کاربر:Hamidreza۹/صفحه تمرین: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱۰۰: | خط ۱۰۰: | ||
آبوهوای یزد گرم و خشک بیابانی با تابستانهای بسیار گرم (تا ۴۵ درجه) و زمستانهای معتدل تا سرد. یزد آفتابیترین شهر ایران و یکی از آفتابیترین شهرهای جهان است. | آبوهوای یزد گرم و خشک بیابانی با تابستانهای بسیار گرم (تا ۴۵ درجه) و زمستانهای معتدل تا سرد. یزد آفتابیترین شهر ایران و یکی از آفتابیترین شهرهای جهان است. | ||
=== قناتهای ایرانی؛ شاهکار مهندسی آب === | |||
قناتهای ایرانی از برجستهترین دستاوردهای مهندسی جهان باستان هستند که در سال ۲۰۱۶، یونسکو مجموعهای از ۱۱ قنات تاریخی ایران را به دلیل ارزش جهانی استثنایی آنها در فهرست میراث جهانی ثبت کرد. این پرونده نشان میدهد که قنات تنها یک سازه برای انتقال آب نیست، بلکه سامانهای هوشمند برای مدیریت منابع آب، کشاورزی و شکلگیری سکونتگاهها در مناطق خشک ایران بوده است. | |||
قنات با حفر چاههای عمودی و تونلی با شیب ملایم، آب سفرههای زیرزمینی را بدون نیاز به پمپ و تنها با نیروی جاذبه به سطح زمین میرساند. این فناوری که بیش از دو هزار و پانصد سال پیش در ایران شکل گرفت، بعدها به بسیاری از کشورهای خاورمیانه، آسیای مرکزی، شمال آفریقا و حتی بخشهایی از اروپا راه یافت و بر شیوههای سنتی تأمین آب در جهان تأثیر گذاشت. | |||
یازده قنات ثبتشده هر یک ویژگی منحصربهفردی دارند. قنات قصبه گناباد با عمق بیش از ۳۰۰ متر یکی از شگفتیهای مهندسی باستان است و قناتهایی مانند بلده فردوس، زارچ یزد، وزوان اصفهان و مون اردستان نیز نمونههایی از نوآوری ایرانیان در انتقال و تقسیم دقیق آب به شمار میروند. | |||
پرونده یونسکو همچنین بر نقش اجتماعی قنات تأکید دارد. مدیریت آب از طریق نظام سنتی «میراب»، تقسیم زمانی سهم آب و مشارکت مردم در نگهداری قناتها، از عوامل پایداری این سامانه طی قرنها بوده است. بسیاری از شهرها، باغها، آبانبارها و آسیابهای آبی ایران نیز در پیوند مستقیم با قناتها شکل گرفتهاند. | |||
امروزه این میراث ارزشمند با تهدیدهایی مانند کاهش سطح آبهای زیرزمینی، حفر چاههای عمیق، تغییرات اقلیمی و کمرنگ شدن دانش سنتی مقنیها روبهرو است. به همین دلیل، یونسکو حفاظت از قناتها را نهتنها حفظ یک سازه تاریخی، بلکه پاسداری از یکی از پایدارترین نظامهای مدیریت آب در تاریخ بشر میداند.<ref>[https://whc.unesco.org/document/155835 historic city of yazd- unesco]</ref> | |||
== اقتصاد و منابع == | == اقتصاد و منابع == | ||
| خط ۲۰۵: | خط ۲۱۶: | ||
واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق در یزد و میبد فعالیتهای مستمری در زمینه افشاگری و نصب پوسترهای رهبران مقاومت داشتهاند. | واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق در یزد و میبد فعالیتهای مستمری در زمینه افشاگری و نصب پوسترهای رهبران مقاومت داشتهاند. | ||
== منابع == | |||
نسخهٔ ۲۱ اوت ۲۰۲۶، ساعت ۱۶:۲۰
| استان یزد دارالعباده — شهر بادگیرها و قناتها | |
|---|---|
| استان یزد — بافت تاریخی و بادگیرهای یزد استان یزد — بافت تاریخی و بادگیرهای یزد | |
| کشور | ایران |
| مرکز استان | یزد |
| شمال | استانهای اصفهان و خراسان جنوبی |
| جنوب | استان فارس |
| شرق | استان کرمان |
| غرب | استان اصفهان |
| آب و هوا | گرم و خشک بیابانی؛ آفتابیترین شهر ایران — بارش سالانه کمتر از ۶۰ میلیمتر |
| قدمت تاریخی | بیش از ۵٬۰۰۰ سال — از بیوقفه مسکونترین شهرهای جهان |
| موقعیت | مرکز ایران — بین کویر مرکزی و کویر لوت |
| بافت تاریخی یزد (یونسکو ۲۰۱۷) | نخستین شهر تاریخی ایران در فهرست یونسکو — بادگیرها، قناتها، خانههای خشتی و کوچههای باریک |
| قناتها (یونسکو) | شاهکار مهندسی آب ایرانی — قنات زارچ بیش از ۷۰ کیلومتر طول و ۳٬۰۰۰ سال قدمت |
| آتشکده ورهرام | آتش بهرام — بیش از ۱٬۵۰۰ سال بدون خاموشی — نماد تداوم فرهنگ ایران باستان |
| مسجد جامع یزد | منارههای ۵۲ متری — بلندترین منارههای ایران — شاهکار معماری اسلامی |
| باغ دولتآباد | بادگیر ۳۳ متری — بلندترین بادگیر جهان |
| گردشگری | زندان اسکندر · برجهای خاموشان (دخمههای زرتشتی) · بازار تاریخی |
| بازدید مارکوپولو | مارکوپولو در ۱۲۷۲ میلادی از یزد دیدن کرد و آن را شهری بزرگ، زیبا و تجاری توصیف کرد |
| ترمهبافی | هنر سنتی ۱٬۰۰۰ ساله — ابریشم و پشم — نقش بتهجقه (پیزلی) از یزد به جهان صادر شد |
مقاله درحال ویرایش است
استان یزد
────────────────────────────────────────────────────────────
مرکز استان: یزد
مساحت: ۷۳,۴۶۷ کیلومتر مربع
جمعیت: حدود ۱.۱ میلیون نفر (۱۴۰۰)
شهرستانها: ۱۰ شهرستان (یزد، میبد، اردکان، تفت، مهریز، ابرکوه، بافق، خاتم و...)
آب و هوا: گرم و خشک بیابانی؛ آفتابیترین شهر ایران
زبان: فارسی (گویش یزدی)
────────────────────────────────────────────────────────────
تاریخچه
یزد — «دارالعباده» (شهر عبادت) — یکی از کهنترین شهرهای جهان و میراث جهانی یونسکو است. شهر یزد از بیوقفه مسکونترین شهرهای جهان محسوب میشود — با قدمت بیش از ۵,۰۰۰ سال.
یزد — شهر جهانی یونسکو:
در سال ۱۳۹۶ (۲۰۱۷ میلادی) بافت تاریخی شهر یزد بهعنوان میراث جهانی یونسکو ثبت شد — نخستین شهر تاریخی ایران با این عنوان. بادگیرها، قناتها، خانههای خشتی و کوچههای باریک یزد نمونهای بینظیر از معماری سازگار با اقلیم بیابانی هستند.
یزد در دوره ساسانی یکی از مراکز مهم آتشکدههای زرتشتی بود. آتشکده یزد — آتش بهرام (آتشکده ورهرام) — آتشی دارد که بنا بر روایت بیش از ۱,۵۰۰ سال است خاموش نشده. پس از حمله اعراب، بسیاری از زرتشتیان ایران به یزد پناه آوردند و یزد مرکز اصلی زرتشتیان ایران شد.
در دوره آلمظفر (قرن هشتم هجری)، یزد پایتخت بود و شاهیحیی مظفری بناهای فراوانی در شهر ساخت. مسجد جامع یزد با منارههای ۵۲ متری — بلندترین منارههای ایران — از شاهکارهای معماری اسلامی است.
مارکوپولو در سال ۱۲۷۲ میلادی از یزد دیدن کرد و آن را شهری بزرگ، زیبا و تجاری توصیف کرد.
جغرافیا و اقلیم
یزد در مرکز ایران و بین دو کویر بزرگ (کویر مرکزی و کویر لوت) واقع شده است. استان یکی از خشکترین مناطق ایران با بارش سالانه کمتر از ۶۰ میلیمتر است.
قنات — شاهکار مهندسی آب:
یزد مرکز اصلی سیستم قنات ایران است — مهمترین اختراع مهندسی آب ایرانیان. قناتهای ایران میراث جهانی یونسکو هستند. قنات زارچ (در نزدیکی یزد) با طول بیش از ۷۰ کیلومتر یکی از طولانیترین قناتهای جهان و حدود ۳,۰۰۰ سال قدمت دارد.
آبوهوای یزد گرم و خشک بیابانی با تابستانهای بسیار گرم (تا ۴۵ درجه) و زمستانهای معتدل تا سرد. یزد آفتابیترین شهر ایران و یکی از آفتابیترین شهرهای جهان است.
قناتهای ایرانی؛ شاهکار مهندسی آب
قناتهای ایرانی از برجستهترین دستاوردهای مهندسی جهان باستان هستند که در سال ۲۰۱۶، یونسکو مجموعهای از ۱۱ قنات تاریخی ایران را به دلیل ارزش جهانی استثنایی آنها در فهرست میراث جهانی ثبت کرد. این پرونده نشان میدهد که قنات تنها یک سازه برای انتقال آب نیست، بلکه سامانهای هوشمند برای مدیریت منابع آب، کشاورزی و شکلگیری سکونتگاهها در مناطق خشک ایران بوده است.
قنات با حفر چاههای عمودی و تونلی با شیب ملایم، آب سفرههای زیرزمینی را بدون نیاز به پمپ و تنها با نیروی جاذبه به سطح زمین میرساند. این فناوری که بیش از دو هزار و پانصد سال پیش در ایران شکل گرفت، بعدها به بسیاری از کشورهای خاورمیانه، آسیای مرکزی، شمال آفریقا و حتی بخشهایی از اروپا راه یافت و بر شیوههای سنتی تأمین آب در جهان تأثیر گذاشت.
یازده قنات ثبتشده هر یک ویژگی منحصربهفردی دارند. قنات قصبه گناباد با عمق بیش از ۳۰۰ متر یکی از شگفتیهای مهندسی باستان است و قناتهایی مانند بلده فردوس، زارچ یزد، وزوان اصفهان و مون اردستان نیز نمونههایی از نوآوری ایرانیان در انتقال و تقسیم دقیق آب به شمار میروند.
پرونده یونسکو همچنین بر نقش اجتماعی قنات تأکید دارد. مدیریت آب از طریق نظام سنتی «میراب»، تقسیم زمانی سهم آب و مشارکت مردم در نگهداری قناتها، از عوامل پایداری این سامانه طی قرنها بوده است. بسیاری از شهرها، باغها، آبانبارها و آسیابهای آبی ایران نیز در پیوند مستقیم با قناتها شکل گرفتهاند.
امروزه این میراث ارزشمند با تهدیدهایی مانند کاهش سطح آبهای زیرزمینی، حفر چاههای عمیق، تغییرات اقلیمی و کمرنگ شدن دانش سنتی مقنیها روبهرو است. به همین دلیل، یونسکو حفاظت از قناتها را نهتنها حفظ یک سازه تاریخی، بلکه پاسداری از یکی از پایدارترین نظامهای مدیریت آب در تاریخ بشر میداند.[۱]
اقتصاد و منابع
اقتصاد یزد بر صنعت نساجی، سرامیک، معدن و کشاورزی استوار است. یزد از قدیم مرکز نساجی ایران بوده و پارچههای ترمه و زری یزد شهرت جهانی دارند.
صنعت نساجی و ترمه:
ترمهبافی یزد از هنرهای سنتی ۱,۰۰۰ ساله است. ترمههای یزد از نخ ابریشم و پشم بافته میشوند و نقوش بتهجقه (پیزلی) — که از یزد به جهان صادر شد — نماد ایران هستند. صنعت نساجی مدرن یزد نیز از بزرگترین مراکز نساجی ایران است.
صنایع معدنی:
معدن سنگآهن چادرملو (اردکان) یکی از بزرگترین معادن سنگآهن ایران و خاورمیانه است. معادن سرب و روی مهدیآباد (بزرگترین معدن سرب و روی جهان) و کارخانه فولاد ابرکوه از صنایع مهم استان هستند.
شیرینی یزد:
قطاب، باقلوا، پشمک و حاجبادامی یزد از معروفترین شیرینیهای ایران هستند. صنعت شیرینیپزی یزد قدمتی چند صد ساله دارد.
گردشگری:
یزد اولین شهر خشتی جهان و نخستین شهر تاریخی ایران است که بهطور کامل در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شدهاست. این شهر به «شهر بادگیرها» معروف است و معماری خشتی، کوچههای باریک، قناتها و بادگیرهایش آن را به شهری منحصربهفرد تبدیل کرده است.
مهمترین جاهای دیدنی شهر یزد
مسجد جامع یزد
شاهکار معماری اسلامی با کاشیهای آبی معروف. بنای فعلی آن طی دورههای مختلف (ایلخانی، تیموری و آذری) شکل گرفته است.
بافت تاریخی یزد (محله فهادان و کوچههای آشتیکنان)
کوچههای خشتی، ساباطها و خانههای سنتی
زندان اسکندر (مدرسه ضیائیه)
بنای قرن هفتم هجری در محله فهادان. ساختهشده از خشت خام با حیاط مرکزی و چاه عمیق. مردم آن را به داستان اسکندر مقدونی نسبت میدهند.
بقعه دوازده امام
گنبدی از قرن پنجم هجری (دوره سلجوقی) که روی آتشکده ساسانی ساخته شده و دومین گنبد شناسنامهدار ایران محسوب میشود.
خانه لاریها
خانه تاریخی قاجاری در محله فهادان با گچبریهای ظریف، آینهکاری، ارسی و حیاطهای زیبا که به موزه تبدیل شده است.
موزه آب (خانه کلاهدوزها)
نمایش تاریخچه قناتها و سیستم آبرسانی یزد در خانهای تاریخی که قنات زارچ از آن عبور میکند.
مجموعه میدان امیرچخماق
یکی از نمادهای اصلی یزد (تیموری). شامل تکیه، مسجد، بازار و آبانبار
آتشکده زرتشتیان (آتش بهرام)
میزبان آتش مقدس بیش از ۱۵۰۰ ساله.
باغ دولتآباد
یکی از ۹ باغ ایرانی ثبتشده در یونسکو. دارای بلندترین بادگیر خشتی جهان و عمارت هشتضلعی زیبا با حوض و درختان سرسبز.
دخمه زرتشتیان (برج خاموشان)
محل آیین تدفین آسمانی زرتشتیان در گذشته
آبانبار ششبادگیری
معروفترین آبانبار یزد، با شش بادگیر.
بازار مسگری
بازار تیموری با سقفهای ضربی.
فرهنگ و آداب و رسوم
فرهنگ یزد ترکیبی از فرهنگ اسلامی و زرتشتی است. یزد خانه بزرگترین جامعه زرتشتی ایران است و آتش ورهرام ۱,۵۰۰ ساله نماد تداوم فرهنگ ایران باستان است.
مفاخر:
سلمان فارسی (صحابی پیامبر اسلام — به روایتی از جی اصفهان اما پرورشیافته یزد)، شیخ احمد کافی (عارف)، محمدحسین شهریار (پدربزرگش از یزد) و رستم گیو — خیّر بزرگ زرتشتی که بیمارستانی در یزد ساخت — از چهرههای مطرح هستند.
جشنهای زرتشتی:
جشن سَده (۱۰ بهمن)، جشن تیرگان، جشن مهرگان و جشن نوروز زرتشتی هنوز توسط زرتشتیان یزد برگزار میشوند. جشن سده — افروختن آتش بزرگ — از کهنترین جشنهای ایرانی است.
غذاهای محلی:
آش شلوه (آش انار و کشک)، شوله یزدی، تلیت، آبگوشت بادمجان، و حلیم از غذاهای سنتی یزد هستند.
بانو پارس (بانوی پارس) نام یک زیارتگاه زرتشتی در کوههای انتهای شمالی دشت یزد است. سنگ مقدس روی سکویی طبیعی بالای بستر رودخانهای (معمولاً خشک) قرار دارد که در فصل باران پرآب میشود. چشمه همیشه جاری کوچکی هم کنار زیارتگاه وجود دارد. در اصل احتمالاً به آناهیتا (اردویسور آناهید) اختصاص داشته. در دوران اسلامی افسانهای شکل گرفت که یکی از دختران یزدگرد سوم (آخرین پادشاه ساسانی) هنگام فرار از اعراب به این سنگ پناه برد و سنگ او را بلعید. تا اواخر قرن ۱۹ زرتشتیان محلی سالانه گاو قربانی میکردند. ساختمان فعلی کوچک و آجری است و زیارت سالانه ۵ روزه در تیرماه برگزار میشود. اولین اشاره ادبی به آن مربوط به سال ۱۶۲۶ میلادی است.
مبارزات و مقاومت مردمی
یزد نیز در تاریخ مقاومت ایران سهم داشته و مجاهدین خلق در این استان فعالیت و شهدا داشتهاند.
مجاهدین خلق در یزد:
سازمان مجاهدین خلق از سالهای اول انقلاب در یزد فعالیت سیاسی داشت. هواداران سازمان در تظاهرات و فعالیتهای سیاسی شرکت فعال داشتند و پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ مورد سرکوب شدید قرار گرفتند. عدهای از هواداران یزدی به اشرف و ارتش آزادیبخش پیوستند.
کشتار ۶۷ در یزد:
زندان یزد نیز در تابستان ۱۳۶۷ شاهد اعدام زندانیان سیاسی و مجاهد بود. کمیسیون مرگ در یزد فعال بود و تعدادی از زندانیان مجاهد بدون محاکمه اعدام شدند.
قیام ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴:
یزد در قیامهای ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴ شاهد اعتراضات مردمی بود. بازاریان یزد در اعتصابات سراسری دیماه ۱۴۰۴ شرکت کردند.
واحدهای مقاومت:
واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق در یزد و میبد فعالیتهای مستمری در زمینه افشاگری و نصب پوسترهای رهبران مقاومت داشتهاند.