کاربر:Hamidreza۷/صفحه تمرین: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۶۸: | خط ۶۸: | ||
مساحت: ۱۹,۳۶۸ کیلومتر مربع | مساحت: ۱۹,۳۶۸ کیلومتر مربع | ||
جمعیت: حدود ۱.۷ میلیون نفر (۱۴۰۰) | |||
شهرستانها: ۹ شهرستان (همدان، ملایر، نهاوند، تویسرکان، کبودرآهنگ، بهار، اسدآباد، فامنین، رزن) | |||
آب و هوا: سرد کوهستانی؛ زمستانهای بسیار سرد | |||
زبان: فارسی، لری (لکی)، ترکی | |||
──────────────────────────────────────────────────────────── | ──────────────────────────────────────────────────────────── | ||
== تاریخچه == | == تاریخچه == | ||
همدان، هگمتانه باستانی یکی از قدیمیترین شهرهای جهان و اولین پایتخت ایران است. مجلس شورای اسلامی همدان را «پایتخت تاریخ و تمدن ایران» اعلام کرده است. | |||
هگمتانه | هگمتانه - پایتخت مادها: | ||
هگمتانه (Ecbatana) — به معنای «جایگاه تجمع» در پارسی باستان — حدود ۳,۰۰۰ سال پیش بهعنوان پایتخت امپراتوری ماد بنیانگذاری شد. مادها نخستین امپراتوری ایرانی بودند که در سال ۶۷۸ پیش از میلاد تأسیس شد و آشور را شکست داد. دیاکو (Deioces) بنیانگذار سلسله ماد، همدان را بهعنوان پایتخت برگزید. | هگمتانه (Ecbatana) — به معنای «جایگاه تجمع» در پارسی باستان — حدود ۳,۰۰۰ سال پیش بهعنوان پایتخت امپراتوری ماد بنیانگذاری شد. مادها نخستین امپراتوری ایرانی بودند که در سال ۶۷۸ پیش از میلاد تأسیس شد و آشور را شکست داد. دیاکو (Deioces) بنیانگذار سلسله ماد، همدان را بهعنوان پایتخت برگزید. | ||
| خط ۱۲۴: | خط ۱۲۴: | ||
مفاخر علمی و ادبی: | مفاخر علمی و ادبی: | ||
ابوعلی سینا (ابنسینا) | ابوعلی سینا (ابنسینا) (Avicenna) : | ||
باباطاهر عریان ( | ابن سینا (ابوعلی حسین بن عبدالله بن سینا)، معروف به آویسنّا در غرب، حدود سال ۹۸۰ میلادی نزدیک بخارا (امروز در ازبکستان) به دنیا آمد و در ۱۰۳۷ در همدان درگذشت. او تا ده سالگی قرآن را حفظ کرد، منطق را نزد معلمی آموخت و خیلی زود از او پیشی گرفت؛ سپس خود آثار یونانی را مطالعه کرد و از شانزدهسالگی در پزشکی مهارت یافت. | ||
او با معالجه سلطان بخارا، کتابخانه سلطنتی در اختیارش قرار گرفت و از بیستویکسالگی نوشتن را آغاز کرد. در میان ناآرامیهای سیاسی مدام در سفر بود، اما در اصفهان زیر حمایت علاءالدوله ثبات یافت و آثارش را تکمیل کرد. مهمترین کتابهایش «کتاب الشفاء» (دایرةالمعارف فلسفی و علمی در منطق، فیزیک، ریاضیات و متافیزیک) و «القانون فی الطب» (قانون در طب) است که تا اواسط قرن هفدهم کتاب درسی پزشکی اروپا بود. | |||
ابن سینا فلسفه ارسطویی و نوافلاطونی را با الهیات اسلامی ترکیب کرد و تأثیر عمیقی بر فلسفه اسکولاستیک غرب و پزشکی قرون وسطی گذاشت. او در پایان عمر به قولنج مبتلا شد و در ماه رمضان درگذشت.<ref>[https://www.britannica.com/biography/Avicenna دانشنامه بریتانیکا — ابنسینا]</ref> | |||
باباطاهر عریان (Bābā Ṭāher ʿOryān) — شاعر عارف قرن پنجم هجری | |||
باباطاهر عریان (حدود سال ۱۰۰۰ میلادی در لرستان یا همدان به دنیا آمد و پس از ۱۰۵۵ در همدان درگذشت) یکی از محترمترین شاعران اولیه ادبیات فارسی است. بیشتر زندگیاش در هالهای از رمز و راز قرار دارد و احتمالاً بیشتر عمر خود را در همدان گذراند.لقب «عریان» (برهنه) نشان میدهد که درویش و عارف سیار بوده است. | |||
شعرهای او به گویشی از زبان فارسی سروده شده و بیشتر بهخاطر دوبیتیهایش شهرت دارد. این دوبیتیها با زبانی آهنگین، روان و ساده، صداقت، معنویت و لایههای فلسفی عمیقی را بیان میکنند و از آثار مهم شعر عرفانی فارسی به شمار میروند. باباطاهر هنوز در ایران بسیار مورد احترام است و آرامگاهی برای او در همدان ساخته شده که در سال ۱۹۶۵ بنا و در ۲۰۰۴ بازسازی شد. بسیاری از اشعارش نیز به زبان انگلیسی ترجمه شدهاند، از جمله در کتابهایی مانند «نالههای باباطاهر» اثر ای. هرون-آلن (۱۹۰۲)، «اشعار یک صوفی پارسی» اثر آ. جی. آربری (۱۹۳۷) و «رباعیات باباطاهر عریان» اثر مهدی نخستین (۱۹۶۷).<ref>'''[https://www.britannica.com/biography/Baba-Taher-Oryan Bābā Ṭāher ʿOryān-britannica]'''</ref> | |||
میرزاده عشقی (شاعر انقلابی دوره مشروطه)، عینالقضات همدانی (عارف و فیلسوف بزرگ قرن ششم) و فضلالله نوری (روحانی مشروطهخواه) از دیگر مفاخر همدان هستند. | میرزاده عشقی (شاعر انقلابی دوره مشروطه)، عینالقضات همدانی (عارف و فیلسوف بزرگ قرن ششم) و فضلالله نوری (روحانی مشروطهخواه) از دیگر مفاخر همدان هستند. | ||
نسخهٔ ۲۵ ژوئیهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۴۳
| استان همدان پایتخت تاریخ و تمدن ایران — هگمتانه باستانی | |
|---|---|
| استان همدان — آرامگاه بوعلی سینا استان همدان — آرامگاه بوعلی سینا | |
| کشور | ایران |
| مرکز استان | همدان |
| شمال | استانهای زنجان و قزوین |
| جنوب | استان لرستان |
| شرق | استان مرکزی |
| غرب | استانهای کرمانشاه و کردستان |
| آب و هوا | سرد کوهستانی؛ از سردترین شهرهای ایران (تا منفی ۳۰ درجه)، بارش برف سنگین |
| قدمت تاریخی | حدود ۳٬۰۰۰ سال — اولین پایتخت ایران (هگمتانه، پایتخت مادها) |
| کوه الوند | ۳٬۵۸۰ متر — نماد شهر همدان |
| هگمتانه | پایتخت امپراتوری ماد (تأسیس ۶۷۸ پ.م توسط دیاکو) — نخستین امپراتوری ایرانی |
| کتیبههای گنجنامه | دو کتیبه از داریوش بزرگ و خشایارشا در دامنه الوند — قدمت ۲٬۵۰۰ ساله |
| غار علیصدر | بزرگترین غار آبی جهان — قدمت بیش از ۶۵ میلیون سال — بازدید با قایق |
| رویداد تاریخی مهم | نبرد نهاوند (۶۴۲ میلادی) — فتحالفتوح — آخرین نبرد بزرگ ساسانیان |
| گردشگری | تپه هگمتانه · آرامگاه بوعلی سینا · آرامگاه باباطاهر · مقبره استر و مردخای · بازار تاریخی |
| محصولات کشاورزی | سیبزمینی (بزرگترین تولیدکننده ایران) · انگور ملایر · گردو تویسرکان · عسل |
| صنعت | سفالگری لالجین (پایتخت سفال و سرامیک ایران و بزرگترین مرکز خاورمیانه) · چرمسازی · نساجی |
| صنایع دستی | سفالگری لالجین · قالیبافی همدان (شهرت جهانی) · مسگری · چرمسازی |
مقاله درحال ویرایش است
استان همدان
────────────────────────────────────────────────────────────
مرکز استان: همدان
مساحت: ۱۹,۳۶۸ کیلومتر مربع
جمعیت: حدود ۱.۷ میلیون نفر (۱۴۰۰)
شهرستانها: ۹ شهرستان (همدان، ملایر، نهاوند، تویسرکان، کبودرآهنگ، بهار، اسدآباد، فامنین، رزن)
آب و هوا: سرد کوهستانی؛ زمستانهای بسیار سرد
زبان: فارسی، لری (لکی)، ترکی
────────────────────────────────────────────────────────────
تاریخچه
همدان، هگمتانه باستانی یکی از قدیمیترین شهرهای جهان و اولین پایتخت ایران است. مجلس شورای اسلامی همدان را «پایتخت تاریخ و تمدن ایران» اعلام کرده است.
هگمتانه - پایتخت مادها:
هگمتانه (Ecbatana) — به معنای «جایگاه تجمع» در پارسی باستان — حدود ۳,۰۰۰ سال پیش بهعنوان پایتخت امپراتوری ماد بنیانگذاری شد. مادها نخستین امپراتوری ایرانی بودند که در سال ۶۷۸ پیش از میلاد تأسیس شد و آشور را شکست داد. دیاکو (Deioces) بنیانگذار سلسله ماد، همدان را بهعنوان پایتخت برگزید.
در دوره هخامنشی، همدان پایتخت تابستانی شاهنشاهی بود. کتیبههای گنجنامه — دو کتیبه از داریوش بزرگ و خشایارشا — در دامنه الوند حک شده و قدمت ۲,۵۰۰ ساله دارند.
نبرد نهاوند (۲۱ هجری / ۶۴۲ میلادی):
نبرد نهاوند — معروف به «فتحالفتوح» (پیروزی پیروزیها) — آخرین نبرد بزرگ ساسانیان با اعراب مسلمان بود. شکست ساسانیان در نهاوند، عملاً به پایان امپراتوری ساسانی انجامید.
در دورههای اسلامی، همدان از مراکز علمی و فرهنگی مهم جهان اسلام بود. ابوعلی سینا — بزرگترین پزشک تاریخ اسلام — سالهای پایانی عمرش را در همدان گذراند و همانجا درگذشت.
در دوره مشروطه و معاصر، همدان نقش فعالی در تحولات سیاسی ایران داشت.
جغرافیا و اقلیم
همدان در غرب ایران و در دامنه رشتهکوه الوند واقع شده است. کوه الوند با ارتفاع ۳,۵۸۰ متر نماد شهر همدان است.
غار علیصدر:
غار علیصدر (در ۷۵ کیلومتری همدان) بزرگترین غار آبی جهان است و با قایق قابل بازدید است. این غار با قدمت بیش از ۶۵ میلیون سال، ستونها و استالاکتیتهای شگفتانگیزی دارد.
آبوهوای همدان سرد و خشک تا نیمهخشک است. همدان یکی از سردترین شهرهای ایران با دمای زمستانه تا منفی ۳۰ درجه سانتیگراد. بارش برف سنگین زمستانی از ویژگیهای آبوهوایی استان است.
اقتصاد و منابع
اقتصاد همدان بر کشاورزی، دامداری، صنعت و گردشگری استوار است. سیبزمینی همدان معروفترین محصول زراعی استان و ایران است — همدان بزرگترین تولیدکننده سیبزمینی کشور. انگور ملایر، گردو تویسرکان و عسل نیز از محصولات مهم هستند.
صنعت:
صنایع سرامیک و کاشی (لالجین — پایتخت سفال و سرامیک ایران)، صنایع چرمسازی، صنایع غذایی و نساجی از صنایع مهم استان هستند. لالجین بزرگترین مرکز تولید سفال و سرامیک خاورمیانه محسوب میشود.
گردشگری:
تپه هگمتانه، آرامگاه بوعلی سینا، آرامگاه باباطاهر، کتیبههای گنجنامه، غار علیصدر، مقبره استر و مردخای (مقدس یهودیان)، مسجد جامع همدان و بازار تاریخی از جاذبههای گردشگری استان هستند.
صنایع دستی:
سفالگری لالجین، قالیبافی همدان (قالیهای همدان شهرت جهانی دارند)، مسگری و چرمسازی از صنایع دستی ارزشمند استان هستند.
فرهنگ و آداب و رسوم
فرهنگ همدان ترکیبی از فرهنگهای فارسی، لری و ترکی است و قدمت ۳,۰۰۰ سالهای دارد.
مفاخر علمی و ادبی:
ابوعلی سینا (ابنسینا) (Avicenna) :
ابن سینا (ابوعلی حسین بن عبدالله بن سینا)، معروف به آویسنّا در غرب، حدود سال ۹۸۰ میلادی نزدیک بخارا (امروز در ازبکستان) به دنیا آمد و در ۱۰۳۷ در همدان درگذشت. او تا ده سالگی قرآن را حفظ کرد، منطق را نزد معلمی آموخت و خیلی زود از او پیشی گرفت؛ سپس خود آثار یونانی را مطالعه کرد و از شانزدهسالگی در پزشکی مهارت یافت.
او با معالجه سلطان بخارا، کتابخانه سلطنتی در اختیارش قرار گرفت و از بیستویکسالگی نوشتن را آغاز کرد. در میان ناآرامیهای سیاسی مدام در سفر بود، اما در اصفهان زیر حمایت علاءالدوله ثبات یافت و آثارش را تکمیل کرد. مهمترین کتابهایش «کتاب الشفاء» (دایرةالمعارف فلسفی و علمی در منطق، فیزیک، ریاضیات و متافیزیک) و «القانون فی الطب» (قانون در طب) است که تا اواسط قرن هفدهم کتاب درسی پزشکی اروپا بود.
ابن سینا فلسفه ارسطویی و نوافلاطونی را با الهیات اسلامی ترکیب کرد و تأثیر عمیقی بر فلسفه اسکولاستیک غرب و پزشکی قرون وسطی گذاشت. او در پایان عمر به قولنج مبتلا شد و در ماه رمضان درگذشت.[۱]
باباطاهر عریان (Bābā Ṭāher ʿOryān) — شاعر عارف قرن پنجم هجری
باباطاهر عریان (حدود سال ۱۰۰۰ میلادی در لرستان یا همدان به دنیا آمد و پس از ۱۰۵۵ در همدان درگذشت) یکی از محترمترین شاعران اولیه ادبیات فارسی است. بیشتر زندگیاش در هالهای از رمز و راز قرار دارد و احتمالاً بیشتر عمر خود را در همدان گذراند.لقب «عریان» (برهنه) نشان میدهد که درویش و عارف سیار بوده است.
شعرهای او به گویشی از زبان فارسی سروده شده و بیشتر بهخاطر دوبیتیهایش شهرت دارد. این دوبیتیها با زبانی آهنگین، روان و ساده، صداقت، معنویت و لایههای فلسفی عمیقی را بیان میکنند و از آثار مهم شعر عرفانی فارسی به شمار میروند. باباطاهر هنوز در ایران بسیار مورد احترام است و آرامگاهی برای او در همدان ساخته شده که در سال ۱۹۶۵ بنا و در ۲۰۰۴ بازسازی شد. بسیاری از اشعارش نیز به زبان انگلیسی ترجمه شدهاند، از جمله در کتابهایی مانند «نالههای باباطاهر» اثر ای. هرون-آلن (۱۹۰۲)، «اشعار یک صوفی پارسی» اثر آ. جی. آربری (۱۹۳۷) و «رباعیات باباطاهر عریان» اثر مهدی نخستین (۱۹۶۷).[۲]
میرزاده عشقی (شاعر انقلابی دوره مشروطه)، عینالقضات همدانی (عارف و فیلسوف بزرگ قرن ششم) و فضلالله نوری (روحانی مشروطهخواه) از دیگر مفاخر همدان هستند.
غذاهای محلی:
آبگوشت همدانی (دیزی سنگی)، کباب لقمه همدانی، آش شوله، سوپ جو، تهچین همدانی و حلوای همدانی از غذاهای سنتی استان هستند.
آداب و رسوم:
نوروز در همدان با چهارشنبهسوری و سفره هفتسین برگزار میشود. مراسم عاشورا در همدان با شکوه خاصی برپا میگردد. جشن مهرگان — از جشنهای کهن ایرانی — هنوز در همدان بهصورت نمادین گرامی داشته میشود.
مبارزات و مقاومت مردمی
همدان سرزمین مبارزه و ایستادگی بوده و مجاهدین خلق ایران در این استان شهدای ارزندهای دادهاند.
بهجت صدوقی — مجاهد قهرمان همدانی:
مجاهد شهید بهجت صدوقی (پری/زهره) متولد ۱۳۳۶ در خانوادهای تهیدست در شهر همدان بود. او تنها دختر و اولین فرزند خانواده بود. تحصیلات ابتدایی و متوسطه را با رتبه ممتاز گذراند و در سال ۱۳۵۶ در رشته ادبیات دانشگاه مشهد پذیرفته شد. در دانشگاه با مجاهدین آشنا شد و پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ تمام وقت در سازمان فعالیت کرد. بهجت دستگیر شد و ماهها زیر شدیدترین شکنجهها قرار گرفت اما لبهای رازدارش هرگز گشوده نشد. در ۹ خرداد ۱۳۶۳ در صحن زندان همدان — همراه با اشرف احمدیزاده و بهزاد افصحی — بر فراز دارهای برافراشته دژخیمان به شهادت رسید.
اشرف احمدیزاده و بهزاد افصحی:
مجاهدان شهید اشرف احمدیزاده و بهزاد افصحی در همان روز ۹ خرداد ۱۳۶۳ همراه بهجت صدوقی در زندان همدان اعدام شدند. هر سه تا آخرین لحظه بر آرمانهای خود پایدار ماندند.
کشتار ۶۷ در همدان:
در تابستان ۱۳۶۷، زندان همدان شاهد یکی از خونبارترین فصول کشتار زندانیان سیاسی بود. بر اساس شهادت زندانیان بازمانده، کمیسیون مرگ در زندان همدان دهها تن از زندانیان مجاهد را — که بسیاری حکمشان پایان یافته بود — بدون محاکمه و تنها بهدلیل پایداری بر مواضعشان اعدام کردند. پیکر شهدا در گورهای دستهجمعی دفن شد.
قیام ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴:
همدان در قیام سراسری ۱۴۰۱ و قیام دیماه ۱۴۰۴ از شهرهای فعال بود. در قیام ۱۴۰۴، بازار همدان از اولین بازارهایی بود که به اعتصاب پیوست و اعتراضات از بازار به خیابانها کشیده شد.
واحدهای مقاومت:
واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق در همدان، ملایر و نهاوند فعالیتهای مستمری در زمینه نصب پوسترهای رهبران مقاومت و افشاگری جنایات رژیم داشتهاند.