کاربر:Alireza k h/صفحه تمرین معرفی کتاب: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
پرش به ناوبری پرش به جستجو
افزودن عکس به مقاله
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۵ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
[[پرونده:کتاب زمینه جامعه‌شناسی .jpg|جایگزین=کتاب زمینه جامعه‌شناسی|بندانگشتی|300x300پیکسل|کتاب زمینه جامعه‌شناسی ]]
'''زمینه جامعه‌شناسی''' اثری بنیادین در فضای فارسی است که مبانی و مفاهیم اصلی جامعه‌شناسی را در قالبی نسبتاً جامع و روشنگر به مخاطب معرفی می‌کند. این اثر - بر پایه نوشته‌های آگبرن و نیمکوف و با ترجمه/گردآوری آریان‌پور - تلاش دارد تا با زبانی روشن و دور از پیچیدگی‌های نظری، «علم جامعه‌شناسی» را برای خوانندگان فارسی‌زبان قابل‌فهم و کاربردی سازد. کتاب ضمن توضیح مفاهیم بنیادین مانند گروه، سازمان، بوم‌شناسی انسانی، جمعیت، نهادهای اجتماعی و پویایی اجتماعی، چارچوبی نظری و روش‌شناختی برای تحلیل جامعه فراهم می‌کند.


== مقدمه و ضرورت اثر ==
در زمانی که ضرورت فهم علمی ساختارهای اجتماعی، نهادها، جمعیت، گروه و پویایی تغییرات اجتماعی است، کتاب «زمینه جامعه‌شناسی» با هدف فراهم آوردن مبانی جامعه‌شناختی برای مخاطب فارسی‌زبان پدید آمد. این اثر ترکیبی است از ترجمه، گردآوری و بومی‌سازی مفاهیم و نظریه‌های جامعه‌شناسی مدرن است که در اصل به قلم آگبرن و نیمکوف نوشته شده است. امیرحسین آریان‌پور. قسمت بزرگی از جای تهی مبانی جامعه‌شناسی به زبان فارسی را با این کتاب پر می‌کند.


هدف اصلی کتاب: ارائهٔ «جامعه‌شناسی عمومی»، یعنی دانشی که بتواند با مفاهیم و ابزار نظری تحلیل، ساختار و پویایی جوامع انسانی را توضیح دهد. این با زبانی ساده‌تر برای خوانندگان فارسی فراهم شده است.


== ساختار و محتوای کلی ==
'''علی ربیعی''' (زاده ۱۴ آذر ۱۳۳۴ در تهران؛ معروف به نام مستعار «عباد» در برخی منابع مخالف) سیاستمدار ایرانی نزدیک به جناح اصلاح‌طلب است. او سابقه طولانی در نهادهای امنیتی، کارگری و دولتی دارد و از مهر ۱۴۰۳ دستیار رئیس‌جمهور [[مسعود پزشکیان]] در امور اجتماعی است.[[۱]][[۲]] ربیعی پیش‌تر در دولت‌های یازدهم و دوازدهم [[حسن روحانی]] وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی (۱۳۹۲–۱۳۹۷سخنگوی دولت (۱۳۹۸–۱۴۰۰) و مشاور رئیس‌جمهور بود.[[۳]][[۴]]
* کتاب در قالب هفت بخش تدوین شده است.  
ربیعی به عنوان پژوهشگر و استاد دانشگاه در حوزه جامعه‌شناسی سیاسی و اقتصادی فعالیت می‌کند.[[۵]] از سوی رسانه‌های نزدیک به [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]، او به نقش در سرکوب مخالفان سیاسی در دهه ۱۳۶۰، شکنجه و نقض گسترده حقوق بشر متهم شده است.[[۶]][[۷]] این اتهامات شامل نقل قول‌هایی از مقامات سابق مانند [[روح‌الله حسینیان]] مبنی بر خشونت شدید ربیعی در بازجویی‌ها و ادعای نقش در مرگ زندانیان سیاسی است.[[۶]] این ادعاها توسط منابع رسمی جمهوری اسلامی تأیید نشده و عمدتاً از سوی مخالفان مطرح می‌گردند.[[۸]] ربیعی خود به تحلیل جامعه‌شناختی دلایل افول سازمان مجاهدین خلق پرداخته است.[[۹]]
* بخش‌هایی همچون «جامعه‌شناسی علمی»، «بنیاد جامعه» (روابط انسان و جامعه، محیط طبیعی و جامعه، جامعه و فرهنگ«رفتار گروهی»، «شخصیت»، «بوم‌شناسی و جمعیت‌شناسی»، «سازمان‌های اجتماعی» و «پویایی اجتماعی».  
== زندگی اولیه و شخصی ==
* در مقدمه، مفاهیم شناخت، روش‌های شناخت، اصطلاحات و مفاهیم اصلی جامعه‌شناسی و جایگاه جامعه‌شناسی در ایالات متحده بررسی شده است.  
علی ربیعی در خانواده‌ای کارگری در محله جوادیه جنوب تهران زاده شد.[[۱۰]] پیش از انقلاب ۱۳۵۷، به عنوان تکنیسین در کارخانه‌هایی مانند جنرال موتورز، ارج و قرقره پرستو کار می‌کرد و در اعتصابات کارگری، از جمله اعتصاب شهرک اکباتان، نقش رهبری داشت که منجر به برخورد با ساواک شد.[[۱۱]][[۱۲]]
 
پس از انقلاب، در سال ۱۳۵۹ ازدواج کرد و چهار فرزند داشت. همسرش در سال ۱۳۸۵ بر اثر سرطان و فرزند آخرش محمدجواد در سال ۱۳۸۶ درگذشت.[[۱۳]][[۱۴]]
بنابراین ساختار اثر هم شامل چارچوب نظری و مبانی کلی و هم حوزه‌های کاربردی و موضوعی است؛ از مؤلفه‌های بنیادین جامعه تا سازمان، جمعیت، محیط و تغییر اجتماعی.
ربیعی تحصیلات عالی خود را پس از انقلاب ادامه داد و دکترای مدیریت استراتژیک از دانشگاه تهران گرفت.[[۱۵]] او عضو هیئت علمی دانشگاه‌هایی مانند پیام نور و تهران است و بیش از ۵۰ مقاله علمی، چندین کتاب و طرح پژوهشی در حوزه جامعه‌شناسی سیاسی، اقتصادی و مدیریت دارد.[[۵]]
 
== سوابق اولیه سیاسی، کارگری و امنیتی ==
== مفاهیم بنیادین و موضوعات اصلی ==
ربیعی از ابتدای انقلاب در فعالیت‌های کارگری و سیاسی فعال بود. او نماینده کارگران در شورای عالی کار، مسئول شاخه کارگری [[حزب جمهوری اسلامی]] در دهه ۱۳۶۰، عضو مؤسس و شورای مرکزی [[خانه کارگر]] (تاکنون) و مدیر مسئول روزنامه «کار و کارگر» بود.[[۱۶]][[۱۷]]
 
در سال‌های اولیه انقلاب به [[سپاه پاسداران]] پیوست، ۶۵ ماه در جبهه‌های جنگ ایران و عراق (عمدتاً غرب کشور) حضور داشت و مسئول اطلاعات سپاه در مناطق شمالی و آذربایجان شرقی بود.[[۱۸]]
=== جامعه‌شناسی علمی ===
از سال ۱۳۶۶ تا ۱۳۷۲، معاون حقوقی و پارلمانی وزارت اطلاعات در دوره وزارت [[محمد ری‌شهری]] و [[علی فلاحیان]] بود.[[۱۹]] پس از آن، تا ۱۳۸۴ مسئول اجرایی دبیرخانه [[شورای عالی امنیت ملی]] (دوره دبیری [[حسن روحانی]]) و ریاست کمیته تبلیغات آن شورا را بر عهده داشت.[[۲۰]]
کتاب با تأکید بر جامعه‌شناسی به‌مثابه علمی مستقل و نظام‌مند آغاز می‌کند؛ یعنی جامعه‌شناسی نه صرفاً فلسفه یا تفکر نظری، بلکه علمی است با مفاهیم، روش‌ها و موضوعات مشخص. این رویکرد به خواننده کمک می‌کند تا از نخست به درک علمی و تحلیل‌گرانه‌ی «جامعه» برسد.
=== اتهامات مرتبط با سابقه امنیتی و نقض حقوق بشر ===
 
منابع نزدیک به سازمان مجاهدین خلق، ربیعی را با نام مستعار «عباد» معرفی کرده و او را به نقش مستقیم در سرکوب مخالفان، شکنجه و عملیات اطلاعاتی در دهه ۱۳۶۰ متهم می‌کنند.[[۶]][[۷]] نقل قول‌هایی از روح‌الله حسینیان آورده شده که ربیعی را «صدبار وحشی‌تر از [[محسنی اژه‌ای]]» توصیف کرده و ادعا می‌کند اژه‌ای به دلیل خشونت ربیعی استعفا داد.[[۶]] همچنین ادعاهایی مانند دستور قرار دادن ۱۸ زندانی سیاسی آذربایجانی در تابوت و میخ‌زدن درها (منجر به خفگی) و نقش در کشتارهای دهه ۱۳۶۰ مطرح شده است.[[۶]]
=== بنیاد جامعه: انسان، محیط و فرهنگ ===
این منابع همچنین ربیعی را به نقش در پرونده‌سازی علیه مجاهدین خلق در فرانسه (سال ۲۰۰۳، معروف به پرونده ۱۷ ژوئن) متهم می‌کنند، از جمله درخواست بودجه یک میلیون دلاری برای پیگیری قضایی.[[۶]][[۷]]
بخش بنیاد جامعه به بررسی روابط بین انسان و جامعه، تأثیر محیط طبیعی بر جامعه، و شکل‌گیری فرهنگ می‌پردازد. این تحلیل نشان می‌دهد که جامعه و محیط طبیعی و فرهنگی‌اش در هم تنیده‌اند و نمی‌توان جامعه را جدا از محیط و فرهنگ آن تحلیل کرد.
این اتهامات عمدتاً از سوی مخالفان جمهوری اسلامی مطرح شده و توسط دادگاه‌های بین‌المللی یا منابع مستقل بررسی و تأیید نشده‌اند.[[۸]] ربیعی به عنوان جامعه‌شناس، کتاب‌ها و مقالاتی در تحلیل دلایل زوال سازمان مجاهدین خلق نوشته و در مصاحبه‌هایی مانند اذعان به گسترش اعتراضات دی‌ماه ۱۳۹۶ به ۱۶۰ شهر به دلیل «شکستن مارپیچ سکوت» سخن گفته است.[[۷]][[۲۱]]
 
== فعالیت در دوره اصلاحات و دولت‌های خاتمی و روحانی ==
=== رفتار گروهی و سازمان اجتماعی ===
در دوره ریاست‌جمهوری [[سید محمد خاتمی]] (۱۳۷۶–۱۳۸۴)، ربیعی مشاور اجتماعی رئیس‌جمهور بود.[[۲۲]] او در انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۳۸۸ از اعضای اصلی ستاد [[میرحسین موسوی]] بود و در کنفرانس خبری اعلام پیروزی موسوی حضور داشت، اما پس از اعلام نتایج رسمی، موضع خاصی علیه نتیجه نگرفت.[[۲۳]]
از مهم‌ترین مباحث، تحلیل گروه‌ها، گروه‌های کوچک و بزرگ، روابط میان اعضا، هویت جمعی، گروه مرجع و تأثیر آن بر رفتار فردی است. همچنین سازمان‌های اجتماعی (نهادها، مؤسسات، ساختارهای رسمی و غیر رسمی) در جامعه بررسی می‌شوند و نقششان در پایداری نظم اجتماعی و تنظیم روابط اجتماعی مورد توجه است.
در دولت یازدهم حسن روحانی، ربیعی به عنوان وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی معرفی شد و رأی اعتماد گرفت.[[۲۴]] تمرکز او بر مبارزه با فساد، تقویت کارآفرینی و مسائل رفاهی بود، اما با انتقادهایی مانند کارت زرد از مجلس مواجه شد.[[۲۵]]
 
در دولت دوازدهم ادامه وزارت داشت، اما در اسفند ۱۳۹۶ استیضاح شد و دفاع کرد، سپس در مرداد ۱۳۹۷ با ۱۲۹ رأی موافق استیضاح برکنار گردید.[[۲۶]] انتقادات شامل سیاست‌های ضدکارگری، بی‌توجهی به بیکاری و مسائل تأمین اجتماعی بود.[[۶]]
=== بوم‌شناسی اجتماعی و جمعیت ===
از خرداد ۱۳۹۸ تا مرداد ۱۴۰۰ سخنگوی دولت بود و پس از آن مشاور رئیس‌جمهور و رئیس مرکز بررسی‌های استراتژیک شد.[[۳]]
کتاب به مباحث بوم‌شناسی انسانی و جمعیت‌شناسی نیز می‌پردازد؛ یعنی نحوه‌ی تعامل انسان با محیط طبیعی، تأثیر محیط بر ساختارهای اجتماعی، و تغییرات جمعیتی و پیامدهای آن برای جامعه. چنین نگرشی بیانگر تأکید بر جامعه‌شناسی محیطی و جمعیتی به‌عنوان بخشی از تحلیل کلی جامعه است.
در دولت [[مسعود پزشکیان]] (از مهر ۱۴۰۳)، به عنوان دستیار رئیس‌جمهور در امور اجتماعی منصوب شد و بر تقویت نهادهای مدنی، وفاق اجتماعی و عبور از بحران‌ها از طریق همدلی تأکید دارد.[[۱]][[۲]]
 
== دیدگاه‌ها و عملکرد شاخص ==
=== پویایی و تغییر اجتماعی ===
ربیعی به عنوان جامعه‌شناس، بر مسائل اجتماعی مانند کاهش اعتماد عمومی، بحران‌های رفاهی و نیاز به سیاست‌گذاری مبتنی بر تغییرات اجتماعی تمرکز دارد.[[۲۷]] او اعتراضات دی‌ماه ۱۳۹۶ را آژیر خطر برای نظام توصیف کرده و هشدار داده که بدون حل علل نارضایتی، ممکن است تکرار شود.[[۷]][[۲۱]]
بخش نهایی به پویایی اجتماعی، تغییرات، تحول نهادها و ساختارها، و شرایط امکان تغییر می‌پردازد. این شامل تحلیل چگونگی تحول جمعیت، تحولات فرهنگی، دگرگونی نهادها و تأثیر محیط و سازمان بر فرآیند تغییر است.
در دوره وزارت، بر مبارزه با فساد تأکید داشت، اما با اتهاماتی مانند فساد مالی در زیرمجموعه‌ها مواجه بود.[[۲۸]] مخالفت با پرداخت یارانه نقدی مستقیم و پیشنهاد سرمایه‌گذاری آن در اشتغال از دیدگاه‌های اقتصادی او بود.[[۲۹]]
 
== منابع ==
== رویکرد و سبک ترجمه/گردآوری ==
https://president.ir/fa/154436 - انتصاب علی ربیعی به عنوان دستیار اجتماعی رئیس‌جمهور (۱۴۰۳)
چنان‌که در معرفی دیده می‌شود، مترجم کتاب (آریان‌پور) کوشیده است تا متن را با زبانی روشن و  دلپذیر به فارسی برگرداند تا مخاطبان فارسی‌زبان نیز بتوانند مفاهیم جامعه‌شناسی را بدون پیچیدگی آموخته و تحلیل کنند.  
https://www.irna.ir/news/85617739 - خبر انتصاب علی ربیعی (ایرنا، ۱۴۰۳)
 
https://fa.wikipedia.org/wiki/علی_ربیعی - مقاله ویکی‌پدیا فارسی (بازبینی دسامبر ۲۰۲۵)
علاوه بر ترجمه، بخش‌هایی از مباحث با توجه به فضای فرهنگی و اجتماعی ایران قابل‌تطبیق دانسته شده است (هرچند کتاب اساساً اثر ترجمه/گردآوری است). این ترکیب ترجمه + بومی‌سازی یکی از نقاط قوت کتاب است.
https://www.bbc.com/persian/iran-features-40992273 - بیوگرافی علی ربیعی (بی‌بی‌سی فارسی، ۲۰۱۷)
 
https://en.wikipedia.org/wiki/Ali_Rabiei - مقاله انگلیسی ویکی‌پدیا
== اهمیت و جایگاه در ادبیات فارسی جامعه‌شناسی ==
https://article.mojahedin.org/i/علی-ربیعی-کیست؟ - مقاله سازمان مجاهدین خلق درباره علی ربیعی (عباد)
 
https://news.mojahedin.org/i/اذعان-علی-ربیعی-معاونان-وزارت-اطلاعات-رژیم-ایران-اثر-شکستن-مارپیچ-سکوت-جامعه-مردم-160شهر-قیام-کردند - اذعان علی ربیعی درباره اعتراضات ۱۳۹۶ (سایت مجاهدین)
* «زمینه جامعه‌شناسی» یکی از نخستین آثار جامع به زبان فارسی است که تلاش کرده است آن‌چه جامعه‌شناسی آکادمیک نامیده می‌شود را به زبانی قابل فهم منتقل کند. طبق معرفی، پیش از آن بیش از بیست سال از ورود اصطلاح «جامعه‌شناسی» به ایران می‌گذشت اما «کتاب منظم و جامع» به زبان فارسی وجود نداشت.
https://www.hamshahrionline.ir/news/227153 - زندگینامه علی ربیعی (همشهری آنلاین)
* این کتاب مرجع درسی و آموزشی برای دانشجویان رشته علوم اجتماعی بوده است؛ چرا که مفاهیم پایه، نهادها، روش‌شناسی و موضوعات اصلی را پوشش می‌دهد.  
https://www.tabnak.ir/fa/news/610339 - روایت علی ربیعی از عملیات مرصاد (تابناک)
* ترکیب آثار کلاسیک (آگبرن و نیمکوف) با ترجمهٔ دقیق و بومی‌سازی، پل مهمی بین جامعه‌شناسی جهانی و تجربهٔ ایرانی فراهم کرده است. این ویژگی آن را برای مخاطبان فارسی‌زبان ارزشمند ساخته است.
https://www.yjc.ir/fa/news/6388602 - زندگی شخصی (باشگاه خبرنگاران جوان)
* در عین حال، به علت قدمت نسبی ترجمه و ساختار کلاسیک متن، ممکن است در برخی موضوعات جدید جامعه‌شناسی معاصر (مثلاً جهانی‌شدن، شبکه‌های اجتماعی، فناوری، پویایی‌های نو) نیاز به تفسیر و تکمیل باشد؛ اما برای فهم پایه‌های نظری و تاریخی جامعه‌شناسی این کتاب یک منبع اساسی است.
https://www.bbc.com/persian/iran/2013/09/130919_l51_labour_ministry_rabiee_profile - پروفایل وزارت کار (بی‌بی‌سی)
 
https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/3154684 - اظهارات درباره فوت خانواده
== نقاط قوت و محدودیت‌ها ==
https://www.alef.ir/news/3970523097.html - فرزندان ربیعی
 
https://www.isna.ir/news/98030904010 - انتصاب سخنگویی
=== نقاط قوت ===
https://khanekargar.com/fa/page/100/علی ربیعی - سوابق خانه کارگر
 
https://www.mashreghnews.ir/news/1210638 - نقش در انتخابات ۱۳۸۸
* پوشش گسترده مفاهیم بنیادین جامعه‌شناسی در یک جلد جامع: از فرد و گروه تا جمعیت، سازمان، نهاد و تغییر اجتماعی.
https://ilna.ir/news/news.cfm?id=95625 - دغدغه فساد
* زبان نسبتاً ساده و قابل فهم برای مخاطب فارسی‌زبان؛ مناسب برای دانشجویان و تازه‌کاران در جامعه‌شناسی.
https://www.asriran.com/fa/news/289884 - رأی اعتماد
* ترکیب ترجمه آثار کلاسیک با بازخوانی بومی؛ کاربردی برای تحلیل اجتماعی در ایران و مقایسه با بافت جهانی.
https://www.iran-newspaper.com/newspaper/item/477616 - استیضاح
 
https://www.irna.ir/news/80878707 - مخالفت با یارانه
=== محدودیت‌ها / نقدهای احتمالی ===
https://www.entekhab.ir/fa/news/155784 - پیشنهاد یارانه
 
https://www.etemadnewspaper.ir/fa/main/detail/139977 - انتصاب تأمین اجتماعی (اعتماد، لینک تقریبی)
* از آن‌جا که کتاب اساساً ترجمه/گردآوری آثار کلاسیک است، برخی نظریات و موضوعات معاصر جامعه‌شناسی ممکن است پوشش داده نشده باشد.
https://www.isna.ir - مصاحبه درباره مارپیچ سکوت (ایسنا، تقریبی)
* با گذشت زمان و تغییر شرایط اجتماعی، نیاز به به‌روزرسانی نظریات، مثال‌ها و داده‌ها در بافت ایرانی احساس می‌شود.
* تنوع فرهنگی، تغییرات تکنولوژیک و جهانی‌شدن جوامع امروز ممکن است بعضی مفاهیم و چارچوب‌های کلاسیک را ناکافی کنند؛ بنابراین خواننده باید آن را با دانش معاصر ترکیب کند.
 
== جمع‌بندی ==
'''زمینه جامعه‌شناسی''' اثری مهم و بنیادی برای هر کسی است که می‌خواهد با چارچوب نظری و مفهومی جامعه‌شناسی آشنا شود، به‌ویژه اگر دغدغه تحلیل جامعه ایران یا جوامع مشابه را دارد. این کتاب با زبانی قابل فهم، طیف وسیعی از مفاهیم جامعه‌شناختی - از ساختار و نهاد تا جمعیت و پویایی اجتماعی - را معرفی می‌کند. اگرچه از نظر بروز بودن نظری و داده شاید نیاز به تکمیل داشته باشد، اما «زمینه جامعه‌شناسی» همچنان منبعی ارزشمند برای دانشجویان، پژوهشگران و هر فرد علاقه‌مند به درک ساختار اجتماعی است.
 
== منبع ==
آگبرن، ویلیام اف.، و فرانسیس نیمکوف. ''زمینه‌ی جامعه‌شناسی''. ترجمه‌ی امیرحسین آریان‌پور. چاپ دوم. تهران: نشر گستره، ۱۳۸۰.

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۳ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۳۸


علی ربیعی (زاده ۱۴ آذر ۱۳۳۴ در تهران؛ معروف به نام مستعار «عباد» در برخی منابع مخالف) سیاستمدار ایرانی نزدیک به جناح اصلاح‌طلب است. او سابقه طولانی در نهادهای امنیتی، کارگری و دولتی دارد و از مهر ۱۴۰۳ دستیار رئیس‌جمهور مسعود پزشکیان در امور اجتماعی است.۱۲ ربیعی پیش‌تر در دولت‌های یازدهم و دوازدهم حسن روحانی وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی (۱۳۹۲–۱۳۹۷)، سخنگوی دولت (۱۳۹۸–۱۴۰۰) و مشاور رئیس‌جمهور بود.۳۴ ربیعی به عنوان پژوهشگر و استاد دانشگاه در حوزه جامعه‌شناسی سیاسی و اقتصادی فعالیت می‌کند.۵ از سوی رسانه‌های نزدیک به سازمان مجاهدین خلق ایران، او به نقش در سرکوب مخالفان سیاسی در دهه ۱۳۶۰، شکنجه و نقض گسترده حقوق بشر متهم شده است.۶۷ این اتهامات شامل نقل قول‌هایی از مقامات سابق مانند روح‌الله حسینیان مبنی بر خشونت شدید ربیعی در بازجویی‌ها و ادعای نقش در مرگ زندانیان سیاسی است.۶ این ادعاها توسط منابع رسمی جمهوری اسلامی تأیید نشده و عمدتاً از سوی مخالفان مطرح می‌گردند.۸ ربیعی خود به تحلیل جامعه‌شناختی دلایل افول سازمان مجاهدین خلق پرداخته است.۹

زندگی اولیه و شخصی

علی ربیعی در خانواده‌ای کارگری در محله جوادیه جنوب تهران زاده شد.۱۰ پیش از انقلاب ۱۳۵۷، به عنوان تکنیسین در کارخانه‌هایی مانند جنرال موتورز، ارج و قرقره پرستو کار می‌کرد و در اعتصابات کارگری، از جمله اعتصاب شهرک اکباتان، نقش رهبری داشت که منجر به برخورد با ساواک شد.۱۱۱۲ پس از انقلاب، در سال ۱۳۵۹ ازدواج کرد و چهار فرزند داشت. همسرش در سال ۱۳۸۵ بر اثر سرطان و فرزند آخرش محمدجواد در سال ۱۳۸۶ درگذشت.۱۳۱۴ ربیعی تحصیلات عالی خود را پس از انقلاب ادامه داد و دکترای مدیریت استراتژیک از دانشگاه تهران گرفت.۱۵ او عضو هیئت علمی دانشگاه‌هایی مانند پیام نور و تهران است و بیش از ۵۰ مقاله علمی، چندین کتاب و طرح پژوهشی در حوزه جامعه‌شناسی سیاسی، اقتصادی و مدیریت دارد.۵

سوابق اولیه سیاسی، کارگری و امنیتی

ربیعی از ابتدای انقلاب در فعالیت‌های کارگری و سیاسی فعال بود. او نماینده کارگران در شورای عالی کار، مسئول شاخه کارگری حزب جمهوری اسلامی در دهه ۱۳۶۰، عضو مؤسس و شورای مرکزی خانه کارگر (تاکنون) و مدیر مسئول روزنامه «کار و کارگر» بود.۱۶۱۷ در سال‌های اولیه انقلاب به سپاه پاسداران پیوست، ۶۵ ماه در جبهه‌های جنگ ایران و عراق (عمدتاً غرب کشور) حضور داشت و مسئول اطلاعات سپاه در مناطق شمالی و آذربایجان شرقی بود.۱۸ از سال ۱۳۶۶ تا ۱۳۷۲، معاون حقوقی و پارلمانی وزارت اطلاعات در دوره وزارت محمد ری‌شهری و علی فلاحیان بود.۱۹ پس از آن، تا ۱۳۸۴ مسئول اجرایی دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی (دوره دبیری حسن روحانی) و ریاست کمیته تبلیغات آن شورا را بر عهده داشت.۲۰

اتهامات مرتبط با سابقه امنیتی و نقض حقوق بشر

منابع نزدیک به سازمان مجاهدین خلق، ربیعی را با نام مستعار «عباد» معرفی کرده و او را به نقش مستقیم در سرکوب مخالفان، شکنجه و عملیات اطلاعاتی در دهه ۱۳۶۰ متهم می‌کنند.۶۷ نقل قول‌هایی از روح‌الله حسینیان آورده شده که ربیعی را «صدبار وحشی‌تر از محسنی اژه‌ای» توصیف کرده و ادعا می‌کند اژه‌ای به دلیل خشونت ربیعی استعفا داد.۶ همچنین ادعاهایی مانند دستور قرار دادن ۱۸ زندانی سیاسی آذربایجانی در تابوت و میخ‌زدن درها (منجر به خفگی) و نقش در کشتارهای دهه ۱۳۶۰ مطرح شده است.۶ این منابع همچنین ربیعی را به نقش در پرونده‌سازی علیه مجاهدین خلق در فرانسه (سال ۲۰۰۳، معروف به پرونده ۱۷ ژوئن) متهم می‌کنند، از جمله درخواست بودجه یک میلیون دلاری برای پیگیری قضایی.۶۷ این اتهامات عمدتاً از سوی مخالفان جمهوری اسلامی مطرح شده و توسط دادگاه‌های بین‌المللی یا منابع مستقل بررسی و تأیید نشده‌اند.۸ ربیعی به عنوان جامعه‌شناس، کتاب‌ها و مقالاتی در تحلیل دلایل زوال سازمان مجاهدین خلق نوشته و در مصاحبه‌هایی مانند اذعان به گسترش اعتراضات دی‌ماه ۱۳۹۶ به ۱۶۰ شهر به دلیل «شکستن مارپیچ سکوت» سخن گفته است.۷۲۱

فعالیت در دوره اصلاحات و دولت‌های خاتمی و روحانی

در دوره ریاست‌جمهوری سید محمد خاتمی (۱۳۷۶–۱۳۸۴)، ربیعی مشاور اجتماعی رئیس‌جمهور بود.۲۲ او در انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۳۸۸ از اعضای اصلی ستاد میرحسین موسوی بود و در کنفرانس خبری اعلام پیروزی موسوی حضور داشت، اما پس از اعلام نتایج رسمی، موضع خاصی علیه نتیجه نگرفت.۲۳ در دولت یازدهم حسن روحانی، ربیعی به عنوان وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی معرفی شد و رأی اعتماد گرفت.۲۴ تمرکز او بر مبارزه با فساد، تقویت کارآفرینی و مسائل رفاهی بود، اما با انتقادهایی مانند کارت زرد از مجلس مواجه شد.۲۵ در دولت دوازدهم ادامه وزارت داشت، اما در اسفند ۱۳۹۶ استیضاح شد و دفاع کرد، سپس در مرداد ۱۳۹۷ با ۱۲۹ رأی موافق استیضاح برکنار گردید.۲۶ انتقادات شامل سیاست‌های ضدکارگری، بی‌توجهی به بیکاری و مسائل تأمین اجتماعی بود.۶ از خرداد ۱۳۹۸ تا مرداد ۱۴۰۰ سخنگوی دولت بود و پس از آن مشاور رئیس‌جمهور و رئیس مرکز بررسی‌های استراتژیک شد.۳ در دولت مسعود پزشکیان (از مهر ۱۴۰۳)، به عنوان دستیار رئیس‌جمهور در امور اجتماعی منصوب شد و بر تقویت نهادهای مدنی، وفاق اجتماعی و عبور از بحران‌ها از طریق همدلی تأکید دارد.۱۲

دیدگاه‌ها و عملکرد شاخص

ربیعی به عنوان جامعه‌شناس، بر مسائل اجتماعی مانند کاهش اعتماد عمومی، بحران‌های رفاهی و نیاز به سیاست‌گذاری مبتنی بر تغییرات اجتماعی تمرکز دارد.۲۷ او اعتراضات دی‌ماه ۱۳۹۶ را آژیر خطر برای نظام توصیف کرده و هشدار داده که بدون حل علل نارضایتی، ممکن است تکرار شود.۷۲۱ در دوره وزارت، بر مبارزه با فساد تأکید داشت، اما با اتهاماتی مانند فساد مالی در زیرمجموعه‌ها مواجه بود.۲۸ مخالفت با پرداخت یارانه نقدی مستقیم و پیشنهاد سرمایه‌گذاری آن در اشتغال از دیدگاه‌های اقتصادی او بود.۲۹

منابع

https://president.ir/fa/154436 - انتصاب علی ربیعی به عنوان دستیار اجتماعی رئیس‌جمهور (۱۴۰۳) https://www.irna.ir/news/85617739 - خبر انتصاب علی ربیعی (ایرنا، ۱۴۰۳) https://fa.wikipedia.org/wiki/علی_ربیعی - مقاله ویکی‌پدیا فارسی (بازبینی دسامبر ۲۰۲۵) https://www.bbc.com/persian/iran-features-40992273 - بیوگرافی علی ربیعی (بی‌بی‌سی فارسی، ۲۰۱۷) https://en.wikipedia.org/wiki/Ali_Rabiei - مقاله انگلیسی ویکی‌پدیا https://article.mojahedin.org/i/علی-ربیعی-کیست؟ - مقاله سازمان مجاهدین خلق درباره علی ربیعی (عباد) https://news.mojahedin.org/i/اذعان-علی-ربیعی-معاونان-وزارت-اطلاعات-رژیم-ایران-اثر-شکستن-مارپیچ-سکوت-جامعه-مردم-160شهر-قیام-کردند - اذعان علی ربیعی درباره اعتراضات ۱۳۹۶ (سایت مجاهدین) https://www.hamshahrionline.ir/news/227153 - زندگینامه علی ربیعی (همشهری آنلاین) https://www.tabnak.ir/fa/news/610339 - روایت علی ربیعی از عملیات مرصاد (تابناک) https://www.yjc.ir/fa/news/6388602 - زندگی شخصی (باشگاه خبرنگاران جوان) https://www.bbc.com/persian/iran/2013/09/130919_l51_labour_ministry_rabiee_profile - پروفایل وزارت کار (بی‌بی‌سی) https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/3154684 - اظهارات درباره فوت خانواده https://www.alef.ir/news/3970523097.html - فرزندان ربیعی https://www.isna.ir/news/98030904010 - انتصاب سخنگویی https://khanekargar.com/fa/page/100/علی ربیعی - سوابق خانه کارگر https://www.mashreghnews.ir/news/1210638 - نقش در انتخابات ۱۳۸۸ https://ilna.ir/news/news.cfm?id=95625 - دغدغه فساد https://www.asriran.com/fa/news/289884 - رأی اعتماد https://www.iran-newspaper.com/newspaper/item/477616 - استیضاح https://www.irna.ir/news/80878707 - مخالفت با یارانه https://www.entekhab.ir/fa/news/155784 - پیشنهاد یارانه https://www.etemadnewspaper.ir/fa/main/detail/139977 - انتصاب تأمین اجتماعی (اعتماد، لینک تقریبی) https://www.isna.ir - مصاحبه درباره مارپیچ سکوت (ایسنا، تقریبی)