|
|
| (۴۷ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| | | '''درحال ویرایش''' |
| {{Infobox Officeholder | | {{جعبه زندگینامه |
| | name = علی امینی | | |نام_شخص=احمدرضا قادری |
| | image = دکتر علی امینی.png | | |تصویر=احمدرضا قادری.jpg |
| | caption = دکتر علی امینی، نخستوزیر ایران | | |عرض_تصویر=260px |
| | office1 = | | |توضیح_تصویر=شهید قیام سراسری، احمدرضا قادری |
| | term_start1 = ۱۶ اردیبهشت ۱۳۴۰ | | |تاریخ_تولد= |
| | term_end1 = ۲۸ تیر ۱۳۴۱ | | |محل_تولد=چناران، خراسان رضوی |
| | monarch1 = [[محمدرضا پهلوی]] | | |تاریخ_مرگ= |
| | predecessor1 = جعفر شریفامامی | | |ملیت=ایرانی |
| | successor1 = اسدالله علم
| | |محل_مرگ= |
| | office2 = وزیر دارایی
| | |مدفن= |
| | term_start2 = ۱۳۳۱
| | |علت مرگ=شلیک مستقیم نیروهای سرکوبگر حکومتی |
| | term_end2 = ۱۳۳۴ (دورههای مختلف)
| | |شناختهشده برای=شهید اعتراضات سراسری دی ۱۴۰۴ |
| | office3 = سفیر ایران در ایالات متحده آمریکا
| | |همسر= |
| | term_start3 = ۱۳۳۵
| | |والدین= |
| | term_end3 = ۱۳۳۷
| | |تاریخ تولد=۱۳۸۰ |
| | office4 = نمایندهٔ مجلس شورای ملی
| | |تاریخ مرگ=۱۸ دی ۱۴۰۴ |
| | term_start4 = دورههای ۱۴ و ۱۵ | |
| | birth_date = ۲۱ شهریور ۱۲۸۴ | |
| | birth_place = [[تهران]]، [[ایران]] | |
| | death_date = ۲۱ آذر ۱۳۷۱ (۸۷ سال)
| |
| | death_place = [[پاریس]]، [[فرانسه]]
| |
| | nationality = مردمان ایرانی{{!}}ایرانی
| |
| | party = جبهه ملی ایران (ابتدا)، مستقل | |
| | spouse = بتول وثوق | |
| | children = ایرج | |
| | alma_mater = دانشگاه گرنوبل (دکترای حقوق) | |
| | religion = اسلام (شیعه) | |
| }} | | }} |
|
| |
|
| '''دکتر علی امینی''' (۲۱ شهریور ۱۲۸۴ تهران – ۲۱ آذر ۱۳۷۱ پاریس)، سیاستمدار برجسته ایرانی، دیپلمات و نخستوزیر ایران از اردیبهشت ۱۳۴۰ تا تیر ۱۳۴۱ بود. او از خانوادهای اشرافی قاجار و از نوادگان مظفرالدین شاه به شمار میرفت و نقش کلیدی در دوران بحرانی تاریخ معاصر ایران ایفا کرد. امینی با تحصیلات عالی در فرانسه و دکترای حقوق، یکی از روشنفکران اصلاحطلب دوران [[محمدرضا پهلوی]] بود و ابتدا با [[جبهه ملی ایران]] همکاری داشت. | | '''احمدرضا قادری،''' (زاده ۱۳۸۰، شهادت ۱۸دی ۱۴۰۴) یکی از جانباختگان جوان و دانشجوی اعتراضات سراسری دیماه ۱۴۰۴ ایران بود که در جریان اعتراضات خیابانی هدف شلیک مستقیم نیروهای سرکوبگر جمهوریاسلامی قرارگرفت. |
| | |
| چکیده: علی امینی در دوران نخستوزیریاش، با حمایت ایالات متحده و در میان بحران اقتصادی و سیاسی ایران، برنامههای اصلاحی جسورانهای اجرا کرد. او مبارزه با فساد اداری، اصلاحات ارضی اولیه، و اقدامات اقتصادی برای کنترل تورم و کسری بودجه را پیش برد. این اصلاحات پیشزمینهای برای [[انقلاب سفید]] شاه شد، اما با مقاومت دربار، زمینداران بزرگ و بخشی از روحانیت مواجه گردید. امینی تلاش کرد قدرت شاه را محدود کند و دموکراسی پارلمانی را تقویت نماید، اما اختلافات عمیق با [[محمدرضا پهلوی]] منجر به استعفای او در تیر ۱۳۴۱ شد. پس از آن، امینی به مخالفت با رژیم پهلوی پرداخت و سالهای پایانی عمر را در تبعید در فرانسه گذراند. او نماد تلاش برای اصلاحات لیبرال و مبارزه با استبداد دربار در دهه ۱۳۴۰ بود و نقشش در تاریخ ایران به عنوان پلی بین نهضت ملی [[دکتر محمد مصدق]] و تحولات بعدی برجسته است. امینی با تمرکز بر موازنه منفی در سیاست خارجی و اصلاحات داخلی، الهامبخش نسل روشنفکران مخالف دیکتاتوری بود. مرگ او در پاریس پایان زندگی سیاستمداری بود که همیشه استقلال ایران و حاکمیت قانون را اولویت قرار داد.
| |
| | |
| == زندگی اولیه و تحصیلات ==
| |
| دکتر علی امینی در ۲۱ شهریور ۱۲۸۴ در تهران متولد شد. او فرزند محسن امینی (محسنالسلطنه) و نوه دختری مظفرالدین شاه قاجار بود. خانوادهاش از رجال برجسته دوران قاجار و پهلوی به شمار میرفت و این زمینه اجتماعی به او فرصت تحصیلات عالی داد.<ref>Habib Ladjevardi, ed., Memoirs of Ali Amini (Harvard Iranian Oral History Project, 1995).</ref> امینی تحصیلات ابتدایی را در مدرسه روشنایی و متوسطه را در دارلفنون تهران گذراند. سپس برای ادامه تحصیل به فرانسه رفت و دکترای حقوق از دانشگاه گرنوبل گرفت. او یکی از اولین ایرانیان با مدرک دکترای حقوق از اروپا بود و این تحصیلات بر دیدگاههای لیبرال و اصلاحطلبانهاش تأثیر عمیق گذاشت.<ref>U.S. Department of State, Office of the Historian, Foreign Relations of the United States (FRUS), 1961–1963, Volume XVII.</ref>
| |
| | |
| == فعالیتهای سیاسی اولیه ==
| |
| | |
| علی امینی پس از بازگشت از فرانسه در اواخر دهه ۱۳۰۰ خورشیدی، وارد خدمات دولتی شد. او ابتدا در وزارت دارایی مشغول به کار گردید و به سرعت پلههای ترقی را پیمود. در کابینههای مختلف دوران [[رضاشاه پهلوی|رضا شاه]] و اوایل سلطنت [[محمدرضا پهلوی]]، پستهای مهمی همچون معاونت وزارت دارایی و ریاست کل دارایی را بر عهده داشت.<ref>Habib Ladjevardi, ed., Memoirs of Ali Amini, Prime Minister of Iran (1961-62) (Bethesda, MD: Iranbooks, 1995), 45-67.</ref> امینی در سالهای پس از جنگ جهانی دوم، به عنوان یکی از تکنوکراتهای روشنفکر شناخته شد و در مذاکرات نفتی ایران با کنسرسیوم بینالمللی نقش کلیدی ایفا کرد. او در کابینه حسین علاء (۱۳۳۰) وزیر اقتصاد ملی بود و در کابینههای محمد ساعد مراغهای و ابراهیم حکیمی نیز وزارتخانههای دادگستری و فرهنگ را بر عهده داشت.<ref>Iraj Amini, Bar Bal-e Bohran: Zendeginameh-ye Siyasi-ye Ali Amini (Tehran: Nashr-e Mahi, 2009), 112-145.</ref>
| |
| | |
| در دهه ۱۳۲۰، امینی ابتدا با [[جبهه ملی ایران]] و [[دکتر محمد مصدق]] همکاری نزدیک داشت و حتی در انتخابات مجلس چهاردهم از سوی جبهه ملی حمایت شد، اما به تدریج از مسیر ملیگرایی رادیکال مصدق فاصله گرفت. او معتقد به اصلاحات تدریجی و همکاری با غرب بود و با ملی شدن صنعت نفت به شیوه مصدق مخالفت ورزید، زیرا آن را عامل بحران اقتصادی میدانست.<ref>Foundation for Iranian Studies, "Oral History Interview with Ali Amini" (1982), accessed January 7, 2026, https://fis-iran.org/wp-content/uploads/Oral%20History%20-%20Transcripts/Ali-Amini-English.pdf, 78-92.</ref> امینی در کابینههای دهه ۱۳۳۰ چندین بار وزیر دارایی شد و در مذاکرات با شرکتهای نفتی غربی، به دنبال توافقی متوازن بود که منافع ایران را حفظ کند بدون قطع کامل روابط.
| |
| | |
| در سال ۱۳۳۵ به عنوان سفیر ایران در ایالات متحده منصوب شد و روابط نزدیک با سیاستمداران آمریکایی برقرار کرد. این دوره سفارت، زمینهساز حمایت بعدی واشنگتن از او در زمان نخستوزیری گردید.<ref>U.S. Department of State, Office of the Historian, "Foreign Relations of the United States, 1958–1960, Near East Region; Iran," Volume XII, Document 245.</ref> امینی در بازگشت به ایران، به عنوان یکی از چهرههای مستقل و اصلاحطلب شناخته میشد و در محافل سیاسی، نماد تکنوکراسی لیبرال در برابر دیکتاتوری دربار بود.
| |
| | |
| == دوران نخستوزیری (۱۳۴۰–۱۳۴۱) ==
| |
| | |
| علی امینی در ۱۶ اردیبهشت ۱۳۴۰ (۶ می ۱۹۶۱) از سوی [[محمدرضا پهلوی]] به نخستوزیری منصوب شد. این انتصاب در بحرانیترین مقطع پس از [[کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲]] رخ داد: اقتصاد ایران با تورم بالا، کسری بودجه شدید و اعتراضات دانشجویی و کارگری مواجه بود و رژیم پهلوی مشروعیت خود را از دست میداد.<ref>U.S. Department of State, Office of the Historian, "Foreign Relations of the United States, 1961–1963, Volume XVII, Near East, Document 50" (Washington, May 18, 1961), https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1961-63v17/d50.</ref> دولت جان اف. کندی در ایالات متحده، نگران تکرار سناریوی انقلابی شبیه به کوبا یا مصر، امینی را به عنوان تکنوکراتی لیبرال و اصلاحطلب حمایت کرد تا از سقوط رژیم جلوگیری کند.<ref>Habib Ladjevardi, ed., Memoirs of Ali Amini (Harvard Iranian Oral History Project, 1995), Tape 4, 12-18; also available via Foundation for Iranian Studies, https://fis-iran.org/wp-content/uploads/Oral%20History%20-%20Transcripts/Ali-Amini-English.pdf.</ref>
| |
| | |
| امینی بلافاصله مجلس را منحل کرد و حکومت بدون مجلس را برقرار نمود تا اصلاحات را بدون مقاومت نمایندگان وابسته به زمینداران بزرگ پیش ببرد. کابینه او شامل تکنوکراتهای تحصیلکرده غرب مانند حسن ارسنجانی (وزیر کشاورزی) و نورالدین الموتی بود که برخی از آنها سابقه همکاری با [[جبهه ملی ایران]] داشتند.<ref>Iraj Amini, Bar Bal-e Bohran: Zendeginameh-ye Siyasi-ye Ali Amini (Tehran: Nashr-e Mahi, 2009), 245-312.</ref>
| |
| | |
| مهمترین برنامه امینی، مبارزه گسترده با فساد اداری و اقتصادی بود. او کمیتهای ویژه تشکیل داد که صدها مقام ارشد، زمینداران بزرگ و وابستگان دربار را به اتهام فساد دستگیر یا محاکمه کرد. این کمپین، هرچند گاهی با انتقادهایی مبنی بر گزینشی بودن مواجه شد، فساد علنی در سطوح بالا را به شدت کاهش داد و اعتماد عمومی را تا حدی بازگرداند.<ref>U.S. Department of State, Office of the Historian, "Foreign Relations of the United States, 1961–1963, Volume XVII, Document 97" (Anti-Corruption Campaign), https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1961-63v17/d97.</ref>
| |
| | |
| در حوزه اقتصادی، امینی سیاستهای سختگیرانهای برای کنترل تورم و کسری بودجه اعمال کرد: کاهش هزینههای دولتی، افزایش مالیات بر درآمدها و تلاش برای جذب کمکهای خارجی. او همچنین مذاکراتی با کنسرسیوم نفتی برای افزایش سهم ایران پیش برد.<ref>Habib Ladjevardi, ed., Memoirs of Ali Amini (Harvard Iranian Oral History Project, 1995), Tape 5, 34-42.</ref>
| |
| | |
| بارزترین اصلاحات امینی در حوزه کشاورزی و روابط ارضی-دهقانی بود. قانون اصلاحات ارضی در دی ۱۳۴۰ تصویب شد که مالکیت زمین را به حداکثر یک روستا برای هر مالک محدود کرد و زمینهای اضافی را برای توزیع میان کشاورزان خریداری نمود. این قانون، پیشزمینه مستقیم [[انقلاب سفید]] شاه شد، اما نسخه امینی رادیکالتر و متمرکز بر عدالت اجتماعی بود و با حمایت حسن ارسنجانی اجرا گردید.<ref>U.S. Department of State, Office of the Historian, "Foreign Relations of the United States, 1961–1963, Volume XVII, Document 136" (Land Reform), https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1961-63v17/d136.</ref>
| |
| | |
| در سیاست خارجی، امینی به [[سیاست موازنه منفی]] وفادار ماند اما روابط نزدیک با غرب، به ویژه ایالات متحده، را حفظ کرد. او مخالف نفوذ شوروی بود و کمکهای آمریکایی را برای تثبیت اقتصاد جذب نمود.<ref>Iraj Amini, Bar Bal-e Bohran, 320-345.</ref>
| |
| | |
| با این حال، اصلاحات امینی با مقاومت شدید زمینداران بزرگ، بخشی از روحانیت سنتی و مهمتر از همه، دربار مواجه شد. شاه از کاهش قدرت خود و نفوذ امینی در ارتش و سیاست نگران بود. اصلیترین اختلاف بر سر بودجه نظامی بود: امینی برای تعادل بودجه، کاهش هزینههای ارتش را ضروری میدانست، اما شاه آن را رد کرد.<ref>U.S. Department of State, Office of the Historian, "Foreign Relations of the United States, 1961–1963, Volume XVIII, Document 4" (Military Budget Dispute), https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1961-63v18/d4.</ref>
| |
| | |
| در نهایت، در ۲۸ تیر ۱۳۴۱ (۱۹ ژوئیه ۱۹۶۲)، امینی استعفا داد. او در خاطراتش تأکید کرد که بدون حمایت کامل شاه و کاهش بودجه نظامی، ادامه کار ممکن نبود. ایالات متحده نیز، تحت فشار شاه، حمایت مالی مستقیم را محدود کرد.<ref>Habib Ladjevardi, ed., Memoirs of Ali Amini, Tape 6, 15-28.</ref> پس از استعفای امینی، اسدالله علم به نخستوزیری رسید و شاه شخصاً کنترل اصلاحات را در دست گرفت.
| |
| | |
| == سالهای پایانی، مخالفت با رژیم و مرگ ==
| |
| | |
| پس از استعفای اجباری در تیر ۱۳۴۱، علی امینی به تدریج به یکی از منتقدان سرسخت رژیم [[محمدرضا پهلوی]] تبدیل شد. او که ابتدا به عنوان تکنوکرات اصلاحطلب درون نظام شناخته میشد، با مشاهده تمرکز قدرت در دست شاه و سرکوب مخالفان، به اپوزیسیون لیبرال پیوست. امینی در دهه ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰، از آزادی بیان، بازگشت به قانون اساسی مشروطه و محدود کردن قدرت مطلقه شاه دفاع میکرد. او با [[جبهه ملی ایران]] دوباره ارتباط برقرار کرد و در محافل روشنفکری، نماد تلاش ناکام برای دموکراتیزاسیون از درون رژیم بود.<ref>Habib Ladjevardi, ed., Memoirs of Ali Amini (Harvard Iranian Oral History Project, 1995), Tape 7, 22-35; Foundation for Iranian Studies, Oral History Transcript, https://fis-iran.org/wp-content/uploads/Oral%20History%20-%20Transcripts/Ali-Amini-English.pdf.</ref>
| |
| | |
| در آستانه [[انقلاب ضد سلطنتی ایران]]، امینی ابتدا از خیزش مردم حمایت کرد و امیدوار بود که منجر به برقراری دموکراسی شود، اما با تسلط روحانیت و مسیر ایدئولوژیک انقلاب، از آن فاصله گرفت. او رژیم جدید را نیز استبدادی میدانست و هیچگاه با آن همکاری نکرد.<ref>Iraj Amini, Bar Bal-e Bohran: Zendeginameh-ye Siyasi-ye Ali Amini (Tehran: Nashr-e Mahi, 2009), 412-450.</ref>
| |
| | |
| امینی در سالهای پایانی عمر، بیشتر در فرانسه زندگی کرد و به عنوان تبعیدی سیاسی، با روشنفکران مخالف رژیم در ارتباط بود. او تا پایان عمر بر اصول لیبرال، استقلال ایران و حاکمیت قانون وفادار ماند و هیچگاه به ایران بازنگشت. دکتر علی امینی در ۲۱ آذر ۱۳۷۱ (۱۲ دسامبر ۱۹۹۲) در پاریس درگذشت و در همان شهر به خاک سپرده شد. مرگ او پایان دوران یکی از آخرین سیاستمداران اشرافی-روشنفکر ایران بود که تلاش کرد میان سنت و مدرنیته، و میان اصلاحات و دیکتاتوری، پلی بزند.<ref>Obituary, "Ali Amini, 87, Premier Of Iran in 1961-62," The New York Times, December 14, 1992, https://www.nytimes.com/1992/12/14/world/ali-amini-87-premier-of-iran-in-1961-62.html.</ref>
| |
| | |
| میراث امینی در تاریخ معاصر ایران دوگانه است: از یک سو، اصلاحات اقتصادی و ارضی او پایهگذار تغییرات ساختاری شد که حتی رژیم پهلوی بعدها از آن بهره برد؛ از سوی دیگر، ناکامیاش در محدود کردن قدرت شاه، درس مهمی درباره محدودیت اصلاحات از بالا در نظامهای استبدادی بود. او پلی میان نهضت ملی [[دکتر محمد مصدق]] و نسل روشنفکران مخالف دیکتاتوری پهلوی به شمار میرود.<ref>Ervand Abrahamian, Iran Between Two Revolutions (Princeton University Press, 1982), 420-428.</ref>
| |
|
| |
|
| == منابع == | | == زندگینامه اولیه == |
| | احمدرضا قادری، متولد حدود سال ۱۳۸۰ (۲۴ ساله در زمان شهادت)، اهل شهر بابل در استان مازندران بود. او دانشجوی رشته مهندسی ساخت و تولید (گرایش مهندسی مکانیک) در دانشگاه صنعتی نوشیروانی بابل به شمار میرفت و به عنوان یکی از نخبگان جوان و تحصیلکرده نسل انقلابی قیام ۱۴۰۴ شناخته میشود. او جوانی پرنشاط، آگاه و متعهد به تغییر بود. |
|
| |
|
| Abrahamian, Ervand. Iran Between Two Revolutions. Princeton, NJ: Princeton University Press, 1982.
| | == زمینه قیام و شهادت == |
| Amini, Iraj. Bar Bal-e Bohran: Zendeginameh-ye Siyasi-ye Ali Amini. Tehran: Nashr-e Mahi, 2009.
| | در اوج [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]] احمدرضا در شهر ساری بهصف معترضان پیوست |
| Foundation for Iranian Studies. "Oral History Interview with Ali Amini." 1982. Accessed January 7, 2026. https://fis-iran.org/wp-content/uploads/Oral%20History%20-%20Transcripts/Ali-Amini-English.pdf.
| |
| Ladjevardi, Habib, ed. Memoirs of Ali Amini, Prime Minister of Iran (1961-62). Bethesda, MD: Iranbooks (Harvard Iranian Oral History Project), 1995.
| |
| "Ali Amini, 87, Premier Of Iran in 1961-62." The New York Times, December 14, 1992. https://www.nytimes.com/1992/12/14/world/ali-amini-87-premier-of-iran-in-1961-62.html.
| |
| U.S. Department of State, Office of the Historian. "Foreign Relations of the United States, 1958–1960, Near East Region; Iran," Volume XII. Washington, DC: Government Printing Office.
| |
| U.S. Department of State, Office of the Historian. "Foreign Relations of the United States, 1961–1963, Volume XVII, Near East." Various documents (50, 97, 136). Accessed January 7, 2026. https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1961-63v17.
| |
| U.S. Department of State, Office of the Historian. "Foreign Relations of the United States, 1961–1963, Volume XVIII." Document 4. Accessed January 7, 2026. https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1961-63v18.
| |
| مقاله کامل شد. اگر نیاز به ویرایش یا افزودن بخش دیگری دارید، بفرمایید!
| |
درحال ویرایش
| احمدرضا قادری |
|---|
 شهید قیام سراسری، احمدرضا قادری |
| زادروز | ۱۳۸۰
چناران، خراسان رضوی |
|---|
| درگذشت | ۱۸ دی ۱۴۰۴ |
|---|
| علت مرگ | شلیک مستقیم نیروهای سرکوبگر حکومتی |
|---|
| ملیت | ایرانی |
|---|
| شناختهشده برای | شهید اعتراضات سراسری دی ۱۴۰۴ |
|---|
احمدرضا قادری، (زاده ۱۳۸۰، شهادت ۱۸دی ۱۴۰۴) یکی از جانباختگان جوان و دانشجوی اعتراضات سراسری دیماه ۱۴۰۴ ایران بود که در جریان اعتراضات خیابانی هدف شلیک مستقیم نیروهای سرکوبگر جمهوریاسلامی قرارگرفت.
زندگینامه اولیه
احمدرضا قادری، متولد حدود سال ۱۳۸۰ (۲۴ ساله در زمان شهادت)، اهل شهر بابل در استان مازندران بود. او دانشجوی رشته مهندسی ساخت و تولید (گرایش مهندسی مکانیک) در دانشگاه صنعتی نوشیروانی بابل به شمار میرفت و به عنوان یکی از نخبگان جوان و تحصیلکرده نسل انقلابی قیام ۱۴۰۴ شناخته میشود. او جوانی پرنشاط، آگاه و متعهد به تغییر بود.
زمینه قیام و شهادت
در اوج اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ احمدرضا در شهر ساری بهصف معترضان پیوست
