|
|
| خط ۳: |
خط ۳: |
| | نامبهلهستانی = Lech Wałęsa | | | نامبهلهستانی = Lech Wałęsa |
| | تاریخ تولد = ۲۹ سپتامبر ۱۹۴۳ | | | تاریخ تولد = ۲۹ سپتامبر ۱۹۴۳ |
| | مکان تولد = پوپوو، نزدیک ووتسواوک، لهستان [[Popowo, Włocławek County]] | | | مکان تولد = پوپوو، ووتسواوک، لهستان |
| | ملیت = لهستانی | | | ملیت = لهستانی |
| | تحصیلات = آموزش حرفهای کارگری و برقکار (کاملاً مستند به منابع آموزشی حرفهای) | | | تحصیلات = آموزش فنی حرفهای (برقکار صنعتی) |
| | حرفه = فعال کارگری، سیاستمدار | | | حرفه = فعال کارگری، سیاستمدار |
| | سمتها = | | | سمتها = |
|
| |
|
| رهبر جنبش [[سولیدارنوشچ|همبستگی]] (۱۹۸۰–۱۹۹۰) | | رهبر اتحادیه [[سولیدارنوشچ|همبستگی]] (۱۹۸۰–۱۹۹۰) |
|
| |
|
| رئیسجمهور لهستان (۱۹۹۰–۱۹۹۵) | | رئیسجمهور لهستان (۱۹۹۰–۱۹۹۵) |
| | همسر/انجمن = دانوتا والسا (Danuta Gołoś) | | | همسر = دانوتا والسا |
| | فرزندان = هشت فرزند | | | فرزندان = ۸ |
| | جوایز = جایزۀ صلح نوبل (۱۹۸۳) | | | جوایز = جایزه صلح نوبل (۱۹۸۳) |
| | سایت رسمی = https://walesa.eu/ | | | وبگاه = https://walesa.eu/ |
|
| |
|
| }} | | }} |
|
| |
|
| '''لخ والسا''' (به لهستانی: Lech Wałęsa؛ زادهٔ ۲۹ سپتامبر ۱۹۴۳) فعال کارگری و سیاستمدار لهستانی است که نقش برجستهای در سرنگونی حکومت کمونیستی در لهستان و گذار به دموکراسی ایفا کرد. وی بهویژه بهعنوان رهبر جنبش «[[سولیدارنوشچ|همبستگی]]»، نخستین اتحادیهٔ مستقل کارگری در بلوک شرق، شناخته میشود، جنبشی که از اعتصابات گستردهٔ کارگری در سال ۱۹۸۰ آغاز و زمینهساز گفتگوهای دور میز گرد ۱۹۸۹ و برگزاری نخستین انتخابات آزاد در لهستان شد. <ref>Britannica Editors, «Lech Wałęsa», Encyclopaedia Britannica.</ref>
| | لخ والسا (به لهستانی: Lech Wałęsa؛ زادهٔ ۲۹ سپتامبر ۱۹۴۳) فعال کارگری و سیاستمدار لهستانی است که نقش محوری در تحولات سیاسی لهستان در اواخر قرن بیستم و گذار این کشور از نظام کمونیستی به دموکراسی ایفا کرد. او بیش از همه بهعنوان رهبر اتحادیه مستقل کارگری [[سولیدارنوشچ|همبستگی]] شناخته میشود؛ جنبشی که نخستین تشکل قانونی و مستقل کارگران در بلوک شرق بود و تأثیر قابلتوجهی بر فروپاشی نظامهای کمونیستی در اروپای مرکزی و شرقی گذاشت.¹²³ |
|
| |
|
| والسا که در روستای پوپوو در خانوادهای کارگری به دنیا آمد و در اوایل زندگی به حرفهٔ برقکاری مشغول بود، از اوایل دهۀ ۱۹۷۰ میلادی فعالیتهای مخالف با رژیم کمونیستی را آغاز کرد و بهدنبال رهبری اعتصابات در کشتیسازی گدانسک به چهرۀ ملی بدل شد. <ref>Lech Wałęsa, Biographical, NobelPrize.org.</ref> در واکنش به اعتصابات و فشار دولت، اتحاد «همبستگی» بهسرعت به یکی از بزرگترین تشکلهای اجتماعی بدل شد و با بیش از ده میلیون عضو از مردم سراسر کشور پشتیبانی یافت. <ref>Lech Wałęsa, Encyclopaedia Britannica.</ref> | | والسا فعالیت سیاسی خود را از دل جنبشهای کارگری دههٔ ۱۹۷۰ آغاز کرد و در جریان اعتصابات کشتیسازی گدانسک در سال ۱۹۸۰ به چهرهای ملی و سپس بینالمللی تبدیل شد. امضای توافقنامههای گدانسک میان دولت کمونیستی و نمایندگان کارگران، به رهبری او، به رسمیت شناختن اتحادیههای مستقل و گسترش فضای اجتماعی و سیاسی را در پی داشت.¹² این روند، هرچند با اعلام حکومت نظامی در سال ۱۹۸۱ و سرکوب شدید جنبش متوقف شد، اما بهطور کامل از میان نرفت و والسا به نماد مقاومت مدنی غیرخشونتآمیز بدل شد.¹ |
|
| |
|
| در سال ۱۹۸۱، پس از اعلام حکومت نظامی در لهستان، «همبستگی» منحل و والسا بازداشت شد، اما بهزودی آزاد گردید و نقش خود را در جنبش ادامه داد. <ref>Lech Wałęsa, Encyclopaedia Britannica.</ref> در سال ۱۹۸۳ به دلیل رهبری اعتصابات و تلاش برای تغییر سیاسی بدون خشونت، جایزۀ صلح نوبل به او اعطا شد. <ref>Lech Wałęsa, NobelPrize.org.</ref> پس از برگزاری انتخابات آزاد در سال ۱۹۸۹، والسا بهعنوان نماد گذار به دموکراسی شناخته شد و در سال ۱۹۹۰ بهعنوان نخستین رئیسجمهور لهستان که بهطور مستقیم انتخاب شده بود، برگزیده شد. <ref>Lech Wałęsa, Encyclopaedia Britannica.</ref> | | در سال ۱۹۸۳، بهدلیل نقش او در دفاع مسالمتآمیز از حقوق کارگران و آزادیهای مدنی، جایزهٔ صلح نوبل به والسا اعطا شد.³ این جایزه جایگاه بینالمللی او را تثبیت کرد و توجه افکار عمومی جهان را به تحولات لهستان جلب نمود. در اواخر دههٔ ۱۹۸۰، والسا از بازیگران اصلی مذاکرات موسوم به «میز گرد» بود که به برگزاری انتخابات نیمهآزاد در سال ۱۹۸۹ و پایان نظام تکحزبی انجامید.¹² |
|
| |
|
| زندگی سیاسی وی پس از ریاستجمهوری نیز ادامه یافت و والسا پس از پایان دورهٔ ریاستجمهوری خود مؤسسۀ لخ والسا را برای ترویج دموکراسی و حقوق بشر بنا نهاد. <ref>Lech Wałęsa Institute, Wikipedia.</ref> با اینحال، بخشی از تاریخنگاران و منابع رسمی دربارهٔ دوران پیشین وی به اتهامات مرتبط با همکاری با نهادهای امنیتی دوران کمونیسم اشاره کردهاند که خود والسا آنها را رد کرده است، و این موضوع از سوی برخی اسناد و تحلیلها مورد مناقشه قرار گرفته است. <ref>Euronews فارسی، «لخ والسا به همکاری با سازمان امنیت دوران کمونیسم متهم شد»، ۱۸ فوریۀ ۲۰۱۶.</ref>
| | پس از فروپاشی رسمی نظام کمونیستی، والسا در سال ۱۹۹۰ بهعنوان نخستین رئیسجمهور لهستان که با رأی مستقیم مردم انتخاب شد، به قدرت رسید. دوران ریاستجمهوری او با اصلاحات اقتصادی گسترده، تغییر جهت سیاست خارجی و چالشهای سیاسی داخلی همراه بود. با وجود اختلافنظرها دربارهٔ عملکرد او در این دوره، والسا همچنان یکی از چهرههای تأثیرگذار تاریخ سیاسی معاصر لهستان به شمار میرود.¹² |
| | |
| لخ والسا بهطور کلی بهعنوان یکی از چهرههای مؤثر در پایان دوران کمونیسم در اروپای شرقی شناخته میشود و آثار و نقش او در تحولات سیاسی این منطقه موضوع بحث و بررسی در منابع تاریخی متعدد است. <ref>Britannica Editors, «Lech Wałęsa», Encyclopaedia Britannica.</ref>
| |
|
| |
|
| == زندگینامه == | | == زندگینامه == |
|
| |
|
| لخ والسا در ۲۹ سپتامبر ۱۹۴۳ در روستای پوپوو، واقع در نزدیکی شهر ووتسواوک در لهستان مرکزی، در خانوادهای کارگری به دنیا آمد. پدر او، بولسواف والسا، کارگر و کهنهسرباز جنگ جهانی دوم بود که اندکی پس از پایان جنگ درگذشت؛ مرگی که بر شرایط اقتصادی و اجتماعی خانواده تأثیر گذاشت. <ref>Britannica Editors, «Lech Wałęsa», Encyclopaedia Britannica.</ref> مادر او، فلیسیسا والسا، نقش اصلی را در تأمین معاش خانواده بر عهده داشت. محیط خانوادگی والسا، که متأثر از فقر پساجنگ و فضای سیاسی تحت کنترل حکومت کمونیستی بود، در شکلگیری نگرشهای اجتماعی و سیاسی او اهمیت داشت. | | لخ والسا در خانوادهای کارگری در روستای پوپوو به دنیا آمد. پدرش، بولسواف والسا، کهنهسرباز جنگ جهانی دوم بود که پس از جنگ درگذشت و مادرش مسئولیت تأمین خانواده را بر عهده گرفت.¹ شرایط اقتصادی دشوار و فضای سیاسی بستهٔ لهستان پساجنگ، تأثیر قابلتوجهی بر شکلگیری شخصیت اجتماعی او داشت. |
| | |
| والسا تحصیلات رسمی خود را در مدارس محلی گذراند و پس از پایان آموزش عمومی، به آموزش فنی–حرفهای روی آورد و بهعنوان برقکار آموزش دید. <ref>Lech Wałęsa, «Biographical», NobelPrize.org.</ref> او تحصیلات دانشگاهی نداشت و همین پیشینۀ کارگری بعدها به یکی از عناصر هویتی مهم او در عرصۀ سیاست و جنبشهای اجتماعی تبدیل شد. در دهۀ ۱۹۶۰، والسا خدمت نظام وظیفۀ خود را در ارتش لهستان به پایان رساند و سپس وارد بازار کار صنعتی شد.
| |
| | |
| در سال ۱۹۶۷، والسا بهعنوان برقکار در کشتیسازی لنین در شهر گدانسک مشغول به کار شد؛ مکانی که بعدها به کانون اصلی فعالیتهای اعتراضی و اعتصابات کارگری تبدیل گردید. <ref>Timothy Garton Ash, The Polish Revolution: Solidarity, Yale University Press.</ref> شرایط کاری دشوار، دستمزدهای پایین و محدودیتهای شدید اتحادیهای در نظام کمونیستی، موجب افزایش نارضایتی کارگران ازجمله والسا شد. او از اوایل دهۀ ۱۹۷۰ بهتدریج در فعالیتهای غیررسمی کارگری مشارکت کرد و بهعنوان یکی از چهرههای فعال در اعتراضات کارگری شناخته شد.
| |
|
| |
|
| در جریان اعتراضات کارگری سال ۱۹۷۰ در سواحل بالتیک، والسا شاهد سرکوب خشن معترضان توسط نیروهای امنیتی بود؛ رویدادی که تأثیر عمیقی بر نگرش سیاسی او گذاشت. <ref>Norman Davies, God's Playground: A History of Poland, Oxford University Press.</ref> پس از این حوادث، او به فعالیتهای سازمانیافتهتر روی آورد و به دلیل مشارکت در اعتراضات و انتقاد از مدیریت کشتیسازی، در سال ۱۹۷۶ از کار اخراج شد. این اخراج، اگرچه موقعیت اقتصادی او را تضعیف کرد، اما جایگاهش را در میان فعالان کارگری تقویت نمود.
| | والسا پس از پایان تحصیلات عمومی، آموزش فنی دید و بهعنوان برقکار صنعتی مشغول به کار شد.³ او تحصیلات دانشگاهی نداشت و همین پیشینهٔ کارگری بعدها به بخش مهمی از هویت سیاسیاش تبدیل شد. در سال ۱۹۶۷ در کشتیسازی لنین در گدانسک استخدام شد؛ مکانی که بعدها به کانون اصلی فعالیتهای اعتراضی بدل شد.² |
|
| |
|
| در سالهای پایانی دهۀ ۱۹۷۰، والسا با شبکههای مخالف حکومت کمونیستی، از جمله گروههای مدافع حقوق کارگران و روشنفکران منتقد، ارتباط برقرار کرد. <ref>Jan-Werner Müller, Contesting Democracy, Yale University Press.</ref> این دوره از زندگی او با نظارت مداوم نهادهای امنیتی همراه بود و بارها مورد بازجویی قرار گرفت. با وجود فشارها، والسا فعالیت خود را ادامه داد و در تابستان ۱۹۸۰، در جریان اعتصابات گستردۀ کارگری در کشتیسازی گدانسک، بهعنوان یکی از رهبران اصلی اعتصاب ظاهر شد؛ رخدادی که آغازگر مرحلۀ جدیدی در زندگی سیاسی او و تاریخ معاصر لهستان بود. <ref>Britannica Editors, «Lech Wałęsa», Encyclopaedia Britannica.</ref> | | مشارکت در اعتراضات کارگری سال ۱۹۷۰ و مشاهدهٔ سرکوب خشونتآمیز معترضان، نگرش سیاسی والسا را شکل داد.² پس از اخراج از کار در سال ۱۹۷۶ بهدلیل فعالیتهای اعتراضی، او به فعالیتهای سازمانیافتهتر مخالف حکومت روی آورد و در آستانهٔ دههٔ ۱۹۸۰ به یکی از چهرههای شناختهشدهٔ جنبش کارگری بدل شد.¹² |
|
| |
|
| == فعالیتهای حرفهای و سیاسی == | | == فعالیتهای حرفهای و سیاسی == |
|
| |
|
| نقش اصلی لخ والسا در عرصۀ سیاسی لهستان با اعتصابات گستردۀ کارگری تابستان ۱۹۸۰ در کشتیسازی گدانسک آغاز شد. در اوت همان سال، کارگران این مجموعه در اعتراض به افزایش قیمتها، شرایط کاری نامناسب و اخراج فعالان صنفی دست به اعتصاب زدند و والسا، که پیشتر از کشتیسازی اخراج شده بود، بهسرعت بهعنوان سخنگو و رهبر غیررسمی اعتصاب مطرح شد. <ref>Britannica Editors, «Lech Wałęsa», Encyclopaedia Britannica.</ref> این اعتصابات با امضای «توافقنامههای گدانسک» میان نمایندگان دولت و کمیتههای اعتصابی پایان یافت؛ توافقی که به رسمیت شناختن حق تشکیل اتحادیههای مستقل کارگری را در پی داشت. <ref>Timothy Garton Ash, The Polish Revolution: Solidarity, Yale University Press.</ref>
| | اعتصابات گستردهٔ اوت ۱۹۸۰ در گدانسک نقطهٔ عطف فعالیت سیاسی والسا بود. او بهعنوان رهبر اعتصاب و مذاکرهکنندهٔ اصلی با دولت شناخته شد و نقش کلیدی در تأسیس اتحادیه همبستگی ایفا کرد.¹² این اتحادیه بهسرعت به یک جنبش اجتماعی فراگیر با میلیونها عضو تبدیل شد.² |
|
| |
|
| در پی این توافق، اتحادیۀ مستقل کارگری «[[سولیدارنوشچ|همبستگی]]» تأسیس شد و والسا بهعنوان رئیس آن برگزیده شد. این اتحادیه در مدت کوتاهی به یک جنبش اجتماعی فراگیر تبدیل گردید و شمار اعضای آن به حدود ده میلیون نفر رسید، رقمی بیسابقه در تاریخ کشورهای بلوک شرق. <ref>Norman Davies, God's Playground: A History of Poland, Oxford University Press.</ref> همبستگی نهتنها مطالبات صنفی، بلکه خواستهای سیاسی گستردهتری مانند آزادی بیان، کاهش سانسور و اصلاحات دموکراتیک را مطرح میکرد. | | پس از اعلام حکومت نظامی در دسامبر ۱۹۸۱، والسا بازداشت و فعالیتهای همبستگی ممنوع شد. با این حال، او همچنان چهرهای محوری در مقاومت مدنی باقی ماند.¹ در سال ۱۹۸۳ جایزهٔ صلح نوبل به او تعلق گرفت.³ |
|
| |
|
| در دسامبر ۱۹۸۱، دولت کمونیستی لهستان به رهبری وویچخ یاروزلسکی حکومت نظامی اعلام کرد. فعالیتهای همبستگی ممنوع شد و بسیاری از رهبران آن، از جمله والسا، بازداشت شدند. <ref>Britannica Editors, «Lech Wałęsa», Encyclopaedia Britannica.</ref> والسا نزدیک به یک سال در بازداشت بهسر برد و پس از آزادی، تحت نظارت شدید نیروهای امنیتی قرار گرفت. با وجود این محدودیتها، او همچنان بهعنوان نماد مقاومت مسالمتآمیز شناخته میشد. | | در سالهای پایانی دههٔ ۱۹۸۰، والسا در مذاکرات سیاسی با حکومت مشارکت داشت که به انتخابات ۱۹۸۹ و انتقال قدرت انجامید.¹² در سال ۱۹۹۰، او رئیسجمهور لهستان شد و تا ۱۹۹۵ در این سمت باقی ماند.¹ |
| | |
| در سال ۱۹۸۳، کمیتهٔ نوبل نروژ به دلیل «مبارزهٔ غیرخشونتآمیز برای حقوق کارگران و آزادیهای مدنی» جایزۀ صلح نوبل را به والسا اعطا کرد. <ref>Lech Wałęsa, «The Nobel Peace Prize 1983», NobelPrize.org.</ref> بهدلیل نگرانی از عدم اجازهٔ بازگشت به کشور، او شخصاً در مراسم دریافت جایزه حضور نیافت و همسرش دانوتا والسا جایزه را به نمایندگی از او دریافت کرد.
| |
| | |
| در نیمۀ دوم دهۀ ۱۹۸۰، با تضعیف تدریجی نظامهای کمونیستی در اروپای شرقی، نقش والسا در مذاکرات سیاسی پررنگتر شد. در سال ۱۹۸۹، او یکی از چهرههای کلیدی در «مذاکرات میز گرد» میان حکومت و مخالفان بود؛ مذاکراتی که به قانونی شدن دوبارۀ همبستگی و برگزاری انتخابات نیمهآزاد انجامید. <ref>Jan-Werner Müller, Contesting Democracy, Yale University Press.</ref> پیروزی گستردۀ نامزدهای مورد حمایت همبستگی در این انتخابات، آغاز فروپاشی نظام تکحزبی در لهستان را رقم زد.
| |
| | |
| در سال ۱۹۹۰، والسا در نخستین انتخابات ریاستجمهوری مستقیم پس از جنگ جهانی دوم پیروز شد و بهعنوان رئیسجمهور لهستان سوگند یاد کرد. <ref>Britannica Editors, «Lech Wałęsa», Encyclopaedia Britannica.</ref> دوران ریاستجمهوری او با گذار دشوار کشور از اقتصاد متمرکز به اقتصاد بازار آزاد، اصلاحات ساختاری و بازتعریف سیاست خارجی لهستان همراه بود. با وجود نقش نمادین او در این دوره، سیاستهای اجرایی و سبک رهبریاش با مخالفتها و چالشهای سیاسی قابلتوجهی روبهرو شد. | |
| | |
| والسا در انتخابات ۱۹۹۵ موفق به تمدید ریاستجمهوری خود نشد و پس از پایان این دوره، بهتدریج از سیاست اجرایی کناره گرفت، هرچند همچنان بهعنوان چهرهای شناختهشده در مباحث عمومی و بینالمللی باقی ماند. <ref>Britannica Editors, «Lech Wałęsa», Encyclopaedia Britannica.</ref>
| |
|
| |
|
| == مواضع و دیدگاهها == | | == مواضع و دیدگاهها == |
|
| |
|
| مواضع و دیدگاههای لخ والسا در طول فعالیت سیاسیاش ترکیبی از تجربهٔ زیستهٔ کارگری، مخالفت با نظام کمونیستی و پذیرش تدریجی اصول دموکراسی لیبرال بوده است. او در دههٔ ۱۹۸۰ بهعنوان مدافع حقوق کارگران و آزادی تشکلهای مستقل شناخته میشد و بر ضرورت اصلاحات سیاسی از مسیر مسالمتآمیز تأکید داشت. <ref>Timothy Garton Ash, The Polish Revolution: Solidarity, Yale University Press.</ref> والسا همواره بر این نکته پافشاری میکرد که تغییرات پایدار سیاسی باید از طریق مذاکره و اجماع اجتماعی، و نه خشونت، تحقق یابد.
| | والسا از گذار مسالمتآمیز به دموکراسی، نظام چندحزبی و ادغام لهستان در ساختارهای غربی حمایت میکرد.¹ او از اصلاحات اقتصادی بازارمحور پشتیبانی نمود، هرچند پیامدهای اجتماعی این اصلاحات با انتقاداتی همراه بود.⁴ |
|
| |
|
| در حوزهٔ سیاسی، والسا از گذار لهستان به نظام چندحزبی و انتخابات آزاد حمایت کرد و پس از فروپاشی نظام کمونیستی، از استقرار نهادهای دموکراتیک دفاع نمود. با این حال، دیدگاههای او دربارهٔ نقش رئیسجمهور در ساختار قدرت گاه متمرکز تلقی میشد و منتقدان، سبک رهبری او را شخصمحور و متکی بر اقتدار فردی ارزیابی کردهاند. <ref>Norman Davies, God's Playground: A History of Poland, Oxford University Press.</ref> | | در سیاست خارجی، والسا از پیوستن لهستان به [[ناتو]] و نزدیکی به [[اتحادیه اروپا]] دفاع میکرد.¹ در حوزهٔ اجتماعی، دیدگاههای او اغلب محافظهکارانه توصیف شده و گاه موجب فاصله گرفتن بخشی از نیروهای لیبرال از او شده است.² |
|
| |
|
| از نظر اقتصادی، والسا در دوران پساکمونیستی از اصلاحات بازارمحور و گذار سریع از اقتصاد برنامهریزیشده به اقتصاد بازار حمایت کرد. این موضعگیری با سیاستهای موسوم به «شوک درمانی» همراستا بود که هدف آن مهار تورم، خصوصیسازی صنایع دولتی و ادغام اقتصاد لهستان در نظام اقتصادی جهانی بود. <ref>Leszek Balcerowicz, Socialism, Capitalism, Transformation, Central European University Press.</ref> اگرچه این سیاستها از سوی برخی بهعنوان ضرورتی تاریخی تلقی شد، اما پیامدهای اجتماعی آن، از جمله افزایش بیکاری و نابرابری، موجب بروز انتقاداتی نسبت به رویکرد کلی دولت شد.
| | == نقدها و ارزیابیها == |
|
| |
|
| در عرصهٔ سیاست خارجی، والسا از نزدیک شدن لهستان به غرب، بهویژه عضویت در [[ناتو]] و تقویت روابط با [[اتحادیه اروپا]] حمایت میکرد. <ref>Britannica Editors, «Lech Wałęsa», Encyclopaedia Britannica.</ref> او اتحادهای فراآتلانتیک را ضامن امنیت لهستان پس از دههها سلطهٔ شوروی میدانست و در سخنرانیها و مواضع عمومی خود بر لزوم فاصله گرفتن از نفوذ سیاسی روسیه تأکید داشت.
| | والسا از سوی بسیاری از تاریخنگاران بهعنوان نماد مقاومت مدنی و یکی از عوامل کلیدی پایان کمونیسم در اروپای شرقی ارزیابی میشود.² در مقابل، منتقدان به سبک رهبری شخصمحور و تنشهای سیاسی دوران ریاستجمهوری او اشاره کردهاند.¹ |
|
| |
|
| والسا در مسائل اجتماعی و فرهنگی دیدگاههایی محافظهکارانهتر اتخاذ میکرد. او در موضوعاتی مانند نقش مذهب در جامعه و برخی مباحث اخلاقی، مواضعی همسو با سنتهای کاتولیک لهستان ابراز کرده است. <ref>Jan-Werner Müller, Contesting Democracy, Yale University Press.</ref> این مواضع در مقاطعی باعث فاصله گرفتن بخشی از نیروهای لیبرال و روشنفکری از او شد.
| | یکی از بحثبرانگیزترین موضوعات مربوط به او، اتهام همکاری با سرویس امنیتی لهستان کمونیستی در دههٔ ۱۹۷۰ است. این اتهامات از سوی والسا رد شده و همچنان موضوع اختلافنظر پژوهشگران است.⁵ |
|
| |
|
| پس از پایان دوران ریاستجمهوری، والسا همچنان در مباحث عمومی داخلی و بینالمللی اظهار نظر میکرد و بهویژه دربارهٔ دموکراسی، حقوق بشر و خطرات اقتدارگرایی هشدار میداد. <ref>Lech Wałęsa, Official Website, walesa.eu.</ref> دیدگاههای متأخر او گاه با واکنشهای متفاوتی در داخل لهستان روبهرو شده و جایگاه تاریخیاش همچنان موضوع تفسیرها و ارزیابیهای گوناگون است.
| | == منابع == |
| | |
| == نقدها و ارزیابیها == | |
|
| |
|
| ارزیابی نقش و میراث سیاسی لخ والسا در تاریخ معاصر لهستان موضوع بحث و اختلاف نظر در میان تاریخنگاران، پژوهشگران علوم سیاسی و افکار عمومی بوده است. بسیاری از منابع معتبر او را یکی از چهرههای کلیدی در فروپاشی مسالمتآمیز نظام کمونیستی در اروپای شرقی میدانند و بر اهمیت رهبری او در جنبش [[سولیدارنوشچ|همبستگی]] و مذاکرات سیاسی اواخر دهۀ ۱۹۸۰ تأکید کردهاند. <ref>Timothy Garton Ash, The Polish Revolution: Solidarity, Yale University Press.</ref> از این منظر، والسا بهعنوان نمادی از مقاومت مدنی و کنش سیاسی غیرخشونتآمیز شناخته میشود.
| | Lech Wałęsa, Encyclopaedia Britannica |
| | https://www.britannica.com/biography/Lech-Walesa |
|
| |
|
| در مقابل، برخی تحلیلگران به محدودیتهای رهبری او، بهویژه در دوران ریاستجمهوری، اشاره کردهاند. منتقدان معتقدند که سبک مدیریتی والسا اغلب شخصمحور و فاقد انسجام نهادی بود و این مسئله به تنشهای سیاسی در ساختار قدرت پساکمونیستی انجامید. <ref>Norman Davies, God's Playground: A History of Poland, Oxford University Press.</ref> اختلافات مداوم او با دولتها و نخستوزیران وقت، از جمله دربارۀ حدود اختیارات ریاستجمهوری، از جمله محورهای انتقاد بوده است.
| | Timothy Garton Ash, The Polish Revolution: Solidarity, Yale University Press |
|
| |
|
| یکی از بحثبرانگیزترین موضوعات مربوط به زندگی سیاسی والسا، اتهامات مطرحشده دربارهٔ همکاری احتمالی او با نهادهای امنیتی لهستان کمونیستی در دهۀ ۱۹۷۰ است. برخی اسناد منتشرشده پس از فروپاشی نظام کمونیستی ادعا میکنند که والسا با نام مستعار «بولِک» با سرویس امنیتی همکاری داشته است. <ref>Institute of National Remembrance (IPN), Poland, archival materials.</ref> والسا این اتهامات را بهطور قاطع رد کرده و آنها را ساختگی یا تحریفشده دانسته است. دادگاهها و پژوهشهای مختلف نتایج متفاوتی ارائه دادهاند و این مسئله همچنان محل مناقشه باقی مانده است. <ref>Euronews, «Lech Wałęsa denies secret police collaboration», 2016.</ref>
| | Lech Wałęsa – The Nobel Peace Prize 1983, NobelPrize.org |
| | https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1983/walesa/biographical/ |
|
| |
|
| در سطح بینالمللی، تصویر والسا عمدتاً مثبتتر ارزیابی شده است. دریافت جایزۀ صلح نوبل و نقش او در الهامبخشی به جنبشهای دموکراسیخواهانه در دیگر کشورهای بلوک شرق، جایگاه ویژهای برای او در تاریخ جهانی قرن بیستم ایجاد کرده است. <ref>Lech Wałęsa, «The Nobel Peace Prize 1983», NobelPrize.org.</ref> با این حال، برخی پژوهشگران تأکید میکنند که تمرکز بیش از حد بر نقش فردی والسا میتواند به نادیده گرفتن نقش جمعی جنبش همبستگی و سایر کنشگران سیاسی و اجتماعی آن دوره بینجامد. <ref>Jan-Werner Müller, Contesting Democracy, Yale University Press.</ref>
| | Leszek Balcerowicz, Socialism, Capitalism, Transformation, Central European University Press |
|
| |
|
| در مجموع، والسا شخصیتی چندلایه و پیچیده تلقی میشود که هم بهعنوان نماد آزادی و گذار دموکراتیک و هم بهعنوان سیاستمداری با عملکرد بحثبرانگیز مورد بررسی قرار میگیرد. ارزیابی نهایی نقش او، تا حد زیادی به چارچوب تحلیلی و اولویتهای پژوهشگران بستگی دارد.
| | Lech Wałęsa denies secret police collaboration, Euronews |
| | | https://www.euronews.com/2016/02/22/lech-walesa-denies-secret-police-collaboration |
| == منابع ==
| |
| <references />
| |
| لخ والسا |
|---|
| زادروز | ۲۹ سپتامبر ۱۹۴۳
پوپوو، ووتسواوک، لهستان |
|---|
| ملیت | لهستانی |
|---|
| تحصیلات | آموزش فنی حرفهای (برقکار صنعتی) |
|---|
| همسر | دانوتا والسا |
|---|
| فرزندان | ۸ |
|---|
| جایزه صلح نوبل (۱۹۸۳) |
| وبگاه |
|---|
| https://walesa.eu/ |
لخ والسا (به لهستانی: Lech Wałęsa؛ زادهٔ ۲۹ سپتامبر ۱۹۴۳) فعال کارگری و سیاستمدار لهستانی است که نقش محوری در تحولات سیاسی لهستان در اواخر قرن بیستم و گذار این کشور از نظام کمونیستی به دموکراسی ایفا کرد. او بیش از همه بهعنوان رهبر اتحادیه مستقل کارگری همبستگی شناخته میشود؛ جنبشی که نخستین تشکل قانونی و مستقل کارگران در بلوک شرق بود و تأثیر قابلتوجهی بر فروپاشی نظامهای کمونیستی در اروپای مرکزی و شرقی گذاشت.¹²³
والسا فعالیت سیاسی خود را از دل جنبشهای کارگری دههٔ ۱۹۷۰ آغاز کرد و در جریان اعتصابات کشتیسازی گدانسک در سال ۱۹۸۰ به چهرهای ملی و سپس بینالمللی تبدیل شد. امضای توافقنامههای گدانسک میان دولت کمونیستی و نمایندگان کارگران، به رهبری او، به رسمیت شناختن اتحادیههای مستقل و گسترش فضای اجتماعی و سیاسی را در پی داشت.¹² این روند، هرچند با اعلام حکومت نظامی در سال ۱۹۸۱ و سرکوب شدید جنبش متوقف شد، اما بهطور کامل از میان نرفت و والسا به نماد مقاومت مدنی غیرخشونتآمیز بدل شد.¹
در سال ۱۹۸۳، بهدلیل نقش او در دفاع مسالمتآمیز از حقوق کارگران و آزادیهای مدنی، جایزهٔ صلح نوبل به والسا اعطا شد.³ این جایزه جایگاه بینالمللی او را تثبیت کرد و توجه افکار عمومی جهان را به تحولات لهستان جلب نمود. در اواخر دههٔ ۱۹۸۰، والسا از بازیگران اصلی مذاکرات موسوم به «میز گرد» بود که به برگزاری انتخابات نیمهآزاد در سال ۱۹۸۹ و پایان نظام تکحزبی انجامید.¹²
پس از فروپاشی رسمی نظام کمونیستی، والسا در سال ۱۹۹۰ بهعنوان نخستین رئیسجمهور لهستان که با رأی مستقیم مردم انتخاب شد، به قدرت رسید. دوران ریاستجمهوری او با اصلاحات اقتصادی گسترده، تغییر جهت سیاست خارجی و چالشهای سیاسی داخلی همراه بود. با وجود اختلافنظرها دربارهٔ عملکرد او در این دوره، والسا همچنان یکی از چهرههای تأثیرگذار تاریخ سیاسی معاصر لهستان به شمار میرود.¹²
زندگینامه
لخ والسا در خانوادهای کارگری در روستای پوپوو به دنیا آمد. پدرش، بولسواف والسا، کهنهسرباز جنگ جهانی دوم بود که پس از جنگ درگذشت و مادرش مسئولیت تأمین خانواده را بر عهده گرفت.¹ شرایط اقتصادی دشوار و فضای سیاسی بستهٔ لهستان پساجنگ، تأثیر قابلتوجهی بر شکلگیری شخصیت اجتماعی او داشت.
والسا پس از پایان تحصیلات عمومی، آموزش فنی دید و بهعنوان برقکار صنعتی مشغول به کار شد.³ او تحصیلات دانشگاهی نداشت و همین پیشینهٔ کارگری بعدها به بخش مهمی از هویت سیاسیاش تبدیل شد. در سال ۱۹۶۷ در کشتیسازی لنین در گدانسک استخدام شد؛ مکانی که بعدها به کانون اصلی فعالیتهای اعتراضی بدل شد.²
مشارکت در اعتراضات کارگری سال ۱۹۷۰ و مشاهدهٔ سرکوب خشونتآمیز معترضان، نگرش سیاسی والسا را شکل داد.² پس از اخراج از کار در سال ۱۹۷۶ بهدلیل فعالیتهای اعتراضی، او به فعالیتهای سازمانیافتهتر مخالف حکومت روی آورد و در آستانهٔ دههٔ ۱۹۸۰ به یکی از چهرههای شناختهشدهٔ جنبش کارگری بدل شد.¹²
فعالیتهای حرفهای و سیاسی
اعتصابات گستردهٔ اوت ۱۹۸۰ در گدانسک نقطهٔ عطف فعالیت سیاسی والسا بود. او بهعنوان رهبر اعتصاب و مذاکرهکنندهٔ اصلی با دولت شناخته شد و نقش کلیدی در تأسیس اتحادیه همبستگی ایفا کرد.¹² این اتحادیه بهسرعت به یک جنبش اجتماعی فراگیر با میلیونها عضو تبدیل شد.²
پس از اعلام حکومت نظامی در دسامبر ۱۹۸۱، والسا بازداشت و فعالیتهای همبستگی ممنوع شد. با این حال، او همچنان چهرهای محوری در مقاومت مدنی باقی ماند.¹ در سال ۱۹۸۳ جایزهٔ صلح نوبل به او تعلق گرفت.³
در سالهای پایانی دههٔ ۱۹۸۰، والسا در مذاکرات سیاسی با حکومت مشارکت داشت که به انتخابات ۱۹۸۹ و انتقال قدرت انجامید.¹² در سال ۱۹۹۰، او رئیسجمهور لهستان شد و تا ۱۹۹۵ در این سمت باقی ماند.¹
مواضع و دیدگاهها
والسا از گذار مسالمتآمیز به دموکراسی، نظام چندحزبی و ادغام لهستان در ساختارهای غربی حمایت میکرد.¹ او از اصلاحات اقتصادی بازارمحور پشتیبانی نمود، هرچند پیامدهای اجتماعی این اصلاحات با انتقاداتی همراه بود.⁴
در سیاست خارجی، والسا از پیوستن لهستان به ناتو و نزدیکی به اتحادیه اروپا دفاع میکرد.¹ در حوزهٔ اجتماعی، دیدگاههای او اغلب محافظهکارانه توصیف شده و گاه موجب فاصله گرفتن بخشی از نیروهای لیبرال از او شده است.²
نقدها و ارزیابیها
والسا از سوی بسیاری از تاریخنگاران بهعنوان نماد مقاومت مدنی و یکی از عوامل کلیدی پایان کمونیسم در اروپای شرقی ارزیابی میشود.² در مقابل، منتقدان به سبک رهبری شخصمحور و تنشهای سیاسی دوران ریاستجمهوری او اشاره کردهاند.¹
یکی از بحثبرانگیزترین موضوعات مربوط به او، اتهام همکاری با سرویس امنیتی لهستان کمونیستی در دههٔ ۱۹۷۰ است. این اتهامات از سوی والسا رد شده و همچنان موضوع اختلافنظر پژوهشگران است.⁵
منابع
Lech Wałęsa, Encyclopaedia Britannica
https://www.britannica.com/biography/Lech-Walesa
Timothy Garton Ash, The Polish Revolution: Solidarity, Yale University Press
Lech Wałęsa – The Nobel Peace Prize 1983, NobelPrize.org
https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1983/walesa/biographical/
Leszek Balcerowicz, Socialism, Capitalism, Transformation, Central European University Press
Lech Wałęsa denies secret police collaboration, Euronews
https://www.euronews.com/2016/02/22/lech-walesa-denies-secret-police-collaboration