|
|
| (۲۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| {{Infobox settlement
| |
| | name = استان اردبیل
| |
| | other_name = زادگاه سلسله صفوی — سرزمین سبلان
| |
| | image_skyline = استان اردبیل.jpg
| |
| | image_caption = استان اردبیل — بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی
| |
| | pushpin_map = Iran
| |
| | map_caption = موقعیت استان اردبیل در نقشه ایران
| |
| | subdivision_type = کشور
| |
| | subdivision_name = ایران
| |
| | seat_type = مرکز استان
| |
| | seat = اردبیل
| |
| | blank_name = مساحت
| |
| | blank_info = ۱۷٬۸۰۰ کیلومتر مربع
| |
| | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)
| |
| | blank1_info = حدود ۱٫۳ میلیون نفر
| |
| | blank2_name = تعداد شهرستان
| |
| | blank2_info = ۱۰ (اردبیل، مشگین‌شهر، پارس‌آباد، خلخال، نمین، نیر، گِرمی و...)
| |
| | blank3_name = زبان‌ها
| |
| | blank3_info = ترکی آذربایجانی، تالشی، فارسی
| |
| | blank4_name = آب و هوا
| |
| | blank4_info = سرد و نیمه‌خشک؛ از سردترین شهرهای ایران (تا منفی ۳۳ درجه)، بارش برف سنگین
| |
| | blank5_name = قدمت تاریخی
| |
| | blank5_info = آرتاویل (شهر مقدس) در پارسی باستان — زادگاه صفویان
| |
| | blank6_name = تأسیس استان
| |
| | blank6_info = ۱۳۷۲ — جدا شده از آذربایجان شرقی
| |
| | blank_name_sec1 = شمال
| |
| | blank_info_sec1 = جمهوری آذربایجان (مرز بین‌المللی)
| |
| | blank1_name_sec1 = جنوب
| |
| | blank1_info_sec1 = استان زنجان
| |
| | blank2_name_sec1 = شرق
| |
| | blank2_info_sec1 = استان گیلان
| |
| | blank3_name_sec1 = غرب
| |
| | blank3_info_sec1 = استان آذربایجان شرقی
| |
| | blank_name_sec2 = بقعه شیخ صفی‌الدین (یونسکو ۲۰۱۰)
| |
| | blank_info_sec2 = خانقاه و آرامگاه شیخ صفی‌الدین اردبیلی — گنبد الله‌الله، چینی‌خانه و کتابخانه تاریخی
| |
| | blank1_name_sec2 = شیخ صفی‌الدین و صفویان
| |
| | blank1_info_sec2 = شیخ صفی‌الدین اردبیلی بنیان‌گذار طریقت صفویه — نوه‌اش شاه اسماعیل در ۱۵۰۱ سلسله صفوی را تأسیس کرد
| |
| | blank2_name_sec2 = کوه سبلان
| |
| | blank2_info_sec2 = ۴٬۸۱۱ متر — سومین قله بلند ایران — آتشفشان خاموش با دریاچه آتشفشانی در قله
| |
| | blank3_name_sec2 = چشمه‌های آب‌گرم سرعین
| |
| | blank3_info_sec2 = پربازدیدترین مقصد گردشگری سلامت ایران
| |
| | blank4_name_sec2 = عسل سبلان
| |
| | blank4_info_sec2 = از مرغوب‌ترین عسل‌های ایران و جهان — مراتع گل‌های وحشی سبلان
| |
| | blank5_name_sec2 = قالی اردبیل
| |
| | blank5_info_sec2 = شهرت جهانی — قالی معروف اردبیل در موزه ویکتوریا و آلبرت لندن — از گران‌ترین قالی‌های جهان
| |
| | blank6_name_sec2 = گردشگری
| |
| | blank6_info_sec2 = دریاچه نئور · جنگل فندقلوی · دریاچه شورابیل · بازار سنتی اردبیل
| |
| | blank7_name_sec2 = کشاورزی و دامداری
| |
| | blank7_info_sec2 = سیب‌زمینی · گندم · جو · حبوبات — پرورش گوسفند و گاو
| |
| | blank8_name_sec2 = صنایع دستی
| |
| | blank8_info_sec2 = قالی‌بافی · جوراب‌بافی · نمدمالی · سفالگری
| |
| | blank9_name_sec2 = مفاخر
| |
| | blank9_info_sec2 = شیخ صفی‌الدین اردبیلی · شاه اسماعیل صفوی (بنیان‌گذار ایران مدرن) · نسیمی (شاعر بزرگ ترک‌زبان)
| |
| | blank10_name_sec2 = غذاهای محلی
| |
| | blank10_info_sec2 = آش دوغ اردبیلی (مشهورترین آش ایران) · دولمه · بالیق · کوفته تبریزی · حلوای اردبیلی
| |
| | blank11_name_sec2 = آداب و رسوم
| |
| | blank11_info_sec2 = چهارشنبه‌سوری پرشور · شعرخوانی آذری · نخل‌گردانی عاشورا
| |
| | blank12_name_sec2 = منطقه زمانی
| |
| | blank12_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)
| |
| }}
| |
|
| |
|
| '''مقاله درحال ویرایش است'''
| |
|
| |
| '''استان اردبیل'''
| |
|
| |
| ────────────────────────────────────────────────────────────
| |
|
| |
| ⬛ مرکز استان: اردبیل
| |
|
| |
| ⬛ مساحت: ۱۷,۸۰۰ کیلومتر مربع
| |
|
| |
| ⬛ جمعیت: حدود ۱.۳ میلیون نفر (۱۴۰۰)
| |
|
| |
| ⬛ شهرستان‌ها: ۱۰ شهرستان (اردبیل، مشگین‌شهر، پارس‌آباد، خلخال، نمین، نیر، گِرمی و...)
| |
|
| |
| ⬛ آب و هوا: سرد و نیمه‌خشک؛ زمستان‌های بسیار سرد
| |
|
| |
| ⬛ زبان: ترکی آذربایجانی، تالشی، فارسی
| |
|
| |
| ────────────────────────────────────────────────────────────
| |
|
| |
| '''استان اردبیل''' یکی از استان‌های شمال‌غربی ایران است که مرکز آن شهر اردبیل است. این استان در شمال با جمهوری آذربایجان،
| |
|
| |
| در شرق با استان گیلان، در جنوب با استان زنجان و در غرب با استان آذربایجان شرقی هم‌مرز است. مساحت استان حدود ۱۷٬۸۰۰ تا ۱۸٬۰۱۱ کیلومتر مربع گزارش شده است. جمعیت استان بر اساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵ برابر با ۱٬۲۷۰٬۴۲۰ نفر در ۳۷۷٬۴۲۳ خانوار بوده و در سال ۱۴۰۰ حدود ۱٫۳ میلیون نفر برآورد شده است. استان دارای ۱۰ تا ۱۲ شهرستان است که از جمله آن‌ها می‌توان به اردبیل، مشگین‌شهر، پارس‌آباد، خلخال، نمین، نیر و گرمی اشاره کرد. زبان‌های رایج شامل ترکی آذربایجانی، تالشی و فارسی است.
| |
|
| |
| == تاریخچه ==
| |
| اردبیل از شهرهای کهن شمال‌غرب ایران است. نام آن از «آرتاویل» (شهر مقدس) در پارسی باستان گرفته شده و در منابع تاریخی و جغرافیایی اسلامی با نام‌هایی نزدیک به آن یاد شده است. این شهر در دوره‌های مختلف در مسیرهای ارتباطی میان فلات ایران، قفقاز، آذربایجان و سواحل دریای خزر قرار داشت و اهمیت تجاری و سیاسی یافت. در اوایل سده چهارم هجری مرکز حکومت ساجیان بر آذربایجان بود و حملات اقوام مختلف از جمله مغولان و گرجیان بر تاریخ آن تأثیر گذاشت.
| |
|
| |
| مهم‌ترین دوره تاریخی اردبیل با شیخ صفی‌الدین اردبیلی (۶۵۰–۷۳۵ هجری قمری) و طریقت صفوی پیوند دارد. شیخ صفی‌الدین عارف بزرگ و بنیان‌گذار سلسله صفوی بود و خانقاه و آرامگاه او در اردبیل مرکز طریقت صفویه به شمار می‌رفت. از نوادگان او، شاه اسماعیل صفوی در سال ۹۰۷ هجری (۱۵۰۱ میلادی) سلسله صفوی را تأسیس کرد؛ ایران را متحد ساخت، تشیع را رسمی کرد و مرزهای ایران مدرن را شکل داد. اردبیل در جنگ‌های ایران و عثمانی آسیب‌های فراوانی دید و در جنگ‌های ایران و روسیه، عهدنامه ترکمنچای بخش‌هایی از آن را تحت تأثیر قرار داد. در دوره پهلوی بخشی از آذربایجان شرقی بود و در سال ۱۳۷۲ خورشیدی به استان مستقل تبدیل شد.
| |
|
| |
| در ساختار اداری کنونی استان دارای شهرستان‌ها، بخش‌ها، شهرها و دهستان‌های متعدد است و بر اساس یک پژوهش علمی جدید شامل ۱۲ شهرستان، ۳۱ بخش، ۳۵ شهر و ۷۵ دهستان گزارش شده است. مرکز استان، شهر اردبیل، مهم‌ترین مرکز اداری، اقتصادی و خدماتی منطقه است.
| |
|
| |
| == جغرافیا ==
| |
| استان اردبیل در شمال‌غرب فلات ایران قرار گرفته و بخش‌های وسیعی از آن را نواحی کوهستانی، دشت‌ها و ارتفاعات تشکیل می‌دهند. شهر اردبیل در فلاتی مرتفع و در دامنه کوه سبلان واقع شده است. کوه سبلان (سلطان ساوالان) با ارتفاع ۴٬۸۱۱ متر سومین قله بلند ایران و یک آتشفشان خاموش است. دریاچه آتشفشانی قله سبلان از مرتفع‌ترین دریاچه‌های ایران به شمار می‌رود و دامنه‌های آن دارای چشمه‌های آب‌گرم، مراتع، دره‌ها و آبشارهای متعدد است. مناطق پیرامون سبلان، به‌ویژه در شهرستان‌های مشگین‌شهر و سرعین، از مناطق مهم گردشگری استان محسوب می‌شوند.
| |
|
| |
| دشت مغان در شمال استان و در مجاورت رود ارس قرار دارد و به دلیل زمین‌های کشاورزی و موقعیت مرزی اهمیت اقتصادی و جغرافیایی دارد. دریاچه شورابیل در مرکز شهر اردبیل یک دریاچه آب‌شور طبیعی است که پارک ملی اطراف آن از تفریحگاه‌های مهم شهر است. از دیگر مناطق طبیعی می‌توان به دریاچه نئور و جنگل فندقلو اشاره کرد.
| |
|
| |
| == '''آب و هوا''' ==
| |
| اردبیل به‌طور کلی استانی سردسیر و نیمه‌خشک است. ارتفاع زیاد شهر اردبیل و قرارگیری بخش‌هایی از استان در میان کوهستان‌ها سبب شده زمستان‌های منطقه بسیار سرد و همراه با بارش برف سنگین باشد؛ دمای زمستانه تا منفی ۳۳ درجه سانتی‌گراد نیز گزارش شده است. بارش سالانه بین ۳۰۰ تا ۵۰۰ میلی‌متر است. بخش‌های شمالی استان، به‌ویژه دشت مغان، نسبت به مناطق مرتفع آب‌وهوای معتدل‌تری دارند. ارتفاعات سبلان و تالش در شکل‌گیری شرایط اقلیمی نقش دارند و چشمه‌های آب‌گرم پیرامون سبلان، به‌ویژه در سرعین، از پیامدهای فعالیت‌های زمین‌شناختی منطقه هستند.
| |
|
| |
| == '''جمعیت''' ==
| |
| بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۵ جمعیت استان ۱٬۲۷۰٬۴۲۰ نفر بوده که حدود ۸۶۶ هزار نفر در مناطق شهری و حدود ۴۰۴ هزار نفر در مناطق روستایی زندگی می‌کردند. شهرستان اردبیل با حدود ۶۰۶ هزار نفر پرجمعیت‌ترین شهرستان بود و پس از آن پارس‌آباد و مشگین‌شهر قرار داشتند. در سال ۱۴۰۰ جمعیت حدود ۱٫۳ میلیون نفر برآورد شده است.
| |
|
| |
| == مبارزات و مقاومت مردمی ==
| |
| اردبیل سرزمین مبارزه و ایستادگی بوده است. از سال‌های پیش از انقلاب شاهد فعالیت نیروهای مبارز بود. سازمان مجاهدین خلق پس از انقلاب در اردبیل فعالیت سیاسی گسترده‌ای داشت و هواداران زیادی در بین جوانان و دانشجویان جذب کرد. پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ سرکوب شدید آغاز شد و بسیاری دستگیر، زندانی و اعدام شدند. در تابستان ۱۳۶۷ زندان اردبیل شاهد اعدام زندانیان مجاهد بود و کمیسیون مرگ در آن فعال بود. اردبیل و مشگین‌شهر در قیام‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴ شاهد اعتراضات بودند و در قیام دی‌ماه ۱۴۰۴ بازاریان به اعتصاب پیوستند. واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق در اردبیل و مشگین‌شهر فعالیت‌های مستمری در زمینه نصب پوسترهای رهبران مقاومت و افشاگری داشته‌اند.
| |
|
| |
|
| |
|
| |
| اردبیل سرزمین مبارزه و ایستادگی بوده و مجاهدین خلق در این استان نیز فعالیت و شهدا داشته‌اند.
| |
|
| |
| فدائیان و مجاهدین در اردبیل:
| |
|
| |
| اردبیل از سال‌های پیش از انقلاب شاهد فعالیت نیروهای مبارز بود. سازمان مجاهدین خلق پس از انقلاب در اردبیل فعالیت سیاسی گسترده‌ای داشت و هواداران زیادی در بین جوانان و دانشجویان اردبیلی جذب کرد. پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ سرکوب شدید آغاز شد و بسیاری دستگیر، زندانی و اعدام شدند.
| |
|
| |
| کشتار ۶۷ در اردبیل:
| |
|
| |
| در تابستان ۱۳۶۷، زندان اردبیل شاهد اعدام زندانیان مجاهد بود. کمیسیون مرگ در اردبیل فعال بود و تعدادی از زندانیان مجاهد بدون محاکمه اعدام شدند.
| |
|
| |
| قیام ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴:
| |
|
| |
| اردبیل و مشگین‌شهر در قیام‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴ شاهد اعتراضات بودند. اردبیل در قیام دی‌ماه ۱۴۰۴ از شهرهای فعال بود و بازاریان به اعتصاب پیوستند.
| |
|
| |
| واحدهای مقاومت:
| |
|
| |
| واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق در اردبیل و مشگین‌شهر فعالیت‌های مستمری در زمینه نصب پوسترهای رهبران مقاومت و افشاگری جنایات رژیم داشته‌اند.
| |