کاربر:Hamidreza۷/صفحه تمرین

استان همدان پایتخت تاریخ و تمدن ایران — هگمتانه باستانی
استان همدان — آرامگاه بوعلی سینا استان همدان — آرامگاه بوعلی سینا
کشور	ایران
مرکز استان	همدان
شمال	استان‌های زنجان و قزوین
جنوب	استان لرستان
شرق	استان مرکزی
غرب	استان‌های کرمانشاه و کردستان
آب و هوا	سرد کوهستانی؛ از سردترین شهرهای ایران (تا منفی ۳۰ درجه)، بارش برف سنگین
قدمت تاریخی	حدود ۳٬۰۰۰ سال — اولین پایتخت ایران (هگمتانه، پایتخت مادها)
کوه الوند	۳٬۵۸۰ متر — نماد شهر همدان
هگمتانه	پایتخت امپراتوری ماد (تأسیس ۶۷۸ پ.م توسط دیاکو) — نخستین امپراتوری ایرانی
کتیبه‌های گنج‌نامه	دو کتیبه از داریوش بزرگ و خشایارشا در دامنه الوند — قدمت ۲٬۵۰۰ ساله
غار علیصدر	بزرگ‌ترین غار آبی جهان — قدمت بیش از ۶۵ میلیون سال — بازدید با قایق
رویداد تاریخی مهم	نبرد نهاوند (۶۴۲ میلادی) — فتح‌الفتوح — آخرین نبرد بزرگ ساسانیان
گردشگری	تپه هگمتانه · آرامگاه بوعلی سینا · آرامگاه باباطاهر · مقبره استر و مردخای · بازار تاریخی
محصولات کشاورزی	سیب‌زمینی (بزرگ‌ترین تولیدکننده ایران) · انگور ملایر · گردو تویسرکان · عسل
صنعت	سفالگری لالجین (پایتخت سفال و سرامیک ایران و بزرگ‌ترین مرکز خاورمیانه) · چرم‌سازی · نساجی
صنایع دستی	سفالگری لالجین · قالی‌بافی همدان (شهرت جهانی) · مسگری · چرم‌سازی

مقاله درحال ویرایش است

استان همدان

────────────────────────────────────────────────────────────

⬛ مرکز استان: همدان

⬛ مساحت: ۱۹,۳۶۸ کیلومتر مربع

⬛ جمعیت: حدود ۱.۷ میلیون نفر (۱۴۰۰)

⬛ شهرستان‌ها: ۹ شهرستان (همدان، ملایر، نهاوند، تویسرکان، کبودرآهنگ، بهار، اسدآباد، فامنین، رزن)

⬛ آب و هوا: سرد کوهستانی؛ زمستان‌های بسیار سرد

⬛ زبان: فارسی، لری (لکی)، ترکی

────────────────────────────────────────────────────────────

تاریخچه

همدان — هگمتانه باستانی — یکی از قدیمی‌ترین شهرهای جهان و اولین پایتخت ایران است. مجلس شورای اسلامی همدان را «پایتخت تاریخ و تمدن ایران» اعلام کرده است.

هگمتانه — پایتخت مادها:

هگمتانه (Ecbatana) — به معنای «جایگاه تجمع» در پارسی باستان — حدود ۳,۰۰۰ سال پیش به‌عنوان پایتخت امپراتوری ماد بنیان‌گذاری شد. مادها نخستین امپراتوری ایرانی بودند که در سال ۶۷۸ پیش از میلاد تأسیس شد و آشور را شکست داد. دیاکو (Deioces) بنیان‌گذار سلسله ماد، همدان را به‌عنوان پایتخت برگزید.

در دوره هخامنشی، همدان پایتخت تابستانی شاهنشاهی بود. کتیبه‌های گنج‌نامه — دو کتیبه از داریوش بزرگ و خشایارشا — در دامنه الوند حک شده و قدمت ۲,۵۰۰ ساله دارند.

نبرد نهاوند (۲۱ هجری / ۶۴۲ میلادی):

نبرد نهاوند — معروف به «فتح‌الفتوح» (پیروزی پیروزی‌ها) — آخرین نبرد بزرگ ساسانیان با اعراب مسلمان بود. شکست ساسانیان در نهاوند، عملاً به پایان امپراتوری ساسانی انجامید.

در دوره‌های اسلامی، همدان از مراکز علمی و فرهنگی مهم جهان اسلام بود. ابوعلی سینا — بزرگ‌ترین پزشک تاریخ اسلام — سال‌های پایانی عمرش را در همدان گذراند و همان‌جا درگذشت.

در دوره مشروطه و معاصر، همدان نقش فعالی در تحولات سیاسی ایران داشت.

جغرافیا و اقلیم

همدان در غرب ایران و در دامنه رشته‌کوه الوند واقع شده است. کوه الوند با ارتفاع ۳,۵۸۰ متر نماد شهر همدان است.

غار علیصدر:

غار علیصدر (در ۷۵ کیلومتری همدان) بزرگ‌ترین غار آبی جهان است و با قایق قابل بازدید است. این غار با قدمت بیش از ۶۵ میلیون سال، ستون‌ها و استالاکتیت‌های شگفت‌انگیزی دارد.

آب‌وهوای همدان سرد و خشک تا نیمه‌خشک است. همدان یکی از سردترین شهرهای ایران با دمای زمستانه تا منفی ۳۰ درجه سانتیگراد. بارش برف سنگین زمستانی از ویژگی‌های آب‌وهوایی استان است.

اقتصاد و منابع

اقتصاد همدان بر کشاورزی، دامداری، صنعت و گردشگری استوار است. سیب‌زمینی همدان معروف‌ترین محصول زراعی استان و ایران است — همدان بزرگ‌ترین تولیدکننده سیب‌زمینی کشور. انگور ملایر، گردو تویسرکان و عسل نیز از محصولات مهم هستند.

صنعت:

صنایع سرامیک و کاشی (لالجین — پایتخت سفال و سرامیک ایران)، صنایع چرم‌سازی، صنایع غذایی و نساجی از صنایع مهم استان هستند. لالجین بزرگ‌ترین مرکز تولید سفال و سرامیک خاورمیانه محسوب می‌شود.

گردشگری:

تپه هگمتانه، آرامگاه بوعلی سینا، آرامگاه باباطاهر، کتیبه‌های گنج‌نامه، غار علیصدر، مقبره استر و مردخای (مقدس یهودیان)، مسجد جامع همدان و بازار تاریخی از جاذبه‌های گردشگری استان هستند.

صنایع دستی:

سفالگری لالجین، قالی‌بافی همدان (قالی‌های همدان شهرت جهانی دارند)، مسگری و چرم‌سازی از صنایع دستی ارزشمند استان هستند.

فرهنگ و آداب و رسوم

فرهنگ همدان ترکیبی از فرهنگ‌های فارسی، لری و ترکی است و قدمت ۳,۰۰۰ ساله‌ای دارد.

مفاخر علمی و ادبی:

ابوعلی سینا (ابن‌سینا) — بزرگ‌ترین پزشک و فیلسوف تاریخ اسلام — در همدان درگذشت و آرامگاهش در مرکز شهر است. کتاب «قانون» ابن‌سینا قرن‌ها کتاب مرجع پزشکی در اروپا و جهان اسلام بود.

باباطاهر عریان (همدانی) — شاعر عارف قرن پنجم هجری — از بزرگ‌ترین شاعران عارف ایران است. دوبیتی‌های باباطاهر به لهجه لری-همدانی از محبوب‌ترین اشعار فارسی هستند.

میرزاده عشقی (شاعر انقلابی دوره مشروطه)، عین‌القضات همدانی (عارف و فیلسوف بزرگ قرن ششم) و فضل‌الله نوری (روحانی مشروطه‌خواه) از دیگر مفاخر همدان هستند.

غذاهای محلی:

آبگوشت همدانی (دیزی سنگی)، کباب لقمه همدانی، آش شوله، سوپ جو، ته‌چین همدانی و حلوای همدانی از غذاهای سنتی استان هستند.

آداب و رسوم:

نوروز در همدان با چهارشنبه‌سوری و سفره هفت‌سین برگزار می‌شود. مراسم عاشورا در همدان با شکوه خاصی برپا می‌گردد. جشن مهرگان — از جشن‌های کهن ایرانی — هنوز در همدان به‌صورت نمادین گرامی داشته می‌شود.

مبارزات و مقاومت مردمی

همدان سرزمین مبارزه و ایستادگی بوده و مجاهدین خلق ایران در این استان شهدای ارزنده‌ای داده‌اند.

بهجت صدوقی — مجاهد قهرمان همدانی:

مجاهد شهید بهجت صدوقی (پری/زهره) متولد ۱۳۳۶ در خانواده‌ای تهیدست در شهر همدان بود. او تنها دختر و اولین فرزند خانواده بود. تحصیلات ابتدایی و متوسطه را با رتبه ممتاز گذراند و در سال ۱۳۵۶ در رشته ادبیات دانشگاه مشهد پذیرفته شد. در دانشگاه با مجاهدین آشنا شد و پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ تمام وقت در سازمان فعالیت کرد. بهجت دستگیر شد و ماه‌ها زیر شدیدترین شکنجه‌ها قرار گرفت اما لب‌های رازدارش هرگز گشوده نشد. در ۹ خرداد ۱۳۶۳ در صحن زندان همدان — همراه با اشرف احمدی‌زاده و بهزاد افصحی — بر فراز دارهای برافراشته دژخیمان به شهادت رسید.

اشرف احمدی‌زاده و بهزاد افصحی:

مجاهدان شهید اشرف احمدی‌زاده و بهزاد افصحی در همان روز ۹ خرداد ۱۳۶۳ همراه بهجت صدوقی در زندان همدان اعدام شدند. هر سه تا آخرین لحظه بر آرمان‌های خود پایدار ماندند.

کشتار ۶۷ در همدان:

در تابستان ۱۳۶۷، زندان همدان شاهد یکی از خونبارترین فصول کشتار زندانیان سیاسی بود. بر اساس شهادت زندانیان بازمانده، کمیسیون مرگ در زندان همدان ده‌ها تن از زندانیان مجاهد را — که بسیاری حکم‌شان پایان یافته بود — بدون محاکمه و تنها به‌دلیل پایداری بر مواضعشان اعدام کردند. پیکر شهدا در گورهای دسته‌جمعی دفن شد.

قیام ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴:

همدان در قیام سراسری ۱۴۰۱ و قیام دی‌ماه ۱۴۰۴ از شهرهای فعال بود. در قیام ۱۴۰۴، بازار همدان از اولین بازارهایی بود که به اعتصاب پیوست و اعتراضات از بازار به خیابان‌ها کشیده شد.

واحدهای مقاومت:

واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق در همدان، ملایر و نهاوند فعالیت‌های مستمری در زمینه نصب پوسترهای رهبران مقاومت و افشاگری جنایات رژیم داشته‌اند.