(۳۳۰ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱:
خط ۱:
[[پرونده:برای صفحه تمرین.jpg|وسط|بندانگشتی|1148x1148px]]'''میرزا محمدحسین نائینی'''، مشهور به میرزای نائینی (متولد سال ۱۲۳۹، نائین – درگذشته ۲۴ مرداد ۱۳۱۵، نجف) از علمای برجسته شیعه و یکی از حامیان کلیدی [[جنبش مشروطه ایران|انقلاب مشروطه ایران]]، با کتاب «تنبیه الامه و تنزیه المله» نقش مهمی در توجیه مشروطه از منظر فقه شیعه ایفا کرد. او در نائین متولد شد و تحصیلاتش را در اصفهان نزد شیخ محمدباقر نجفی اصفهانی و در نجف نزد [[آخوند ملا محمدکاظم خراسانی|آخوند خراسانی]] و شیخ عبدالله مازندرانی گذراند. نائینی در سال ۱۲۸۵، به ایران بازگشت و در جریان مشروطیت، با صدور فتواهای حمایتی و نگارش تنبیه الامه، مشروطه را بهعنوان ابزاری برای جلوگیری از [[استبداد]] و تحقق عدالت اسلامی توجیه کرد. او مشروطه را با اصول شیعه سازگار دانست و آن را بهعنوان «مشروطه مشروع» در برابر «مشروطه مشروع» (استبداد) قرار داد. در دوره [[استبداد صغیر]]، میرزای نائینی در نجف در میان علمای عتبات، با فتوای جهاد علیه [[محمد علی شاه|محمدعلی شاه]]، به بسیج مشروطهخواهان کمک کرد. پس از فتح تهران (۱۲۸۸ ش)، او به ایران بازگشت و در مجلس شورای ملی (دوره دوم) نماینده نائین شد و به تدوین قوانین فقهی پرداخت. نائینی در آثارش، مانند «تبیین الحقاوق»، به حقوق ملت و عدالت اجتماعی تأکید داشت و دیدگاهش به [[رژیم ولایت فقیه|ولایت فقیه]]، بر خلاف تحریفهای بعدی، مشروط به مشروطه و محدود به نظارت بر اجرای قوانین بود، نه قدرت مطلقه. او مخالف ولایت مطلقه فقیه بود و آن را با اصول مشروطه ناسازگار میدانست. نائینی در دوره [[رضاشاه پهلوی|رضاشاه]] به دلیل مخالفت با سیاستهای سکولار، از سیاست کنار رفت و به تدریس و تألیف پرداخت. او آثار متعددی در فقه، اصول، و سیاست نوشت، از جمله «درسهای فقه»، «درسهای اصول»، و «نصرت الشیعه». مرگ او در سال ۱۳۱۵، پایان زندگی یکی از معماران فقهی مشروطه بود. نقدهای مثبت او را بهعنوان مجتهدی نوآور و حامی عدالت ستایش میکنند، اما برخی منابع به محافظهکاریاش در برابر رضاشاه اشاره دارند. میراث نائینی در فقه سیاسی شیعه، بهویژه توجیه مشروطه و دیدگاه محدود به ولایت فقیه، ماندگار است و از تحریفهای بعدی نظام جمهوری اسلامی متمایز است.<ref name=":0">[https://www.jahannews.com/analysis/438722/%D8%A2%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA آیتالله نایینی کیست؟ - جهاننیوز]</ref><ref name=":1">[https://www.balagh.ir/content/8296 زندگی نامه ميرزای نائينی - بلاغ]</ref><ref name=":2">[https://www.iichs.ir/fa/news/889/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%86%DB%8C محمدحسین نائینی - پژوهشکده تاریخ معاصر]</ref><ref name=":3">[https://sedayenaein.ir/%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%B2%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%86%DB%8C/ اندیشه سیاسی میرزای نائینی - صدای نائین]</ref><ref name=":4">[https://kadivar.com/15522/ یادنامه میرزای نائینی - کدیور]</ref><ref name=":5">[https://www.cgie.org.ir/popup/fa/system/contentprint/140826 نگاهی به حیات سیاسی اجتماعی آیت الله میرزا حسین نائینی - مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]</ref><ref name=":6">[https://farhikhtegandaily.com/news/73756/%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B7%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D9%86%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%86%DB%8C/ مشروطه به روایت نائینی - فرهیختگان]</ref><ref name=":7">[https://psri.ir/?id=ev2v9qlm مواضع آیتاللّه نائینى در جریان مشروطیت و حوادث پس از آن - موسسه مطالعات و پژهشهای سیاسی]</ref><ref>[https://farhangesadid.com/fa/news/9829/%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%B2%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D9%88%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D9%81%D9%82%DB%8C%D9%87 میرزای نایینی و ولایت فقیه - فرهنگ سدید]</ref><ref name=":8">[https://mirzanaeini.com/tpost/%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%8A%D8%B4%D9%87-%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D8%B3%D9%8A-%D9%86%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D9%86%D8%A7%D9%8A%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D9%88-%D8%A8%D8%AD%D8%AB-%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%8A%D8%AA/ اندیشه سیاسی نائينی: نائینی و بحث ولایت فقیه - میرزا نائینی]</ref><ref name=":9">[https://psq.bou.ac.ir/article_67724_11f7b98cc95297c9408ec222a02bc75e.pdf کتاب «مشروطه، حقوق ملت و نقش آیتالله نایینی در توسعهی مفهوم «حق»»، تالیف فردین مرادخانی، مرضیه صادقیان]</ref><ref name=":10">کتاب «تاریخ مشروطه ایران»، تالیف احمد کسروی</ref>
[[پرونده:برای_صفحه_تمرین.jpg|بندانگشتی|1148x1148پیکسل|وسط]]ابوالفضل سپاهی بادجانی، (متولد ۱۳۸۲، اصفهان، اعدامشده ۶ مرداد ۱۴۰۵، اصفهان) جوان ۲۳ ساله از بازداشتشدگان [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|اعتراضات سراسری دیماه ۱۴۰۴]] در اصفهان، سحرگاه سهشنبه ۶ مردادماه ۱۴۰۵ در میدان علیخانی اصفهان بهصورت علنی اعدام شد. وی در پرونده موسوم به «میدان علیخانی» به اتهام «محاربه»، «افساد فیالارض»، آتشزدن اماکن عمومی و مشارکت در کشته شدن چهار نیروی حکومتی محکوم شده بود. بازداشت ابوالفضل سپاهی در ۲۰ دیماه ۱۴۰۴ با یورش نیروهای امنیتی به منزلش و تیراندازی همراه بود. گزارشها حاکی از شکنجه شدید برای اخذ اعترافات اجباری، محرومیت از وکیل مستقل و دادرسی غیرشفاف است. این اعدام یکی از چهار مورد اعدامشده در این پرونده است و خطر اعدام هشت متهم دیگر همچنان وجود دارد. پیش از این دو زندانی سیاسی به نامهای [[عرفان اسفندیاری]] و [[گلمحمد محمدی]] از متهمان پروندهی میدان علیخانی در ۲۸ تیرماه ۱۴۰۵ اعدام شدند.<ref name=":0">[https://hengaw.net/fa/news/2026/07/article-177 حکم اعدام ابوالفضل سپاهی و امیرحسین صفری، از بازداشتشدگان اعتراضات دیماه در «میدان علیخانی» در ملأعام اجرا شد - ههنگاو]</ref><ref name=":1">[https://humanrightsinir.org/execution-787/ احکام اعدام امیرحسین صفری و ابوالفضل سپاهی اجرا شد - حقوق بشر در ایران]</ref><ref name=":2">[https://iranhrs.org/abolfazl-sepahi-amirhossein-safari-public-execution-isfahan/amp/ ابوالفضل سپاهی و امیرحسین صفری؛ اعدام دو زندانی سیاسی در میدان علیخانی اصفهان - کانون حقوق بشر ایران]</ref><ref name=":3">[https://news.mojahedin.org/i/%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%B4%DA%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%84%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%B5%D9%81%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%84-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86 اعدام جنایتکارانه دو شورشگر دلیر امیرحسین صفری و ابوالفضل سپاهی در اصفهان - سازمان مجاهدین خلق ایران]</ref>
== زندگی اولیه و تحصیلات ==
== هویت و دستگیری ==
میرزا محمدحسین نائینی در ۱۲۳۹، در نائین، از توابع اصفهان، در خانوادهای مذهبی متولد شد. پدرش، میرزا حسین نائینی، از علمای محلی بود و نائینی از کودکی به علوم دینی علاقهمند شد. او از خاندان نائینیهای مشهور بود و محیط خانوادگیاش او را به سمت تحصیلات حوزوی سوق داد.<ref name=":5" /><ref name=":1" /><ref name=":0" />
ابوالفضل سپاهی بادجانی، متولد ۱۳۸۲ و ۲۳ ساله، از شهروندان اصفهان بود. او در تاریخ ۲۰ دیماه ۱۴۰۴ پس از یورش نیروهای امنیتی به منزلش، با استفاده از سلاح گرم و تیراندازی بازداشت شد.
=== تحصیلات در اصفهان و نجف ===
=== '''اتهامات''' ===
نائینی تحصیلات اولیه را در نائین و سپس در اصفهان نزد شیخ محمدباقر نجفی اصفهانی و میرزا حسن مدرس اصفهانی گذراند. در سال ۱۲۸۰، به نجف رفت و نزد آخوند خراسانی، شیخ عبدالله مازندرانی، و میرزای شیرازی درس خواند. او در نجف به فقه، اصول، و کلام پرداخت و بهعنوان شاگرد برجسته آخوند خراسانی شناخته شد.<ref name=":2" /><ref name=":5" /><ref name=":3" />
ابوالفضل سپاهی بادجانی به اتهام «محاربه از طریق آتشزدن اماکن عمومی» (شامل مسجد و خودپرداز)، «افساد فیالارض»، درگیری، حمل سلاح سرد (تبر و چاقو)، مسدود کردن خیابانها، آتشزدن لاستیکها، تخریب اموال عمومی و مشارکت در کشته شدن چهار نیروی یگان ویژه (ولیالله صفری، محمد همتی، حسین رمضانی و علی خشوعی اصفهانی) در ۱۸ دیماه ۱۴۰۴ در میدان علیخانی متهم شد.
== نقش در انقلاب مشروطیت ==
=== '''روند قضایی''' ===
میرزا محمدحسین نائینی در جریان انقلاب مشروطیت (۱۲۸۵–۱۲۸۸ ش) از حامیان برجسته مشروطه بود. او در سال ۱۲۸۵، پس از بازگشت از نجف به ایران، با صدور فتواهای حمایتی، مشروطه را بهعنوان ابزاری برای جلوگیری از استبداد و تحقق عدالت اسلامی توجیه کرد. نائینی با همکاری آخوند خراسانی و شیخ عبدالله مازندرانی، در نگارش اعلامیهها و فتواهای مشترک، از تأسیس مجلس شورای ملی حمایت کرد. او مشروطه را «مشروعه» (سازگار با شرع) میدانست و در برابر مشروطهستیزان، مانند [[شیخ فضلالله نوری]]، از آن دفاع کرد.<ref name=":7" /><ref name=":5" /><ref name=":2" />
پرونده ابوالفضل سپاهی در شعبه دادگاه انقلاب اصفهان به ریاست قاضی مرتضی براتی رسیدگی شد. حکم اعدام صادر و در دیوان عالی کشور تأیید گردید. گزارشها حاکی از شکنجه شدید جسمی و روحی برای اخذ اعترافات اجباری، محرومیت از دسترسی به وکیل مستقل و دادرسی غیرشفاف است. احکام صرفاً بر اساس اقرارهای زیر شکنجه صادر شده است.
=== فعالیت در استبداد صغیر ===
== اجرای حکم اعدام ==
در دوره استبداد صغیر (۱۲۸۷–۱۲۸۸ ش)، نائینی به نجف بازگشت و در میان علمای عتبات، نقش کلیدی در بسیج مشروطهخواهان ایفا کرد. او با صدور فتوای جهاد علیه محمدعلی شاه، به مقاومت مسلحانه در تبریز و فتح تهران (۱۲۸۸ ش) کمک کرد. نائینی در این دوره، از طریق مکاتبات با روشنفکران مشروطهخواه، مانند [[سیّدحسن تقیزاده|سید حسن تقیزاده]]، به هماهنگی فعالیتهای سیاسی و مذهبی پرداخت<ref name=":2" /><ref name=":6" /><ref name=":10" />
سحرگاه سهشنبه ۶ مردادماه ۱۴۰۵ (۲۸ جولای ۲۰۲۶)، حکم اعدام ابوالفضل سپاهی بادجانی بهصورت علنی در میدان علیخانی اصفهان تحت تدابیر شدید امنیتی اجرا شد. نیروهای امنیتی از ساعات آخر شب با استقرار گسترده در محل، تجمع شهروندان معترض را سرکوب کردند و درگیریهایی رخ داد که منجر به مجروح شدن و بازداشت چندین نفر شد. شهروندان با سوت و کف و شعار «بیشرف بیشرف» اعتراض کردند. این اعدام یکی از اولین موارد اعدام در ملأعام بازداشتشدگان اعتراضات دیماه بود.
== آثار و تألیفات ==
== زمینه پرونده و وضعیت سایر متهمان ==
مهمترین اثر میرزا محمدحسین نائینی، کتاب «تنبیه الامه و تنزیه المله» (۱۲۸۸ ش)، از نخستین آثار فقهی در توجیه مشروطه است. نائینی در این کتاب، مشروطه را با اصول شیعه، مانند عدالت و شورا، سازگار دانست و استبداد را حرام شمرد. او با استدلال فقهی، بر محدود کردن قدرت حاکم و نظارت علما بر قوانین تأکید کرد. این کتاب بهعنوان مانیفست فقهی مشروطه شناخته شد.<ref name=":9" /><ref name=":5" /><ref name=":3" />
پرونده «میدان علیخانی» به وقایع ۱۸ دیماه ۱۴۰۴ مربوط است. دستکم ۱۲ نفر در این پرونده به اعدام محکوم شده بودند. پیشتر عرفان اسفندیاری و گلمحمد محمدی در ۲۸ تیرماه ۱۴۰۵، اعدام شده بودند و با اعدام ابوالفضل سپاهی و امیرحسین صفری، شمار اعدامشدگان این پرونده به چهار نفر رسید. وضعیت علیرضا سپاهی و هفت متهم دیگر همچنان نامعلوم و در معرض خطر اعدام است. طی پنج ماه گذشته دستکم ۲۲ نفر از بازداشتشدگان اعتراضات دیماه اعدام شدهاند.
=== سایر آثار ===
=== '''نقض حقوق''' ===
میرزا محمدحسین نائینی آثار متعددی در فقه، اصول، و سیاست نوشت، از جمله «تبیین الحقائق»، که به حقوق ملت و عدالت اجتماعی میپردازد، و «نصرت الشیعه»، که بر نقش علما در هدایت جامعه تأکید دارد. «درسهای فقه» و «درسهای اصول» او نیز در حوزههای نجف و قم تدریس میشد. این آثار نشاندهنده نوآوری نائینی در پیوند فقه با مسائل سیاسی و اجتماعی بود.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":4" />
گزارشها بر شکنجه برای اخذ اعترافات، محرومیت از وکیل مستقل، نبود شفافیت در دادرسی و اجرای علنی حکم بهعنوان موارد نقض حق حیات، دادرسی عادلانه و منع شکنجه تأکید دارند.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" />
== دیدگاه درباره ولایت فقیه ==
میرزا محمدحسین نائینی در کتاب «تنبیه الامه و تنزیه المله» (۱۲۸۸ ش) به مفهوم ولایت فقیه پرداخت و آن را بهعنوان یکی از اصول فقهی برای نظارت بر حکومت مشروطه توصیف کرد. نائینی ولایت فقیه را محدود به امور حسبیه (مانند حفظ مصالح عمومی و جلوگیری از فساد) میدانست و آن را بهعنوان منصبی مشروط به اذن و نظارت علما تعریف کرد، نه قدرت مطلقه. او معتقد بود که در زمان غیبت امام معصوم، فقیهان بهعنوان نواب عام، حق نظارت بر اجرای قوانین شرعی و عادلانه را دارند، اما این ولایت باید در چارچوب مشروطه و حقوق ملت باشد. نائینی با استناد به روایات و آیات قرآن، مانند آیه «شوری» (آل عمران ۱۵۹)، ولایت فقیه را بخشی از شورا و مشورت جمعی میدید و آن را با استبداد ناسازگار میدانست.<ref name=":9" /><ref name=":8" /><ref name=":4" />
=== تمایز از ولایت مطلقه و تحریفهای بعدی ===
دیدگاه میرزا محمدحسین نائینی به ولایت فقیه با ولایت مطلقه فقیه، که بعدها در نظام جمهوری اسلامی مطرح شد، تفاوت اساسی دارد. نائینی ولایت فقیه را بهعنوان «منصب مشروط» میدید، نه «حکومت مطلق»، و آن را محدود به نظارت بر قوانین مشروطه و جلوگیری از انحراف به استبداد میدانست. او استدلال میکرد که فقیهان نمیتوانند قوانین شرعی را فراتر از مشروطه اعمال کنند و حقوق ملت، مانند حق انتخاب و شورا، مقدم بر ولایت فردی است. برخی منابع حکومتی سعی کردند دیدگاه او را به نفع ولایت مطلقه تفسیر کنند، اما تحلیلهای مستقل نشان میدهند که نائینی مخالف هرگونه قدرت مطلقه بود و مشروطه را راهی برای تحقق عدالت و حقوق ملت میدانست، نه سلطه فقیه بر مردم. [[احمد کسروی]] نیز در کتاب «تاریخ مشروطه ایران» به این تمایز اشاره دارد و نائینی را حامی مشروطه مشروط به شرع، نه حکومت دینی مطلق، توصیف میکند.<ref name=":6" /><ref name=":10" /><ref name=":11">[https://hawzah.net/fa/Article/View/6435/%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%B2%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%86%DB%8C میرزای نائینی - حوزه نت]</ref><ref>[https://www.dinonline.com/7848/%d9%85%d9%81%d9%87%d9%88%d9%85-%d9%85%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d9%86%d8%af%db%8c%d8%b4%d9%87-%d8%b3%db%8c%d8%a7%d8%b3%db%8c-%d9%86%d8%a7%d8%a6%db%8c%d9%86%db%8c/ بررسی مفهوم ملت در اندیشه سیاسی نائینی - دین آنلاین]</ref>
=== تأثیر بر فقه سیاسی شیعه ===
میرزا محمدحسین نائینی با نگارش «تنبیه الامه»، فقه سیاسی شیعه را غنی کرد و مشروطه را با اصول شیعه، مانند عدالت و شورا، سازگار ساخت. او ولایت فقیه را در خدمت مشروطه میدید و آن را ابزاری برای حفاظت از حقوق ملت و جلوگیری از استبداد میدانست. این دیدگاه، که بر اذن علما و مشورت جمعی تأکید داشت، بر علمای بعدی، مانند آیتالله خویی و [[سید حسن مدرس]]، تأثیر گذاشت. با این حال، تحریفهای بعدی، مانند استفاده از دیدگاه او برای توجیه قدرت مطلقه، به پیچیدگی میراثش افزود. نائینی فقیه را نگهبان قوانین مشروطه میدید، نه حاکم مطلق، و این تمایز کلیدی با تفسیرهای معاصر است.<ref name=":11" /><ref name=":9" /><ref name=":4" /><ref name=":8" />
== فعالیتهای سیاسی پس از مشروطه ==
=== نقش در مجلس شورای ملی ===
پس از فتح تهران در سال ۱۲۸۸، میرزا محمدحسین نائینی به ایران بازگشت و بهعنوان نماینده نائین در مجلس شورای ملی (دوره دوم) انتخاب شد.او در تدوین قوانین مبتنی بر فقه شیعه، بهویژه در زمینه حقوق ملت و عدالت اجتماعی، نقش داشت. نائینی با تأکید بر سازگاری مشروطه با شرع، از قانونگذاریهای مجلس حمایت کرد، اما با برخی سیاستهای افراطی مشروطهخواهان، مانند سکولاریسم کامل، مخالفت کرد.<ref name=":2" /><ref name=":5" />
=== کنارهگیری در دوره رضاشاه ===
با روی کار آمدن رضاشاه (۱۳۰۴ ش) و اجرای سیاستهای سکولار، نائینی از سیاست فاصله گرفت. او با برخی سیاستهای رضاشاه، مانند [[کشف حجاب]] و محدودیت فعالیت علما، مخالف بود، اما به دلیل محافظهکاری، بهصورت علنی با رژیم درگیر نشد و به تدریس و تألیف در نجف بازگشت. این کنارهگیری از سوی برخی بهعنوان محافظهکاری نقد شده است.<ref name=":6" /><ref name=":5" />
== تدریس و شاگردان نائینی ==
میرزا محمدحسین نائینی پس از کنارهگیری از سیاست در دوره رضاشاه (۱۳۰۴ ش)، به نجف بازگشت و به تدریس فقه، اصول، و کلام پرداخت. او در حوزه علمیه نجف، درسهای فقه و اصول را با رویکردی نوآورانه ارائه کرد و بر پیوند فقه با مسائل اجتماعی و سیاسی تأکید داشت. کلاسهای او به دلیل تحلیلهای عمیق فقهی و استدلالهای منطقی، از محبوبیت زیادی برخوردار بود و طلاب بسیاری را جذب کرد. نائینی در تدریس، از روشهای سنتی آخوند خراسانی الهام گرفت، اما با افزودن دیدگاههای مدرن، مانند حقوق ملت و عدالت اجتماعی، به نوآوری در آموزش حوزوی کمک کرد.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":5" />
=== شاگردان برجسته ===
میرزا محمدحسین نائینی شاگردان برجستهای تربیت کرد که در فقه و سیاست شیعه تأثیرگذار شدند. از جمله شاگردان او میتوان به آیتالله ابوالقاسم خویی، آیتالله محمدحسین کاشفالغطا، و آیتالله مرتضی حائری اشاره کرد. این شاگردان بعدها در حوزههای نجف و قم نقشهای مهمی ایفا کردند و آثار نائینی، بهویژه «تنبیه الامه»، را در تدریس خود به کار بردند. تأثیر نائینی بر شاگردانش، بهویژه در تبیین نقش فقیه در نظارت بر قوانین، در فقه سیاسی شیعه ماندگار شد. با این حال، برخی از منابع جمهوری اسلامی سعی کردند تأثیر او را به نفع ولایت مطلقه فقیه تفسیر کنند، که با دیدگاه اصلی نائینی ناسازگار است.<ref name=":3" /><ref name=":4" /><ref name=":9" />
== مرگ و میراث ==
میرزا محمدحسین نائینی در ۲۴ مرداد ۱۳۱۵ ش (۲۶ ذیالقعده ۱۳۵۵ ق) در نجف، عراق، در سن ۸۹ سالگی درگذشت. او به دلیل کهولت سن و بیماریهای مرتبط با آن در منزلش در نجف از دنیا رفت. مرگ او در محافل حوزوی نجف و قم بازتاب گستردهای داشت و شاگردانش، از جمله آیتالله خویی، مراسم یادبودی برای او برگزار کردند. مرگ نائینی پایان زندگی یکی از برجستهترین علمای حامی مشروطه بود، اما به دلیل دوری از سیاست در سالهای پایانی عمر، در محافل عمومی ایران کمتر مورد توجه قرار گرفت.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":5" />
=== فقهی و سیاسی ===
میرزا محمدحسین نائینی با آثارش، بهویژه «تنبیه الامه و تنزیه المله»، تأثیر عمیقی بر فقه سیاسی شیعه گذاشت. او با توجیه فقهی مشروطه، مفهوم عدالت و حقوق ملت را در فقه شیعه برجسته کرد و مشروطه را بهعنوان ابزاری برای جلوگیری از استبداد معرفی نمود. دیدگاه او درباره ولایت فقیه، که بر نظارت محدود علما تأکید داشت، بهعنوان الگویی برای پیوند فقه و دموکراسی شناخته شد. آثار او در حوزههای نجف و قم تا سالها تدریس شد و بر نسلهای بعدی علما، مانند آیتالله خویی، تأثیر گذاشت.<ref name=":3" /><ref name=":5" /><ref name=":9" />
=== نقدهای مثبت و منفی ===
نقدهای مثبت، نائینی را بهعنوان مجتهدی نوآور ستایش میکنند که فقه شیعه را با نیازهای زمانه (مشروطه و حقوق ملت) سازگار کرد. او با دفاع از مشروطه در برابر استبداد و مشروطهستیزان، نقش کلیدی در پیروزی جنبش مشروطیت ایفا کرد. با این حال، برخی منابع به محافظهکاری او در دوره رضاشاه نقد دارند و معتقدند که او میتوانست در برابر سیاستهای سکولار رضاشاه، مانند کشف حجاب، موضع فعالتری بگیرد. همچنین، تحریف دیدگاه ولایت فقیه او توسط برخی جریانهای حکومتی، بهعنوان سوءاستفاده از میراثش نقد شده است.<ref name=":4" /><ref name=":6" /><ref name=":10" />
== منابع: ==
== منابع: ==
نسخهٔ ۲۸ ژوئیهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۲۰
ابوالفضل سپاهی بادجانی، (متولد ۱۳۸۲، اصفهان، اعدامشده ۶ مرداد ۱۴۰۵، اصفهان) جوان ۲۳ ساله از بازداشتشدگان اعتراضات سراسری دیماه ۱۴۰۴ در اصفهان، سحرگاه سهشنبه ۶ مردادماه ۱۴۰۵ در میدان علیخانی اصفهان بهصورت علنی اعدام شد. وی در پرونده موسوم به «میدان علیخانی» به اتهام «محاربه»، «افساد فیالارض»، آتشزدن اماکن عمومی و مشارکت در کشته شدن چهار نیروی حکومتی محکوم شده بود. بازداشت ابوالفضل سپاهی در ۲۰ دیماه ۱۴۰۴ با یورش نیروهای امنیتی به منزلش و تیراندازی همراه بود. گزارشها حاکی از شکنجه شدید برای اخذ اعترافات اجباری، محرومیت از وکیل مستقل و دادرسی غیرشفاف است. این اعدام یکی از چهار مورد اعدامشده در این پرونده است و خطر اعدام هشت متهم دیگر همچنان وجود دارد. پیش از این دو زندانی سیاسی به نامهای عرفان اسفندیاری و گلمحمد محمدی از متهمان پروندهی میدان علیخانی در ۲۸ تیرماه ۱۴۰۵ اعدام شدند.[۱][۲][۳][۴]
ابوالفضل سپاهی بادجانی، متولد ۱۳۸۲ و ۲۳ ساله، از شهروندان اصفهان بود. او در تاریخ ۲۰ دیماه ۱۴۰۴ پس از یورش نیروهای امنیتی به منزلش، با استفاده از سلاح گرم و تیراندازی بازداشت شد.
اتهامات
ابوالفضل سپاهی بادجانی به اتهام «محاربه از طریق آتشزدن اماکن عمومی» (شامل مسجد و خودپرداز)، «افساد فیالارض»، درگیری، حمل سلاح سرد (تبر و چاقو)، مسدود کردن خیابانها، آتشزدن لاستیکها، تخریب اموال عمومی و مشارکت در کشته شدن چهار نیروی یگان ویژه (ولیالله صفری، محمد همتی، حسین رمضانی و علی خشوعی اصفهانی) در ۱۸ دیماه ۱۴۰۴ در میدان علیخانی متهم شد.
روند قضایی
پرونده ابوالفضل سپاهی در شعبه دادگاه انقلاب اصفهان به ریاست قاضی مرتضی براتی رسیدگی شد. حکم اعدام صادر و در دیوان عالی کشور تأیید گردید. گزارشها حاکی از شکنجه شدید جسمی و روحی برای اخذ اعترافات اجباری، محرومیت از دسترسی به وکیل مستقل و دادرسی غیرشفاف است. احکام صرفاً بر اساس اقرارهای زیر شکنجه صادر شده است.
اجرای حکم اعدام
سحرگاه سهشنبه ۶ مردادماه ۱۴۰۵ (۲۸ جولای ۲۰۲۶)، حکم اعدام ابوالفضل سپاهی بادجانی بهصورت علنی در میدان علیخانی اصفهان تحت تدابیر شدید امنیتی اجرا شد. نیروهای امنیتی از ساعات آخر شب با استقرار گسترده در محل، تجمع شهروندان معترض را سرکوب کردند و درگیریهایی رخ داد که منجر به مجروح شدن و بازداشت چندین نفر شد. شهروندان با سوت و کف و شعار «بیشرف بیشرف» اعتراض کردند. این اعدام یکی از اولین موارد اعدام در ملأعام بازداشتشدگان اعتراضات دیماه بود.
زمینه پرونده و وضعیت سایر متهمان
پرونده «میدان علیخانی» به وقایع ۱۸ دیماه ۱۴۰۴ مربوط است. دستکم ۱۲ نفر در این پرونده به اعدام محکوم شده بودند. پیشتر عرفان اسفندیاری و گلمحمد محمدی در ۲۸ تیرماه ۱۴۰۵، اعدام شده بودند و با اعدام ابوالفضل سپاهی و امیرحسین صفری، شمار اعدامشدگان این پرونده به چهار نفر رسید. وضعیت علیرضا سپاهی و هفت متهم دیگر همچنان نامعلوم و در معرض خطر اعدام است. طی پنج ماه گذشته دستکم ۲۲ نفر از بازداشتشدگان اعتراضات دیماه اعدام شدهاند.
نقض حقوق
گزارشها بر شکنجه برای اخذ اعترافات، محرومیت از وکیل مستقل، نبود شفافیت در دادرسی و اجرای علنی حکم بهعنوان موارد نقض حق حیات، دادرسی عادلانه و منع شکنجه تأکید دارند.[۱][۲][۳][۴]
