعالیت است. تعداد اعضای این سازمان در سال ۱۳۹۵، ۵۲۵ هزار نفر اعلام شده است.
ماده ۱۴ – جلسه افتتاحیه، به وسیله هیئت نظارت مرکزی، با تلاوت آیاتی از قرآن کریم آغاز میگردد ، سپس رئیس هیئت نظارت، از هیأت رئیسه سنی – که قبلاً بر مبنای شناسنامه تعیین شدهاند – دعوت میکند تا به جایگاه مخصوص روند و اداره جلسه را به عهده گیرند.
مسئولان سازمان در سال ۱۳۹۶، اعلام کردهاند ۶۴ درصد کارمندان دولتی عضو بسیج کارمندی هستند.
تبصره – هیئت رئیسه سنی ، مرکب است از رئیس، نایب رئیس از سالمندترین و دو منشی از جوانترین اعضای حاضر در جلسه.
تا سال ۱۳۸۰، بسیج طلاب بخشی از سازمان بسیج دانشجویی بود. از سال ۱۳۸۰ با دستور آیتالله خامنهای، این بخش منفک و مسئولیت اداره آن به نماینده ولی فقیه در بسیج محول شد.
ماده ۱۵ – صورت جلسات به وسیله نوار، ضبط و بوسیله تندنویس، پیاده میشود و به امضای رئیس یا نایب رئیس میرسد.
پس از حسین طائب، از ۱۲مهر ۱۳۸۸ تا ۱۷آذر ۱۳۹۵، «محمدرضا نقدی» ریاست سازمان بسیج را بر عهده گرفت.
صورت جلسه انتخاب رهبر، باید به امضای همه اعضای حاضر در جلسه برسد.
سابقه تشکیل بسیج مستضعفین به ۵ آذر ۱۳۵۸ باز میگردد، یک سال بعد این نهاد با رای مجلس قانونی شد تا به یکی از ابزارهای تحقق رویای «آیتالله روحالله خمینی»، رهبر سابق جمهوری اسلامی برای تشکیل ارتش ۲۰ میلیونی تبدیل شود. لایحه قانون تشکیل بسیج به عنوان یک نهاد دولتی در تاریخ ۱۰ اردیبهشت ۱۳۵۹ به تصویب هیات وزیران رسید و برای تصویب نهایی به مجلس فرستاده شد. طبق این لایحه، «سازمان بسیج ملی»، «زیر نظر فرمانده کل قوا و وابسته به وزارت کشور» تشکیل و مقرر شد شرح وظایف و تشکیلات و پستهای بسیج را «سازمان امور اداری و استخدامی کشور» تهیه و آییننامههای اجرایی به تصویب هیات وزیران برسد.
ماده ۱۶ – در آغاز نخستین جلسه رسمی، خبرگان مراسم تحلیف را بدین صورت برگزار میکنند: «ما در برابر قرآن مجید و مردم شریف ایران، به خدای متعال، سوگند یاد میکنیم که در ایفای وظیفه سنگینی که به عهده داریم، یعنی تشخیص و معرفی بهترین فرد، برای مقام والای رهبری امت، خود را در پیشگاه مقدس خداوند و در برابر ملت غیور ایران، مسئول بدانیم و کوچکترین مسامحه و خیانت را روا نداریم››.
آییننامه اجرایی بسیج در تاریخ ۱۹ تیرماه ۱۳۵۹، در هیات وزیران مصوب و تعیین فرماندهی آن بر عهده رهبر و تعیین خط مشی آن بر عهده شورای عالی دفاع گذاشته شد. با این وجود، چند ماه بعد و در نخستین تغییر مهم تاریخچه بسیج، با تصویب مجلس، «سازمان ملی بسیج» به سپاه پیوست. قانون ادغام سازمان بسیج ملی در سپاه، مصوب ۲۹ بهمن ۱۳۵۹ مجلس شورای اسلامی است و از تاریخ تصویب این قانون، «مسئولیت اداره و فرماندهی» بسیج به سپاه واگذار شد. پس از این دوران، بسیج در قالب یک واحد سپاه در زمینه جذب، آموزش و اعزام رزمنده به جبهههای جنگ ایران و عراق فعالیت خود را آغاز کرد. در همین دوران در زیرمجموعه واحد بسیج، گروههای مقاومت و پایگاههای مقاومت تعریف میشوند و دامنه نفوذ این واحد در شهرهای کوچک و بزرگ گسترش یافت. همکاری با «کمیتههای انقلاب اسلامی» در راستای تامین امنیت شهرها، همکاری با نهادهای امنیتی و تبلیغاتی و مشارکت با نهادهای نظامی در سرکوب برخی ناامنیهای منطقه ای از دیگر فعالیتهای پراکنده بسیج در سالهای ابتدایی پس از انقلاب ۱۳۵۷ است.
ماده ۱۷ – هیئت رئیسه سنی بلافاصله به انتخاب هیئت رئیسه دائم، میپردازد.
با تصویب اساسنامه سپاه در ۱۵ شهریور سال ۱۳۶۱، بسیج دارای ساختار سازمانی و تشکیلاتی شد و به طور کامل در سپاه ادغام شد. در اساسنامه سپاه یک فصل جداگانه به «واحد بسیج مستضعفین» اختصاص یافته است. «ایجاد توانایی لازم در کلیه افراد معتقد به قانون اساسی و اهداف انقلاب اسلامی به منظور دفاع از کشور و نظام جمهوری اسلامی و همچنین کمک به مردم هنگام بروز بلایا و حوادث غیرمترقبه» هدف تشکیل بسیج اعلام شده است. بسیج در این راستا اجازه «آموزش نظامی» محدود، «تعلیم و تربیت در زمینههای عقیدتی و سیاسی» یافته است. در این دوران علاوه بر مشارکت در جنگ، مقدمات گسترش پایگاههای مقاومت بسیج در شهرها و همچنین همکاری با آموزش و پرورش برای آموزش نظامی در مدارس شروع میشود. این همکاری در دوران پس از جنگ در حوزه آموزشی و اجتماعی گسترش بیشتری مییابد و بسیج به حوزههای دانشگاهی و اقتصادی نیز وارد میشود.
ماده ۱۸ – هیئت رئیسه دائم ، نیز مرکب است از ۴ نفر: رئیس، نایب رئیس و دو منشی که برای مدت دو سال با رأیگیری مخفی و اکثریت نسبی انتخاب میشوند.
از سال ۱۳۶۷ به بعد، سه تفکر عمده درباره بسیج وجود داشته است؛ گروهی میگفتند نیازی به بسیج به شکل سابق نداریم، برخی میگفتند بسیج باید در نیروی زمینی سپاه ادغام شود و گروهی معتقد بودند که بسیج باید به یک سازمان مستقل تبدیل شود. از سال ۱۳۶۸، تفکر سوم با حمایت «آیتالله علی خامنهای»، رهبر فعلی جمهوری اسلامی موفق شد سنگ بنای «نیروی مقاومت بسیج» را بگذارد. همگام با این تحول ساختاری، آیتالله خامنهای در مقام فرمانده کل قوا، حکم فرمانده بسیج را صادر کرد و بسیج به یک نیروی کلان همردیف با نیرویهای سه گانه و سپاه قدس تبدیل شد.
ماده ۱۹ – مجلس خبرگان سالی یکبار حداقل به مدت دو روز، اجلاسیه رسمی دارد.
در این دوران کار تفکیک بسیج از نیروی زمینی سپاه در طول یک فرایند ۵ ساله انجام شد. در این دوران بسیج دور تازهای از فعالیتهای اجتماعی با هدف «امر به معروف و نهی از منکر» را شروع کرد و با چراغ سبز دولت «هاشمی رفسنجانی» به حوزه فعالیتهای اقتصادی هم در قالب قرارگاههای عمرانی و اقتصادی مشهور به «قرب» وارد فضای اقتصادی شد.
ماده ۲۰ – در مواردی که هیئت رئیسه لازم بداند، یا ده نفر از اعضا کتباً پیشنهاد کنند، اجلاسیه فوقالعاده تشکیل میشود.
بروز برخی ناآرامیهای اجتماعی در شهرهایی چون مشهد و اسلامشهر در این دوران، توجه فرماندهان سپاه برای استفاده از ظرفیت بسیج برای سرکوب ناآرامیهای احتمالی را به خود جلب میکند و بسیج به عنوان یک رکن مهم فعالیتهای امنیتی وارد میدان میشود. تاسیس «صندوق قرضالحسنه بسیجیان»، بنیاد تعاون بسیج، موسسات علمی و آموزشی، فرهنگی و هنری و بهداشتی از دیگر مراحل بزرگ شدن بسیج در این دوران است. گام تکمیلی برای افزایش نفوذ بسیج در جامعه ایران، با گسترش تشکیلات بسیج دانش آموزی برداشته شد و به دنبال آن سازمان بسیج دانشجویی از راه رسید. انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۷۶، نقطه ورود بسیج به حوزه سیاست است و بسیج در این دوران به عنوان یک بازیگر مخالف دولت خاتمی و مجلس ششم به ایفای نقش میپردازد. در حوادث سال ۱۳۷۸ و برخورد با دانشجویان معترض، بسیج دومین تجربه درون شهری در سرکوب معترضان را از سر گذراند. اوج فعالیتهای سیاسی بسیج به انتخابات ۱۳۸۸ باز میگردد که بسیج مهمترین نقش را در سرکوب معترضان به نتیجه انتخابات ریاست جمهوری آن سال ایفا کرد.
ماده ۲۱ – وظیفه مجلس خبرگان در اجلاسیههای عادی خود ، اجرای اصل ۱۱۱ قانون اساسی و به بحث و تبادل نظر درباره مسائل مربوط به رهبری و تبادل نظر برای یافتن بهترین شیوه عمل در جهت ایفای این مسئولیت خطیر و پیشنهاد آن به مقام رهبری میباشد.
در این سال، بسیج یک مرحله تحول مهم را تجربه کرد و «مناطق مقاومت بسیج» در استانها به نیروی زمینی سپاه پیوستند، بازگشت به همان نقطه ای که سال ۱۳۶۸ دربارهاش بحث شده بود. این تحول مهم، سبب تغییر نام بسیج از «نیروی مقاومت بسیج» به «سازمان بسیج مستضعفین» شد. بر اساس این تغییرات، در هر استان، فرمانده سپاه استان، مسئولیت نواحی مقاومت شهرستانهای استان را بر عهده دارد.
ماده ۲۲ – این قانون در بیست و یک ماده و شش تبصره، در جلسه مورخه ۱۰/۷/۱۳۵۹ فقهای شورای نگهبان ، تنظیم و برای تصویب نهایی به خمینی ازائه شد.
پس از این دوران، مهمترین ماموریت سازمان بسیج، مقابله با «تهدید نرم» دشمنان علیه جمهوری اسلامی اعلام شد و دایره فعالیتهای اقتصادی بسیج در قالب «بنیاد تعاون بسیج» و «سازمان بسیج سازندگی» گسترش یافت.
== اجلاس خبرگان با خامنهای ==
حیدری کاشانی عضو مجلس خبرگان پس از جلسه ۱۸ آبان ۱۴۰۳ فاش کرد که در چهلمین روز کشته شدن حسن نصرالله، رهبر حزبالله لبنان و معاون او هاشم صفیالدین، خامنهای گفته که اعضای خبرگان باید برای شرایطی که او دیگر زنده نیست، آماده باشند تا بتوانند بهسرعت رهبر جدیدی انتخاب کنند.<ref>[https://www.iranintl.com/202411135874 سایت ایران اینترنشنال]</ref>
جمهوری اسلامی در سالهای اخیر کوشیده است واحدهای شبه نظامی شبیه بسیج در کشورهای سوریه و عراق نیز راه اندازی کند. در زیرمجموعه بسیج نهادهای متنوع اطلاعاتی، امنیتی و اقتصادی فعال هستند.
=== اطلاعیهی مجلس خبرگان پس از سقوط بشار اسد ===
بسم الله الرحمن الرحیم
اعضای بسیج در چهار دسته عمومی، فعال، کادر و ویژه فعالیت می کنند. اعضای عمومی، «عموم اقشار معتقد به قانون اساسی و اهداف انقلاب اسلامی» تعریف شدهاند که «دوره آموزش عمومی» را گذرانده و در «فعالیتهای پشتیبانی و رزمی زمان جنگ» و «فعالیتهای عمرانی، خدماتی، اجتماعی، سیاسی و اطلاعاتی» مشارکت دارند. اعضای فعال «پس از گذراندن دورههای آموزش عمومی، ساماندهی شده و با تداوم آموزش و برنامههای ویژه انسجام آنها حفظ خواهد شد.» این دو گروه از اعضا، حقوق ثابت دریافت نمیکنند. اعضای کادر نیز پس از دورههای آموزشی نظامی و دورههای عقیدتی و مدیریتی، واجد این عنوان میشوند. اعضای کادر در صورتی که سازمان بسیج قصد استخدام داشته باشد، در اولویت قرار دارند. اعضای ویژه بسیج، «صلاحیتهای یک پاسدار» را دارند و «دارای پرونده آموزش و فردی بوده» و در صورت نیاز «به صورت تمام وقت در اختیار سپاه قرار میگیرند.» دورههای آموزشی برای پرسنل کادر ثابت بسیج و بسیجی ویژه، شامل ۱۱ دوره در حوزههای پاسداری، جنگ، فرماندهی، علوم نظامی و علوم استراتژیک است.
بر اساس ماده ۴۲ اساسنامه سپاه، «کلیه افراد و مسئولین واحدهای ستادی بسیج و فرماندهان مراکز بسیج و فرماندهان منطقه مقاومت در شهرها، از پاسداران خواهند بود.» فرماندهان ناحیه مقاومت از میان «پاسداران یا اعضای ویژه بسیج» و فرماندهان پایگاه مقاومت از اعضای ویژه بسیج و فرماندهان گروههای مقاومت از اعضای فعال انتخاب میشوند. کوچکترین نهاد بسیج، «هستههای مقاومت» نام دارد.
تحولات اخیر منطقهی غرب آسیا به ویژه حوادث کشور سوریه گرچه با شیطنت رسانههای معاند و نشان دادن چهرهای موجه از تروریستهای تکفیری به طور نسبی افکار جهانیان را تحت تأثیر قرار داده، رهبر معظم انقلاب در بیانات جامع و حکیمانه خود به وضوح زوایایی از واقعیت این جریان شیطانی و دستهای پیدا و پنهان این اقدام شوم علیه محور مقاومت را تبیین فرمودند. مجلس خبرگان رهبری، ضمن قدردانی از مواضع روشنگرانه مقام معظم رهبری «مدظله العالی» در قبال مسائل سوریه و افق امیدوارانهای که معظم له نسبت به آینده سوریه، قیام جوانان سوری و گسترش سیطره محور مقاومت در منطقه ترسیم فرمودند و گرامیداشت یاد و خاطره رهبران بزرگ و شهیدان سرافراز جبهه مقاومت، تأکید میکند «مقاومت» و «ایستادگی» در برابر جبهه کفر و صهیونیسم جهانی به سردمداری آمریکای جنایتکار و اسرائیل غاصب، تنها راه پیروزی و غلبه بر دشمنان اسلام و مسلمین میباشد و سازش با زورگویان عالم حد یقف و پایانی ندارد.
افرادی که از سن ۱۶ سالگی عضو بسیج باشند، در صورت همکاری منظم، بخشی از فعالیتشان در بسیج به عنوان خدمت دوره سربازی آنها محسوب میشود و اعضای فعال و ویژه بسیج با مجوز «سازمان حفاظت و اطلاعات سپاه»، مجوز نگهداری و حمل سلاح دارند.
لذا به مردم عزیز و ولایتمدار به ویژه جوانان ایران اسلامی و کشورهای محور مقاومت میگوییم چنانچه در حادثه عاشورا و شهادت حضرت اباعبدالله الحسین علیه السلام و یاران آن حضرت و اسارت خاندان اهل بیت علیهم السلام و در دوران معاصر شاهد جنگ تحمیلی صدام خبیث علیه نظام نوپای جمهوری اسلامی ایران، جنگ ۳۳ روزه رژیم صهیونی با حزب الله لبنان و حوادث بعد از ۷ اکتبر و شهادت ۵۰ هزار انسان به ویژه زن و کودک بیگناه در غزه توسط رژیم تروریستی و نامشروع اسرائیل بودیم، تاریخ گواه این است که باطل اگرچه هیاهو و جولانی دارد، بر اساس وعده لایتغیر إلهی، مضمحل میشود و دوام و بقایی نخواهد داشت و سرانجام، نصرت و پیروزی از آن حق و پیروان آن خواهد بود و تنها راه غلبه بر باطل، تقویت ایمان، استقامت، عمل به تکلیف، حضور آگاهانه در صحنه و ارتقای بصیرت است.
در ادبیات سازمان بسیج، «ارتش ۲۰ میلیونی» به عنوان یک نماد اعلام شده از سوی آیتالله روحالله خمینی، رهبر سابق جمهوری اسلامی، هدف نهایی جذب و ساماندهی این تعداد عضو است. سهم بسیج ویژه در تامین این ارتش، ۳۰۰ هزار نفر، سهم بسیج فعال ۳.۷ میلیون نفر و سهم بسیج عادی ۱۶ میلیون نفر در نظر گرفته شده بود. در سالهای اخیر فرماندهان بسیج ادعا کردهاند که تعداد اعضای بسیج از این سقف عبور کرده و به بیش از ۲۵ میلیون نفر رسیده است. اثبات یا رد چنین ادعایی در حال حاضر ممکن نیست، چون دسترسی به اسناد و مدارک این سازمان ممکن نیست و این سازمان نیز برای اثبات ادعاهای خود مدارکی را در اختیار رسانهها قرار نداده است. این وضعیت درباره اغلب آمارهایی که درباره فعالیتهای سازمان بسیج منتشر میشود و در این چارت مطرح شده، نیز صادق است. در حال حاضر تنها منبع آماری درباره فعالیتها و دستاوردهای سازمان بسیج، خود این سازمان است و هیچ نهاد ناظر یا رسانه مستقلی امکان دسترسی یا راستیآزمایی این دادهها را ندارد. طرح این دادهها در این چارت، به معنای تایید این دادهها نیست و نقل ادعاهای مطرحشده از سوی مقامهای سازمان بسیج مستضعفین محسوب میشود.
رئيس سازمان بسیج: رئيس سازمان بسیج مستضعفین به پیشنهاد فرمانده کل سپاه و توسط رهبر جمهوری اسلامی منصوب میشود. رئيس سازمان بسیج، «جانشین فرمانده کل سپاه در امور بسیج» محسوب میشود. رئيس سازمان بسیج همچنین عضو شورای فرهنگ عمومی کشور، شورای عالی جوانان و شورای اجتماعی کشور است. «امیر مجد»، «احمد سالک» و «احمدرضا اخوان»، حدفاصل سال ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۱ فرماندهی بسیج را بر عهده داشتند. از ۲۰ اسفند ۱۳۶۱ تا سال ۱۳۶۸ «محمدعلی رحمانی»، فرمانده بسیج بود. از ۱۰ اسفند ۱۳۶۸ این مسئولیت بر عهده «سردارعلیرضا افشار» قرار گرفت. «حجازی» از ۲۰ اسفند ۱۳۷۶، فرمانده بسیج شد و دوران مسئولیت او تا سال ۱۳۸۷ طول کشید. از سال ۱۳۸۷ همگام با تحولات ساختاری سپاه، فرمانده سپاه، رئيس سازمان بسیج شد و فرد جانشین او در بسیج، فرمانده بسیج محسوب میشود. بر همین اساس، از ۲۲ تیرماه ۱۳۸۷، «حسین طائب» فرمانده بسیج بود. پس از حسین طائب، از ۱۲مهر ۱۳۸۸ تا ۱۷آذر ۱۳۹۵، «محمدرضا نقدی» این مسئولیت را بر عهده گرفت. از آذر ۱۳۹۵ تا کنون سردار «غلامحسین غیبپرور»، رئيس سازمان بسیج است.
محمدعلی موحدی کرمانی
جانشین فرمانده بسیج: جانشین فرمانده بسیج، نفر دوم این سازمان در امور اداری و داخلی محسوب می شود و توسط فرمانده کل سپاه منصوب می شود. از فروردین ۱۳۹۷ به بعد، «سردار محمدحسین سپهر» به عنوان جانشین فرمانده بسیج در حال فعالیت است.
رئیس مجلس خبرگان رهبری<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/4407944/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%87-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C-%D8%AA%D8%AD%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%AE%DB%8C%D8%B1-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D9%88-%D8%B3%D9%88%D8%B1%DB%8C%D9%87 سایت خبرگزاری صدا و سیما]</ref>
نماینده ولیفقیه در بسیج: مسئول نمایندگی ولی فقیه در بسیج توسط نماینده ولی فقیه در سپاه منصوب می شود. «دفتر تایید محتوا» از دیگر زیرمجموعه های مهم نمایندگی ولی فقیه در بسیج است که به ارزیابی و تایید محتوای برنامههای تبلیغاتی این سازمان میپردازد. «حجتالاسلام محمدرضا تویسرکانی»، هماکنون نماینده ولی فقیه در بسیج است.
== اعضای مجلس خبرگان ==
اسامی کلیه اعضای مجلس خبرگان رهبری بر مبنای حروف الفبا از دوره او تا آخر
معاونتهای بسیج: در ساختاراداری بسیج ۱۵معاونت شامل «معاون اجرایی»، «معاون عملیات»، «معاون بازرسی و تعالی»، «معاون فرهنگی و اجتماعی»، «معاون هماهنگ کننده»، «معاون برنامهریزی»، «معاون فناوری اطلاعات و ارتباطات»، «معاون پارلمانی»، «معاون اداری و مالی»، «معاون تعلیم و تربیت»، «معاون آموزش»، «معاون علمی، پژوهشی و فناوری»، «معاون مقاومت مردمی»، «معاون روابط عمومی» و «معاون سیاسی» به چشم میخورند. معاون سیاسی بسیج توسط نماینده ولی فقیه در بسیج منصوب میشود.
از این افراد ۳ نفر ۶ دوره و ۸ نفر ۵ دوره و ۱۵ نفر ۴ دوره نماینده بودند.<ref>[https://www.irna.ir/news/85414986/%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D9%82%D9%87-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%DA%86%D9%87-%DA%A9%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%D8%AC%D8%AF%D9%88%D9%84 سایت خبرگزاری جمهوری اسلامی]</ref>
سازمان حفاظت اطلاعات بسیج:سازمان «حفاظت اطلاعات بسیج»، یک سازمان امنیتی داخلی است که حضور رسانهای و اجتماعی بسیار کمرنگی دارد. مسئول این سازمان با حکم فرمانده کل سپاه تعیین میشود. این سازمان یک تشکیلات داخلی محسوب میشود که مراقبت و نظارت امنیتی درون سپاه را برعهده دارد و گزارش فعالیتهای خود را به سازمان حفاظت اطلاعات سپاه ارائه میدهد. رئیس سازمان حفاظت اطلاعات بسیج، «سردار مرتضی نصیری» است. سازمان حفاظت اطلاعات سپاه، نماینده مستقر در سازمان حفاظت اطلاعات بسیج دارد.
رضا استادی
سازمان بسیج سازندگی: سازمان بسیج سازندگی ۱۷ اردیبهشت سال ۱۳۷۹ به فرمان آیتالله علی خامنهای تشکیل و جایگزین «جهاد سازندگی» شد. آیتالله خامنهای در دیدار با فرماندهان سپاه و بسیج، این طرح را ایده شخصی خودش اعلام کرده و هدف طرح را سازماندهی جوانان برای حضور در مناطق محروم و فعالیتهای عمرانی، اعلام کرده و شناسایی حوزهها و تامین بودجه را به دولت واگذار کرده است. فرمانده بسیج سازندگی با حکم فرمانده بسیج منصوب میشود. در زیرمجموعه این سازمان، «قرارگاه گروههای جهادی» فعال است که در همه استانها تشکیل شده است. نهاد رابط بین دولت و سازمان بسیج سازندگی، کارگروهی موسوم به «ستاد پشتیبانی از اردوهای جهادی» است. ریاست این کارگروه در سطح ملی با وزیر کشور است و سطح استانی با ریاست استانداران، فعالیت میکند. حوزههای فعالیت سازمان بسیج سازندگی بر اساس آیین نامه اجرایی که سال ۱۳۸۶ به تصویب هیات دولت رسیده، عبارتند از فعالیتهای عمرانی زودبازده در حوزه کشاورزی، عمرانی، صنایع تبدیلی، انرژی، راه و ساختمان و بهداشت و درمان، فعالیتهای عامالمنفعه در مناطق محروم، فعالیتهای امدادی در حوادث غیرمترقبه، فعالیتهای فرهنگی در حوزههای دینی، هنری، ورزشی، محیط زیست و سوادآموزی، فعالیتهای مردم یاری و پروژههای اقتصادی کم هزینه.
محمد امامی کاشانی ۵ دوره
سازمان بسیج سازندگی علاوه بر عقد قرارداد به عنوان پیمانکار با نهادهای دولتی، میتواند بودجه مورد نیاز طرح را به صورت مستقیم از سازمان برنامه و بودجه دریافت کند. سیر حرکت این سازمان در طول ۱۸ سال گذشته از اردوهای تابستانی برای فعالیتهای عمرانی در مناطق محروم به فعالیتهای اقتصادی تغییر کرده و هم از نظر فعالیتها و هم از نظر اعتباری از دولت تقریبا مستقل شده و به صورت موازی به فعالیت میپردازد. این سازمان اعلام کرده که در طول هر سال، بیش از ۸۰۰ هزار نفر را در قالب اردوهای جهادی به مناطق محروم برای انجام فعالیتهای عمرانی و خدماتی اعزام میکند. ارائه خدمات پزشکی و آموزشهای فرهنگی، مذهبی و اجتماعی از دیگر برنامههای اردوهای جهادی تابستانی است. همچنین بر اساس گزارش اردیبهشت ۱۳۹۷، رئيس سازمان بسیج سازندگی، این نهاد نظامی-اقتصادی تاکنون، ۱۴۵هزار واحد تولیدی در ۱۳حوزه ایجاد کرده است. حوزههای مسکن، صنایع تبدیلی و کشاورزی از حوزه های مورد علاقه سازمان بسیج سازندگی است که اکنون یک پیمانکار مهم اقتصادی و عمرانی محسوب میشود. این سازمان با حمایت شبکه بانکی وابسته به سپاه، در پرداخت تسهیلات بانکی به پروژههای اقتصادی نیز فعال شده است. از سال ۱۳۷۹ تا ۱۳۸۴، «سردار محمود صلاحی»، از سال ۱۳۸۴ تا ۱۳۹۲ «سردار مجید خراسانی»، از سال ۱۳۹۲ تا ۱۳۹۴، «ابراهیم عزیزی» و از سال ۱۳۹۴ تاکنون، سردار «نعمان غلامی»، فرمانده سازمان بسیج سازندگی بودهاند.
علی اسلامی
نهادهای فضای مجازی: سابقه ورود جدی بسیج به حوزه اینترنت به پاییز سال ۱۳۸۷ باز میگردد. «تولید و عرضه محتوای ارزشی در اینترنت» با راه اندازی «دههزار وبلاگ در دههزار پایگاه بسیج» نخستین گام این پروژه بود که آذر ۱۳۸۷ شروع شد. آموزشهای مهارتهای اولیه کامپیوتر و اینترنت و ایجاد وبلاگ، از مهمترین فعالیتهای این دوران بود. گام دوم این پروژه در سال ۱۳۸۸، تشکیل «شورای سایبری» بسیج بود. این شورا، در نخستین گام، اقدام به آموزش و تربیت «تکاور جنگ سایبری» کرد. هدف از تربیت این گروه، انجام فعالیتهای خرابکارانه در اینترنت از جمله هک کردن سایتها و ایمیلها بود و رویکرد بسیج در فضای مجازی را وارد فاز تهاجمی کرد. این سلسله فعالیتهای شبکهای، در طول یک دهه، در قالب نهادهای متعددی، ساماندهی شده است. در حال حاضر در سازمان بسیج، نهادهای متنوعی در حوزه فضای مجازی به فعالیت مشغول هستند که مهمترین آنها عبارتند از مرکز فضای مجازی سراج، و سازمان هنری و رسانهای اوج. به گفته معاون دادستان کل ایران، عبد الصمد خرم آبادی، در سال ۱۳۹۵ تعداد افراد همکار بسیج برای رصد فضای مجازی و گزارش اطلاعات به نهادهای امنیتی و قضایی، ۱۸هزار نفر بوده است.
محمدحسین احمدی شاهرودی
«مرکز فضای مجازی بسیج»:، یک شبکه گسترده اجرایی در حوزه مجازی است که به تولید محتوا برای فضای مجازی و شبکههای اجتماعی، برگزاری دورههای آموزشی، ساخت بازیهای اینترنتی و انیمیشن، برگزاری همایشهای فصلی و .... مشغول است. این سازمان در حال گسترش فعالیت خود در حوزه امنیت سایبری و رصد فضای مجازی با هدف تشکیل «لشکر سایبری بسیج» است. «مرکز تولید و نشر دیجیتال انقلاب اسلامی» موسوم به «متنا» نهاد تابع مرکز فضای مجازی می باشد در زمینه تولید انیمیشن، بازی های رایانه ای و نرم افزارهای چندرسانهای فعال است. از دیگر نهادهای مجازی وابسته به بسیج سازمان مجازی سراج است که هدف اعلام شده آن هماهنگ کردن گروههای انقلابی فردی و فعالان درگیر جنگ فرهنگی و تبدیل آنها به یک جنبش سیاسی است. تارنمای سازمان سراج در مردادماه سال ۱۳۹۵ و با حضور «سردار نجات»، معاون فرهنگی سپاه پاسداران و همچنین «کمیل خجسته»، کارشناس مسائل فضای مجازی و «منصور امینی»، رئیس سازمان فضای مجازی سراج رونمایی شد. ایجاد زیرساختهای نرمافزاری، برگزاری دورهها و نشستهای آموزشی، ساخت و شناسایی و تبلیغ نرمافزار تولید بازی از جمله فعالیتهای این مرکز برای هماهنگسازی و هدایت فعالان سایبری است.
صادق آملی لاریجانی
مراکز سازمان سراج عبارتند از:
علیرضا اسلامیان
کلینیک ترک اعتیاد مجازی: کلینیک سلامت ذهن فضای مجازی بوده که در زمینه «محوریت ترک اعتیاد به فضای مجازی و رفع آسیبهای این حوزه» فعالیت میکند.
ابراهیم امینی ۴ دوره
مرکز تربیت و آموزش: در سال ۱۳۹۳ با هدف «ترسیم نقشه راه و تدوین نظام جامع آموزشی برای فعالان انقلابی در فضای مجازی راه اندازی شد.» این مرکز در ارائه «دورههای مختلف آموزشی با موضوعات مربوط به نرمافزارهای تلفن همراه از قبیل «دوره آموزشی شهید زینالدین»، تشکیل «باشگاه باران» و برگزاری کلاس های آموزشی برای تربیت خبرنگاران توانمند، برگزاری کلاسهای مختلف آموزش الکترونیکی (آموزش مجازی)» فعالیت میکند.
مختار امینیان ۴ دوره
مرکز آیندهپژوهی: سال ۱۳۹۲ راه اندازی شده و ماموریت اصلی آن انجام تحقیقات مورد نیاز فضای مجازی جریان انقلاب اسلامی و نیز آیندهپژوهی و رصد تحولات در این عرصه با تمرکز بر اقتضائات جبهه مردمی انقلاب در فضای مجازی است. این مرکز دارای گروهها و کمیتههای «فلسفه و علوم شناختی فضای مجازی»، «اقتصاد فضای مجازی و تجارت الکترونیک»، «مطالعات فرهنگی - اجتماعی فضای مجازی»، «مطالعات زنان و خانواده و فضای مجازی»، «مطالعات سیاست و بینالملل فضای مجازی»، «مطالعات امنیت، دفاع و فضای مجازی»، «مطالعات حقوقی و سیاستگذاری فضای مجازی»، «مطالعات روانشناسی فضای مجازی»، «مطالعات فنی، شبکه و زیرساخت فضای مجازی» و «گروه رصد و آیندهپژوهی است.
اسدالله ایمانی ۵ دوره
مرکز بازی و سرگرمی: در زمینه ساخت بازیهای مجازی و «پیشرفت فنی هنری و محتوایی بازیها» فعالیت میکند. هدف این مرکز «تولید و حمایت از بازیهایی با رویکرد اصلی انقلاب اسلامی است.» به این منظور تلاش این مرکز «تقویت جبهه انقلاب اسلامی و کمک به گروههای مستقل و اغلب کوچک در زمینه تولید بازیهای سالم و پاک و در راستانی اهداف انقلاب اسلامی» عنوان شده است.
احمد بهشتی
مرکز چند رسانهای و تلفن همراه: با هدف «شناسایی عناصر فردی و گروهی فعال در حوزه نرمافزارهای تلفن همراه و چندرسانهای و همچنین شناسایی نرمافزارهای مختلف تولید شده در جبهه فرهنگی انقلاب» راهاندازی شد. این مرکز با برگزاری دورههای آموزشی با همکاری مرکز آموزش سازمان، تولیدات خود و خروجیهای آن را به مصرفکنندگان ارائه میدهد.
محمد بهرامی خوشکار
مرکز سرویس و خدمات نرمافزاری: این مرکز «با ایجاد شورای فناوری اطلاعات، متشکل از متخصصان مربوط به این حوزه» آغاز به کار کرد. فعالیت این مرکز همچنین در زمینه حمایت از ایجاد زیرساختهای نرمافزاری در حوزه فنآوری اطلاعات است.
هادی باریکبین
مرکز فنآوری اطلاعات و هاستینگ: مرکز خدمات سختافزاری سازمان فضای مجازی سراج در حوزه «ایجاد زیرساخت میزبانی (هاستینگ) امن و ارائه خدمات مربوط به آن» فعالیت کرده به این منظور که «میزبان مطمئنی برای سایتهای فعالان جبهه فرهنگی انقلاب اسلامی باشد.»
مرتضی بنیفضل
مرکز رسانههای اینترنتی یا مرکز داده: این مرکز در حوزه محتوای اینترنت، از طریق «راهاندازی بخش آموزش و حمایت زیرساختی از فعالان و مجموعههای جبهه فرهنگی انقلاب اسلامی در فضای اینترنت» فعالیت میکند.
محمدباقر باقری کنی
مرکز شبکههای اجتماعی: در رمینه ساماندهی شبکه اجتماعی فعالیت میکند.
محمدتقی پورمحمدی
مرکز سوادآموزی مجازی: این مرکز در جهت فعالیتهای ویژه آموزشی، پژوهشی، مشاورهای و درمانی برای ارتقای سواد فضای مجازی در تحقق قدرت نرم فعالیت میکند. از جمله فعالیتهای این مرکز «ارائه خدمات مشاورهای و روانشناسی به پیشگیری و درمان آسیبهای فضای مجازی » است.
احمد جنتی ۵ دوره
مرکز فعالیتهای گروهی (اردویی): این مرکز فعالیت خود را در سال ۱۳۹۲ با برگزاری اولین اردوی «گرای صفر و یک» و اعزام فعالان جبهه فرهنگی انقلاب اسلامی در فضای مجازی به مناطق عملیاتی هشت سال دفاع مقدس شروع کرد . این مرکز همچنین اقدام به برگزاری برنامههای مختلف گروهی در جهت تحقق ارتباطگیری با فعالان این حوزه نموده است. از این فعالیتها برای نمونه میتوان به «برگزاری سالانه نمایشگاه رسانههای دیجیتال انقلاب اسلامی، اعتکاف رجبیه، خدمت رسانی تخصصی در حوزه رسانههای دیجیتال به زوار سیدالشهدا در اربعین، همایش ملی فصل وصل در مشهد مقدس با حضور نخبگان و فعالان وِیژه فضای مجازی» اشاره کرد.
سید صابر جباری
مرکز رسانههای تصویری: در زمینه «ساخت مستندهای تخصصی، ارائه مشاورهها و ایجاد حمایتهای تخصصی به فعالان حوزه رسانههای تصویری و ساماندهی آنان» فعالیت میکند.
سید هاشم حسینی بوشهری
«سازمان هنری رسانهای اوج»از جمله نهادهای وابسته به بسیج مستضعفین است که از سال ۱۳۹۰ فعالیت خود را شروع کرده است و به طور عمده بر حوزه سینما و تولیدات هنری متمرکز است. در زیرمجموعه این سازمان، «مرکز فیلم و سریال»، «مرکز تولیدات رسانهای بینالملل»، «خانه طراحان طرح و گرافیک انقلاب اسلامی»، «خانه طراحان تبلیغات انقلاب اسلامی»، «مرکز هنرهای نمایشی انقلاب اسلامی»، «خانه مستند انقلاب اسلامی»، «خانه فیلم داستانی انقلاب اسلامی»، «خانه پویانمایی (انیمیشن) انقلاب اسلامی»، «مرکز ماوا (ویژه موسیقی) و «خانه سرود انقلاب اسلامی» فعال هستند. از نمونه فعالیتهای این سارمان، طراحی و نصب بیلبوردهای ضدآمریکایی در دوران مذاکرات هستهای، ساخت کلیپ امیر تتلو روی ناو جماران در خلیج فارس، ساخت فیلمهای بادیگارد، ایستاده در غبار، به وقت شام و ماجرای نیمروز، سریال پایتخت، تولید ۷۰۰ مستند و سرمایهگذاری کلان و دامنهدار برای ساخت فیلمهای سینمایی و سریال، را میتوان اشاره کرد. شبکه تلویزیونی افق نیز محصولات خود را به طور عمده از طریق سازمان اوج تامین میکند. سازمان اوج، حامی اصلی «جشنواره فرهنگی هنری عمار» است که جشنوارهای شبیه جشنواره فیلم فجر محسوب میشود و به تبلیغ و تحسین آثار انقلابی میپردازد. به گفته مدیران این موسسه، در زیرمجموعه این سازمان، ۸۰ موسسه فعال هستند و در این موسسهها ۲۶۰۰ هنرمند فعالیت میکنند.
محیالدین حائری شیرازی
سازمان تربیت بدنی بسیج
سید عبدالهادی حسینی شاهرودی
سازمان تربیت بدنی یا ورزش بسیج یکی از سازمانهای باسابقه بسیج است که از سال ۱۳۹۰ به طرز محسوسی به گسترش فعالیتهای خود پرداخته است. این سازمان با ساخت ۳هزار سالن ورزشی، راه اندازی ۳۲۰ پایگاه استعدادیابی در ۱۴ رشته ورزشی، برای جذب ۳ میلیون عضو ورزشکار برنامه ریزی کرده است. سازمان تربیت بدنی بسیج همچنین حمایت از ۲۸ باشگاه در در لیگهای مختلف ورزشی ایران بر عهده دارد. این تیمها زیر نظر «باشگاه مقاومت ایران» اداره میشوند. سازمان تربیت بدنی بسیج مسئول آموزشهای دفاع شخصی، شنا، تیراندازی و آمادگی جسمانی به اعضای بسیجی عضو گردانهای «امام حسین» و «امام علی» و «کوثر» است. این سازمان هرساله، دو المپیاد ورزشی ویژه زنان و مردان برگزار میکند که اعضای پایگاههای استعدادیابی در آن حضور دارند.
محسن حیدری آلکثیر
بسیج اقشار ۲۲گانه
ابوالقاسم خزعلی ۴ دوره
شکلگیری «اقشار ۲۲گانه» بسیج پس از تبدیل «نیروی مقاومت بسیج» به «سازمان بسیج مستضعفین» در دستور کار قرار گرفت. گروههای مختلف ۲۲ گانه که بخشهای مختلف جامعه ایران را هدفگذاری کردهاند، به صورت مستقل فعالیتهای خود را انجام میدهند. فرماندهان این سازمانها توسط فرمانده بسیج منصوب میشود ولی «سازمان بسیج طلاب» تحت نظر نماینده ولی فقیه در بسیج اداره میشود. نکته مهم درباره تشکل بسیج اقشار این است که این سازمانها به طور عمده پس از سال ۱۳۸۸ فعالیت خود را در قالب بسیج اقشار شروع کردهاند ولی ریشهها، تشکیلات اولیه و فعالیتها آنها سابقه طولانی در بسیج دارد و به طور عمده در قالب واحدهای سازمانی و منطقهای از ابتدای تشکیل بسیج، فعال بودهاند.
سید احمد خاتمی ۴ دوره
سازمان بسیج رسانه: سازمان بسیج رسانه مهرماه سال ۱۳۹۰ به عنوان اولین سازمان اقشار بسیج تشکیل شد. «مدیران، سردبیران، خبرنگاران، عکاسان و برنامهسازان ارزشی» جامعه هدف این سازمان تعریف و هدف از تشکیل آن، «دشمنشناسی، امامشناسی، معرفتهای انقلابی و بصیرتافزایی» اعلام شد.
عبدالرحمان خدایی
سازمان بسیج رسانه در فعالیتهایی چون «اردوهای جهادی» و ارسال کمک به حادثه دیدگان و کمک به زائران عتبات عالیات و بازدید از مناطق جنگی و مذهبی نیز فعالیت دارد. سال ۱۳۹۲، مسئولان سازمان بسیج کوشیدند با ارائه طرح «تقویت و توسعه سازمان بسیج» ساختار این نهاد را تغییر دهند. در طرح پیشنهادی، دولت موظف شده بخشی از اعتبارات سالانه در حوزه رسانه را به این سازمان پرداخت کند و وزارت کشور، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و سازمان صداوسیما به تقویت و توسعه این سازمان کمک کنند. این طرح ابتدا در آبان ماه ۱۳۹۵ به تصویب کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی رسید ولی هنوز به تصویب نهایی مجلس نرسیده است. تعداد اعضای بسیج رسانه در مهرماه سال ۱۳۹۶، ۱۰هزار نفر اعلام شده است. این سازمان در شهرستانها در قالب «کانون بسیج رسانه» فعال است و در بیش از ۱۳۰ شهر ایران، دفتر تاسیس کرده است. در زیرمجموعه سازمان بسیج رسانه، «انجمن عکاسان»، «انجمن سیاسی نویسان» و انجمن ورزشی نویسان» فعالیت دارند.
سید محسن خرازی
سازمان بسیج جامعه زنان: سازمان بسیج جامعه زنان، از سال ۱۳۹۰ فعالیت خود را شروع کرده است. فعالیتهای زنان در بسیج ریشهای طولانی دارد و به دوران جنگ ایران و عراق و تشکیل «پایگاههای مقاومت خواهران» و گروههای اجتماعی «انصار المجاهدین» باز میگردد که به فعالیتهای پشتیبانی و خدماتی پشت جبهه مشغول بودند. از سال ۱۳۹۰ و با تغییرات ساختاری در بسیج، مجموعه این فعالیتها در سازمان بسیج جامعه زنان پیگیری شد که نقش سیاستگذار برای مجموعه «پایگاههای مقاومت خواهران» که در روستاها و شهرهای ایران فعال هستند را بر عهده دارد.
سید علیمحمد دستغیب
در زیرمجموعه این سازمان، «دانشکده دخترانه حضرت زینب» و «پژوهشکده عفاف و خانواده»، «قرارگاه فضای مجازی شهید مریم فرهانیان» و «انتشارات لشکر فرشتگان» فعال هستند. این سازمان همچنین مدعی است شبکهای در قالب بیش از ۱۱۰هزار «حلقه صالحین» در سراسر کشور ساماندهی کرده است. این حلقههای چندنفره در واقع گروههای کوچک مذهبی و آموزشی هستند که وظیفه انتقال پیامها و مطالبهای تهیه شده توسط بسیج را به جامعه هدف، بر عهده دارند. راهاندازی بیش از ۳هزار مهد قرآنی در مساجد برای آموزش قرآن نیز یکی از برنامههای ملی سازمان بسیج زنان بوده است.
قربانعلی دری نجفآبادی ۵ دوره
دو زیرمجموعه دیگر این سازمان، گردانهای «کوثر» و «الزهرا» هستند که به آموزشهای امداد و نجات مشغولند. گردان کوثر، گردان ویژه سازمان بسیج زنان محسوب میشود. بر اساس ادعای مسئولان این سازمان، تعداد اعضای «پایگاه مقاومت بسیج خواهران» ۱۰میلیون نفر اعلام شده که در ۲۰هزار پایگاه عضو یا مشغول به فعالیت هستند. علاوه بر این، ۵۰۰ «دفتر بسیج خواهران» هم در کل کشور راه اندازی شده است.
سید علیاصغر دستغیب ۴ دوره
سازمان بسیج ورزشکاران: سازمان بسیج ورزشکاران به عنوان یکی از سازمانهای اقشار بسیج، به طور معمول در حوزه برنامههای دینی، اخلاقی و تربیتی برای ورزشکاران و اعلام مواضع سپاه در حوزه ورزش فعال است. تشکیل «حلقههای صالحین» برای ورزشکاران و برگزاری همایشهای اخلاق در ورزش، از دستورکارهای ثابت این سازمان است. تعداد ورزشکاران عضو این سازمان بیش از ۲۰۰هزار نفر اعلام شده اند.
محمدمهدی ربانی املشی
سازمان بسیج اصناف: سازمان بسیج اصناف در حوزه اقتصادی فعال است و به تببین مواضع بسیج و سپاه در این حوزه میپردازد. بر اساس اعلام مسئولان این سازمان، ۶۰۰ هزار واحد صنفی ایران عضو این سازمان هستند. ایجاد بازار اسلامی و تحقق اقتصاد مقاومتی از اهداف عمده این سازمان اعلام شده است. سازمان بسیج اصناف در راستای تحقق این اهداف، از طریق پایگاههای بسیج مستقر در اتحادیههای صنفی اقدام به اعمال برنامههای نظارتی و تذکر به واحدهای صنفی میکند و در تمام اتاقهای اصناف و بازرگانی ایران نیز دفتر دارد.
علی رازینی
این سازمان همچنین کار گروه عالیس ( عراق، ایران، لبنان، یمن و سوریه) را برای تقویت صادرات راهاندازی کرده است. از این کشورها به عنوان «محور مقاومت» نام برده میشود. سازمان بسیج همچنین در برگزاری سه دوره فقهی در بازار مشارکت دارد؛ فقه عمومی، فقه تکمیلی و فقه تخصصی. در حال حاضر، هر متقاضی که قصد دارد برای فعالیتهای اقتصادی خود، پروانه فعالیت اخذ کند، مجبور به گذارندن ۶ ساعت فقه عمومی است. دورههای فقه تکمیلی و فقه تخصصی هم در صورت درخواست نهادهای متقاضی توسط این سازمان برگزار میشود.
سید ابراهیم رئیسی
سازمان بسیج مساجد و محلات: سازمان بسیج مساجد و محلات، در ۲۳ هزار مسجد پایگاه مقاومت راه اندازی کرده است و به گفته مسئولان بسیج، «ستون فقرات بسیج» محسوب میشود. این شبکه وسیع، عامل اصلی ایجاد یک ارتباط فعال و ارگانیک بین بسیج و روحانیت در سراسر کشور است. مسائل و اختلافات این سازمان با روحانیون، از طریق «کمیته حل اختلاف ائمه جماعات و فرماندهان بسیج» پیگیری میشود. اعضای پایگاههای مقاومت مسجد همچنین عضو شورای امر به معروف و نهی از منکر مساجد هستند.
حسن روحانی
سازمان بسیج جامعه پزشکی: سازمان بسیج جامعه پزشکی ۴۰۰ پایگاه در سراسر کشور دارد. این سازمان علاوه بر فعالیتهای خدماتی در داخل ایران، در کشورهای سوریه و عراق نیز به گروههای شبه نظامی تحت نظر ایران خدمات پزشکی ارايه میدهد. اعزام گروههای بهداشتی و درمانی به مناطق محروم، برپایی بیمارستانهای صحرایی، فعالیتهای امدادی و برگزاری رزمایشهای بهداشت و درمان از دیگر فعالیتهای این سازمان است. عمده این فعالیتها در قالب طرح «شهید رهنمون» اجرا میشود. مسئولان این سازمان مدعی هستند که ۱۸۶هزار نفر شامل پزشک، پیراپزشک، پرستار و دندانپزشک، عضو سازمان بسیج جامعه پزشکی هستند.
هادی روحانی
سازمان بسیج هنرمندان: سازمان بسیج هنرمندان در سال ۱۳۸۴ تاسیس شده است. مسئولان این سازمان اعلام کردهاند که تا پایان سال ۱۳۹۶، بیش از ۱۰۰هزار عضو هنرمند جذب کردهاند. این سازمان به طورمعمول به فعالیتهایی همچون برگزاری اردوهای زیارتی، کنگره شهدای هنرمند، حمایت از آثار ارزشی، جشنوارههای هنری و ادبی و ... مشغول است. فعالیتهای این سازمان از طریق بیش از ۳۰۰ انجمن هنری بسیج و بیش از ۴۰۰ کانون هنری و ادبی پیگیری میشود. « دانشگاه هنر اسلامی» واقع در مشهد زیرمجموعه این سازمان قرار دارد.
رضا رمضانی
سازمان بسیج کارگری: تشکیل سازمان بسیج کارگری به سال ۱۳۸۸ باز میگردد. ترویج فرهنگ دینی، اصلاح الگوی مصرف و توسعه، تقویت فرهنگ استفاده از تولیدات داخلی و ... از جمله اهداف این سازمان اعلام شده است. فعالیتهای این سازمان از طریق پایگاههای مقاومت کارگری دنبال میشود. مسئولان این سازمان مدعی هستند که ۵۰۰ هزار کارگر عضو این سازمان هستند.
محمدحسین زرندی
سازمان بسیج اساتید: سابقه تاسیس «سازمان بسیج اساتید» به سال۱۳۷۷ باز می گردد. آییننامه تشکیل بسیج اساتید در سال۱۳۸۰ به تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی رسیده است و در حال حاضر به گفته مسئولان این سازمان، بیش از ۳۲ هزار نفر عضو دارد. این سازمان در همه استانها، «مرکز بسیج اساتید» راهاندازی کرده و دارای بیش از ۷۰۰ کانون بسیج اساتید در کل کشور است. جذب اعضای هیات علمی دانشگاهها، برگزاری اردوهای «راهیان نور»، نشستهای مشترک با حوزههای علمیه، راهاندازی مراکز قرآن و عترت، بسط فرهنگ و تفکر بسیجی در دانشگاهها و ... از جمله اهداف این سازمان اعلام شده است.
عباسعلی سلیمانی
سازمان بسیج علمی، پژوهشی و فنآوری: «سازمان بسیج علمی، پژوهشی و فنآوری» سال ۱۳۸۸ تاسیس شده است. «معاون علمی، پژوهشی و فنآوری» سازمان بسیج، رئيس این سازمان است. «خانه نخبگان» و «مرکز رشد» از زیرمجموعههای فعال این سازمان هستند. این سازمان مسئول برگزاری جشنواره سالانه «جهادگران علم و فنآوری» است و در تفاهم با دانشگاه آزاد، قرار است در این دانشگاه «قرارگاه علم و فنآوری» ایجاد کند. راهاندازی «صندوق پژوهش و فنآوری» از دیگر دستورکارهای این سازمان است. محققان و پژوهشگران مردی که با این سازمان همکاری میکنند، از کسری خدمت بین ۲ تا ۱۲ماه برخوردار میشوند.
علیاحمد سلامی
سازمان بسیج اردویی، گردشگری و راهیان نور: «سازمان اردویی بسیج» از سال ۱۳۷۷ شروع به فعالیت کرده و فعالترین سازمان اقشار بسیج محسوب میشود. برگزاری اردوهای «راهیان نور»، مهمترین مسئولیت این سازمان است. این سازمان دارای ۱۱ اردوگاه دائم در شهرهای رامسر، مشهد، اهواز، همدان، بهشهر، آبادان و قم است که محل برگزاری اردوهای تفریحی و گردشگری اعضای بسیج و سپاه هستند.
سیدابراهیم سیدحاتمی
بر اساس گزارش مسئولان این سازمان، سال ۱۳۹۶، ۱۱میلیون نفر از طرف این سازمان به اردوهای مختلف فرستاده شدهاند. از این میزان، هفت میلیون نفر از طریق کاروانهای راهیان نور، از مناطقی در غرب و جنوب ایران بازدید کردهاند. این مناطق، به طور عمده محل انجام عملیاتهای نظامی در طول جنگ ایران و عراق بودهاند. فعالیتهای این سازمان تحت نظر «قرارگاه مرکزی راهیان نور سپاه» انجام میشود که یک نهاد فرابخشی برای هماهنگسازی کلیه فعالیتهای معطوف به برگزاری کاروانهای راهیان نور است. این قرارگاه با مشارکت سازمانهای دولتی و سپاه استانها و قرارگاههای منطقهای سپاه، به برنامهریزی برای این کاروانها میپردازد.
محمد شیخالاسلام
سابقه قرارگاه راهیان نور به اردوهای دانشجویی سازمان بسیج دانشجویی در سال ۱۳۷۶ باز میگردد که اقدام به اعزام کاروانهای دانشجویی برای بازدید از بازماندههای مناطق جنگ هشت ساله ایران و عراق میکند. در حال حاضر، ۱۱ قرارگاه در حوزههای ارتش، سپاه، بسیج، نیروی انتظامی، جهاد کشاورزی، فرهنگی، دانشجویی، دانشآموزی، حوزههای علمیه، رسانه، دریایی و بینالملل، تشکیل شده است.
سید محمد شاهچراغی
سازمان بسیج حقوقدانان: «تحول در نظام حقوقی»، «حفظ، بسط و تعمیق اهداف انقلاب اسلامی»، «کمک به افزایش کارآیی نظام» و «رفع نیازمندیهای اساسی جامعه حقوقی»، چهار هدف کلانی است که سازمان بسیج حقوقدانان دنبال میکند. تعداد اعضای این سازمان ۳۶ هزار نفر اعلام شده است. این سازمان در تمام مراکز استانها و ۲۰۰ شهرستان دفتر دارد و هفت مرکز را در تهران راهاندازی کرده است. سازمان بسیج حقوقدانان همچنین در همکاری با «سازمان بسیج وزارت دادگستری» و «سازمان بسیج قوه قضاییه»، یک شبکه حقوقی فعال را تشکیل داده است.
سید علی شفیعی ۵ دوره
سازمان بسیج دانشآموزی: سابقه «سازمان بسیج دانشآموزی» به سال ۱۳۶۳ و تشکیل «دفتر بسیج دانش آموزی» باز میگردد که به طور عمده ماموریت «آموزشهای نظامی» به دانشآموزان را بر عهده داشت. سال ۱۳۷۳، «بسیج دانشآموزی» تشکیل شد و سال ۱۳۷۵، «قانون تشکیل و توسعه بسیج دانشآموزی» توسط مجلس شورای اسلامی مصوب شد و با تغییر ساختار سپاه و بسیج از سال ۱۳۷۷ به عنوان «سازمان بسیج دانشآموزی» به کار خود ادامه داد. بر اساس آییننامه اجرایی این قانون که سال ۱۳۸۶ به تصویب هیات دولت رسیده است، تشکیل «واحدهای امیدان، پویندگان و پیشگامان» به ترتیب در مدارس، ابتدایی، راهنمایی و متوسطه، از ماموریتهای این سازمان است. این واحدها در مدارس به انجام آموزشهای نظامی و مشارکت در آموزشهای مذهبی مشغول هستند. مسئولیت هماهنگی فعالیتهای بسیج در مدارس بر عهده «شورای هماهنگی و پشتیبانی بسیج دانش آموزی» است که وزیر آموزش و پرورش، نماینده ولیفقیه در سپاه و رئيس سازمان بسیج و رئيس سازمان بسیج دانشآموزی از جمله اعضای آن هستند. بخشی از اعتبارات این سازمان، توسط وزارتخانههای دفاع و آموزش و پرورش تامین میشود. تعداد دانشآموزان عضو سازمان بسیج، بیش از ۵م یلیون نفر اعلام شده است. سازمان بسیج دانشآموزی در ۶۰ هزار مدرسه فعالیت دارد. دانشآموزان پسر عضو بسیج دانشآموزی میتوانند از امتیاز کسری دو ماه خدمت سربازی استفاده کنند.
سید محمدنقی شاهرخی
سازمان بسیج دانشجویی: ریشه سازمان بسیج دانشجویی به فرمان مورخ ۲ آذرماه سال ۱۳۶۷ آیتالله خمینی و دستور او برای تشكيل بسيج دانشجو و طلبه باز میگردد. نخستین واحد بسیج دانشجویی، دیماه ۱۳۶۹ در دانشگاه تهران تاسیس و مسئولیت راهاندازی دفاتر بسیج در سایر دانشگاهها را بر عهده گرفت. «قانون تشکیل و تقویت و توسعه بسیج دانشجویی» در تاریخ ۲۲ آذر ۱۳۷۷ به تصویب مجلس رسید. أییننامه اجرایی «بسیج دانشجویی» در تاریخ ۵ مهرماه ۱۳۷۹ به تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی رسید. مسئول بسیج دانشجویی در دانشگاه با حکم مسئول سازمان بسیج دانشجویی منصوب میشود. بودجه و امکانات این سازمان از محل اعتبارات وزارتخانههای «دفاع»، «علوم، تحقیقات و فناوری» و «بهداشت و درمان و آموزش پزشکی» تامین میشود. «وزارت آموزش و پرورش» و «دانشگاه آزاد اسلامی» نیز از فعالیتهای این سازمان حمایت میٰکنند. این سازمان دارای سه هزار دفتر فعال در سراسر کشور است و یکی از مهمترین نهاد سیاسی فعال وابسته به بسیج و سپاه محسوب میشود.
حسن شریعتی نیاسر
اولین نقطه عطف درافزایش فعالیتهای سیاسی سازمان بسیج دانشجویی در دوره اصلاحات و رئیس جمهوری محمد خاتمی ( ۱۳۷۶-۱۳۸۴) به وقوع پیوست. با حمایت آیتالله خامنهایِ رهبر جمهوری اسلامی و تصویب جایگاه قانونی جدیدش بوسیله مجلس، سازمان بسیج دانشجویی فعالیتش را بر علیه حامیان اصلاحطلب از قبیل فعالان دانشجویی آغاز کرد. فعالیت بسیج در این زمینه و به خاطر کمک به قدرت هیئت حاکمه از سوی حکومت مورد تقدیر قرار گرفت و به این منظور در سال ۱۳۷۹ مجلس قانونی را تصویب کرد که به موجب آن دانشگاهها و دانشگاه آزاد اسلامی ملزم به ارائه سهمیه ۴۰ درصدی برای ورود دانشجویان بسیجی فعال شدند.
سید حسن طاهری خرمآبادی ۴ دوره
در دوره ریاست جمهوری «محمود احمدینژاد» فعالیت سیاسی بسیج به طرز چشمگیری افزایش یافت. در جریان اعتراضات سال ۱۳۸۸به نتیجه انتخابات ریاست جمهوری و نقش بسیج در سرکوب اعتراضات امتیازات بیشتری از سوی حکومت به سازمان بسیج دانشجویی داده شد. به طور نمونه حکومت سهیه ۴۰ درصدی پذیرش بسیجبان را به دانشگاههای دولتی گسترش داد. همچنین روئسای سابق سازمان بسیج دانشجوبی به موقعیتهای سیاسی در حکومت و بویژه نهاد ریاست جمهوری رسیدند. به طور نمونه «علیرضا زاکانی» رئیس سابق بسیج دانشجویی به عنوان نماینده به مجلس راه پیدا کرد. نمونه دیگر انتصاب «مهرداد بذرپاش» رئیس سابق سازمان بسیج دانشجویی از سوی احمدی نژاد به سمت «مشاور سازمان ملی جوانان» بود.
سید حبیبالله طاهری گرگانی
سازمان بسیج طلاب و روحانیون: «سازمان بسیج طلاب و روحانیون» بر اساس نامه مورخ ۲ آذرماه ۱۳۶۷ «آیتالله خمینی» تشکیل شده است. تا سال ۱۳۸۰، بسیج طلاب بخشی از سازمان بسیج دانشجویی بود. از سال ۱۳۸۰ با دستور آیتالله خامنهای، این بخش منفک و مسئولیت اداره آن به نماینده ولی فقیه در بسیج محول شد. این سازمان دارای ۱۴۰۰ پایگاه در حوزههای علمیه است و تعداد اعضای آن ۱۶۰هزار نفر اعلام شده است. سرگروههای «حلقههای صالحین» در همه سازمانهای اقشار ۲۲ گانه توسط سازمان بسیج طلاب تعیین میشود. این سازمان همچنین مسئول ارسال مبلغین مذهبی به اردوهای راهیان نور و اعزام مشاور به مدارس است. «تیپ۸۳ امام صادق» که در قم واقع شده است و زیرمجموعه سپاه محسوب میشود، مسئول آموزش رزمی طلاب در سراسر کشور است. بسیج طلاب دو استان قم و خراسانرضوی به طور مستقیم زیر نظر این تیپ فعالیت میکنند.
سید مجتبی طاهری
سازمان بسیج عشایری: سابقه فعالیتهای «بسیج عشایر» به دوران جنگ ایران و عراق و در قالب «یگان مرزی عشایر» باز میگردد. این یگانها پس از جنگ در قالب نواحی مقاومت بسیج عشایر به فعالیت خود ادامه دادند و از سال ۱۳۸۷، «سازمان بسیج عشایر» تشکیل و فعال شد. سازمان بسیج عشایر در ۲۷ استان ایران در حال فعالیت است. تعداد اعضای این سازمان در سال ۱۳۹۵، ۵۲۵ هزار نفر اعلام شده است. سازمان بسیج عشایر با ایجاد ۶ ناحیه در مراکز استانها، ۱۵ سازمان عشایری منطقهای و ۳۹ پایگاه مقاومت در حال فعالیت است.
سید یوسف طباطبایینژاد
این سازمان همچنین اقدام به مسلح کردن هزاران نفر از عشایر کرده است تا بتواند اهداف دفاعی و امنیتی مدنظر سپاه و بسیج را تامین کند. تسلیح عشایر ایران با نظر آیتالله خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی اجرایی شده است. در این طرح، سپاه ابتدا ۲۰۰ هزار قبضه سلاحهای شکاری عشایر را جمعآوری کرده و سپس اقدام به صدور مجوز برای داشتن سلاح کرده است. مجوزهای سلاح عشایر به طور سالیانه صادر میشود و «مرکز سلاح و مهمات سپاه»، مسئول صدور جواز اسلحه عشایری است. این مرکز سالانه ۱۵ هزار مجوز صادر میکند. علت صدور این مجوز، نیازهای دفاعی عشایر در زندگی شخصی آنها اعلام شده است. از سوی دیگر، بخشی از عشایر ایران با حکم ماموریت مسلح میشوند و نیروی وابسته به سپاه هستند. سازمان بسیج عشایر همچنین در زمینه اقتصادی هم فعال شده و با همکاری پایگاههای مقاومت بسیج، به عشایری که قصد فعالیتهای اقتصادی دارند، تسهیلات اقتصادی میپردازد.
نورالله طبرسی
سازمان بسیج فرهنگیان: «سازمان بسیج فرهنگیان» سال ۱۳۷۹ تاسیس شده است. این سازمان تا سال ۱۳۸۲ به عنوان بخشی از سازمان بسیج دانشآموزی فعال بود. سال ۱۳۸۳ فعالیت آن مستقل شد ولی از سال ۱۳۸۷ دوباره تحت نظر سازمان دانشجویی قرار گرفت. این تغییر چندان دوام نیاورد و از سال ۱۳۹۰، دوباره بسیج فرهنگیان به صورت مستقل فعالیت میکند. تعداد اعضای این سازمان بیش از ۵۰۰ هزار نفر اعلام شده است. جامعه هدف اصلی این سازمان، افراد شاغل در آموزش و پرورش به ویژه معلمان است.
غیاثالدین طهمحمدی
سازمان بسیج مداحان: «سازمان بسیج مداحان:، ۹ دی ماه سال ۱۳۸۸ تاسیس شده است. تعداد اعضای این سازمان بیش از ۵۰ هزار نفر برآورد شده است. مداحان، شاعران آيینی و مدیران هیاتهای مذهبی از جمله اعضای این سازمان هستند. این سازمان در زمینه سازماندهی، تشکیل پرونده و آموزش مداحان فعال است. «شورای عالی»، مهم ترین نهاد بالادستی این سازمان است. این سازمان در استانها و شهرستانها، تشکیلاتی چون «مجمع الذاکرین» راه اندازی کرده تا از فعالیت مداحان پشتیبانی کند.
سید محمود علوی
سازمان بسیج مهندسین: «سازمان بسیج مهندسین» سال ۱۳۷۹ تشکیل شد. این سازمان شامل چهار شاخه «مهندسان عمران و معماری، مهندسین صنعتی، مهندسین فاوا (فناوری اطلاعات و ارتباطات) و مهندسین کشاورزی و منابع طبیعی» است که به صورت سازمانهای جداگانه در حال فعالیت هستند. بر اساس ادعای مسئولان این سازمان، بیش از ۷۵ هزار نفر در حوزه صنعتی و بیش از ۴۰ هزار نفر، در شاخه عمران و معماری عضو این سازمان هستند. در زیرمجموعه شاخههای این سازمان، کانونها و گروههای تخصصی تشکیل شدهاند که به طور مستمر جلساتی دارند که در قالب «حلقههای صالحین» و «هیاتهای اندیشهورز» برگزار میشود. «کادرسازی برای نظام» و «پرورش نیروهای متعهد و متخصص» از مهمترین ماموریتهای این سازمانها اعلام شده است. از سال ۱۳۹۲، بسیج «مهندسین کشاورزی و منابع طبیعی» فعالتر از شاخههای دیگر بوده و در قالب یک سازمان مستقل در حال فعالیت است. تعداد اعضای وابسته به سازمان بسیج مهندسین کشاورزی و منابع طبیعی، ۴۵ هزار نفر اعلام شده است. تعداد اعضای سازمان مهندسین بسیج فاوا، ۸هزار نفر اعلام شده است. این سازمان در حوزه «توسعه اندیشه اسلامی در فضای مجازی» و «مقابله با تهدیدات در حوزه سایبری» فعالیت میکند.
حسن عالمی ۴ دوره
سازمان بسیج پیشکسوتان جهاد و شهادت: سابقه تشکیل این سازمان به سال ۱۳۸۹ باز میگردد. سازماندهی «تمام بازنشستگان نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران» مهمترین هدفی بوده است که این سازمان دنبال میکرده ولی عمده تمرکز و هدفگذاری آن بر بازنشستگان سپاه و بسیج بوده است. «تشکیل هیاتهای قرآنی» در خانههای بازنشستگان و محلهها، برگزاری اردوهای راهیان نور، اردوی جهادی، پیادهرویهای مذهبی و راهاندازی حلقههای مشورتی «دفاعی و امنیتی»، «فرهنگی و اجتماعی»، «ورزشی و آموزشی»، «امر به معروف و نهی از منکر»، «سازندگی» و «محرومیتزدایی» و فعالکردن «هیاتهای اندیشهورز» و «حلقههای صالحین» از جمله فعالیتهای این سازمان بوده است. «سازمان بسیج پیشکسوتان جهاد و شهادت» که در ۳۱ استان و بیش از ۴۰۰ ناحیه مشغول فعالیت است، توسط شورای مرکزی اداره میشود. رئيس شورای مرکزی هر ناحیه، توسط فرمانده سپاه ناحیه منصوب میشود.
سید حسن عاملی
سازمان بسیج کارمندان: «سازمان بسیج کارمندان» از جمله نهادهای قدیمی بسیج است که سابقه آن به تشکیل پایگاههای مقاومت در ادارات در سال ۱۳۶۹ باز میگردد. سال ۱۳۸۸، با سازماندهی جدید اقشار در بسیج، «سازمان بسیج کارمندان» شروع به فعالیت کرد. «تربیت نیروی انسانی و کادرسازی برای نظام» و «جذب و آموزش کارمندان در بسیج» مهمترین اهداف این سازمان است. مسئولان سازمان در سال ۱۳۹۶، اعلام کردهاند ۶۴ درصد کارمندان دولتی عضو بسیج کارمندی هستند.
عبدالمحمود عبداللهی
=== نیروی قدس ===
محمدرضا فاکر
=== نمایندگی ولی فقیه در سپاه ===
محی الدین فاضل هرندی
=== سازمان حفاظت اطلاعات سپاه ===
علی فلاحیان
=== سازمان اطلاعات سپاه ===
محمد فیضی
مرکز مطالعات راهبردی سپاه:
محسن قمی ۴ دوره
مرکز مطالعات راهبردی در ۲۹ مرداد ماه ۱۳۸۴ به دستور آیتالله علی خامنهای، فرمانده کل قوا تشکیل شد. هدف از تشکیل این مرکز، «تعیین راهبردهای عمومی سپاه» اعلام شده است. تشکیل این مرکز منجر به تعیین فعالیتهای استراتژیک، راهبردی و سیاستگذاری سپاه در یک مجموعه مرتبط با سپاه شده و سیاستگذاری ماموریتها و سپاه را تخصصیتر کرده است. به گفته «محمدعلی جعفری»، فرمانده کل سپاه، رصد تغییرات محیطی در اطراف کشور و ترسیم استراتژیهای اصلی سپاه برای جهتگیری حرکتی این نهاد نظامی یکی از وظایف اصلی این مرکز است.
زینالعابدین قربانی ۴ دوره
در سالهای گذشته، طرحهای کلانی نظیر تغییر ساختار نیروی زمینی و بسیج، سپاه استانها، تشکیل گردانهای ویژه مقابله با تهدیدات شهری و ارتقای سطح فعالیت اطلاعات سپاه در «مرکز مطالعات راهبردی سپاه» بررسی و سپس اجرایی شده است.
سید اکبر قرهباغی (غفاری)
این مرکز همچنین طرحی با عنوان «طرح راهبردی غدیر» را با ۱۲ هدف و ۵۱ راهبرد تهیه کرده است که شامل رسالت، ماموریت و دکترین، تهدیدات و سازماندهی سپاه است. مجموعه این فعالیتها در راستای «طرح تحول و تعالی» سپاه صورت میگیرد. طرح تحول و تعالی سپاه شامل ۱۲ ماموریت و ۱۵۱ راهبرد است. این طرح از سال ۱۳۷۸ در سپاه به دستور فرمانده کل قوا تنظیم و اجرایی شده است.
سید علیاکبر قریشی ۶ دوره
مرکز مطالعات راهبردی سپاه در حال حاضر در برخی معاونتهای سپاه پاسداران دارای دفتر است و در حال گسترش تشکیلات و فعالیتهای خودش است. این مرکز همچنین فعالیتهایی چون برگزاری همایش و یا انتشار کتاب را هم در دستور کار قرار داده است. نخستین رییس این مرکز، محمدعلی جعفری بود. او سال ۱۳۸۶ به عنوان فرمانده کل سپاه منصوب شد و «علیاکبر احمدیان» از سوی فرمانده کل قوا حکم ریاست این مرکز را دریافت کرد. در حکم صادره برای علی اکبر احمدیان اشاره به پیشنهاد فرمانده سپاه نشده و از او خواسته شده که با فرمانده سپاه در تعامل باشد. بر این اساس میتوان نتیجه گرفت که این مرکز به طور مستقیم زیر نظر رهبر جمهوری اسلامی ایران فعالیت میکند.
محسن کازرونی
نماینده ولیفقیه در سپاه
عباس کعبی ۴ دوره
نمایندگی ولیفقیه در سپاه طبق اساسنامه مصوب ۱۵شهریور ۱۳۶۱ در ساختار سازمانی سپاه به عنوان یک «معاونت سپاه» شناخته میشود ولی در عمل به صورت یک تشکیلات مستقل است که به طور مستقیم زیر نظر رهبر جمهوری اسلامی فعالیت میکند. این نهاد از نظر سازمانی جزو ارکان تشکیلاتی و یا سلسله مراتب فرماندهی سپاه محسوب نمیشود ولی نقش تعیین کنندهای در ساختار بالادستی دارد. عناوین برنامههای نمایندگی ولیفقیه در سپاه، از طریق دفتر عقیدتی سیاسی فرماندهی کل قواو ستاد کل نیروی های مسلح به تصویب میرسد. نماینده ولیفقیه در سپاه همچنین عضو هیات مرکزی گزینش و هیات عالی انضباطی سپاه است. بر اساس ماده ۳۳ اساسنامه سپاه، نماینده ولیفقیه میتواند بر کلیه امور سپاه و تصمیمات فرماندهان از نظر انطباق با موازین شرعی و دستورات رهبر جمهوری اسلامی نظارت کند و اگر موردی را مغایر تشخیص دهد، مسئولین ملزم به تجدیدنظر هستند. همچنین بر اساس تبصره ۲ ماده ۳۱ اساسنامه سپاه، این نهاد در عهدهدار شدن مسئولیت واحدهای آموزش، عقیدتی و سیاسی و تبلیغات و انتشارات حق تقدم دارد. آموزشهای قرآنی و اخلاق، توانمندی علمی آموزشی روحانیون، ارتقای منزلت اجتماعی و انعکاس عملکرد سپاه، اعزام مبلغین روحانی، انجام فعالیتهای مخصوص، بررسی و تایید محتوای محصولات فرهنگی سپاه، برگزاری مراسم، مناسبتها و فضاسازی معنوی، تایید شرعی ضوابط و مقررات سپاه، تایید صلاحیت مکتبی کارکنان و نظارت بر سازمان، تربیت مربیان و اساتید عقیدتی سیاسی، توانمندسازی طلاب رزمی تبلیغاتی، توسعه فناوری اطلاعات، توسعه و تعمیق آموزش عقیدتی سیاسی کارکنان، هدایت و ارتقای بینش سیاسی و انجام امور مطالعاتی و تحقیقات و پژوهش، از جمله وظایفی است که این نهاد در سپاه دنبال می کند.
سید هاشم لطفی مهروئیه
در زیرمجموعه این نهاد، «جانشین نماینده ولیفقیه»، معاونت های زیر قرار دارند.
محسن مجتهد شبستری ۵ دوره
«معاونت تربیت و آموزش عقیدتی»، هدف این معاونت ارتقای معنویت و تریبت و ساماندهی نیروهای مومن سپاه است. از اقدامات این معاونت می توان به برگذاری دوره های تربیت آموزشیار قرآن برای پاسداران اشاره کرد. از دیگر فعالیتهای این معاونت "اعزام استاد اخلاق به رده های مختلف سپاه و آموزش دوره های رزم مقدماتی نخبگان و اعضای هیات علمی سربازان در شهر قم، راه اندازی و تشکیل اتاق فکر و تهیه لوح فشرده اخلاق و احکام" است.
حسامالدین مجتهدی
«معاونت هماهنگ کننده»، به آموزش و ساماندهی نیروهای سپاه و اقشار بسیح و همجنین طلاب می پردازد. به گفته معاون هماهنگ کننده نمایندگی ولی فقیه در سپاه در اسفند ماه ۱۳۹۲” این نمایندگی اکنون از امکان آموزش ۲۲۰ هزار نفر در طول سال برخوردار است و از سوی دیگر با داشتن هفت هزار نفر استاد سازمانی، غیر سازمانی و مدعو، قویترین شبکه استاد و مربی را در اختیار دارد."
احمد محسنی گرکانی
«معاونت فرهنگی و تبلیغات»، در زمینه ارتقای فرهنگی سپاه پاسداران عمل می کند. از فعالیتهای این معاونت برگزاری کلاسها و مسابقات قرآن برای کارکنان سپاه به خصوص زنان می باشد. از نمونه اقدامات اخیر این معاونت ساخت کلیپ فرهنگی در موضوعات مختلف و کتابهای صوتی برای گسترش کتابخوانی است.
محمد محمدی گیلانی
«معاونت امور روحانیون»، ظاهرا این معاونت در جهت کنترل و نظارت برفعالیت روحانیون در حوره علمیه و هماهنگی آن با آیت الله خامنه ای فعالیت می کند. برای این منظور، این معاونت با هدف "بصیرت افزایی و ولایتمداری" روحانیون و تبعیت آنها از خامنه ای اقدام میکند.
عباس محفوظی ۴ دوره
«معاونت نیروی انسانی» این معاونت مسئول تامین و تقویت نیروی انسانی سپاه است.
علیاکبر مشکینی
«معاون طرح و برنامه و بودجه». در زمینه بودجه طرح و برنامه های نمایندگی سپاه برای آمادگی سپاه و بسیج برای مقابله با تهدیدات داخلی و خارجی در حوره فرهنگی فعالیت می کند. به گفته معاون طرح و برنامه و بودجه سپاه در سال ۱۳۹۴ این تهدیدات به سه طیف سخت نیمه سخت و نرم تقسیم بندی میشوند. در این زمینه "اجرای ماموریت در حوزه سخت، نیمه سخت و نرم بر عهده فرماندهی و آماده کردن پاسداران و بسیجیان در برابر تهدیدات نرم، بر عهده نمایندگی" است.
سید محمدحسن مرعشی شوشتری
«معاونت روابط عمومی و انتشارات»، «تربیت و آموزش عقیدتی-سیاسی» و «معاونت سیاسی» سپاه نیز در چارت اداری از زیرمجموعههای فرمانده کل سپاه محسوب میشوند ولی در عمل این معاونتها توسط نماینده ولی فقیه منصوب و کنترل میشوند. در زیرمجموعه معاونت سیاسی سپاه، نهادهای مهمی چون «دفتر سیاسی سپاه» و «شبکه ملی هادیان سیاسی سپاه» قرار دارند که وظیفه هماهنگی و شبکهسازی سیاسی در سپاه را بر عهده دارند. سابقه تشکیل دفتر سیاسی سپاه که «اداره سیاسی سپاه» هم خوانده میشود، به سال ۱۳۵۸ باز میگردد. این دفتر طبق بند۲۸ اساسنامه سپاه، جزو مجموعه فرمانده کل سپاه است و مسئولیت «گردآوری و تدوین و تحلیل اخبار و رویدادهای سیاسی» را بر عهده دارد ولی در جریان تغییرات داخلی ساختار سپاه، مسئولیت این دفتر بر عهده «نمایندگی ولی فقیه در سپاه» قرار گرفته است. بولتن «رویدادها و تحلیلها» یکی از مهمترین نشریات داخلی سپاه است که توسط دفتر سیاسی سپاه منتشر میشود. این بولتن دارای دو طبقهبندی خیلی محرمانه (ویژه فرماندهان سپاه) و عمومی (ویژه ردههای مختلف سپاه) است. این دفتر همچنین روزنامه جوان و هفتهنامه صبح صادق را منتشر میکند. «سایت بصیرت» نیز به این دفتر وابسته است.
مرتضی مقتدایی ۵ دوره
یک نهاد مهم دیگر، «دفتر نظارت نمایندگی ولیفقیه در سپاه» است که «مسئول نظارت بر کلیه امور سپاه و تهیه گزارش جهت نماینده رهبری میباشد.» عبارت کلیه امور سپاه ابهام برانگیز است. ظاهرا این دفتر در زمینه فعالیتهای نظامی، امنیتی و اقتصادی سپاه شان نظارتی ندارد و صرفا در حوزه عقیدتی و سیاسی فعال است. یک نهاد دیگر دفتر تایید شرعی ضوابط و برنامه ها است. این دفتر در ۱۳۹۴ تشکیل شد و مسئولیت تایید شرعی ضوابط و برنامه های سپاه را بر عهده دارد. دیگر نهادهای وابسته به نمایندگی سپاه عبارتند از:
محمدتقی مصباح یزدی
«پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق» در سال ۱۳۵۹ با عنوان مرکز تحقیقات اسلامی و با هدف تدوین متون آموزشی عقیدتی و پژوهشهای مورد نیاز سپاه و بسیج تشکیل شد. در سال ۱۳۷۳ به عنوان پژوهشکده از سوی وزارت علوم به ثبت رسید ودر سال ۱۳۷۶ با سه گروه سیاسی اجتماعی و ا لهیات راه اندازی شد. در سال ۱۳۹۲ به پژوهشگاه و در سال ۱۳۹۳ به درخواست ستاد فرماندهی با ابلاغ آیت الله خامنه ای به پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق ارتقا یافت. این پژوهشگاه " دارای پژوهشکده های الهیات، سیاسی، اجتماعی، مرکز متون، مرکز آموزش و تحصیلات تکمیلی، معاونت فناوری اطلاعات و تولید رسانههای دیجیتال، مرکز چاپ و نشر، دفتر نشریات علمی است. این پژوهشگاه همچنین دارای یک اندیشکده است "که بر اساس وظایف و ماموریتها قابلیت افزایش پژوهشکده دفاعی- امنیتی و پژوهشکده فقه اطلاعاتی را داراست." پژوهشکدهها دارای ۱۲ گروه علمی تخصصی هستند و در اجرای پروژههای پژوهشی توسعهای، کاربردی و بنیادی در حوزه علوم انسانی و اسلامی فعالیت دارند. از آثار پـژوهشگاه انتشارات زمزم هدايت با انتشار بيش از ۶۰۰ عنوان کـتاب می باشد.
علیاصغر معصومی
مجتمع عالی شهید محلاتی:مرکز آموزش عالی تربیت مربی عقیدتی، سیاسی در شهر قم واقع شده و به «مجتمع آموزش عالی شهید محلاتی» مشهور است. این مرکز در سال ۱۳۶۱ تحت نظر سپاه تاسیس شد. ماموریت اولیه این مرکز، تربیت مربیان عقیدتی – سیاسی برای سپاه بود. سال ۱۳۶۶، تاسیس این مرکز به تصویب وزارت علوم رسید و سپاه دامنه فعالیتهای آن را به حوزههای فرهنگی و اجتماعی و تربیت روحانیون شاغل در نیروهای مسلح گسترش داد. عمده سیاستگذاریهای مجتمع عالی شهید محلاتی تحت نظر نمایندگی ولی فقیه در سپاه انجام میشود.در زیرمجموعه این مجتمع، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشکده فرهنگ و ارتباطات، دانشکده عقیدتی سیاسی، مرکز آموزش روحانیون، مرکز آموزش علمی و کاربردی قرار دارند. اعضای دفتر نمایندگی ولی فقیه در سپاه که مسئولیت تایید شرعی ضوابط و برنامههای سپاه را بر عهده دارند. همچنین آموزش بدو خدمت تمام روحانیونی که قصد فعالیت در نیروهای مسلح ایران را دارند، در این مجموعه انجام میگیرد. این مرکز همچنین علاوه بر سپاه، از ارتش و نیروی انتظامی نیز در مقطع کاردانی و کارشناسی دانشجو میپذیرد. جزییات زیر مجموعه ها و مراکز مجتمع آموزشی خاتم الانبیا به شرح زیر است:
علی معلمی
دانشکده الهیات و معارف اسلامی: در زمینه الهیات و معارف اسلامی فعالیت می کند.
احمد مبلغی
دانشکده فرهنگ و ارتباطات: تارنمای این دانشکده در دسترس نمیباشد ولی بنا به اظهارات مسیول روحانی سپاه در سال ۱۳۸۵ فعالیت این دانشکده ظاهرا با هدف تطبیق علوم ارتباطات با فرهنگ و آموزه های دینی صورت می گیرد.
سید کرامتالله ملکحسینی
دانشکده عقیدتی و سیاسی: تارنمای این دانشکده در حال خاظر در دسترس نیست. ظاهرا این دانشکده در حوزه تربیت مربیان عقیدتی سیاسی سپاه فعالیت می کند. از مهمترین نشریات این دانشکده فصلنامه دین و سیاست می باشد.
سید محمدعلی موسوی جزایری ۶ دوره
مرکز آموزش روحانیون: راه اندازی این مرکز در سال ۱۳۹۰ و پس از توصیه خامنه ای به منظور "آموزش روحانیون مشغول به کار در نیروهای مسلح در بدو خدمت و حین خدمت" در دستور کار قرار گرفت. دراین راستا سپاه پاسداران این مرکز را در قم و زیر نظر مجتمع آموزش عالی شهید محلاتی تاسیس کرد و از آن پس این مرکز به عنوان یک دانشکده مشغول فعالیت است. به گفته رئیس مرکز آموزش روحانبون در سال ۱۳۹۴ " در چهار سال اخیربیش از ۲ هزار روحانی از بخشهای مختلف نیروهای مسلح برای تعالی نیروهای مسلح زیر پوشش آموزش های ۷۵ روزه تا ۴ ماهه این مرکز قرار گرفته اند." او همچنین اعلام کرد که " آموزش های مهارت افزایی و کار کردن در یک سازمان سبب افزایش بهره وری روحانیون شده و از سوی دیگر برنامه های تربیتی در اولویت این مرکز قرار دارد."
حسن ممدوحی
مرکز علمی و کاربردی شهید محلاتی: این مرکز در سال ۱۳۸۵ تاسیس شد و اولین دوره آموزشی را در رشته مروج سیاسی برگزار کرد. بر اساس تارنمای مرکز علمی کاربردی این مرکز دوره های مختلفی را بر اساس نیازهای جامعه ارائه میدهد و در طی ده سال از تاسیس آن ۲۰۰۰ فارغ التحصیل زن و مرد در دو مقطع "کاردانی و کار شناسی حرفه ای" بوده است. این مرکز در مقطع کاردانی در رشته های "تربیت بدنی، امور فرهنگی، روابط عمومی، مدیریت امور اداری، مدیریت امور دفتری، مروج اندیشه و تربیت اسلامی و تربیت مبلغ اسلامی" دانشجو می پذیرد. این مرکز همچنین به ارائه " رشته های روابط عمومی مدیریت امور فرهنگی تربیت مبلغ قرآن هدایتگری سیاسی" در مقطع کارشناسی حرفه ای فعالیت دارد.
محمدعلی موحدی کرمانی ۶ دوره
نماینده ولیفقیه همچنین در تمام سازمانهای وابسته به سپاه در سطح ملی و استان ها، تشکیلات و نماینده دارد. ««سازمان بسیج طلاب و روحانیون»، که در چارت اداری یکی از سازمانهای اقشار ۲۲گانه تحت نظر سازمان بسیج مستضعفین است، در عمل زیر نظر نمایندگی ولی فقیه در سپاه فعالیت میکند. در طول چهار دهه گذشته، این افراد نماینده ولی فقیه در سپاه بودهاند: حسن لاهوتی (شهریور تا آذر ۱۳۵۸)، فضل الله محلاتی (خرداد ۱۳۵۹ تا آذر ۱۳۶۰)، محمدرضا فاکر (آذر ۱۳۶۰ تا تیرماه ۱۳۶۲)، حسن طاهری خرم آبادی (تیرماه ۱۳۶۲ تا آذر ۱۳۶۲) فضلالله محلاتی (آذر ۱۳۶۲ تا اسفند ۱۳۶۴)، محمود محمدی عراقی (اسفند ۱۳۶۴ تا اسفند ۱۳۶۷ در مقام جانشین نماینده ولیفقیه)، عبدالله نوری (اسفند ۱۳۶۷ تا تیرماه ۱۳۶۹)، محمود محمدیعراقی (تیرماه ۱۳۶۹ تا بهمن ۱۳۷۰)، محمدعلی موحدیکرمانی (بهمن ۱۳۷۰ تا دی ماه ۱۳۸۴)، علی سعیدی (دی ماه ۱۳۸۴ تا اسفند ۱۳۹۶)، عبدالله حاجصادقی (اسفند ۱۳۹۶ تاکنون (دیماه ۱۳۹۷)).
سید ابوالحسن مهدوی ۴ دوره
== فعالیتهای سپاه پاسداران ==
محمدرضا مهدوی کنی
=== فعالیت اقتصادی ===
حبیبالله مهمان نواز
بر اساس تحقیقات مؤسسه رند، سپاه پاسداران ایران از زمان پایان جنگ ایران و عراق تاکنون با انعقاد ۷۶۵۰ قرارداد از طریق مؤسسات وابسته به خود فعالیتهای اقتصادی گستردهای داشتهاست. موقعیت ویژهُ سپاه، این نهاد را از شرکت در مزایدههای اقتصادی برای خرید سهام شرکتها بینیاز کردهاست و این مسئله موجب رنجش بخش خصوصی شدهاست. همچنین به دلیل انحصارگرایی شرکتهای زیر مجموعه قرارگاه سازندگی خاتمالانبیا سپاه در اجرای پروژههای نفتی، شرکتهای مهندسی سازه و ناموران، بعنوان دو شرکت بزرگ طراحی و مهندسی و با سابقه در ایران، در آستانهٔ ورشکستگی قرار گرفتند.
روزآنلاین از تحلیلگران اقتصادی ایران نقل کرده که درآمد حاصل از فعالیت سپاه در «عرصههای غیرقانونی اقتصاد» تا ۱۲ میلیون دلار در سال میرسد. البته هیچ گزارش مالی درباره فعالیتهای اقتصادی سپاه منتشر نمیشود و بودجه آن نیز محرمانهاست.
سید ابوالفضل میرمحمدی
این نهاد در حوزههای نفت و گاز، راه سازی، سدسازی و ساخت تونل، کشاورزی، مخابرات (به عنوان سهامدار عمده شرکت مخابرات ایران)، ساختمان سازی و حتی جراحیهای سرپایی با لیزر حضور فعال دارد. به علاوه با در اختیار داشتن ۴۵٪ سهام شرکت بهمن در تولید خودروی مزدا شریک است. گفته میشود قاچاق بنزین جیرهبندی شده از طریق استان هرمزگان تحت نظارت تعدادی از فرماندهان سپاه انجام میگیرد. همچنین علی لاریجانی در نشستی با فرماندهان و مسئولین قرارگاه خاتمالانبیا به آنان توصیه کرد که فعالیتهای سپاه پاسداران رقابتسوز نباشد بلکه به دنبال رقابتسازی باشد.
محمد مؤمن ۴ دوره
سپاه گاه برای ابراز ناخرسندی خود از انعقاد قراردادهای اقتصادی دست به نمایش قدرت میزند. به عنوان مثال در سال ۲۰۰۴ دولت سید محمد خاتمی هنگام افتتاح فرودگاه بینالمللی امام خمینی در تهران مجبور شد قراردادی را که با یک شرکت ترکیهای بسته بود لغو کند زیرا پاسداران، خشمگین از اینکه خود طرف قرارداد نبودند، باند فرودگاه را در روز افتتاح اشغال کردند. همچنین یکی از نمایندگان مجلس ایران در جلسه علنی مجلس، در مورد وجود ۶۰ بندر غیرقانونی متعلق به این نهاد نظامی دست به افشاگری زد.
غلامعلی نعیمآبادی
نمونه فعالیتها
حسن نمازی
اتهام پولشویی در بحرین
عبدالنبی نمازی
در ماه مارس سال ۲۰۱۰ یک شبکه پولشویی در کشورهای عربی که گفته میشد زیرنظر سپاه پاسداران فعالیت میکرده توسط مقامات بحرینی و کویتی کشف شد. گفته میشد این پول از طریق قاچاق مواد مخدر بدست میآمدهاست. منصور بن رجب وزیر کشور بحرین در ۲۳ مارس با حکم پادشاه این کشور از مقام خود برکنار و به جرم پولشویی و همکاری با سپاه بازداشت شد.این برای اولین بار در تاریخ بحرین بود که یک وزیر به اتهام مالی دستگیر میشد. به ادعای برخی از رسانهها علی جنتی سفیر ایران در کویت و فرزند احمد جنتی در این پولشویی و فساد مالی دست داشتهاست. ولی علی جنتی این ادعا را بی اساس دانست و از آن اظهار بی اطلاعی کرد. او همچنین گفت سپاه نیاز به پولشویی ندارد. امیرحسین عبدالهیان سفیر ایران در بحرین نیز این اتهامات را رد کرد.
سید کاظم نورمفیدی ۵ دوره
دیگر فعالیتها
عباس واعظ طبسی ۴ دوره
اعطای وام با بهره استثنائی از سوی بانک ملّی به سپاه; به عنوان نمونه در دهه ۲۰۰۰ نیروی ویژه قدس وابسته به سپاه در عرض چهار سال ۱۰۰ میلیون دلار از این بانک وام گرفت. در رأس مؤسساتی که پس از انقلاب و با بودجه دولتی تشکیل شد اغلب فرماندهان سپاه قرار گرفتند. قرارداد یک میلیارد و ۳۰۰ میلیون دلاری احداث خط لوله گاز از منطقه عسلویه به ایرانشهر در استان سیستان و بلوچستان، بدون رعایت قوانین مربوط به برگزاری مناقصه، برگزار و این امتیاز به طور ویژه به سپاه داده شد . گروه مهندسی سپاه، قرارداد ۲٫۳ میلیارد دلاری توسعه یک میدان گازی را در خلیج فارس از آن خود کرد. قراداد ۱٫۳ میلیارد دلاری ساخت لوله گازی میان ایران و پاکستان توسط سپاه گرفته شد.
سید محمد واعظ موسوی
=== فعالیت سیاسی ===
محمدتقی واعظی
طبق قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و دستور سید روحالله خمینی و سید علی خامنهای سپاهیان تا هنگامی که در سازمان سپاه خدمت میکنند حق فعالیت در زمینههای سیاسی را ندارند. محمدباقر ذوالقدر معاون سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بود و در دولت نهم (محمود احمدی نژاد) به سمت معاونت وزارت کشور و معاون امنیتی انتظامی این وزراتخانه منصوب شد. روابط عمومی وزارت کشور اعلام کرد چون سردار ذوالقدر با حکم سید علی خامنهای در سمت «جانشین فرماندهی کل سپاه» فعالیت داشت، با کسب مجوز از وی به سمت جدید منصوب شد.
اتهام جاسوسی در کویت
ابوالقاسم وافی یزدی
در ماه مه سال ۲۰۱۰ یک گروه ۷ نفره متهم به جاسوسی برای سپاه پاسداران ایران در کویت دستگیر شدند. روزنامه القبس چاپ کویت به نقل از مقامهای سازمانهای اطلاعاتی کویت اعلام نمود که این افراد در وزارت دفاع و وزارت کشور کویت کار میکردند و با عکسبرداری از مراکز حساس نظامی کویت و پایگاههای نظامیان آمریکا در این کشور، اطلاعات مربوط به آن مراکز را در اختیار سپاه پاسداران ایران قرار میدادند. ۱ روز پس از انتشار این خبر، مقامات ایرانی با «بی پایه و اساس» اعلام کردن این خبر، آن را بخشی از «پروژه سپاه هراسی» دانستند. در پی این اتفاقها تعدادی از نمایندگان مجلس کویت خواستار اخراج سفیر ایران از آن کشور شدند. در ۶ مه ۲۰۱۰ مقامات کویتی حاضر در اجلاس وزرای کشور شورای همکاری خلیج فارس این اتهام را تایید کردند و ادعا نمودند این گروه جاسوسی ایرانی، امنیت دیگر کشورهای حاشیه خلیج فارس را هم خدشه دار کردهاست.
هاشم هاشمزاده هریسی
اتهامهای تروریستی
اکبر هاشمی رفسنجانی
با انتشار اسناد بسیار محرمانه دولت بیل کلینتون، مشخص شد او در تابستان ۱۹۹۹ در پیامی کتبی به محمد خاتمی همتای ایرانی خود، سپاه پاسداران را مسئول بمبگذاری برجهای خبر در عربستان سعودی دانسته و خواستار استرداد متهمین این حادثه بودهاست. در مقابل دولت وقت ایران اتهام های آمریکا را نادرست و غیر قابل پذیرش میخواند و تأکید میکند هیچ سازمان وابسته به جمهوری اسلامی ایران هیچگونه دخالتی در طراحی، پشتیبانی و یا اجرای این بمبگذاری نداشته است. البته ویلیام پری، وزیر دفاع آمریکا در زمان بیل کلینتون، در سال ۲۰۰۷ اعلام کرد به این نتیجه رسیدهاند که بمبگذاری کار القاعده بوده و نه ایران.
سید محمود هاشمی شاهرودی
تحریمهای بینالمللی
محمد یزدی<ref>[https://majlesekhobregan.ir/fa/members/%D8%A7%D8%B9%D8%B6%D8%A7 سایت مجلس خبرگان]</ref>
بر اساس توافق وزیران خارجه کشورهای عضو اتحادیه اروپا، تمام حسابهای بانکی که به اعضا و وابستگان سپاه پاسداران تعلق دارند مسدود خواهد شد. استرالیا، نام رستم قاسمی، فرمانده قرارگاه خاتمالانبیا سپاه پاسداران، را در فهرست تحریمهای یکجانبه این کشور قرار داد.
== منابع ==
وزارت خزانهداری آمریکا در چارچوب اجرای قطعنامه ۱۹۲۹ شورای امنیت علیه ایران، فرمانده سپاه و وزیر دفاع ایران را به همراه نيروی هوايی و فرماندهی موشکی سپاه و شرکت مهندسی نفت و گاز سپانير و شرکت راه ساحل وابسته به قرارگاه خاتمالانبیا در فهرست تحريم خود قرار داد. محمدعلی جعفری، فرمانده سپاه پاسداران، محمدرضا نقدی، فرمانده بسیج، و احمد وحیدی، وزیر دفاع، در فهرست افراد مورد تحريم قرار گرفتند.
گروه تحقیق موضوع اصل ۱۱۱ قانوناساسی، گروه آییننامه و موضوع اصل ۱۰۸ قانوناساسی، گروه اصل ۱۰۷ و ۱۰۹ قانوناساسی، گروه بررسی راههای پاسداری و حراست از ولایت فقیه، گروه سیاسی-اجتماعی، گروه امور مالی و اداری
رهبر، با رای اکثریت قاطع دو سوم اعضا تعیین میشود.
مجلس خبرگان، که ابتدا به نام مجلس خبرگان قانون اساسی شکل گرفت ولی بعدها مجلس خبرگان رهبری نامیده شد، عنوان یک نهاد دولتی است که از تعدادی روحانی (فقهای واجد شرایط) تشکیل شده است. این نهاد ابتدا به دستور خمینی و برای تدوین قانون اساسی ایجاد شد. او که قول تشکیل مجلس موسسان داده بود، بعد از رفراندم جمهوری اسلامی، منکر مؤسسان شد و به جای نمایندگان منتخب مردم ایران، مجلسی را به نام «خبرگان» بنا کرد که در آن زمان ۷۵ نماینده داشت و باید ظرف یکماه قانون اساسی مورد نظر او را تدوین میکرد. این مجلس در ۲۸مرداد ۱۳۵۸ شروع بهکار کرد و کار آن به جای یک ماه، سه ماه به درازا کشید. سرانجام در ۲۴ آبان همان سال قانون اساسی مبتنی بر اصل ولایت فقیه را به خمینی تحویل داد. در ۱۲آذر ۱۳۵۸ رفراندمی برای تصویب این قانون برگزار شد.
پس از تصویب قانون اساسی، بر مبنای اصل ۱۰۷ این قانون، مجلس خبرگان وظیفه تعیین رهبر و نظارت بر او را طبق اصل ۱۱۱ طی دوره هشتساله تا انتخابات بعدی به عهده گرفت. ساختار جدید مجلس خبرگان با نام تغییر یافتهی «مجلس خبرگان رهبری» در روز ۱۹ آذر ۱۳۶۱ نخستین دورۀ خود را برگزار کرد و از آن پس بهصورت یک نهاد تحت امر ولی فقیه در آمد و تاکنون وظیفهای جز اجرای اوامر ولی فقیه نداشته است.
مجلس خبرگان
مجلس خبرگان نقش حیاتی در ساختار سیاسی جمهوری اسلامی ایران دارد.
پس از انقلاب ضد سلطنتی حسن حبیبی مامور تدوین قانون اساسی جدید شد. وی با همکاری ناصر کاتوزیان، عبدالکریم لاهیجی، محمدجعفر جعفری لنگرودی متنی را آماده کرد و این متن را شورای انقلاب تصویب و در ۱۲ فصل و ۱۵۱ ماده در روز ۲۴ خرداد ۱۳۵۸ در مطبوعات منتشر کرد.[۱]
اما خمینی طرح دیگر در مد نظر داشت. او تصمیم گرفته بود که یک حکومت اسلامی به جای نظام سلطنتی برپا دارد. بعد از برگزاری رفراندم جمهوری اسلامی، دومین قدم تصویب قانون اساسی بود. طبق وعدهی او باید برای تصویب قانون اساسی، یک مجلس موسسان مرکب از نمایندگان منتخب تمامی مردم تشکیل میشد و مواد قانون اساسی را به بحث میگذاشت. این قانون در صورتی مشروعیت داشت که با رأی آزادانهی مردم ایران به تصویب میرسید. خمینی برای اینکه این سازوکار دموکراتیک پیش نرود، وضعیت اضطراری کشور را بهانه کرد و گفت:
«تعویق در تصویب قانون اساسی و گذاشتن آن را در نظر یك مجلس بزرگ مؤسسان كه مناقشه آن و تأسیس آن شش ماه طول میکشد، و مناقشات آن معلوم نیست یكی و دو سال، سه سال، طول بكشد، خطر است برای اسلام؛ خطر است برای رسولاللّه تأسیس مجلس مؤسسان به آنطوری كه غربیها الهام كردند، خطر است برای اسلام؛ خطر است، خطر است برای كشور اسلامی، خطر است برای امام زمان آنهایی كه در اشتباه هستند برگردند و بدانند توطئه در كار است.»
او افزود:
«هر وقت ما خواستيم قانون اساسی جمهوري يا جمهوری دمكراتيك را تدوين كنيم، شما آقايانی كه حقوقدان هستيد، شما آقايان روشنفكر غربی، صلاحيت داريد كه نظر بدهيد. لكن ما هر وقت خواستيم قانون اسلامی بنويسيم، خواستيم مسائل اسلام را طرح بكنيم، شما صلاحيت نداريد. شما از اسلام اطلاعی نداريد.»[۲]
در آن زمان لشگرکشی پاسداران جمهوری اسلامی به کردستان نیز ادامه داشت و روزانه نیز چماقداران حزب جمهوری اسلامی به دفاتر سازمان مجاهدین خلق ایران و دیگر سازمانها و گروههای سیاسی نیز حمله میکردند تا آزادیهای دموکراتیک به دست آمده از انقلاب ضدسلطنتی را هر چه محدود و محدوتر کنند.
در چنین فضایی بود که مجلس موسسان تشکیل نشد و به جای آن «مجلس خبرگان» برای تدوین قانون اساسی از ۲۸مرداد ۱۳۵۸ آغاز به کار کرد.
تدوین قانون اساسی در مجلس خبرگان
سیدمحمود طالقانی با ۲میلیون و ۱۷هزار رأی نمایندهی اول استان تهران و تمام ایران بود. طبق معمول او باید ریاست مجلس خبرگان را به عهده میگرفت، اما خمینی میدانست که اگر او ریاست را به عهده بگیرد، نخواهد گذاشت اصل ولایت فقیه در قانون اساسی گنجانده شود، از همه سو او را در فشار میگذاشت. با اینکه حسینعلی منتظری رئیس مجلس خبرگان بود ولی در عمل محمدحسین بهشتی (نایبرئیس این مجلس) جلسات را اداره میکرد.
نمونهای از مباحثات مجلس خبرگان قانون اساسی
آنچه میخوانید بخشی از گزارشی است که تلویزیون جمهوری اسلامی از مجلس خبرگان تهیه کرده است:
مقدم مراغهای: «اسلام با قدرتی که دارد و آیات آن را در انقلاب اخیر دیدهایم، نیازی به قانون اساسی ندارد، اکثریت ملت ایران مسلمانند. ما اگر اصول دین اسلام را در قانون اساسی بیاوریم، خدمتی نکردهایم».
بهشتی: «اجازه میخواهم که پاشم بیایم آنجا»
گویندهی تلویزیون: آیتالله دکتر بهشتی، پرورش یافته فقه و حقوق اسلامی، و از شاگردان مکتب امام خمینی، هوشمندانه، دیدگاههای مخالفان را در مجلس بهدقت زیر نظر دارد.
بهشتی: آقای مراغهای، صحیح میگید، اسلام، نیازی به اینکه قانون اساسی پشتوانه آن باشد، ندارد. این مطلبتان مورد قبوله. اما آنچه ما کردیم این نبود، و آنچه ما میکنیم این نیست. ما اگر از اول تا اینجا کوشیدهایم، مبانی اسلام را تو قانون اساسی بیاریم، بهخاطر نیاز آنطرف نیست، بهخاطر نیاز اینطرفه. قانون اساسی یک ملت و یک جامعه مسلمان و یک انقلاب اسلامی، قانون اساسی چنین جامعه و چنین انقلابی بدان نیاز دارد که متکی به معارف اسلامی باشد. آیا هیچ وجدان سالمی میتونه این را نفی کنه، یا حتی در آن تردید کنه؟
بهشتی: اصل ۵، لطفاً بادقت عنایت بفرمایید. «در زمان غیبت حضرت ولیعصر عج در جمهوری اسلامی ایران ولایت امر و امامت امت برعهده فقیه عادل و با تقوا، آگاه به زمان، شجاع، مدیر و مدبر است که اکثریت مردم او را به رهبری شناخته و پذیرفته باشند“. لطفاً گلدانها برای گرفتن رأی ببرید…
بهشتی: کل آراء حاضر ۶۵نفر شمردیم موافق ۵۳نفر مخالف ۸نفر ممتنع ۴نفر. اصل پنجم تصویب شد»[۳]
اعتراض سیدمحمود طالقانی
سیدمحمود طالقانی که فقط سه هفته از زمان تشکیل مجلس خبرگان در قید حیات بود، عار داشت که روی صندلی این مجلس بنشیند. مغموم و محزون و کفش از پایکنده و عصا بر دست روی زمین مینشست تا اعتراض خود را نشان دهد.
او آخرین خطبهی خود در بهشت زهرا (دو روز قبل از وفات) گفت:
نشستن سید محمود طالقانی در مجلس خبرگان روی زمین
«صدها بار من گفتم مسألهی شورا از اساسیترین مسألهی اسلامی است. حتی به پیغمبرش با اون عظمت میگوید با این مردم مشورت کن به اینها شخصیت بده. بدانند که مسئولیت دارند. متکی به شخص رهبر نباشند. ولی نه اینکه نکردند، میدانم چرا نکردند. هنوز هم در مجلس خبرگان بحث میکنند، در این اصل اساسی قرآن که به چه صورت پیاده بشود. باید، شاید، یا اینکه میتوانند… نه، این اصل اسلامیه. علی میفرمود: ”مَن استَبَدَّ برَأیه هَلَکَ“ هرکه استبداد کند درکارهای خود هلاک میشود.
چرا نمیشود نمیدانم؟ یعنی گروههایی افرادی دستاندرکار. شاید این طور تشخیص بدهند اگر شورا باشد دیگه ما چه کاره هستیم؟ شما هیچ، بروید دنبال کارتان!» [۴]
مخالفت مجاهدین با تبدیل مجلس موسسان به خبرگان
سازمان مجاهدین خلق ایران با نقض قول خمینی (تبدیل مجلس موسسان به خبرگان) مخالف بود. مسعود رجوی در این باره در کتاب «استراتژی قیام و سرنگونی» نوشته است:
«مجاهدین در ۱۷خرداد ۵۸ در بیانیه مبسوطی پیرامون ضرورت تشکیل مجلس مؤسسان از طریق انتخابات عمومی سراسری به مخالفت آشکار برخاستند و مفهوم خبرگان را به زیر علامت سؤال بردند. در این بیانیه به یک سابقه تاریخی اشاره شده بود.
در نخستین مجلس مشروطه که نظامنامه یعنی قانون اساسی آن زمان را در سال ۱۲۸۵شمسی تصویب کرد از ۶۰نماینده تهران، ۳۲نفر پیشهور، ۱۰نفر زمیندار و کشاورز، ۱۰نفر بازرگان، ۴نفر علما و طلاب و ۴نفر هم شاهزادگان و قاجاریان بودند. در فهرست اسامی نمایندگان اصناف و بازار، «از جمله به یک سقط فروش، یک بنَک دار، یک بلور فروش، یک معمار، یک بقال، یک سمسار، یک دلال، یک ساعت ساز، یک پلوپز، یک زرگر، یک یخدانساز، یک خیاط باشی و… برمیخوریم».
در همین بیانیه خاطرنشان شده بود که حتی حکومت پهلوی در عمر ۵۷سالهاش مجبور شد ۴بار بهصورت ظاهری هم که شده دست به تشکیل مؤسسان بزند، پس حالا بعد از انقلاب ضدسلطنتی چه شده است که ۷۲سال بعد از مشروطه باید به خبرگان رضایت بدهیم؟ پس چه شد آن قول و قرارهای پیشین؟!»
سازمان مجاهدین همچنین در ۳۱تیر ۵۸ نیز در یک بیانیه نوشت:
«آن قانون اساسی که میخواهد اساسیترین و مهمترین اصول و روابط حاکم بر تمامی خلق را مشخص کند، تنها با اشتراک نمایندگان آن خلق قابل پی ریزی است والا از اصالت، مشروعیت و حقانیت مکفی برخوردار نیست. پی ریزی چنین نظام نامهیی تنها برعهده یک شورا یا مجلس تمام یک خلق است که گاه مؤسسان نیز نامیده میشود».[۳]
به همین دلیل این سازمان به قانون اساسی برآمده از مجلس خبرگان در ۱۲آذر ۵۸ رأی منفی داد.
اصل ولایت فقیه
ولایت فقیه ابتدا در پیشنویس قانون اساسی نبود و بعدها به آن افزوده شد.
اصل پنجم قانون اساسی:
در زمان غیبت حضرت مهدی (عج) ولایت امر و امامت بر عهده فقیه عادل و با تقوی، آگاه به زمان، شجاع، مدیر و مدبر است که اکثریت مردم او را به رهبری شناخته و پذیرفته باشند. در صورتیکه هیچ کس چنین اکثریتی نداشته باشد، رهبر یا شورای رهبری طبق اصل ۱۰۷ عهدهدار میشوند. عبارت اکثریت مردم در بررسی متمم قانون اساسی حذف و راه برای دیکتاتوری مطلقالعنان باز شد.
پس از تبدیل مجلس موسسان در فردای پیروزی انقلاب ضد سلطنتی به مجلس خبرگان قانون اساسی، گامهای بعدی در استحالهی ساختارهای اجتماعی از دموکراسی به حکومت مطلقه مجلس خبرگان رهبری برداشته شد.
مجلس خبرگان پس از تدوین قانون اساسی مورد نظر خمینی به «مجلس خبرگان رهبری» تغییر نام یافت و وظیفهی جدید خود را برای تحکیم موقعیت ولی فقیه و تبدیل ولایت فقیه به ولایت مطلقهی فقیه به عهده گرفت.
مجلس خبرگان رهبری
«مجلس خبرگان رهبری»، مجلسی که همهی اعضای آن روحانی هستند. بر اساس اصل ۱۰۷ قانون اساسی جمهوری اسلامی مسئولیت تعیین، عزل و نظارت بر ولی فقیه را به عهده دارند. اعضای این مجلس به وسیلهٔ انتخابات از بین نامزدهایی که به صورت تأییدهشده، انتخاب میشوند. مدت هر دورهی این مجلس هشت سال است.
تمامی نامزدهای مجلس خبرگان، باید توسط شورای نگهبان تأیید شوند.
دورهی اول مجلس خبرگان رهبری
نخستین مجلس خبرگان رهبری در شرایطی تشکیل شد که ایران در حال جنگ با عراق بود. اولین انتخابات آن در ۱۹ آذر ۱۳۶۱ برگزار شد. در این دوره ۷۵ نفر از نمایندگان مجلس خبرگان تعیین شدند و انتخابات بقیه نمایندگان به دور دوم کشید. جمع کل نمایندگان یا دور دوم ۸۲ نفر بود که این مجلس را تشکیل داده و اولین جلسه خود را در ۲۳ تیر ۱۳۶۱ افتتاح کردند.
علی مشکینی به عنوان اولین رئیس خبرگان و اکبر هاشمی رفسنجانی نائب رئیس این مجلس بود. محمد مومن و حسن طاهری خرمآبادی منشیان مجلس بودند.
اقدامات مهم این مجلس
انتخاب حسینعلی منتظری به عنوان قائممقام رهبری در سال ۱۳۶۴.
پس از مرگ خمینی در ۱۴ خرداد ۱۳۶۸، انتخاب سیدعلی خامنهای به عنوان رهبر جدید.
دورهی دوم مجلس خبرگان رهبری
دومین انتخابات برای مجلس خبرگان در ۱۶ مهر ۱۳۶۹ برگزار و ۸۳ نفر به مجلس وارد شدند. این مجلس در ۲ اسفند ۱۳۶۹ کار خود را آغاز کرد.
رئیس این دورهی مجلس نیز علی مشکینی و نایبان رئیس اکبر هاشمی رفسنجانی و آیتالله امینی بودند. حسن طاهری خرمآبادی و محمد مومن هم منشیان دور دوم بودند.
در این دوره جند نامزد مشهور از جمله برخی نمایندگان سابق خبرگان رد صلاحیت شدند و بدلیل محرمانه بودن مذاکرات از این دوره هیچ گزارشی منتشر نشد.
دورهی سوم مجلس خبرگان رهبری
سومین مجلس با انتخابات روز اول آبان ۱۳۷۷ و رد صلاحیت ۲۱۴ نفر و کنارهگیری ۱۳ نفر و ورود ۸۶ نفر با این مجلس تعیین تکلیف شد. اولین جلسه روز ۴ اسفند ۱۳۷۷ برگزار شد.
انتخابات سومین دور مجلس خبرگان رهبری در تاریخ ۱ آبان سال ۱۳۷۷ برگزار شد در این انتخابات در مجموع ۳۹۶ نفر ثبت نام کرده بودند که از این میان ۲۱۴ نفر رد صلاحیت شدند، ۱۳ نفر از ادامه مبارزات انتخاباتی کناره گیری کردند و ۱۸۷ نفر هم دعوت به امتحان شدند که ۶۰ نفر از آنان شرکت نکردند و در نهایت ۱۶۷ نفر باهم برای رسیدن به کرسی مجلس خبرگان به رقابت پرداختند که از این میان ۷۶ نفر توانستند که به مجلس راه پیدا کنند و در چهارم اسفندماه سال ۱۳۷۷ اولین جلسه از سومین دوره مجلس خبرگان رهبری آغاز به کار کرد. ترکیب هیئت رئیسه مانند دور دوم خبرگان بود با این تفاوت که به جای محمد مومن، قربانعلی دری نجفآبادی منشی گردید.
دورهی چهارم مجلس خبرگان رهبری
انتخابات این مجلس در تاریخ ۲۴ آذرماه سال ۱۳۸۵ برگزار شد که در نتیجه برگزاری دو دوره انتخابات ۸۸ نفر به مجلس خبرگان رهبری راه پیدا کردند. این دوره ده سال تا ۱۳۹۵ طول کشید.
در این دوره هم علی مشکینی به عنوان رئیس انتخاب شد، اکبر هاشمی رفسنجانی و یزدی به عنوان نواب رئیس برگزیده شدند، قربانعلی دری نجفآبادی و سید احمد خاتمی به عنوان منشیان برگزیده شدند.
با توجه به این که مشکینی در مردادماه سال ۱۳۸۶ مرد، اکبر هاشمی رفسنجانی متصدی ریاست مجلس خبرگان شد، محمد مومن و محمد یزدی نواب رئیس انتخاب شد، سید احمد خاتمی و قربانعلی دری نجفآبادی به عنوان منشی مجلس برگزیده شد.
دوره چهارم مجلس خبرگان یکی از پر اتفاق ترین دورهها بود، در سال ۱۳۸۶، هاشمی رفسنجانی عهدهدار ریاست این مجلس شد و در سال ۱۳۸۹ محمدرضا مهدوی کنی جانشین وی شد که ریاست دوره چهارم را تا پیش از بیماری برعهده داشت.
ریاست موقت اجلاسیه شانزدهم دوره چهارم با توجه به غیبت مهدویکنی برعهده نایب رئیس اول او، هاشمی شاهرودی بود.
پس از این تحولات، سیدمحمود هاشمی شاهرودی به عنوان نواب رئیس انتخاب شدند، سیداحمد خاتمی و قربانعلی دری نجفآبادی با سمت قبلی یعنی منشی مجلس به کارشان ادامه دادند. پس از مهدوی کنی محمد یزدی رئیس مجلس شد.
دورهی پنجم مجلس خبرگان رهبری
انتخابات پنجمین دوره از مجلس خبرگان رهبری در تاریخ ۷ اسفند سال ۱۳۹۴ برگزار شد، در این دوره ۷۹۶ نفر از جمله ۱۶ زن نامزد شده بودند، از این میان ۶۴ نفر رد صلاحیت شدند، این دوره از خبرگان هم همزمان با دوازدهمین دورهی انتخابات مجلس برگزار شد.
ریاست این دوره احمد جنتی به عهده داشت، سید ابراهیم رئیسی به عنوان نائب اول و هاشم حسینی بوشهری به عنوان نائب دوم انتخاب شدند، سیداحمد خاتمی هم به عنوان منشی این دوره برگزیده شد.
این مجلس کار خود را در ۴ خرداد ۱۳۹۵ آغاز کرد.
دورهی ششم مجلس خبرگان رهبری
انتخابات این دوره در روز جمعه ۱۱ اسفند ۱۴۰۲ همزمان با دوازدهمین دور مجلس شورا برگزار شد و کار خود را از اول خرداد ۱۴۰۳ آغاز کرد.
محمدعلی موحدی کرمانی با ۵۵ رأی به عنوان رئیس مجلس خبرگان انتخاب شد. نائب رئیس اول سیدهاشم حسینی بوشهری و نائب رئیس دوم علیرضا اعرافی و منشی اول عباس کعبینسب، منشی دوم محسن اراکی شد.
اصول مربوط به رهبری (ولی فقیه) در قانون اساسی
موضوع رهبری در جمهوری اسلامی در اصول ۱۰۷، ۱۰۸ و ۱۱۱ آمده قانون اساسی است.
اصل ۱۰۷
پس از مرگ خمینی، تعیین رهبر به عهده خبرگان است. خبرگان رهبری درباره همه فقهای واجد شرایط مذکور در اصول پنجم و یکصد و نهم بررسی و مشورت میکنند، هرگاه یکی از آنان را اعلم به احکام و موضوعات فقهی یا مسائل سیاسی واجتماعی یا دارای مقبولیت عامه یا واجد برجستگی خاص در یکی از صفات مذکور در اصل یک صد و نهم تشخیص دهند او را به رهبری انتخاب میکنند و در غیراین صورت یکی از آنان را به عنوان رهبر انتخاب و معرفی مینمایند. رهبر منتخب خبرگان، ولایت امر و همه مسئولیتهای ناشی از آن را برعهده خواهد داشت. رهبر در برابر قوانین با سایر افراد کشور مساوی است.
اصل ۱۰۸
قانون مربوط به تعداد و شرایط خبرگان، کیفیت انتخاب آنها و آییننامه داخلی جلسات آنان برای نخستین دوره باید به وسیله فقهای اولین شورای نگهبان تهیه و با اکثریت آرای آنان تصویب شود و به تصویب نهایی رهبر انقلاب برسد. از آن پس هرگونه تغییر و تجدیدنظر در این قانون و تصویب سایر مقررات مربوط به وظایف خبرگان، در صلاحیت خود آنان است.
اصل ۱۱۱
هرگاه رهبر از انجام وظایف قانونی خود ناتوان شود یا فاقد یکی از شرایط مذکور در اصول پنجم و یک صد و نهم گردد، یا معلوم شود از آغاز فاقد بعضی از شرایط بوده است، از مقام خود برکنار خواهد شد. تشخیص این امر به عهده خبرگان مذکور در اصل یک صد و هشتم میباشد.
در صورت فوت یا کنارهگیری یا عزل رهبر، خبرگان موظفند در اسرع وقت نسبت به تعیین و معرفی رهبر جدید اقدام نمایند. تا هنگام معرفی رهبر، شورایی مرکب از رئیسجمهور، رئیس قوه قضائیه و یکی از فقهای شورای نگهبان به انتخاب مجمع تشخیص مصلحت نظام، همه وظایف رهبری را به طور موقت به عهده میگیرد و چنانچه در این مدت یکی از آنان به هر دلیل نتواند انجام وظیفه نماید، فرد دیگری به انتخاب مجمع، با حفظ اکثریت فقها در شورا، به جای وی منصوب میگردد.
ساختار مجلس خبرگان رهبری
مجلس خبرگان رهبری، از سه بخش هیئت رئیسه، کمیسیونها و دبیرخانه تشکیل میشود:
هیئت رئیسه
این مجلس دو هیئت رئیسه دارد یکی سنی و دیگری هیئت رئیسه دائم است.
هیئت رئیسه سنی
در اوّلین جلسه مجلس خبرگان، بر اساس سنّ نمایندگان، تعیین میشود که مسنترین فرد از خبرگان حاضر، به عنوان رئیس سنى و فرد بعدى به منزله نایبرئیس و دو نفر از جوانترین خبرگان حاضر، به سمت منشی تعیین میشوند و در جایگاه مخصوص قرار میگیرند.
وظایف هیئت رئیسه سنی
هیئت رئیسه سنّى، وظایف زیر را بر عهده دارد:
- اداره جلسه افتتاحیه؛
- انجام مراسم تحلیف؛
- اجراى انتخابات هیئترئیسه دائم.
هیئت رئیسه سِنّى، با انتخاب اعضاى هیئت رئیسه دائم، به کار خود پایان میدهد. مدّت زمان هیئت رئیسه سنى، فقط در اوّلین جلسه هر دوره از مجلس خبرگان است.
هیئت رئیسه دائم
هیئت رئیسه دوم، هیئت رئیسه دائم است.
این هیئت، مرکب از رئیس، دو نایبرئیس، دو منشى و دو کارپرداز است که از میان اعضاء، براى مدّت دو سال و با رأى مخفى، انتخاب میشوند.
انتخاب رئیس، با رأى اکثریت مطلق حاضران و انتخاب نواب رئیس و منشیان و کارپردازان، هر کدام جداگانه و با اکثریت نسبى و به صورت مخفى است. در صورتى که در انتخاب رئیس، در مرحله اول، اکثریت مطلق حاصل نشود، از بین دو نفرى که بیشترین رأى را کسب کردهاند، با رأىگیرى مجدد و اکثریت نسبى، رئیس، انتخاب میشود.
وظایف هیئت رئیسه دائم
ریاست مجلس خبرگان، علاوه بر اداره جلسات مجلس خبرگان، بر کلیه امور ادارى، مالى، استخدامى و سازمانى مجلس خبرگان، نظارت دارد و باید با ارتباط منظم با ولی فقیه، کار کند. وى، مصوبات قانونى مجلس خبرگان را امضا و به مراجع ذىربط ابلاغ میکند. رئیس مجلس خبرگان، موظف است گزارشى سالانه از عملکرد و اقدامات هیئت رئیسه را به مجلس خبرگان ارائه کند.
کمیسیونها
مجلس خبرگان رهبری دارای ۶ کمیسیون است که وظیفه آنها انجام بررسىهاى کارشناسى و تهیّه گزارش جهت طرح در جلسات رسمى است که به شرح ذیل میباشند:
۱. کمیسیون اصل ۱۰۸ قانون اساسى
به منظور بررسى و تدوین قوانین مربوط به خبرگان، از جمله انتخابات و آییننامه داخلى مجلس خبرگان، تشکیل میشود. اعضاى اصلى آن، یازده نفر و اعضاى علیالبدل، چهار نفرند.
۲. کمیسیون امور مالى و ادارى
این کمیسیون به بررسى امور مالى و ادارى مجلس خبرگان میپردازد و داراى نه عضو اصلى و سه عضو علیالبدل است.
۳. کمیسیون اصل ۱۰۷ و ۱۰۹ قانون اساسى
به منظور آمادگى خبرگان براى اجراى اصل ۱۰۷ و شناخت حدود و شرایط مذکور در اصل ۵ و ۱۰۹ قانون اساسى، کمیسیونى مرکب از یازده عضو اصلى و چهار عضو علیالبدل، تشکیل مى شود تا درباره همه موارد مربوط به شرایط و صفات رهبر و درباره همه کسانى که در شرایط رهبرى قرار دارند، تحقیق و بررسى به عمل آورد و نتایج آن را به هیئت رئیسه ارائه کند. گزارش این کمیسیون، سرى تلقى میشود و به صورت اسناد طبقهبندى شده، حفاظت میشود و بدون تصویب مجلس خبرگان، در اختیار دیگرى قرار نمیگیرد، مگر ولی فقیه، که عنداللزوم به اطّلاع وى میرسد.
۴. کمیسیون سیاسى - اجتماعى
به منظور آگاهى مستمر اعضاى مجلس خبرگان از تحولات مهم داخلى و خارجی، به ویژه در زمینه مسائل سیاسى، فرهنگى، مدیریتى، امنیتى و اقتصادى تشکیل میشود و موظف است با تشکیل جلسات با حضور نخبگان و مسئولان امور سیاسى، امنیتى، فرهنگى، اقتصادى، اجتماعى، مسائل مهم داخلى و جهانى را که به نحوى، به انجام وظایف خبرگان، به ویژه وظایف مذکور در اصول ۱۰۷ و ۱۰۹ قانون اساسى، مربوط میشود، مورد بررسى قرار دهد و گزارش آن را به هیئت رئیسه تقدیم کند تا در اولین اجلاسیه خبرگان، به اطلاع اعضا برسد.
۵. کمیسیون تحقیق موضوع اصل ۱۱۱ قانون اساسى
به منظور اجراى اصل ۱۱۱ قانون اساسى و براى نظارت بر استمرار شرایطى که در اصل ۵ و ۱۰۹ قانون اساسى براى رهبرى ذکر شده است و تصمیمگیرى در موارد فقدان آن، تشکیل میشود.
تحقیقات و مذاکرات این کمیسیون، محرمانه است. مجلس خبرگان، به وسیله این کمیسیون، موضوع نظارت بر رهبرى را به اجرا میگذارد. این کمیسیون، باید هرگونه اطلاعات لازم را در رابطه با اصل ۱۱۱، در محدوده قوانین و موازین شرعى، تحصیل کند و نسبت به صحت و سقم گزارشهاى مربوطه، بررسى لازم را به عمل آورد. سایر اعضاى خبرگان نیز، اطلاعات خود را در باره اصل ۱۱۱، در اختیار این کمیسیون قرار میدهند. کمیسیون، بعد از بررسى و تحقیق، در صورتى که مطالب مذکور را براى تشکیل اجلاس خبرگان، کافى نداند، موضوع را با عضو یا اعضاى خبرگان که اطلاعات را در اختیار گذاردهاند، در میان میگذارد و توضیحات خود را ارائه میکند و در صورتى که آنان قانع نشدند، اگر اکثریت نمایندگان، تقاضاى تشکیل جلسه فوقالعاده را کنند، اجلاسیّه مجلس خبرگان، برگزار میشود.
۶. کمیسیون بررسى راههاى پاسدارى و حراست از ولایت فقیه
به منظور بررسى راههاى حراست از ولایت فقیه، تشکیل میگردد. اهم وظایف آن، ارائه پیشنهاد به هیئت رئیسه در این امور است:
۱. تحقیق و پژوهش در موضوع حکومت اسلامى، بالاخص ولایت فقیه، تألیف و نشر آن به صورتهاى مناسب و پاسخ به شبهات.
۲. معرفى ولایت فقیه در مجامع علمى داخل و خارج کشور و در سطح عموم مردم.
۳. بررسى شیوههاى مناسب تدریس و ترویج اندیشه حکومت اسلامى و ولایتفقیه، در سطوح مختلف تحصیلى دانشآموزان و دانشجویان و نیز در سطح رسانههاى عمومى، خصوصا صدا و سیما و ارائه راهکارهاى مناسب به هیئت رئیسه مجلس خبرگان.
دبیرخانه
دبیرخانه مجلس خبرگان نهادى است قانونى که زیر نظر هیئت رئیسه مجلس خبرگان، اداره میشود و براى انجام مأموریتها و مسئولیتها و تنظیم امور مربوط به مجلس خبرگان، تشکیل میگردد که بخشی از وظایف آن عبارت است از:
بخش اول:
الف - تنظیم کلیه امور مربوط به مجلس، کمیسیونها و هیئت رئیسه و ارتباط با ریاست مجلس و برقرارى ارتباط متقابل.
ب - تنظیم روابط مجلس، کمیسیونها، هیئتها و اعضا، با ولی فقیه و دستگاههاى گوناگون کشور.
ج - همکارى لازم با مسئولین ذیربط، در اجراى انتخابات مجلس خبرگان، با رعایت قانون و آییننامه انتخابات.
د - معرفى نهاد خبرگان.
ه - چاپ و انتشار مصوبات مجلس، به صورت اختصاصى یا عمومى، حسب مورد با توجه به آییننامه خبرگان و انعکاس اخبار به رسانههاى گروهى با هماهنگى مقامات ذیربط.
و - تحقیق و پژوهش در موضوع حکومت اسلامى، بالأخص ولایت فقیه، تألیف و نشر آن به صورتهاى مناسب، معرفى ولایت فقیه در مجامع علمى داخل و خارج کشور و در سطح عموم مردم براساس سیاستگذارى کمیسیون بررسى راههاى پاسدارى و حراست از ولایتفقیه، پس از تأیید هیئت رئیسه.
ز - تهیه بولتن حاوى اخبار و گزارشات مربوط به امور رهبرى، نمایندگان رهبرى در ارگانها و نهادها، نهادهاى وابسته، مسئله ولایت فقیه، مسائل سیاسى و بینالمللى و مسائل جارى کشورى که میتواند در وسعت بینش و بالمآل در تصمیمگیرى خبرگان مؤثر باشد.
بخش دوم:
الف - تهیه دستور کار جلسات عادى و فوقالعاده مجلس و ارائه به هیئت رئیسه.
ب - تهیه گزارشها و منابع لازم در زمینه مسائل فقهى، فرهنگى، اجتماعى و سیاسى، در حوزه مسئولیت خبرگان، براى اعضاى هیئت رئیسه و ریاست مجلس و خبرگان.
ج - تهیه صورت مذاکرات مجلس و کمیسیونها و هیئتها.
د - نگهدارى و طبقهبندى و بایگانى اسناد و مدارک مربوط و نیز مصوبات مجلس و کمیسیونهاى خبرگان، با استفاده از امکانات و تجهیزات لازم.
ه - تهیه مواد و متون لازم، جهت اعلام مواضع، براى هیئت رئیسه و تنظیم پیشنویس بیانیهها.
و - تهیه طرح تشکیلات دبیرخانه، براى تصویب هیئت رییسه و سازمان مدیریت و برنامهریزى.
شرایط انتخابات مجلس خبرگان
الف) تعداد خبرگان
ماده ۱ – عده نمایندگان مجلس خبرگان در هر استان، همان عدد دوره اول خواهد بود.
ماده ۲ – استانهایی که جدیداً تشکیل شده یا میشود با رعایت ماده اول، تعداد خبرگان به نسبت جمعیت هر استان بین استانهای جدید تقسیم میشود و از تاریخ آمارگیری سال ۱۳۶۵ به ازای هر یک میلیون نفری که به جمعیت هر استان اضافه شود یک نماینده دیگر به نمایندگان آن استان افزوده خواهد شد.
ب) شرایط انتخاب شوندگان
ماده ۳ – خبرگان منتخب مردم باید دارای شرایط زیر باشند:
الف – اشتهار به دیانت و وثوق و شایستگی اخلاقی
ب – اجتهاد در حدی که قدرت استنباط بعض مسائل فقهی را داشته باشد و بتواند ولی فقیه واجد شرایط رهبری را تشخیص دهد.
ج – بینش سیاسی و اجتماعی و آشنایی با مسائل روز.
د – معتقد بودن به نظام جمهوری اسلامی ایران.
ﻫ - نداشتن سوابق سوء سیاسی و اجتماعی.
تبصره ۱ – مرجع تشخیص دارا بودن شرایط فوق، فقهای شورای نگهبان قانون اساسی میباشند.
تبصره ۲ – کسانی که ولی فقیه – صریحاً و یا ضمناً – اجتهاد آنان را تأیید کرده باشد، از نظر علمی نیاز به تشخیص فقهای شورای نگهبان نخواهند داشت.
تبصره ۳ – ضرورت ندارد که نمایندگان، ساکن و یا متولد حوزه انتخابیه خود باشند.
ج) شرایط انتخابکنندگان
ماده ۴ – انتخابکنندگان باید دارای شرایط ذیل باشند:
الف – تابعیت جمهوری اسلامی ایران
ب – داشتن پانزده سال تمام
د) مدت
ماده ۵- خبرگان برای مدت هشت سال، انتخاب میشوند و شش ماه به پایان هر دوره باید انتخابات دوره بعد آغاز گردد، به طوری که سه ماه به پایان هر دوره، انتخابات دوره بعد خاتمه یافته باشد.
آییننامه داخلی مجلس خبرگان
ماده ۱۲ – جلسات مجلس خبرگان، با حضور دو سوم کل خبرگانی که میباید انتخاب گردند، رسمیت مییابد.
ماده ۱۳ – مصوبات مجلس خبرگان، با موافقت نصف به علاوه یک حاضران، معتبر است، مگر در مورد تعیین رهبر که موافقت دو سوم حاضران معتبر میباشد.
ماده ۱۴ – جلسه افتتاحیه، به وسیله هیئت نظارت مرکزی، با تلاوت آیاتی از قرآن کریم آغاز میگردد ، سپس رئیس هیئت نظارت، از هیأت رئیسه سنی – که قبلاً بر مبنای شناسنامه تعیین شدهاند – دعوت میکند تا به جایگاه مخصوص روند و اداره جلسه را به عهده گیرند.
تبصره – هیئت رئیسه سنی ، مرکب است از رئیس، نایب رئیس از سالمندترین و دو منشی از جوانترین اعضای حاضر در جلسه.
ماده ۱۵ – صورت جلسات به وسیله نوار، ضبط و بوسیله تندنویس، پیاده میشود و به امضای رئیس یا نایب رئیس میرسد.
صورت جلسه انتخاب رهبر، باید به امضای همه اعضای حاضر در جلسه برسد.
ماده ۱۶ – در آغاز نخستین جلسه رسمی، خبرگان مراسم تحلیف را بدین صورت برگزار میکنند: «ما در برابر قرآن مجید و مردم شریف ایران، به خدای متعال، سوگند یاد میکنیم که در ایفای وظیفه سنگینی که به عهده داریم، یعنی تشخیص و معرفی بهترین فرد، برای مقام والای رهبری امت، خود را در پیشگاه مقدس خداوند و در برابر ملت غیور ایران، مسئول بدانیم و کوچکترین مسامحه و خیانت را روا نداریم››.
ماده ۱۷ – هیئت رئیسه سنی بلافاصله به انتخاب هیئت رئیسه دائم، میپردازد.
ماده ۱۸ – هیئت رئیسه دائم ، نیز مرکب است از ۴ نفر: رئیس، نایب رئیس و دو منشی که برای مدت دو سال با رأیگیری مخفی و اکثریت نسبی انتخاب میشوند.
ماده ۱۹ – مجلس خبرگان سالی یکبار حداقل به مدت دو روز، اجلاسیه رسمی دارد.
ماده ۲۰ – در مواردی که هیئت رئیسه لازم بداند، یا ده نفر از اعضا کتباً پیشنهاد کنند، اجلاسیه فوقالعاده تشکیل میشود.
ماده ۲۱ – وظیفه مجلس خبرگان در اجلاسیههای عادی خود ، اجرای اصل ۱۱۱ قانون اساسی و به بحث و تبادل نظر درباره مسائل مربوط به رهبری و تبادل نظر برای یافتن بهترین شیوه عمل در جهت ایفای این مسئولیت خطیر و پیشنهاد آن به مقام رهبری میباشد.
ماده ۲۲ – این قانون در بیست و یک ماده و شش تبصره، در جلسه مورخه ۱۰/۷/۱۳۵۹ فقهای شورای نگهبان ، تنظیم و برای تصویب نهایی به خمینی ازائه شد.
اجلاس خبرگان با خامنهای
حیدری کاشانی عضو مجلس خبرگان پس از جلسه ۱۸ آبان ۱۴۰۳ فاش کرد که در چهلمین روز کشته شدن حسن نصرالله، رهبر حزبالله لبنان و معاون او هاشم صفیالدین، خامنهای گفته که اعضای خبرگان باید برای شرایطی که او دیگر زنده نیست، آماده باشند تا بتوانند بهسرعت رهبر جدیدی انتخاب کنند.[۵]
تحولات اخیر منطقهی غرب آسیا به ویژه حوادث کشور سوریه گرچه با شیطنت رسانههای معاند و نشان دادن چهرهای موجه از تروریستهای تکفیری به طور نسبی افکار جهانیان را تحت تأثیر قرار داده، رهبر معظم انقلاب در بیانات جامع و حکیمانه خود به وضوح زوایایی از واقعیت این جریان شیطانی و دستهای پیدا و پنهان این اقدام شوم علیه محور مقاومت را تبیین فرمودند. مجلس خبرگان رهبری، ضمن قدردانی از مواضع روشنگرانه مقام معظم رهبری «مدظله العالی» در قبال مسائل سوریه و افق امیدوارانهای که معظم له نسبت به آینده سوریه، قیام جوانان سوری و گسترش سیطره محور مقاومت در منطقه ترسیم فرمودند و گرامیداشت یاد و خاطره رهبران بزرگ و شهیدان سرافراز جبهه مقاومت، تأکید میکند «مقاومت» و «ایستادگی» در برابر جبهه کفر و صهیونیسم جهانی به سردمداری آمریکای جنایتکار و اسرائیل غاصب، تنها راه پیروزی و غلبه بر دشمنان اسلام و مسلمین میباشد و سازش با زورگویان عالم حد یقف و پایانی ندارد.
لذا به مردم عزیز و ولایتمدار به ویژه جوانان ایران اسلامی و کشورهای محور مقاومت میگوییم چنانچه در حادثه عاشورا و شهادت حضرت اباعبدالله الحسین علیه السلام و یاران آن حضرت و اسارت خاندان اهل بیت علیهم السلام و در دوران معاصر شاهد جنگ تحمیلی صدام خبیث علیه نظام نوپای جمهوری اسلامی ایران، جنگ ۳۳ روزه رژیم صهیونی با حزب الله لبنان و حوادث بعد از ۷ اکتبر و شهادت ۵۰ هزار انسان به ویژه زن و کودک بیگناه در غزه توسط رژیم تروریستی و نامشروع اسرائیل بودیم، تاریخ گواه این است که باطل اگرچه هیاهو و جولانی دارد، بر اساس وعده لایتغیر إلهی، مضمحل میشود و دوام و بقایی نخواهد داشت و سرانجام، نصرت و پیروزی از آن حق و پیروان آن خواهد بود و تنها راه غلبه بر باطل، تقویت ایمان، استقامت، عمل به تکلیف، حضور آگاهانه در صحنه و ارتقای بصیرت است.
