کاربر:Hamidreza۱۷/صفحه تمرین

استان خراسان جنوبی

────────────────────────────────────────────────────────────

⬛ مرکز استان: بیرجند

⬛ مساحت: ۹۵,۳۸۵ کیلومتر مربع (سومین استان بزرگ)

⬛ جمعیت: حدود ۷۶۸,۰۰۰ نفر (۱۴۰۰)

⬛ شهرستان‌ها: ۸ شهرستان (بیرجند، قائنات، نهبندان، سرایان، درمیان، سربیشه، خوسف، زیرکوه)

⬛ آب و هوا: گرم و خشک بیابانی تا معتدل کوهستانی

⬛ زبان: فارسی (گویش بیرجندی، قائنی)

────────────────────────────────────────────────────────────

تاریخچه

خراسان جنوبی — «سرزمین زعفران و قنات» — در شرق ایران و بخشی از خراسان بزرگ تاریخی است. استان در سال ۱۳۸۳ از خراسان بزرگ جدا شد.

بیرجند:

بیرجند — مرکز استان — شهری با قدمت بیش از ۲,۰۰۰ سال و از مراکز فرهنگی خراسان جنوبی است. در دوره قاجار، بیرجند مرکز حکومت محلی حشمت‌الملک و شوکت‌الملک بود و کنسولگری بریتانیا در بیرجند از اهمیت سیاسی منطقه حکایت دارد.

قائنات — سرزمین زعفران:

قائن و فردوس از مراکز اصلی تولید زعفران جهان هستند. زعفران قائنات مرغوب‌ترین زعفران جهان محسوب می‌شود. قائنات همچنین زادگاه ناصرخسرو قبادیانی — شاعر، فیلسوف و مبلغ بزرگ اسماعیلی قرن پنجم — است.

نهبندان و قلعه‌های تاریخی:

نهبندان شرقی‌ترین شهر ایران و دروازه شرقی کشور است. قلعه‌های تاریخی متعددی در خراسان جنوبی وجود دارد — از جمله ارگ بیرجند و قلعه فورگ.

قنات قصبه:

قنات قصبه (گناباد) — که اکنون در خراسان رضوی واقع شده اما فرهنگاً به این منطقه تعلق دارد — با قدمت حدود ۲,۷۰۰ سال یکی از قدیمی‌ترین قنات‌های فعال جهان و میراث جهانی یونسکو است.

جغرافیا و اقلیم

خراسان جنوبی سومین استان بزرگ ایران از نظر مساحت و یکی از کم‌جمعیت‌ترین استان‌هاست. استان از شرق با افغانستان مرز مشترک دارد.

کویر و طبیعت بکر:

بخش بزرگی از جنوب و شرق استان را کویر و بیابان پوشانده. نبکاهای درختی نهبندان — بلندترین نبکاهای درختی جهان (تا ۱۵ متر ارتفاع) — از شگفتی‌های طبیعی و ثبت ملی هستند.

آب‌وهوا متنوع — از گرم و خشک بیابانی در جنوب و شرق تا معتدل در بیرجند و سرد کوهستانی در ارتفاعات. اختلاف دمای شب و روز بسیار زیاد.

اقتصاد و منابع

اقتصاد خراسان جنوبی بر کشاورزی، معدن و صنایع دستی استوار است.

زعفران — طلای سرخ:

خراسان جنوبی (قائن، فردوس، بیرجند) یکی از بزرگ‌ترین مراکز تولید زعفران جهان است. ایران بیش از ۹۰ درصد زعفران جهان را تولید می‌کند و بخش بزرگی از خراسان جنوبی و رضوی تأمین می‌شود. زعفران قائنات به‌عنوان مرغوب‌ترین زعفران شناخته می‌شود.

زرشک:

خراسان جنوبی بزرگ‌ترین تولیدکننده زرشک جهان است. زرشک بی‌دانه قائنات از مرغوب‌ترین انواع زرشک و صادراتی است.

عناب:

بیرجند مرکز تولید عناب ایران و یکی از مراکز اصلی تولید عناب جهان است. عناب بیرجند خواص دارویی فراوانی دارد.

معادن:

معادن سنگ‌آهن، مس، منگنز و سنگ‌های تزئینی از منابع معدنی مهم استان هستند.

فرهنگ و آداب و رسوم

فرهنگ خراسان جنوبی از فرهنگ‌های اصیل ایرانی با گویش‌های فارسی خراسانی است.

مفاخر:

ناصرخسرو قبادیانی (شاعر و فیلسوف بزرگ — قرن پنجم — از قائنات)، محمدکاظم بیرجندی (اخترشناس)، و حکیم نزاری قهستانی (شاعر اسماعیلی قرن هفتم) از مفاخر هستند.

موسیقی و رقص:

موسیقی محلی بیرجندی با دوتار و آوازهای محلی از موسیقی‌های اصیل خراسان است. رقص چوب‌بازی و رقص‌های محلی از آیین‌های جشن و عروسی هستند.

غذاهای محلی:

زرشک‌پلو با مرغ (غذای ملی بیرجند)، آش بیرجندی، سربیشه (آبگوشت محلی)، لوبیاپلو و حلوای زعفرانی از غذاهای سنتی هستند.

مبارزات و مقاومت مردمی

خراسان جنوبی نیز در تاریخ مقاومت ایران سهم داشته و مجاهدین خلق در این استان فعالیت داشته‌اند.

مجاهدین خلق در خراسان جنوبی:

سازمان مجاهدین خلق پس از انقلاب در بیرجند و قائن فعالیت سیاسی داشت. هواداران سازمان پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ تحت سرکوب قرار گرفتند و تعدادی دستگیر و زندانی شدند.

مرزبانی و مبارزه:

موقعیت مرزی خراسان جنوبی با افغانستان و مسیر قاچاق مواد مخدر، چالش‌های امنیتی فراوانی ایجاد کرده. مرزبانان و نیروهای محلی قربانیان فراوانی داده‌اند.

کشتار ۶۷:

زندانیان سیاسی خراسان جنوبی در کشتار تابستان ۱۳۶۷ قربانی شدند — برخی در زندان مشهد (مرکز خراسان بزرگ) اعدام شدند.

قیام ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴:

بیرجند در قیام‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴ شاهد اعتراضات مردمی بود.

واحدهای مقاومت:

واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق در بیرجند و قائن فعالیت‌هایی در زمینه افشاگری و نصب پوسترهای رهبران مقاومت داشته‌اند.