|
|
| (۶۶ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
|
| |
| {{Infobox settlement
| |
| | name = استان کرمان
| |
| | other_name = کارمانیا — سرزمین تمدن جیرفت و ارگ بم
| |
| | image_skyline = ارگ بم.jpg
| |
| | image_caption = استان کرمان — ارگ بم
| |
| | pushpin_map = Iran
| |
| | map_caption = موقعیت استان کرمان در نقشه ایران
| |
| | subdivision_type = کشور
| |
| | subdivision_name = ایران
| |
| | seat_type = مرکز استان
| |
| | seat = کرمان
| |
| | blank_name = مساحت
| |
| | blank_info = ۱۸۰٬۷۲۶ کیلومتر مربع (دومین استان بزرگ ایران)
| |
| | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)
| |
| | blank1_info = حدود ۳٫۳ میلیون نفر
| |
| | blank2_name = تعداد شهرستان
| |
| | blank2_info = ۲۳ (کرمان، رفسنجان، سیرجان، جیرفت، بم، زرند، بردسیر، شهربابک و...)
| |
| | blank3_name = زبان
| |
| | blank3_info = فارسی (گویش کرمانی)
| |
| | blank4_name = آب و هوا
| |
| | blank4_info = گرم و خشک بیابانی؛ اختلاف دمای زیاد شب و روز — از سرد کوهستانی تا بسیار گرم
| |
| | blank5_name = قدمت تاریخی
| |
| | blank5_info = هزارههای پیش از تاریخ — تمدن جیرفت (حدود ۳٬۰۰۰ سال پ.م)
| |
| | blank6_name = بلندترین قله
| |
| | blank6_info = قله هزار (۴٬۵۰۱ متر) — از بلندترین قلل ایران
| |
| | blank_name_sec1 = شمال
| |
| | blank_info_sec1 = استانهای خراسان جنوبی و یزد
| |
| | blank1_name_sec1 = جنوب
| |
| | blank1_info_sec1 = استان هرمزگان
| |
| | blank2_name_sec1 = شرق
| |
| | blank2_info_sec1 = استان سیستان و بلوچستان
| |
| | blank3_name_sec1 = غرب
| |
| | blank3_info_sec1 = استان فارس
| |
| | blank_name_sec2 = ارگ بم (یونسکو)
| |
| | blank_info_sec2 = بزرگترین بنای خشتی جهان — قدمت هخامنشی (۲٬۵۰۰ سال) — آسیب شدید در زلزله ۱۳۸۲ (بیش از ۲۶٬۰۰۰ کشته)
| |
| | blank1_name_sec2 = تمدن جیرفت
| |
| | blank1_info_sec2 = تمدن گمشده (۳٬۰۰۰ سال پ.م) — همزمان با بینالنهرین — شاید سرزمین آراتا سومری
| |
| | blank2_name_sec2 = کویر لوت (یونسکو)
| |
| | blank2_info_sec2 = گرمترین نقطه زمین (۷۰٫۷ درجه ثبت ناسا ۲۰۰۵) — کلوتهای شگفتانگیز بادی
| |
| | blank3_name_sec2 = پسته کرمان
| |
| | blank3_info_sec2 = ایران بزرگترین تولیدکننده پسته جهان — رفسنجان و سیرجان مراکز اصلی تولید
| |
| | blank4_name_sec2 = معدن و صنعت
| |
| | blank4_info_sec2 = مس سرچشمه (بزرگترین معدن روباز مس ایران) · سنگآهن گلگهر سیرجان · زغالسنگ · فولاد سیرجان
| |
| | blank5_name_sec2 = فرش کرمان
| |
| | blank5_info_sec2 = قالی لاور کرمان — شهرت جهانی — قدمت چند صد ساله
| |
| | blank6_name_sec2 = خرمای بم
| |
| | blank6_info_sec2 = خرمای مضافتی بم — از مرغوبترین خرماهای جهان
| |
| | blank7_name_sec2 = گردشگری
| |
| | blank7_info_sec2 = ارگ بم · آرامگاه شاهنعمتالله ولی (ماهان) · باغ شاهزاده ماهان · گنبد جبلیه · مسجد جامع کرمان
| |
| | blank8_name_sec2 = صنایع دستی
| |
| | blank8_info_sec2 = پتهدوزی کرمان (سوزندوزی منحصربهفرد) · قالیبافی · شالبافی (ترمه)
| |
| | blank9_name_sec2 = مفاخر
| |
| | blank9_info_sec2 = شاهنعمتالله ولی (عارف بزرگ قرن هشتم، ماهان)
| |
| | blank10_name_sec2 = غذاهای محلی
| |
| | blank10_info_sec2 = کلمپه (شیرینی سنتی) · آش شیر کرمانی · دوغآب · آبگوشت کرمانی · فرنی
| |
| | blank11_name_sec2 = جامعه زرتشتی
| |
| | blank11_info_sec2 = یکی از بزرگترین جوامع زرتشتی ایران — برگزاری جشنهای سَده و مهرگان
| |
| | blank12_name_sec2 =
| |
| | blank12_info_sec2 =
| |
| }}
| |
| '''مقاله درحال ویرایش است''' | | '''مقاله درحال ویرایش است''' |
|
| |
| '''استان کرمان'''
| |
|
| |
| ────────────────────────────────────────────────────────────
| |
|
| |
| مرکز استان: کرمان
| |
|
| |
| مساحت: ۱۸۰,۷۲۶ کیلومتر مربع (دومین استان بزرگ ایران)
| |
|
| |
| جمعیت: حدود ۳.۳ میلیون نفر (۱۴۰۰)
| |
|
| |
| شهرستانها: ۲۳ شهرستان (کرمان، رفسنجان، سیرجان، جیرفت، بم، زرند، بردسیر، شهربابک و...)
| |
|
| |
| آب و هوا: گرم و خشک بیابانی؛ اختلاف دمای زیاد شب و روز
| |
|
| |
| زبان: فارسی (گویش کرمانی)
| |
|
| |
| '''استان کرمان'''، یکی از کهنترین و پهناورترین استانهای ایران است که پیشینه آن به هزارههای پیش از میلاد بازمیگردد و تمدن باستانی جیرفت از مهمترین شواهد تاریخی آن به شمار میرود. این استان به دلیل موقعیت راهبردی خود در مسیر ارتباطی فلات ایران با خلیج فارس، دریای عمان و هند، همواره از اهمیت سیاسی، اقتصادی و بازرگانی برخوردار بوده است. کرمان با وجود اقلیم عمدتاً خشک، به واسطه قناتها، هلیلرود و تنوع آبوهوایی، از دیرباز مرکز کشاورزی، تجارت و سکونت بوده است. در دورههای هخامنشی، ساسانی، سلجوقی، صفوی و قاجار نقشی مهم در تاریخ ایران ایفا کرد و آثاری همچون مجموعه گنجعلیخان، ارگ بم، باغ شاهزاده ماهان و روستای میمند یادگار این دوران هستند.
| |
|
| |
| اقتصاد استان بر کشاورزی، بهویژه تولید پسته، خرما و زیره، صنایع دستی مانند قالی و پتهدوزی و همچنین معادن بزرگ مس و سنگآهن استوار است. کرمان از مهمترین مراکز تاریخی زرتشتیان ایران نیز به شمار میرود و فرهنگ آن آمیزهای از سنتهای ایرانی و اسلامی است. موسیقی محلی، آیینهای سنتی، هنرهای دستی و غذاهای بومی، بخشی از هویت فرهنگی این استان را شکل دادهاند. وجود آثار ثبتشده در فهرست میراث جهانی یونسکو، از جمله ارگ بم، کویر لوت، باغ شاهزاده و میمند، جایگاه ویژهای به کرمان در گردشگری ایران بخشیده است.
| |
|
| |
| این استان همچنین زادگاه شخصیتهای برجستهای چون شاه نعمتالله ولی، میرزا رضا کرمانی و میرزا آقاخان کرمانی بوده و در رویدادهای سیاسی و اجتماعی معاصر ایران نیز حضوری اثرگذار داشته است.
| |
|
| |
| == تاریخچه ==
| |
| استان کرمان یا «کارمانیا» در متون یونانی، یکی از کهنترین و بزرگترین استانهای ایران است. تاریخ سکونت در کرمان به هزارههای پیش از تاریخ بازمیگردد و جیرفت یکی از مهدهای تمدن بشری است.
| |
|
| |
| استان کرمان در جنوبشرقی ایران قرار دارد و یکی از پهناورترین و تاریخیترین مناطق کشور به شمار میرود. این استان از شمال و شمالغرب به یزد، از شمالشرق به خراسان، از شرق به سیستان و بلوچستان و از جنوب و جنوبغرب به هرمزگان و فارس محدود میشود.
| |
|
| |
| کرمان در طول تاریخ محدودهای بسیار گستردهتر از استان امروزی داشته و در دورههای مختلف، بخشهایی از سواحل جنوب و نواحی شرقی نیز جزو سرزمین کرمان محسوب میشده است. موقعیت جغرافیایی کرمان، میان فلات ایران، خلیج فارس، دریای عمان و مسیرهای منتهی به هند، باعث شده است که این منطقه از دیرباز اهمیت سیاسی و اقتصادی زیادی داشته باشد.
| |
|
| |
| === جغرافیا و آبوهوا ===
| |
| کرمان سرزمینی با تنوع طبیعی بسیار زیاد است. بخشهای مرکزی و شمالی استان بیشتر شامل ارتفاعات و فلاتهای مرتفع است، در حالی که در جنوب، نواحی گرم و کمارتفاع قرار گرفتهاند. کوههای هزار، لالهزار، جوپار و پلوار از مهمترین ارتفاعات استان هستند و قله هزار با ارتفاع حدود ۴۴۶۵ متر، یکی از بلندترین قلههای ایران است. در مقابل، در شرق و شمالشرق استان، کویر لوت قرار دارد که یکی از مهمترین عوارض طبیعی ایران محسوب میشود.
| |
|
| |
| آبوهوای استان عمدتاً خشک و نیمهخشک است، اما به دلیل اختلاف ارتفاع، شرایط اقلیمی در مناطق مختلف تفاوت زیادی دارد.
| |
|
| |
| نواحی مرتفع آبوهوایی سردتر دارند، در حالی که شهرهایی مانند بم، جیرفت و مناطق جنوبی دارای آبوهوای گرم هستند.
| |
|
| |
| کمبود آب یکی از مهمترین مشکلات طبیعی استان کرمان بوده و از گذشته استفاده از قناتها و منابع آب زیرزمینی نقش اساسی در شکلگیری سکونتگاهها و کشاورزی داشته است.
| |
|
| |
| هلیلرود مهمترین رود استان است و نقش مهمی در شکلگیری منطقه حاصلخیز جیرفت و نواحی جنوبی کرمان داشته است. استان کرمان همچنین از مناطق زلزلهخیز ایران به شمار میرود و در طول تاریخ زمینلرزههای شدیدی در آن روی داده است. زلزله بم در سال ۱۳۸۲ یکی از ویرانگرترین زمینلرزههای معاصر ایران بود.<ref>[https://www.iranicaonline.org/articles/kerman-geography/ KERMAN i. GEOGRAPHY-iranica]</ref>
| |
|
| |
| === پیشینه تاریخی کرمان ===
| |
| کرمان تاریخی بسیار کهن دارد و در منابع تاریخی با نامهایی همچون «کارمانیا» شناخته شده است. این سرزمین در دوره هخامنشی، ساتراپ «کارمانیا» بود وبخشی از شاهنشاهی ایران بهحساب میآمد و از نظر منابع طبیعی و موقعیت جغرافیایی اهمیت داشت. در دوره ساسانی نیز کرمان ایالتی مهم و مرکز تولید نساجی بود و حکومت مرکزی تلاش زیادی برای تثبیت قدرت خود در این منطقه داشت. پس از اسلام، کرمان شاهد حکومتهای محلی سلجوقیان کرمان، قراختاییان و مظفریان بود.
| |
|
| |
| در دوره ساسانی، شهرهایی مانند سیرجان اهمیت زیادی پیدا کردند. سیرجان در سدههای نخست اسلامی نیز یکی از مهمترین مراکز سیاسی و اقتصادی منطقه بود و برای مدتی مرکز اصلی کرمان به شمار میرفت. بعدها بردسیر، که در محل شهر کنونی کرمان قرار داشت، اهمیت بیشتری پیدا کرد و به تدریج جای سیرجان را به عنوان مرکز سیاسی منطقه گرفت.
| |
|
| |
| تمدن جیرفت (حدود ۳,۰۰۰ سال پیش از میلاد) در جنوب کرمان نیز یکی از مهمترین کشفیات باستانشناسی قرن بیستویکم است. ظروف کلریتی با نقوش حیوانی و اسطورهای، مهرهای هندسی و آثار فلزی نشان میدهند که جیرفت تمدنی پیشرفته و همزمان با بینالنهرین و تمدن دره سند داشته است. برخی محققان جیرفت را «سرزمین آراتا»، تمدن اسطورهای سومریها میدانند.<ref>[https://www.iranicaonline.org/articles/kerman-historical-geography/ KERMAN ii. HISTORICAL GEOGRAPHY-iranica]</ref>
| |
|
| |
| === ورود اسلام و دوره اسلامی ===
| |
| فتح کرمان پس از گسترش فتوحات مسلمانان در ایران صورت گرفت، اما روند استقرار حکومت اسلامی و اسلامآوردن مردم منطقه تدریجی بود. دشواریهای طبیعی و مقاومت برخی گروههای محلی باعث شد که سنتها و آیینهای پیش از اسلام، بهویژه آیین زرتشتی، برای مدت طولانی در این منطقه ادامه پیدا کند.
| |
|
| |
| در سدههای نخست اسلامی، کرمان تحت حکومت سلسلههای مختلف قرار گرفت و میان قدرتهای سیاسی گوناگون دستبهدست شد. صفاریان، سامانیان، آلبویه و حکومتهای محلی هر یک در دورهای بر کرمان نفوذ داشتند. در دوره سلجوقیان نیز کرمان اهمیت فراوانی پیدا کرد و یک حکومت سلجوقی محلی در این منطقه شکل گرفت که حدود یک قرن و نیم دوام آورد.
| |
|
| |
| موقعیت کرمان در مسیرهای تجاری جنوب ایران و ارتباط آن با خلیج فارس، دریای عمان و هند، موجب رونق اقتصادی آن در دوره اسلامی شد. شهرهای کرمان، سیرجان، بم و جیرفت در دورههای مختلف مراکز مهم تجاری و ارتباطی بودند.<ref>[https://www.iranicaonline.org/articles/kerman-05-islamic-conquest/ KERMAN v. HISTORY FROM THE ISLAMIC CONQUEST TO THE COMING OF THE MONGOLS-iranica]</ref>
| |
|
| |
| === کرمان در دوره صفوی ===
| |
| [[پرونده:کرمان.jpg|جایگزین=استان کرمان|بندانگشتی|استان کرمان]]
| |
| در دوره صفوی، کرمان بار دیگر به یکی از مراکز مهم اقتصادی و تجاری ایران تبدیل شد. تولید پارچه، شال، فرش و دیگر محصولات دستی در این دوره اهمیت زیادی داشت و کالاهای کرمان به بازارهای خارج از ایران نیز راه پیدا میکردند.
| |
|
| |
| یکی از مشهورترین حاکمان دوره صفوی در کرمان، گنجعلیخان بود که در زمان شاه عباس اول بر منطقه حکومت میکرد. دوران حکومت او با توسعه شهری و ساخت بناهای مختلف همراه بود. مجموعه گنجعلیخان، شامل میدان، حمام، بازار و بناهای دیگر، از مهمترین آثار تاریخی کرمان از دوره صفوی است.
| |
|
| |
| در اواخر دوره صفوی، فشارهای مالیاتی، مشکلات اقتصادی، ناامنی و خشکسالی شرایط دشوارتری را برای مردم ایجاد کرد. جامعه زرتشتی کرمان نیز در این دوره با فشارها و محدودیتهای مذهبی و اقتصادی روبهرو شد.
| |
|
| |
| === دوره افشاریه و زندیه ===
| |
| پس از سقوط صفویان، کرمان مانند بسیاری از مناطق ایران دچار آشفتگی و ناامنی شد. در دوره نادرشاه فشار مالیاتی و هزینههای جنگهای او بر مردم افزایش یافت. پس از مرگ نادر نیز درگیری میان نیروهای مختلف و ناامنی در منطقه ادامه پیدا کرد.
| |
|
| |
| یکی از مهمترین حوادث تاریخ کرمان در پایان دوره زندیه رخ داد. آقامحمدخان قاجار در جریان جنگ با لطفعلیخان زند به کرمان لشکر کشی کرد و پس از تصرف شهر در سال ۱۷۹۴ میلادی، مجازات بسیار سنگینی علیه مردم آن اعمال کرد. شمار زیادی از مردم کشته یا نابینا شدند و زنان و کودکان بسیاری به اسارت درآمدند. این حادثه ضربه بزرگی به جمعیت، اقتصاد و زندگی اجتماعی کرمان وارد کرد.
| |
|
| |
| === کرمان در دوره قاجار ===
| |
| در دوره قاجار، کرمان به تدریج دوباره جایگاه اقتصادی خود را به دست آورد. تجارت، کشاورزی و صنایع دستی در منطقه گسترش یافت و ارتباط کرمان با بازارهای خارجی بیشتر شد. در این دوره، صنعت فرش کرمان رشد چشمگیری پیدا کرد و فرشهای این منطقه به یکی از کالاهای مهم صادراتی ایران تبدیل شدند.
| |
|
| |
| در کنار فرش، محصولاتی مانند پسته، زیره و برخی محصولات کشاورزی نیز اهمیت زیادی داشتند. کرمان به دلیل موقعیت جغرافیایی خود همچنان یکی از مراکز اصلی تجارت در جنوبشرق ایران بهشمار میرفت.
| |
|
| |
| در اواخر دوره قاجار، افکار جدید سیاسی و اجتماعی در کرمان گسترش یافت و گروههایی از مردم و نخبگان منطقه در جریان جنبش مشروطه فعال شدند و مردم این شهر در تحولات سیاسی ایران در آغاز قرن بیستم نیز نقشی فعال داشتند.
| |
|
| |
| === زرتشتیان کرمان ===
| |
| کرمان یکی از مهمترین مراکز تاریخی زرتشتیان ایران بوده است. پس از ورود اسلام، جامعه زرتشتی منطقه بهتدریج کوچکتر شد، اما برای قرنها به حیات خود ادامه داد. در دوره صفوی هنوز جمعیت قابل توجهی از زرتشتیان در کرمان زندگی میکردند.
| |
|
| |
| زرتشتیان کرمان در طول تاریخ با محدودیتهای مختلف مذهبی و اقتصادی روبهرو بودند و در دورههایی مجبور به پرداخت مالیاتهای ویژه و زندگی در محلههای جداگانه شدند. با وجود این فشارها، آنان سنتهای دینی، آداب اجتماعی و نهادهای مذهبی خود را حفظ کردند. کرمان و یزد از مهمترین مراکز تاریخی زرتشتیان ایران بودند و میان جوامع زرتشتی این دو منطقه ارتباط نزدیکی وجود داشت.
| |
|
| |
| === جمعیت و شهرنشینی ===
| |
| جمعیت کرمان در دوره معاصر رشد قابل توجهی داشته است. توسعه شهرها، گسترش راههای ارتباطی، رشد فعالیتهای صنعتی و معدنی و ایجاد امکانات آموزشی و خدماتی موجب افزایش شهرنشینی در استان شده است. شهر کرمان به عنوان مرکز استان مهمترین مرکز اداری، اقتصادی، آموزشی و خدماتی منطقه به شمار میرود.
| |
|
| |
| در کنار شهر کرمان، شهرهای رفسنجان، سیرجان، بم، جیرفت، زرند و شهربابک نیز از مراکز مهم جمعیتی و اقتصادی استان هستند. برخی از این شهرها، مانند سیرجان و بم، علاوه بر اهمیت اقتصادی، پیشینه تاریخی بسیار طولانی دارند.<ref>[https://www.iranicaonline.org/articles/kerman-03-population/ KERMAN iii. POPULATION-iranica]</ref>
| |
|
| |
| === اقتصاد و کشاورزی ===
| |
| اقتصاد کرمان از گذشته بر کشاورزی، دامداری، تجارت و صنایع دستی استوار بوده است. شرایط اقلیمی متفاوت استان کرمان باعث شده محصولات مختلفی در مناطق گوناگون تولید شود. در مناطق گرمسیر، انواع خرما و مخصوصا خرمای مضافتی بم و انواع مرکبات و در مناطق دیگر این استان محصولاتی همچون غلات و حبوبات کشت میشوند.
| |
|
| |
| '''پسته کرمان:'''
| |
|
| |
| ایران بزرگترین تولیدکننده پسته جهان است و پسته استان کرمانی یکی از مرغوبترین پستههای جهان است. پسته رفسنجان و سیرجان، یکی از مشهورترین محصولات کشاورزی این استان و از مهمترین محصولات صادراتی ایران هستند.
| |
|
| |
| '''قالی کرمان:'''
| |
|
| |
| قالی کرمان از معروفترین قالیهای ایران و جهان است. فرشبافی کرمان قدمتی چند صد ساله دارد و «قالی لاور» کرمان در بازارهای بینالمللی شهرت خاصی دارد.
| |
|
| |
| کرمان از نظر منابع معدنی نیز اهمیت فوقالعادهای دارد. معادن مس سرچشمه، سنگآهن گلگهر و زغالسنگ از مهمترین ذخایر معدنی استان هستند. فعالیتهای معدنی و صنایع وابسته به آن، کرمان را به یکی از مهمترین قطبهای معدنی و صنعتی ایران تبدیل کرده است.<ref>[https://www.iranicaonline.org/articles/kerman/ KERMAN-iranica]</ref>
| |
|
| |
| === گردشگری ===
| |
| '''بم - ارگ بم، میراث جهانی'''
| |
|
| |
| بم یکی از مهمترین شهرهای تاریخی استان کرمان است که در ناحیهای گرمسیر قرار دارد. این شهر از گذشته به دلیل قرار گرفتن در مسیر راههای ارتباطی شرق ایران و هند و همچنین کشاورزی و تولید خرما اهمیت زیادی داشته است.
| |
|
| |
| مهمترین اثر تاریخی بم، ارگ بم است که بزرگترین بنای خشتی جهان و میراث جهانی یونسکو است. قدمت این این بنای عظیم به دوره هخامنشیان (حدود ۲,۵۰۰ سال) بازمیگردد و حیات آن تا سده نوزدهم میلادی بهعنوان یکی از مراکز مهم تجاری در مسیر راههای بینالمللی و جاده ابریشم ادامه داشته است.
| |
| [[پرونده:کویر لوت.jpg|جایگزین=کویر لوت - کرمان|بندانگشتی|کویر لوت - کرمان]]
| |
| بقای این مجموعه شهری و کشاورزی در چنین محیط خشکی، مرهون سیستم سنتی مدیریت آب و قناتها بوده که نشاندهنده تعامل هوشمندانه انسان با اقلیم کویری است. اگرچه این اثر تاریخی در زلزله سال ۱۳۸۲ (۵ دی ۱۳۸۲ (۲۶ دسامبر ۲۰۰۳) دچار آسیب شدید شد، اما با تلاشهای بینالمللی و کمکهای یونسکو و مرمتهای انجامشده، هویت و اهمیت فرهنگی خود را حفظ کرده و همچنان از ارزشمندترین نمونههای معماری خشتی در سطح جهان به شمار میرود.<ref>[https://whc.unesco.org/en/list/1208/ Bam and its Cultural Landscape-unesco]</ref>
| |
|
| |
| '''کویر لوت - گرمترین نقطه زمین:'''
| |
|
| |
| دشت لوت یا کویر لوت با وسعتی حدود ۴۰ هزار کیلومتر مربع، ۱۰ درصد از خاک ایران را تشکیل میدهد و در استانهای کرمان، خراسان جنوبی و سیستان و بلوچستان گسترده شده است. و بخشی از این کویر را که در کرمان واقع شده است و در سال ۲۰۰۵ ماهواره ناسا دمای سطح زمین این منطقه را ۷۰.۷ درجه سانتیگراد ثبت کرد، بهعنوان میراث جهانی یونسکو نامگذاری شدهاست.
| |
|
| |
| پیشینه دشت لوت یا کویر لوت، دریایی به نام تیس بوده که پستترین نقطه فلات ایران موسوم به گود لوت را در خود جای داده و بین سالهای ۲۰۰۴ تا ۲۰۰۹ به عنوان گرمترین نقطه کره زمین شناخته شده است.
| |
|
| |
| دشت لوت از سه بخش شمالی، مرکزی و جنوبی تشکیل شده که بخش شمالی در نزدیکی بیرجند با تپههای آتشفشانی احاطه شده، بخش مرکزی شامل کویرهای نمکی و ریگ یلان است و بخش جنوبی شگفتانگیزترین جاذبهها مانند کلوتهای شهداد را دارد.
| |
|
| |
| علاوه بر کلوت ( یا یاردانگ که پدیدههای خاص حاصل از فرسایش باد و آب هستند)، دریاچه طبیعی کویر لوت که از طغیان رود شور شکل گرفته، رودخانه اسیدی و فصلی کالشور و منطقه فوقالعاده گرم گندم بریان از دیگر شگفتیهای این بیابان پهناور محسوب میشوند. کشف بقایای تمدنهای باستانی با قدمت چند هزار ساله مانند درفش شهداد نیز نشان میدهد این سرزمین اسرارآمیز همیشه خالی از سکنه نبوده است.<ref>[https://whc.unesco.org/en/list/1505/ Lut Desert-unesco]</ref>
| |
|
| |
| علاوه بر ارگ بم و کویر لوت که توسط یونسکو بهعنوان میراث جهانی نامگذاری شده است، میتوان اماکن و تفریحگاههای متعدد استان کرمان نیز اشاره نمود.
| |
|
| |
| '''باغ شاهزاده ماهان''': باغ ایرانی زیبا در مسیر کرمان-بم، با معماری چشمنواز و امکانات تفریحی، ثبت میراث جهانی یونسکو.
| |
|
| |
| '''میمند شهربابک''': روستای صخرهای مسکونی با معماری دستکند، ثبت میراث جهانی یونسکو.
| |
|
| |
| '''ارگ راین''': دومین سازه بزرگ خشتی جهان پس از ارگ بم، متعلق به دوران پیش از اسلام و ساسانیان.
| |
|
| |
| '''کلوتهای شهداد''': پدیده طبیعی منحصربهفرد در دشت لوت (ثبت جهانی)، با مناظر شگفتانگیز و آسمان پرستاره شب.
| |
|
| |
| '''بازار بزرگ کرمان''': بزرگترین راسته بازار ایران با قدمت حدود ۶۰۰ سال، مرکز خرید صنایع دستی و بناهای تاریخی متعدد.
| |
|
| |
| '''مجموعه گنجعلیخان''' (شامل حمام گنجعلیخان و موزه سکه): یادگار دوره صفویه با معماری زیبا.
| |
|
| |
| '''گنبد جبلیه''': بنای سنگی مرموز هشتضلعی که اکنون موزه سنگ است.
| |
|
| |
| '''آرامگاه شاه نعمتالله ولی''' (ماهان): مقبره عرفانی با گنبد فیروزهای و فضای معنوی.
| |
|
| |
| '''باغ فتحآباد''': باغ و عمارت قاجاری زیبا در اختیارآباد که هم در روز و هم شب دیدنی است.
| |
|
| |
| '''باغ سنگی درویشخان''' (نزدیک سیرجان): باغ عجیب با درختان خشک و میوههای سنگی.
| |
|
| |
| '''آبشار کشیت گلباف''': آبشار ۱۲ متری در دل کویر با دره سرسبز، نخلستان و حوضچه طبیعی.
| |
|
| |
| '''دره راگه رفسنجان''': تنگه زیبا با عمق حدود ۷۰ متر، سومین ژئوپارک ایران.<ref>[https://www.karnaval.ir/things-to-do/list-kerman جاهای دیدنی ولیست تفریحات کرمان-کارناوال]</ref>
| |
|
| |
| == فرهنگ و آداب و رسوم ==
| |
| فرهنگ کرمان ترکیبی از سنتهای کهن ایرانی و اسلامی است. جشن نوروز در کرمان با آیینهای «حاجی فیروزی» و سفره هفتسین برگزار میشود و جشنهای زرتشتی (سَده، مهرگان) هنوز توسط جامعه زرتشتی کرمان، گرامی داشته میشوند. گویش کرمانی از گویشهای اصیل فارسی با واژگان و تلفظ خاص خود است.
| |
|
| |
| '''مفاخر علمی و ادبی:'''
| |
|
| |
| [[شاه نعمت الله ولی]] (عارف بزرگ قرن هشتم — ماهان کرمان)، مولانا مظهرالدین کرمانی، [[ناظمالاسلام کرمانی]]، [[سلیمان خان میکده|سلیمان خان میکده،]] [[میرزا آقاخان کرمانی|میرزا آقاخان كرمانی]]، (از شخصیتها و فعالان دوران مشروطه) و علیاکبر فیاض (ادیب و دانشمند)، [[حمید پورحاجیزاده]] و [[روحالله خالقی|روح الله خالقی]] از مفاخر کرمان هستند. آرامگاه شاهنعمتالله ولی، در ماهان از شاهکارهای معماری اسلامی ایران است.
| |
|
| |
| '''موسیقی و هنر:'''
| |
|
| |
| موسیقی کرمان با آوازهای «نوایی» بخشی غنی از موسیقی نواحی ایران است که با سازهای محلی مانند سورنا، دهل، قیچک، دوتار و ضربحلبی اجرا میشود. این هنر با آیینهایی همچون نوروزخوانی، چاووشیخوانی و شادمانیهای محلی پیوند عمیقی دارد.
| |
|
| |
| مراسم رقص و آیینهای محلی در عروسیها و جشنهای مختلف اجرا می شود و بسیاری از این آیینها جنبهی حماسی و نمایشی دارند
| |
|
| |
| یکی از معروفترین آنها چوببازی است که دو نفر یا بیشتر با چوبهای بلند یا کوتاه به شکل نمادین با هم میجنگند و همزمان حرکات آکروباتیک انجام میدهند. این رقص در مناطق جنوبی مثل جیرفت، عنبرآباد، کهنوج و همچنین زرند، بافت و راور رایج است و معمولاً با سرنا، دهل و جرّه همراهی میشود.
| |
|
| |
| ترکهبازی، که مشابه چوببازی است و بهجای چوب از ترکهی انار استفاده میشود و بیشتر در سیرجان، ارزوییه و بافت اجرا میشود.
| |
|
| |
| از دیگر آیین و رقصها میتوان به رقص کشتی، دهل چرخون، رقص قالی، رقص استکان، سرکنگی، کجکی، مجسمه، پاآتشی و ... اشاره کرد.
| |
|
| |
| '''هنر و صنایع دستی'''
| |
|
| |
| صنایع دستی کرمان، از قدمت و هنر بسیاری برخوردار است و نمایانگر قدمت فرهنگ و تاریخ کهن کرمان میباشد و هرکدام با ظرافت خاصی درست میشود.
| |
|
| |
| قالی کرمان، یادگاری از دوران صفویه که با ظرافت خاصی با دست هنرمندان کرمان تولید میشود.
| |
|
| |
| گلیم شیریکی پیچ، پتهدوزی ، گبردوزی، عریض بافی، خورجین بافی، آجیده دوری، سوزندوزی روی پارچه و همچنین منبت کاری از هنرهای دستی منحصربهفرد این استان است.
| |
|
| |
| '''غذاهای محلی:'''
| |
|
| |
| غذاهای محلی کرمان تنوع بالایی دارند و با عطر بینظیر زیره و ادویههای محلی شناخته میشوند. برجستهترین و لذیذترین این غذاها شامل زیرهپلو، بزقرمه، کباب زرگری، آبگوشت زیره، آش گندم شیر و چغوک بریزو و... هستند که هر کدام از فرهنگ غنی کویر سرچشمه میگیرند.
| |
|
| |
| آش شیر کرمانی، کلمپه (شیرینی سنتی کرمان)، آبگوشت کرمانی، دوغآب (آش دوغ)، و فرنی از غذاها و شیرینیهای سنتی استان کرمان هستند.
| |
|
| |
| <ref>[https://hazarak.ir/news/tabid/1122/ctl/ArticleView/mid/409/articleId/2843 مشهورترین رقص ها و ترانه های مناطق مختلف کرمان-هزارک]</ref><ref>[https://malmostore.com/%D8%B5%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%B9-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%9B-%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%A8%D9%87%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B3%D9%88%D8%BA/ صنایع دستی کرمان چیست- مالمو]</ref><ref>[https://kite.ir/blog/1642/%D8%BA%D8%B0%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%88%D9%81-%DA%A9%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86 غذاهای محلی کرمان-کایت]</ref>
| |
|
| |
| == مبارزات و مقاومت مردمی ==
| |
| کرمان سرزمین مقاومت و ایستادگی در برابر ظلم و ستم بوده و قهرمانانی همچون میرزا رضای کرمانی در پایان دادن به ستم دربار قاجار نقش جدی داشت. در جنبش مشروطیت نیز مردم و شخصیتهای برجسته این دیار با جانفشانی خود، نقش مهمی را در پیروزی انقلاب مشروطه ایفا کردند.
| |
|
| |
| === میرزا رضا کرمانی: ===
| |
| '''[[میرزارضا کرمانی|میرزا رضا کرمانی]]،''' (متولد ۱۲۲۶ خورشیدی کرمان – ۲۱ مرداد ۱۲۷۵ خورشیدی تهران) از شاگردان [[سید جمالالدین اسدآبادی]] بود که در روز ۱۲ اردیبهشت ۱۲۷۵ با کشتن [[ناصرالدین شاه|ناصرالدین شاه]] به ظلم و ستم دربار قاجار پایان داد. او ناصرالدین شاه را عامل ویرانی، عقبافتادگی و فقر و فلاکت ایران میدانست.
| |
|
| |
| === میرزا آقاخان کرمانی: ===
| |
| '''[[میرزا آقاخان کرمانی]]''' با نام اصلی میرزا عبدالحسین بردسیری (زادهی ۱۲۷۰ هق بردسیر کرمان/۱۸۹۶-۱۸۵۳م) از شخصیتهای مهم جنبش مشروطه، شاعر و نویسندهی نامدار و آزادیخواه و اصلاحگر دورهی ناصری است. پس از قتل ناصرالدین شاه توسط [[میرزارضا کرمانی|میرزا رضا کرمانی]]، دولت عثمانی میرزا آقاخان و دونفر دیگر شیخ احمد روحی، خبیر الملک، را که در زندان طرابوزان زندانی کردهبود به دولت ایران مسترد نمود. در سال ۱۳۱۴ هجری قمری مطابق یا ۱۷ ژوئیه ۱۸۹۶ میلادی، محمدعلی میرزا ولیعهد، این سه تن را در باغ شمال تبریز سربرید و سرها را پر از کاه کرده به تهران فرستادند.<ref>تاریخ مشروطه ایران نوشته احمد کسروی ص ۱۳۶</ref>
| |
|
| |
| === قتلعام۶۷ در کرمان: ===
| |
| در تابستان ۱۳۶۷، زندان کرمان شاهد کشتار دستهجمعی زندانیان سیاسی و مجاهد بود. [[هیئت مرگ]] در زندان کرمان فعال بود و دهها تن از زندانیان سیاسی را که بسیاری از آنان حکمشان پایان یافته بود و یا در حال گذراندن حبس بودند، بدون محاکمه اعدام کردند و آنها را مخفیانه در کرمان دفن کردند.<ref>[https://iranhrs.org/1988-prison-massacre-iran-human-rights-report/ قتلعام ۶۷؛ از فتوای خمینی تا جنایت علیه بشریت | روایت کامل اعدام هزاران زندانی سیاسی و مطالبه دادخواهی-کانون حقوق بشر]</ref><ref>[https://www.iranrights.org/ حقوق بشر ایران- بنیاد برومند]</ref>
| |
|
| |
| === قیام ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴: ===
| |
| کرمان و شهرهای این استان در قیامهای سراسری ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴ شاهد اعتراضات مردمی بودند. در اعتراضات سراسری دی ۱۴۰۴ مردم و کسبه بازار با پیوستن به تظاهراتی که در تمامی شهرهای [[ایران]] گسترش یافته بود اعتراض خود را به وضعیت نابسامان اقتصادی ابراز نمودند، اما نیروهای سرکوبگر رژیم، پاسخ تظاهرات مسالمتآمیز آنها را با تیرجنگی پاسخ داد و بسیاری از مردم را به شهادت رسانید.
| |
|
| |
| === مریم آروین وکیل دادگستری: ===
| |
| [[مریم آروین]] (متولد ۱۳۷۲ در سیرجان، درگذشته ۱۸ بهمن ۱۴۰۱) وکیل دادگستری و عضو کانون وکلای استان کرمان بود. او از دانشجویان ممتاز دانشگاه فردوسی مشهد بود که در ۲۵ سالگی وکیل شد و در ۲۸ سالگی دکترای تخصصی حقوق گرفت. اهل شعر و نویسندگی بود و رسالهای با عنوان «حقوق متهم در مراحل دادرسی با رویکرد فقهی» منتشر کرد.
| |
|
| |
| مریم، در سیرجان دفتر وکالت داشت، مدرس دانشگاه بود و پروندههای کودکان کار، بهزیستی و محرومان را رایگان پیگیری میکرد. در [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]] وکالت شماری از معترضان را پذیرفت، اما در جریان این پیگیریها بازداشت شد و حدود دو ماه پس از آزادی موقت بصورت مشکوکی درگذشت.
| |
|
| |
| مریم آروین نخستین معترضی نبود که پس از آزادی از زندان جان باخته است، بلکه معترضان دیگری مانند [[مهدی زارع اشکذری]] نیز بودند که پس از آزادی از زندان یا بهطرز مشکوکی جان باختهاند و یا دست به خودکشی زدهاند.
| |
|
| |
| === دانیال دیانی(دانشجوی حقوق): ===
| |
| [[دانیال دیانی|دانیال دیانی،]](متولد حدود ۱۳۸۰–۱۳۸۱، کرمان – شهادت۱۸ دی ۱۴۰۴، کرمان) دانشجوی رشته حقوق دانشگاه رازی کرمانشاه و یکی از شهیدان [[اعتراضات سراسری دی ۱۴۰۴]] بود. او اهل کرمان بود و در جریان اعتراضات مردمی این شهر هدف گلوله نیروهای سرکوبگر قرار گرفت و جان باخت.
| |
|
| |
| در این تظاهرات معترضان دیگری همچون: مهدی ایرانپور(مربی کیکبوکسینگ)، مرضیه کمالی(دانشجوی رشته پزشکی)، احسان طوفان(پدر یک دختر سه ساله)، محمدمهدی سالاری(دانشجوی نخبه سال آخر مهندسی برق)، محراب گلستانی(دانشآموز) و ... از مردم استان کرمان به شهادت رسیدند.
| |
|
| |
| واحدهای مقاومت:
| |
|
| |
| واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق در کرمان، رفسنجان و سیرجان فعالیتهای مستمری در زمینه نصب پوسترهای رهبران مقاومت و افشاگری جنایات رژیم داشتهاند.
| |
|
| |
| == منابع ==
| |