{{جعبه اطلاعات شاعر و نویسنده | نام = کریم طاهرزاده بهزاد | تصویر = کریم طاهرزاده بهزاد؛1.jpg | توضیح تصویر = کریم طاهرزاده بهزاد، معمار و تاریخنگار ایرانی | نام اصلی = | زمینه فعالیت = معماری، تاریخنگاری، نویسندگی | ملیت = | تاریخ تولد = ۱۲۶۷ هجری شمسی | محل تولد = تبریز | والدین = | تاریخ مرگ = ۱۲ مرداد ۱۳۴۲ | محل مرگ = تهران | علت مرگ = | محل زندگی = تبریز، استانبول، برلین، تهران، مشهد | مختصات محل زندگی = | مدفن = امامزاده قاسم، شمیران تهران | در زمان حکومت = قاجار، رضا خان | اتفاقات مهم = مشارکت در جنبش مشروطه، طراحی آرامگاه فردوسی، تأسیس آموزش آکادمیک معماری در ایران | نام دیگر = | لقب = | بنیانگذار = | پیشه = | سالهای نویسندگی = | سبک نوشتاری = | کتابها = سرآمدان هنر، قیام آذربایجان در انقلاب مشروطیت ایران، سرگذشت لولهکشی تهران و... | مقالهها = مقالات در روزنامههای کاوه و ایرانشهر | نمایشنامهها = | فیلمنامهها = | دیوان اشعار = | تخلص = | فیلم (های) ساخته بر اساس اثر(ها) = | همسر = | شریک زندگی = | فرزندان = | تحصیلات = معماری، نقاشی، مهندسی عمران | دانشگاه = مدرسه هنرهای زیبا (استانبول)، آکادمی معماری برلین | حوزه = | شاگرد = | استاد = | علت شهرت = تاریخنگاری مشروطه، طراحی آرامگاه فردوسی، بنیانگذاری آموزش معماری در ایران | تأثیرگذاشته بر = | تأثیرپذیرفته از = | وبگاه = | imdb_id = | جوایز = کتاب سال برای «قیام آذربایجان در انقلاب مشروطیت ایران» | گفتاورد = | امضا =|اندازه تصویر=240پیکسل}}
{{جعبه زندگینامه
'''کریم طاهرزاده بهزاد'''، (متولد سال ۱۲۶۷، تبریز - درگذشته ۱۲ مرداد ۱۳۴۲ ه. ش، تهران)، یکی از شخصیتهای فرهنگی و سیاسی ایران در اواخر دوره قاجار و اوایل دوره [[رضاشاه پهلوی]]، به عنوان معمار، تاریخنگار و مبارز مشروطهخواه شناخته میشود. او زاده تبریز، از سویی با نقش فعال در [[جنبش مشروطه ایران|جنبش مشروطه]] و از سوی دیگر با دستاوردهای ماندگار در معماری و نویسندگی، نمادی از پیوند مبارزه سیاسی با حفظ میراث فرهنگی ایران است. کریم طاهرزاده بهزاد در جوانی، به عنوان یکی از اعضای اولیه دموکراتهای اجتماعی تبریز و فداییان، رهبری دفاع محله چرنداب را بر عهده گرفت و پس از سقوط محلهها، به گروه [[ستارخان]] در امیرخیز پیوست. با شدت گرفتن سرکوبها و اشغال تبریز توسط روس، در سال ۱۲۸۷ به اجبار به استانبول مهاجرت کرد و همزمان با تحصیل معماری، به فعالیتهای فرهنگی پرداخت. این مهاجرت ۱۸ ساله، او را به برلین کشاند، جایی که در آکادمی معماری برلین تحصیل کرد، با روشنفکران ایرانی مانند کاظمزاده ایرانشهر، جمالزاده و [[سیّدحسن تقیزاده|حسن تقیزاده]] در نشریات «ایرانشهر» و «کاوه» همکاری نمود و کتاب «سرآمدان هنر» را در ۱۳۰۲ منتشر کرد – اثری پژوهشی نخستینگونه بر هنر و معماری ایرانی.
|نام_شخص=ابوالفضل سپاهی بادجانی
|تصویر=ابوافضل سپاهی،اعدام.jpg
|عرض_تصویر=260px
|توضیح_تصویر=ابوالفضل سپاهی بادجانی
|تاریخ_تولد=
|محل_تولد=اصفهان
|تاریخ_مرگ=
|ملیت=
|محل_مرگ=میدان علیخانی اصفهان، اعدام در ملأ عام
|مدفن=
|علت مرگ=
|شناختهشده برای=
|همسر=
|والدین=
|تاریخ تولد=۱۳۸۲
|تاریخ مرگ= ۶ مرداد ۱۴۰۵
|دین=اسلام
|اتهامها=محاربه از طریق آتشزدن اماکن عمومی، افساد فیالارض، مسدودکردن خیابانها و مشارکت در قتل چهار نیروی بسیج و نیروی انتظامی
|مجازات=اعدام
|مکان تولد=اصفهان
|شهر خانگی=اصفهان}}
'''ابوالفضل سپاهی بادجانی'''، (متولد ۱۳۸۲، اصفهان، اعدامشده ۶ مرداد ۱۴۰۵، اصفهان) جوان ۲۳ ساله از بازداشتشدگان [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|اعتراضات سراسری دیماه ۱۴۰۴]] در اصفهان، سحرگاه سهشنبه ۶ مردادماه ۱۴۰۵ در میدان علیخانی اصفهان بهصورت علنی اعدام شد.
بازگشت به ایران در آذر ۱۳۰۵، آغاز دوران حرفهای کریم طاهرزاده بهزاد را رقم زد. به عنوان معمار، تحت تأثیر سبکهای باستانی ایرانی (به ویژه هخامنشی) و هنر دکو اروپایی، بناهای ماندگاری چون آرامگاه [[فردوسی]] (۱۳۰۷–۱۳۱۳) در توس را طراحی کرد که علیرغم مشکلات فنی اولیه مانند نشست بنا به دلیل عدم بررسی خاک، نمادی از احیای معماری ملی شد. دیگر آثار برجستهاش شامل بیمارستان و دبیرستان شهرضا، تئاتر [[شیر و خورشید]] در مشهد، دانشگاه جنگ، مدرسه راهآهن و ایستگاه سمنان در تهران است. این بناها، با تلفیق عناصر سنتی ایرانی و مدرنیته، نقش کلیدی در نوسازی زیرساختها ایفا کردند. کریم طاهرزاده بهزاد به عنوان تاریخنگار، بر اساس تجربیات مستقیم، کتاب «قیام آذربایجان در انقلاب مشروطیت ایران» (۱۳۳۴) را نگاشت که به عنوان کتاب سال انتخاب شد و روایتی از شجاعت تبریزیان علیه استبداد قاجار ارائه داد. همچنین، «سرگذشت لولهکشی تهران» (۱۳۴۱) و دو جلد منتشرنشده «نهضت هنری زمان رضاشاه پهلوی» از دیگر آثارش است. ترجمه «کوروش، فرمانروای جهان» از آلمانی به فارسی (۱۳۴۶) از آثار وی است.
وی در پرونده موسوم به «میدان علیخانی» به اتهام «محاربه»، «افساد فیالارض»، آتشزدن اماکن عمومی و مشارکت در کشته شدن چهار نیروی حکومتی محکوم شده بود. بازداشت ابوالفضل سپاهی در ۲۰ دیماه ۱۴۰۴ با یورش نیروهای امنیتی به منزلش و تیراندازی همراه بود.
بهزاد، برادر حسین طاهرزاده بهزاد (بنیانگذار اداره هنرهای زیبا)، از خانوادهای هنری بود و پدرش، ملا محمد طاهر، از علمای سراب. او بنیانگذار آموزش آکادمیک معماری در ایران بود و در تدوین برنامه درسی دانشکده هنرهای زیبا با مهندس فروغی و دیگران همکاری کرد. کریم طاهرزاده بهزاد در مرداد ۱۳۴۲ درگذشت و در امامزاده قاسم تهران به خاک سپرده شد.<ref name=":0">[https://www.caoi.ir/fa/architects/item/699-%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%B7%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%AF.html کریم طاهرزاده بهزاد - معماری معاصر ایران]</ref><ref name=":1">[https://asianews.ir/%D8%A7%D8%B2-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87%DB%8C-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B7%D9%87-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AD%DB%8C-%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%85%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%81%D8%B1%D8%AF%D9%88%D8%B3%DB%8C طاهرزاده بهزاد از فرماندهی مشروطهخواهان تا طراحی آرامگاه فردوسی - آسیا نیوز]</ref><ref name=":2">[https://shahraranews.ir/fa/news/352838/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%B7%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AD-%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D9%86%D8%A7%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D9%BE%D9%87%D9%84%D9%88%DB%8C-%D8%A7%D9%88%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B4%D9%87%D8%AF-%7C-%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%AA-%D8%B4%D8%B4%E2%80%8C%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%A2%D9%82%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1 نگاهی به زندگی کریم طاهرزاده - شهرآرا نیوز]</ref><ref name=":3">[https://www.iranketab.ir/book/138292-azerbaijan-uprising#:~:text=%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87%20%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85%20%D8%B7%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87%20%D8%A8%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%AF,%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%88%D9%81%D8%8C%20%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%20%D8%B7%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87%20%D8%A8%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%AF%20%D8%A8%D9%88%D8%AF. معرفی کتاب قیام آذربایجان در انقلاب مشروطیت ایران - ایران کتاب]</ref><ref name=":4">[https://azariha.org/2456/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%88%D9%82%D8%A7%DB%8C%D8%B9%E2%80%8C%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%E2%80%8C%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C/ گزارشی از وقایعنگاری و تاریخنگاریهای عصر مشروطه:سه نسل از تاریخنگاران مشروطه - آذریها]</ref><ref name=":5">[https://www.1saze.com/%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%B7%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%AF/ کریم طاهرزاده بهزاد - علی امامیانفر]</ref>
گزارشها حاکی از شکنجه شدید برای اخذ اعترافات اجباری، محرومیت از وکیل مستقل و دادرسی غیرشفاف است. این اعدام یکی از چهار مورد اعدامشده در این پرونده است و خطر اعدام هشت متهم دیگر همچنان وجود دارد. پیش از این دو زندانی سیاسی به نامهای [[عرفان اسفندیاری]] و [[گلمحمد محمدی]] از متهمان پروندهی میدان علیخانی در ۲۸ تیرماه ۱۴۰۵ اعدام شدند.<ref name=":0">[https://hengaw.net/fa/news/2026/07/article-177 حکم اعدام ابوالفضل سپاهی و امیرحسین صفری، از بازداشتشدگان اعتراضات دیماه در «میدان علیخانی» در ملأعام اجرا شد - ههنگاو]</ref><ref name=":1">[https://humanrightsinir.org/execution-787/ احکام اعدام امیرحسین صفری و ابوالفضل سپاهی اجرا شد - حقوق بشر در ایران]</ref><ref name=":2">[https://iranhrs.org/abolfazl-sepahi-amirhossein-safari-public-execution-isfahan/amp/ ابوالفضل سپاهی و امیرحسین صفری؛ اعدام دو زندانی سیاسی در میدان علیخانی اصفهان - کانون حقوق بشر ایران]</ref><ref name=":3">[https://news.mojahedin.org/i/%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%B4%DA%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%84%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%B5%D9%81%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%84-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86 اعدام جنایتکارانه دو شورشگر دلیر امیرحسین صفری و ابوالفضل سپاهی در اصفهان - سازمان مجاهدین خلق ایران]</ref>
== زندگینامه کریم طاهرزاده بهزاد ==
== هویت و دستگیری ==
ابوالفضل سپاهی بادجانی، متولد ۱۳۸۲ و ۲۳ ساله، از شهروندان اصفهان بود. او در تاریخ ۲۰ دیماه ۱۴۰۴ پس از یورش نیروهای امنیتی به منزلش، با استفاده از سلاح گرم و تیراندازی بازداشت شد.
=== تولد و خانواده ===
=== اتهامات ===
کریم طاهرزاده بهزاد در سال ۱۲۶۷ هجری شمسی در تبریز زاده شد. طبق برخی منابع، تاریخ تولد او ۱۲۶۵ است، اما اکثراً بر ۱۲۶۷ اتفاق نظر دارند. او فرزند ملا محمد طاهر طاهرزاده بهزاد، رئیس قوای دولتی در سراب و بعدها عالم دینی، بود. پدرش پنج پسر داشت که همگی به نوعی در هنرها فعالیت میکردند. کریم، تحت تأثیر برادر بزرگترش، حسین طاهرزاده بهزاد – بنیانگذار و رئیس اداره هنرهای زیبا در ایران – قرار گرفت و این خانواده هنری، زمینهساز علاقه او به معماری و هنر شد.
ابوالفضل سپاهی بادجانی به اتهام «محاربه از طریق آتشزدن اماکن عمومی» (شامل مسجد و خودپرداز)، «افساد فیالارض»، درگیری، حمل سلاح سرد (تبر و چاقو)، مسدود کردن خیابانها، آتشزدن لاستیکها، تخریب اموال عمومی و مشارکت در کشته شدن چهار نیروی یگان ویژه (ولیالله صفری، محمد همتی، حسین رمضانی و علی خشوعی اصفهانی) در ۱۸ دیماه ۱۴۰۴ در میدان علیخانی متهم شد.
=== دوران جوانی و ورود به جنبش مشروطه ===
=== روند قضایی ===
در سن ۱۹ سالگی، یعنی اواسط ۱۲۸۶ هجری شمسی، همزمان با بمباران مجلس توسط [[محمد علی شاه|محمدعلی شاه]]، کریم طاهرزاده به مشروطهخواهان پیوست. او عضو دموکراتهای اجتماعی تبریز (اجتماعیون عامیه) و فداییان تبریز شد و مسئولیت رهبری مدافعان محله چرنداب را بر عهده گرفت. این گروه اولیه فداییان، متشکل از ۱۴ نفر، تحت فرماندهی او مقاومت میکرد. پس از سقوط محلههای دیگر شهر به دست نیروهای قاجار، او به گروه امیرخیز، تحت رهبری ستارخان، ملحق شد. ستارخان از حمایت او استقبال کرد و پیشبینی کرد که در آینده به یاریاش خواهد آمد. با تشکیل حزب دموکرات در تبریز، شاخه نظامی به نام گارد ملی تأسیس شد که تحت فرماندهی رضا تربیت، از مشروطهخواهان برجسته تبریز، قرار گرفت. کریم طاهرزاده به این گارد پیوست که متشکل از افراد تحصیلکرده و بازوی نظامی حزب دموکرات، همسو با اجتماعیون، بود.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":4" /><ref name=":5" />
پرونده ابوالفضل سپاهی در شعبه دادگاه انقلاب اصفهان به ریاست قاضی مرتضی براتی رسیدگی شد. حکم اعدام صادر و در دیوان عالی کشور تأیید گردید. گزارشها حاکی از شکنجه شدید جسمی و روحی برای اخذ اعترافات اجباری، محرومیت از دسترسی به وکیل مستقل و دادرسی غیرشفاف است. احکام صرفاً بر اساس اقرارهای زیر شکنجه صادر شده است.
== نقش در جنبش مشروطه و مهاجرت ==
== اجرای حکم اعدام ==
[[پرونده:در لباس مشروطه خواهی.jpg|جایگزین=کریم طاهرزاده بهزاد در لباس مشروطه خواهی|بندانگشتی|240x240پیکسل|کریم طاهرزاده بهزاد در لباس مشروطه خواهی]]
سحرگاه سهشنبه ۶ مردادماه ۱۴۰۵ (۲۸ جولای ۲۰۲۶)، حکم اعدام ابوالفضل سپاهی بادجانی بهصورت علنی در میدان علیخانی اصفهان تحت تدابیر شدید امنیتی اجرا شد. نیروهای امنیتی از ساعات آخر شب با استقرار گسترده در محل، تجمع شهروندان معترض را سرکوب کردند و درگیریهایی رخ داد که منجر به مجروح شدن و بازداشت چندین نفر شد. شهروندان با سوت و کف و شعار «بیشرف بیشرف» اعتراض کردند. این اعدام یکی از اولین موارد اعدام در ملأعام بازداشتشدگان اعتراضات دیماه بود.
'''مقاومت در محاصره تبریز'''
در جریان محاصره ۱۰ ماهه تبریز، کریم طاهرزاده بهزاد به عنوان فرمانده مواضع گارد ملی در شمسالعملاء و ساریداغ، در کنار پسر حاج علی قنّاد، شرکت داشت. نبردهای شمسالعملاء به ویژه خونین بود و منجر به شهادت پسرعموی او و دیگر مشروطهخواهان شد. پس از اشغال تبریز توسط روسها و تهدید مشروطهخواهان، برادرش حسین طاهرزاده و محمدعلی تربیت، که در استانبول بودند، او را به مهاجرت ترغیب کردند. در سال ۱۲۸۷ هجری شمسی، به دلیل کشتار گسترده مشروطهخواهان، از جمله اعدام ثقةالاسلام توسط روسها، مجبور به ترک ایران شد. او از راه زمینی به تفلیس و سپس با کشتی به استانبول رفت. این مهاجرت، آغاز دوره ۱۸ ساله غربت او بود.
== زمینه پرونده و وضعیت سایر متهمان ==
پرونده «میدان علیخانی» به وقایع ۱۸ دیماه ۱۴۰۴ مربوط است. دستکم ۱۲ نفر در این پرونده به اعدام محکوم شده بودند. پیشتر عرفان اسفندیاری و گلمحمد محمدی در ۲۸ تیرماه ۱۴۰۵، اعدام شده بودند و با اعدام ابوالفضل سپاهی و امیرحسین صفری، شمار اعدامشدگان این پرونده به چهار نفر رسید. وضعیت علیرضا سپاهی و هفت متهم دیگر همچنان نامعلوم و در معرض خطر اعدام است. طی پنج ماه گذشته دستکم ۲۲ نفر از بازداشتشدگان اعتراضات دیماه اعدام شدهاند.
=== تحصیلات در استانبول و برلین ===
=== نقض حقوق ===
کریم طاهرزاده بهزاد در استانبول، تحت تأثیر برادرش حسین، به مدرسه هنرهای زیبا وارد شد و در رشتههای نقاشی، معماری و مهندسی عمران تحصیل کرد. او و برادرش، نخستین دانشجویان ایرانی در این رشتهها بودند و پس از پنج سال، در سال ۱۲۹۶ با درجه عالی فارغالتحصیل شدند. در این دوره، در کتابخانه وقف استانبول، بر روی نسخ خطی نادر اسلامی تحقیق کرد که تأثیر ماندگاری بر او گذاشت. پس از فارغالتحصیلی، حدود ۹ سال در وزارت وقف استانبول کار کرد. در سال ۱۲۹۷، به دعوت وابسته سفارت عثمانی در آلمان، به برلین رفت، اما سقوط دولت آلمان، کمکهزینهاش را قطع کرد و زندگی سختی را تجربه نمود. با این حال، موفقیتهایی کسب کرد: طراحی چندین بنای مهم، عضویت در انجمن مهندسان و معماران برلین، و دعوت به همکاری با آکادمی هنر برلین. او سخنرانیهایی در مورد هنرهای زیبا ایرانی ایراد کرد و از سوی پروفسور زاره در موزه کایزر فریدریش، برای تحقیق و مستندسازی آثار ایرانی دعوت شد. در سال ۱۳۰۰، طرحهای معماریاش در آکادمی معماری برلین پذیرفته شد و در سال ۱۳۰۵، امتحان دکترای مدرسه عالی فنی برلین را با موفقیت گذراند، هرچند ابتدا علاقهای به عنوان دکترا نداشت ولی بعدها برای اعتبار در ایران پیگیری کرد.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":4" /><ref name=":5" />
گزارشها بر شکنجه برای اخذ اعترافات، محرومیت از وکیل مستقل، نبود شفافیت در دادرسی و اجرای علنی حکم بهعنوان موارد نقض حق حیات، دادرسی عادلانه و منع شکنجه تأکید دارند.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" />
== فعالیتهای فرهنگی در غربت ==
[[پرونده:کریم و حسین طاهرزاده بهزاد.jpg|جایگزین=کریم طاهرزاده بهزاد و برادرش (حسین)|بندانگشتی|214x214پیکسل|کریم و حسین طاهرزاده بهزاد]]
=== همکاری با روشنفکران ایرانی ===
در برلین، با کاظمزاده ایرانشهر، مدیر روزنامه ایرانشهر، همخانه بود و با محمدعلی جمالزاده، رضا تربیت، سید حسن تقیزاده و ایرانشهر در انتشار مجله کاوه همکاری کرد. او گالری بهزاد را در برلین تأسیس نمود که بر هنرهای زیبا معاصر تمرکز داشت و خدمات معماریاش را از طریق آتلیه بهزاد تبلیغ میکرد. همچنین، با زنی آلمانی به نام رایزناخ ازدواج کرد و صاحب دو فرزند، فیروز (پسر) و هوما (دختر) شد. کریم طاهرزاده بهزاد و برادرش تعهد دادند که به ایران بازگردند تا هنرهای زیبا، به ویژه نقاشی و معماری، را با تلفیق عناصر اروپایی و ایرانی پیش ببرند.
=== آغاز نویسندگی ===
کریم طاهرزاده بهزاد در این دوره، کتاب «سرآمدان هنر» را در ۱۳۰۲ در چاپخانه ایرانشهر برلین منتشر کرد. این کتاب، یکی از نخستین آثار پژوهشی ایرانی بر هنر و معماری، به بررسی هنر پیش از اسلام و پس از اسلام، نگارگری و معماری میپردازد و با تصاویر آثار خود او همراه است.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":4" /><ref name=":5" />
== بازگشت به ایران و فعالیتهای حرفهای ==
=== پروژههای اولیه در تهران ===
در آذرماه ۱۳۰۵ هجری شمسی، به ایران بازگشت و نخستین پروژهاش، کاشیکاری «سر درب سنگی» بود. او نظارت بر ساختوسازهای تپه علیخان در سعادتآباد را بر عهده گرفت و تزئینات یکی از بناهای آن را طراحی کرد. در ۱۵ فروردین ۱۳۰۶، به بلدیه (شهرداری) تهران پیوست و از عملکرد آن انتقاد کرد؛ این انتقادها در کتاب «سرگذشت لولهکشی تهران» مستند شدهاست. او مقررات ساختمانی تهران را بر اساس مطالعات در استانبول، برلین و پاریس تدوین کرد که پس از بحثهای طولانی تصویب شد. از سال ۱۳۰۶ تا ۱۳۲۶، به مدت ۲۰ سال بر سیستم لولهکشی تهران کار کرد و با موانع بسیاری روبرو شد؛ مقالاتی نوشت و کتابی در این باره نگاشت. در سال ۱۳۰۶، رئیس اداره ساختمان ارتش شد و پروژههایی مانند آشیانه هواپیما را نظارت کرد.
=== فعالیت در آموزش معماری ===
کریم طاهرزاده بهزاد یکی از بنیانگذاران آموزش آکادمیک معماری در ایران بود و در تأسیس رشته مهندسی و معماری در دانشکده هنرهای زیبا همکاری کرد. او با مهندس فروغی، صادقی و مهندس فرانسوی دوبرو، برنامه درسی معماری را تدوین نمود.<ref name=":2" /><ref name=":5" /><ref name=":0" />
در سال ۱۳۰۷، انجمن آثار ملی کریم طاهرزاده بهزاد را برای طراحی آرامگاه فردوسی دعوت کرد و به مشهد رفت؛ این اقامت ۶/۵ ساله بود. او در سوم شهریور ۱۳۰۷ وارد مشهد شد و بر اساس طرحی که انجمن انتخاب کرده بود، کار را آغاز نمود. طرح اولیهاش رد شد، سپس در مسابقه، طرح دومش برنده شد اما به دلیل مخالفت عمومی متوقف گردید. سرانجام، طرح سومش با تغییرات جزئی توسط لورزاده اجرا شد. آرامگاه فردوسی (۱۳۰۷–۱۳۱۳) همزمان با جشن هزاره فردوسی تکمیل شد، اما از سالهای اولیه به دلیل عدم بررسی خاک و آب زیرزمینی، نشست کرد. پس از ۳۰ سال، هوشنگ سیحون پیشنهاد بازسازی داد و نمای اصلی را حفظ کرد اما تغییرات داخلی عمدهای اعمال نمود. سبک معماری بهزاد، تحت تأثیر معماری باستانی ایرانی (به ویژه هخامنشی) و هنر دکو، با انتخاب آزاد نقوش و عناصر، بود.
=== سایر بناها در مشهد ===
کریم طاهرزاده بهزاد در مشهد، بناهایی چون ساختمان اداری بیمارستان شهرضا (۱۳۰۸–۱۳۱۳)، دبیرستان شهرضا (۱۳۱۰)، تئاتر شیر و خورشید (۱۳۰۸–۱۳۱۳) و کوشکهایی در خیابان فلکه را طراحی و ساخت. این بناها، با تلفیق عناصر محلی و مدرنیته، نقش مهمی در نوسازی شهر ایفا کردند.<ref name=":1" /><ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":0" />
== آثار معماری در تهران و سایر شهرها ==
کریم طاهرزاده بهزاد پس از بازگشت از مشهد، نمای شمالی مجلس شورای را طراحی کرد، طرح دانشگاه جنگ (۱۳۱۴) را آماده نمود و ساختمان ناتمام بیمارستان راهآهن را اصلاح کرد. دیگر آثار او عبارتند از: مدرسه راهآهن تهران (۱۳۱۹–۱۳۲۰)، ساختمان اداری راهآهن تهران (۱۳۱۹–۱۳۲۵)، ساختمان اداری پلیس راهآهن (۱۳۱۹)، ایستگاه راهآهن سمنان (۱۳۱۷)، ساختمان اداری کارخانه چیتسازی بهشهر (۱۳۱۴–۱۳۱۷). این بناها، بازتاب علاقه او به احیای هویت ملی از طریق معماری بودند.
=== تأثیرات و چالشها ===
آثار کریم طاهرزاده بهزاد، با الهام از معماری تاریخی اروپا و ایرانی، گاه با طعم محلی، در سبک هنر دکو قرار میگیرد. چالشهایی مانند مشکلات فنی در آرامگاه فردوسی، نشاندهنده محدودیتهای اولیه در مهندسی مدرن ایران است.<ref name=":0" /><ref name=":5" /><ref name=":1" /><ref name=":2" />
== فعالیتهای نویسندگی و تاریخنگاری ==
[[پرونده:کتاب قیام آذربایجان در جنبش مشروطه.jpg|جایگزین=کتاب قیام آذربایجان در جنبش مشروطه، اثر کریم طاهرزاده بهزاد|بندانگشتی|240x240پیکسل|کتاب قیام آذربایجان در جنبش مشروطه، اثر کریم طاهرزاده بهزاد]]
کریم طاهرزاده بهزاد پس از بازنشستگی، بر نویسندگی تمرکز کرد. کتاب «قیام آذربایجان در انقلاب مشروطیت ایران» (۱۳۳۴، تهران) بر اساس مشاهدات مستقیم، شجاعت ساکنان تبریز علیه استبداد قاجار را توصیف میکند و به عنوان کتاب سال انتخاب شد. «سرگذشت لولهکشی تهران» (۱۳۴۱، تهران) تجربیاتش در شهرداری را مستند میسازد.
=== ترجمهها و علایق تاریخی ===
کریم طاهرزاده بهزاد کتاب «کوروش، فرمانروای جهان» اثر دکتر ولفگانگ ویلهلم را از آلمانی به فارسی ترجمه کرد که در سال۱۳۴۶، به چاپ رسید. او در مقدمهٔ این کتاب، تجربیات خود را در برلین توصیف میکند، از جمله تماشای نمایشنامه «پارسیان» آیسخولوس که احساس غرور به تاریخ باستانی ایران برانگیخت، و صحنهای که ملکه آتوسا (توسا) به افول شکوه ایران اشاره دارد. علاقه عمیقش به تاریخ پیش از اسلام، مشابه دیگر مشروطهخواهان تبریزی، در نوشتههایش برای روزنامهها مشهود است.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":3" /><ref name=":4" /><ref name=":5" />
== درگذشت و میراث ==
کریم طاهرزاده بهزاد در ۱۲ مرداد ۱۳۴۲ هجری شمسی در تهران درگذشت. او در زمان مرگ ۷۵ ساله بود و در امامزاده قاسم، واقع در شمال شمیران (ده علیا)، به خاک سپرده شد. برخی منابع اشاره دارند که درگذشت او در حالی رخ داد که همچنان به فعالیتهای فرهنگی و نگارش مشغول بود، هرچند بیماری و کهولت سن مانع از تکمیل برخی آثارش، از جمله دو جلد منتشرنشده «نهضت هنری زمان رضاشاه پهلوی»، شد. این کتاب قرار بود به نقش او و دیگر هنرمندان در نوسازی فرهنگی ایران بپردازد، اما به دلیل مرگش، ناتمام ماند.
میراث کریم طاهرزاده بهزاد بهعنوان یکی از پیشگامان معماری مدرن ایران، در تلفیق عناصر سنتی ایرانی با سبکهای نوگرا، بهویژه در بناهایی چون آرامگاه فردوسی، نمود بارزی دارد. این آرامگاه، با وجود مشکلات فنی اولیه مانند نشست بنا، به نمادی از هویت ملی ایران تبدیل شد و الهامبخش نسلهای بعدی معماران بود. فعالیتهای او در آموزش معماری نیز تأثیر عمیقی گذاشت؛ همکاریاش در تدوین برنامه درسی دانشکده هنرهای زیبا، به همراه مهندس فروغی و دیگران، پایههای آموزش آکادمیک معماری در ایران را بنا نهاد. این تلاشها به تربیت نسل جدیدی از مهندسان و معماران کمک کرد که در توسعه زیرساختهای ایران نقش داشتند.
بهعنوان تاریخنگار، کتاب «قیام آذربایجان در انقلاب مشروطیت ایران» او نهتنها سندی از مبارزات مشروطهخواهان تبریز است، بلکه به دلیل انتخابش بهعنوان کتاب سال در ۱۳۳۴، جایگاه او را بهعنوان یک مورخ بیطرف تثبیت کرد. این اثر، با تکیه بر مشاهدات مستقیم، به تحلیل شجاعت و مقاومت مردم تبریز در برابر استبداد قاجار پرداخت.
طاهرزاده بهزاد با تأسیس گالری بهزاد در برلین با روشنفکران ایرانی مانند کاظمزاده ایرانشهر و تقیزاده همکاری داشت. این فعالیتها، همراه با کتاب «سرآمدان هنر»، بهعنوان یکی از اولین پژوهشهای ایرانی در زمینه هنر و معماری، به ترویج هویت فرهنگی ایران در خارج از کشور کمک کرد. بناهای او، از جمله بیمارستان و دبیرستان شهرضا، تئاتر شیر و خورشید در مشهد، و ایستگاه راهآهن سمنان، به دلیل استفاده از عناصر بومی و در عین حال مدرن، بهعنوان نمونههایی از معماری ملیگرا شناخته میشوند.
میراث کریم طاهرزاده، فراتر از آثار مادی، در روحیه مبارزه برای آزادی و تعهد به فرهنگ ایرانی نهفتهاست. او فعالیتهای سیاسی، هنری و تاریخی را به هم پیوند زده است.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":4" /><ref name=":5" />
== منابع ==
== منابع ==
نسخهٔ کنونی تا ۲۸ ژوئیهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۱۹
ابوالفضل سپاهی بادجانی
ابوالفضل سپاهی بادجانی
زادروز
۱۳۸۲ اصفهان
درگذشت
۶ مرداد ۱۴۰۵ میدان علیخانی اصفهان، اعدام در ملأ عام
شهر خانگی
اصفهان
دین
اسلام
اتهامها
محاربه از طریق آتشزدن اماکن عمومی، افساد فیالارض، مسدودکردن خیابانها و مشارکت در قتل چهار نیروی بسیج و نیروی انتظامی
مجازاتها
اعدام
ابوالفضل سپاهی بادجانی، (متولد ۱۳۸۲، اصفهان، اعدامشده ۶ مرداد ۱۴۰۵، اصفهان) جوان ۲۳ ساله از بازداشتشدگان اعتراضات سراسری دیماه ۱۴۰۴ در اصفهان، سحرگاه سهشنبه ۶ مردادماه ۱۴۰۵ در میدان علیخانی اصفهان بهصورت علنی اعدام شد.
وی در پرونده موسوم به «میدان علیخانی» به اتهام «محاربه»، «افساد فیالارض»، آتشزدن اماکن عمومی و مشارکت در کشته شدن چهار نیروی حکومتی محکوم شده بود. بازداشت ابوالفضل سپاهی در ۲۰ دیماه ۱۴۰۴ با یورش نیروهای امنیتی به منزلش و تیراندازی همراه بود.
گزارشها حاکی از شکنجه شدید برای اخذ اعترافات اجباری، محرومیت از وکیل مستقل و دادرسی غیرشفاف است. این اعدام یکی از چهار مورد اعدامشده در این پرونده است و خطر اعدام هشت متهم دیگر همچنان وجود دارد. پیش از این دو زندانی سیاسی به نامهای عرفان اسفندیاری و گلمحمد محمدی از متهمان پروندهی میدان علیخانی در ۲۸ تیرماه ۱۴۰۵ اعدام شدند.[۱][۲][۳][۴]
ابوالفضل سپاهی بادجانی، متولد ۱۳۸۲ و ۲۳ ساله، از شهروندان اصفهان بود. او در تاریخ ۲۰ دیماه ۱۴۰۴ پس از یورش نیروهای امنیتی به منزلش، با استفاده از سلاح گرم و تیراندازی بازداشت شد.
اتهامات
ابوالفضل سپاهی بادجانی به اتهام «محاربه از طریق آتشزدن اماکن عمومی» (شامل مسجد و خودپرداز)، «افساد فیالارض»، درگیری، حمل سلاح سرد (تبر و چاقو)، مسدود کردن خیابانها، آتشزدن لاستیکها، تخریب اموال عمومی و مشارکت در کشته شدن چهار نیروی یگان ویژه (ولیالله صفری، محمد همتی، حسین رمضانی و علی خشوعی اصفهانی) در ۱۸ دیماه ۱۴۰۴ در میدان علیخانی متهم شد.
روند قضایی
پرونده ابوالفضل سپاهی در شعبه دادگاه انقلاب اصفهان به ریاست قاضی مرتضی براتی رسیدگی شد. حکم اعدام صادر و در دیوان عالی کشور تأیید گردید. گزارشها حاکی از شکنجه شدید جسمی و روحی برای اخذ اعترافات اجباری، محرومیت از دسترسی به وکیل مستقل و دادرسی غیرشفاف است. احکام صرفاً بر اساس اقرارهای زیر شکنجه صادر شده است.
اجرای حکم اعدام
سحرگاه سهشنبه ۶ مردادماه ۱۴۰۵ (۲۸ جولای ۲۰۲۶)، حکم اعدام ابوالفضل سپاهی بادجانی بهصورت علنی در میدان علیخانی اصفهان تحت تدابیر شدید امنیتی اجرا شد. نیروهای امنیتی از ساعات آخر شب با استقرار گسترده در محل، تجمع شهروندان معترض را سرکوب کردند و درگیریهایی رخ داد که منجر به مجروح شدن و بازداشت چندین نفر شد. شهروندان با سوت و کف و شعار «بیشرف بیشرف» اعتراض کردند. این اعدام یکی از اولین موارد اعدام در ملأعام بازداشتشدگان اعتراضات دیماه بود.
زمینه پرونده و وضعیت سایر متهمان
پرونده «میدان علیخانی» به وقایع ۱۸ دیماه ۱۴۰۴ مربوط است. دستکم ۱۲ نفر در این پرونده به اعدام محکوم شده بودند. پیشتر عرفان اسفندیاری و گلمحمد محمدی در ۲۸ تیرماه ۱۴۰۵، اعدام شده بودند و با اعدام ابوالفضل سپاهی و امیرحسین صفری، شمار اعدامشدگان این پرونده به چهار نفر رسید. وضعیت علیرضا سپاهی و هفت متهم دیگر همچنان نامعلوم و در معرض خطر اعدام است. طی پنج ماه گذشته دستکم ۲۲ نفر از بازداشتشدگان اعتراضات دیماه اعدام شدهاند.
نقض حقوق
گزارشها بر شکنجه برای اخذ اعترافات، محرومیت از وکیل مستقل، نبود شفافیت در دادرسی و اجرای علنی حکم بهعنوان موارد نقض حق حیات، دادرسی عادلانه و منع شکنجه تأکید دارند.[۱][۲][۳][۴]
