|
|
| (۲۰ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| {{Infobox settlement
| |
| | name = استان لرستان
| |
| | other_name = سرزمین لُرها — قلب زاگرس
| |
| | image_skyline = استان لرستان.jpg
| |
| | image_caption = استان لرستان — قلعه فلکالافلاک، خرمآباد
| |
| | pushpin_map = Iran
| |
| | map_caption = موقعیت استان لرستان در نقشه ایران
| |
| | subdivision_type = کشور
| |
| | subdivision_name = ایران
| |
| | seat_type = مرکز استان
| |
| | seat = خرمآباد
| |
| | blank_name = مساحت
| |
| | blank_info = ۲۸٬۲۹۴ کیلومتر مربع
| |
| | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)
| |
| | blank1_info = حدود ۱٫۸ میلیون نفر
| |
| | blank2_name = تعداد شهرستان
| |
| | blank2_info = ۱۱ (خرمآباد، بروجرد، دورود، الیگودرز، ازنا، کوهدشت، نورآباد، پلدختر و...)
| |
| | blank3_name = زبانها
| |
| | blank3_info = لری (لکی و بختیاری)، فارسی
| |
| | blank4_name = آب و هوا
| |
| | blank4_info = معتدل کوهستانی؛ زمستانهای سرد با بارش فراوان (۵۰۰ تا ۸۰۰ میلیمتر)
| |
| | blank5_name = قدمت تاریخی
| |
| | blank5_info = هزارههای پیش از تاریخ — مفرغهای لرستان (۲٬۶۰۰ تا ۳٬۰۰۰ سال پیش)
| |
| | blank6_name = رودخانههای مهم
| |
| | blank6_info = کشکان · سزار
| |
| | blank_name_sec1 = شمال
| |
| | blank_info_sec1 = استان همدان
| |
| | blank1_name_sec1 = جنوب
| |
| | blank1_info_sec1 = استان خوزستان
| |
| | blank2_name_sec1 = شرق
| |
| | blank2_info_sec1 = استانهای مرکزی و اصفهان
| |
| | blank3_name_sec1 = غرب
| |
| | blank3_info_sec1 = استانهای کرمانشاه و ایلام
| |
| | blank_name_sec2 = مفرغهای لرستان
| |
| | blank_info_sec2 = شاهکارهای فلزکاری باستانی — نگهداری در موزههای لوور، بریتیش میوزیم و متروپلیتن نیویورک
| |
| | blank1_name_sec2 = قلعه فلکالافلاک
| |
| | blank1_info_sec2 = دژ ۱۲ برجی ساسانی در خرمآباد — از شکوهمندترین بناهای تاریخی ایران
| |
| | blank2_name_sec2 = گردشگری طبیعی
| |
| | blank2_info_sec2 = آبشار بیشه · آبشار نوژیان · آبشار چکان · دریاچه گهر (نگین زاگرس) · تنگه شیرز · اشترانکوه
| |
| | blank3_name_sec2 = حکومتهای تاریخی
| |
| | blank3_info_sec2 = اتابکان لر بزرگ (خاندان فضلویه) · اتابکان لر کوچک — قرن ششم تا هشتم هجری
| |
| | blank4_name_sec2 = محصولات کشاورزی
| |
| | blank4_info_sec2 = گندم · جو · حبوبات
| |
| | blank5_name_sec2 = صنعت و معدن
| |
| | blank5_info_sec2 = سد و نیروگاه دز (دورود) · سیمان بروجرد و الیگودرز · فولاد · معادن سنگآهن، سرب و روی
| |
| | blank6_name_sec2 = صنایع دستی
| |
| | blank6_info_sec2 = گلیمبافی لرستانی · جاجیمبافی · نمدمالی · چوغابافی (پوشش سنتی مردان لر)
| |
| | blank7_name_sec2 = مفاخر
| |
| | blank7_info_sec2 = سردار اسعد بختیاری (فاتح تهران در مشروطه) · پرویز مشکاتیان (آهنگساز)
| |
| | blank8_name_sec2 = موسیقی
| |
| | blank8_info_sec2 = موسیقی لری با سهتار (تنبور) و دف · آوازهای مور و هوره
| |
| | blank9_name_sec2 = غذاهای محلی
| |
| | blank9_info_sec2 = کلهجوش · آبگوشت لرستانی (دیزی) · کشکینه · نان تنوری لُری · کباب بختیاری
| |
| | blank10_name_sec2 = عشایر
| |
| | blank10_info_sec2 = ایل بختیاری · ایلات لک — کوچ عشایر از دیدنیترین صحنههای زندگی عشایری ایران
| |
| | blank11_name_sec2 = منطقه زمانی
| |
| | blank11_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)
| |
| }}
| |
|
| |
|
| ''''''مقاله درحال ویرایش است'''
| |
|
| |
| '''استان لرستان''''''
| |
|
| |
| ────────────────────────────────────────────────────────────
| |
|
| |
| مرکز استان: خرمآباد
| |
|
| |
| مساحت: ۲۸,۲۹۴ کیلومتر مربع
| |
|
| |
| جمعیت: حدود ۱.۸ میلیون نفر (۱۴۰۰)
| |
|
| |
| شهرستانها: ۱۱ شهرستان (خرمآباد، بروجرد، دورود، الیگودرز، ازنا، کوهدشت، نورآباد، پلدختر و...)
| |
|
| |
| آب و هوا: معتدل کوهستانی؛ زمستانهای سرد با بارش فراوان
| |
|
| |
| زبان: لری (لکی و بختیاری)، فارسی
| |
|
| |
| == تاریخچه ==
| |
| لرستان سرزمین کهن لُرها — از اقوام اصیل ایرانی — در قلب رشتهکوه زاگرس است. تاریخ لرستان به هزارههای پیش از تاریخ بازمیگردد و مفرغهای لرستان از شاهکارهای هنر فلزکاری دنیای باستان هستند.
| |
|
| |
| مفرغهای لرستان — میراث جهانی:
| |
|
| |
| مفرغهای لرستان (Luristan Bronzes) مجموعهای منحصربهفرد از اشیای مفرغی هستند که در هزارههای دوم و اول پیش از میلاد (حدود ۲,۶۰۰ تا ۳,۰۰۰ سال پیش) ساخته شدهاند. این آثار شامل سنجاقهای تزئینی، خنجرها، دهنه اسبها و مجسمههایی با طرحهای حیوانی هستند که در موزههای بزرگ جهان (لوور پاریس، بریتیش میوزیم، متروپلیتن نیویورک) نگهداری میشوند.
| |
|
| |
| در دوره ماد و هخامنشی، لرستان بخشی از قلمرو مادها و سپس هخامنشیان بود. در دورههای اسلامی، حکومتهای محلی اتابکان لر بزرگ و لر کوچک قرنها بر این منطقه فرمان راندند.
| |
|
| |
| اتابکان لر بزرگ و کوچک:
| |
|
| |
| اتابکان لر بزرگ (خاندان فضلویه) از قرن ششم تا هشتم هجری در جنوب لرستان و اتابکان لر کوچک (خاندان حسنویه و خورشیدی) در شمال لرستان حکومت کردند. خرمآباد و بروجرد از مراکز مهم این حکومتها بودند.
| |
|
| |
| در دوره صفوی و قاجار، ایلات لُر (بختیاری و لک) نقش مهمی در تحولات سیاسی ایران داشتند. سردار اسعد بختیاری در فتح تهران و پیروزی مشروطه (۱۲۸۸) نقش کلیدی ایفا کرد.
| |
|
| |
| == جغرافیا و اقلیم ==
| |
| لرستان در غرب ایران و در قلب رشتهکوه زاگرس واقع شده است. استان کوهستانی و پر آبوهوای معتدل تا سرد دارد.
| |
|
| |
| قلعه فلکالافلاک:
| |
|
| |
| دژ فلکالافلاک (به معنای «آسمان آسمانها») در مرکز شهر خرمآباد بر فراز تپهای مشرف به شهر قرار دارد. پیشینه ساخت این قلعه ۱۲ برجی به دوره ساسانیان بازمیگردد و یکی از شکوهمندترین بناهای تاریخی ایران محسوب میشود.
| |
|
| |
| آبوهوا معتدل کوهستانی با بارش سالانه ۵۰۰ تا ۸۰۰ میلیمتر. زمستانها سرد با برف فراوان و تابستانها معتدل. رودخانههای کشکان و سزار از رودهای مهم استان هستند. آبشارهای بیشه، نوژیان و چکان از زیباترین آبشارهای ایران هستند.
| |
|
| |
| == اقتصاد و منابع ==
| |
| اقتصاد لرستان عمدتاً بر کشاورزی، دامداری و صنعت استوار است. گندم، جو و حبوبات محصولات اصلی زراعی هستند. دامداری — بهویژه پرورش گوسفند و بز — از ارکان اقتصاد عشایری و روستایی استان است.
| |
|
| |
| صنعت و معدن:
| |
|
| |
| سد و نیروگاه دز در دورود از بزرگترین سدهای برقآبی ایران است. صنایع سیمان بروجرد و الیگودرز، صنایع فولاد و معادن سنگآهن، سرب و روی از صنایع مهم استان هستند.
| |
|
| |
| گردشگری:
| |
|
| |
| قلعه فلکالافلاک، پل کشکان، آبشار بیشه، آبشار نوژیان، دریاچه گهر (لرستان)، تنگه شیرز و کوههای اشترانکوه از جاذبههای طبیعی و تاریخی استان هستند. دریاچه گهر — معروف به «نگین زاگرس» — یکی از زیباترین دریاچههای کوهستانی ایران است.
| |
|
| |
| صنایع دستی:
| |
|
| |
| گلیمبافی لرستانی، جاجیمبافی، نمدمالی و چوغابافی (پوشش سنتی مردان لر) از صنایع دستی سنتی و ارزشمند استان هستند.
| |
|
| |
| == فرهنگ و آداب و رسوم ==
| |
| فرهنگ لرستان از کهنترین فرهنگهای ایرانی است. زبان لری (شامل لکی و لری جنوبی) از زبانهای ایرانی جنوبغربی و نزدیک به فارسی میانه (پهلوی) است.
| |
|
| |
| === ۱. دهنه اسب (Horse Bit / Mors) ===
| |
| '''شماره اثر:''' AO 25002
| |
|
| |
| این شیء یک '''دهنه اسب از جنس مفرغ''' است که برای کنترل و هدایت اسب به کار میرفت. دهنههای اسب لرستان علاوه بر کاربرد نظامی و سوارهنظام، اغلب با نقوش هنری و نمادین ساخته میشدند که نشاندهنده مهارت فلزکاران لرستان در هزاره اول پیش از میلاد است. این اثر امروزه در موزه لوور ابوظبی نگهداری میشود.
| |
|
| |
| === ۲. تندیس انسانی مفرغی ===
| |
| '''شماره اثر:''' AO 20533
| |
|
| |
| این تندیس کوچک مفرغی، انسانی را با '''دستان افراشته''' به تصویر میکشد. باستانشناسان احتمال میدهند چنین پیکرههایی کاربرد آیینی یا نذری داشته و در نیایشگاهها یا آرامگاهها استفاده میشدهاند. سادگی فرم در کنار بیان نمادین، از ویژگیهای هنر مفرغهای لرستان است.
| |
|
| |
| === ۳. سطل یا جام مفرغی با سر شیر ===
| |
| '''شماره اثر:''' AO 27919
| |
|
| |
| این ظرف مفرغی از نوع '''سیتولا (Situla)''' است و در بخش پایینی آن '''سر شیر''' به صورت برجسته دیده میشود. شیر در فرهنگ ایران باستان نماد قدرت، نگهبانی و شجاعت بود و استفاده از آن بر روی ظروف ارزشمند، اهمیت و جایگاه ویژه این آثار را نشان میدهد. قدمت این اثر به حدود '''۹۰۰ تا ۷۰۰ پیش از میلاد''' میرسد.
| |
|
| |
| === ۴. علم یا نشان آیینی مفرغی (Standard) ===
| |
| '''شماره اثر:''' AO 20479
| |
|
| |
| این اثر یک '''علم یا نشان تشریفاتی''' است که دو بزکوهی روبهروی هم با شاخهای بلند و دو اژدها بر پشت آنها را نشان میدهد. چنین آثاری احتمالاً بر سر نیزه یا چوب نصب میشدند و در آیینهای مذهبی یا مراسم رسمی کاربرد داشتند. ترکیب بزکوهی و اژدها از مهمترین نمادهای اسطورهای هنر لرستان به شمار میرود.
| |
|
| |
| موسیقی لری:
| |
|
| |
| موسیقی لری با ساز سهتار (تنبور) و دف از غنیترین موسیقیهای ایران است. آوازهای «مور» و «هوره» از فرمهای اصیل آوازی لُرها هستند. سیاوش کامکار و علیرضا افتخاری از هنرمندان بزرگ با ریشه لرستانی هستند.
| |
|
| |
| مفاخر:
| |
|
| |
| سردار اسعد بختیاری (فاتح تهران در مشروطه)، میرزا کوچک خان لرستانیتبار، عبدالکریم کسمایی (ادیب)، و پرویز مشکاتیان (آهنگساز بزرگ ایرانی) از مفاخر لرستان و مناطق لرنشین هستند.
| |
|
| |
| آداب و رسوم:
| |
|
| |
| کوچ عشایر لر (ایل بختیاری و ایلات لک) از دیدنیترین صحنههای زندگی عشایری ایران است. مراسم عروسی لُری با موسیقی و رقص چوبازی (چوببازی) چند روز طول میکشد. مراسم سبزهگره در نوروز از آیینهای محلی لرستان است.
| |
|
| |
| غذاهای محلی:
| |
|
| |
| کلهجوش (آش کشک و سبزی)، آبگوشت لرستانی (دیزی)، کشکینه، نان تنوری لُری، شیربرنج و کباب بختیاری از غذاهای سنتی استان هستند.
| |
|
| |
| == مبارزات و مقاومت مردمی ==
| |
| لرستان سرزمین مقاومت و دلاوری بوده و مجاهدین خلق ایران در این استان نیز شهدا و مبارزان فراوانی داشتهاند.
| |
|
| |
| مسیر فروغ جاویدان:
| |
|
| |
| لرستان در مسیر عملیات فروغ جاویدان (۳ مرداد ۱۳۶۷) قرار داشت. ارتش آزادیبخش ملی ایران از مرزهای غربی وارد شد و تا عمق ۱۵۰ کیلومتری خاک ایران پیشروی کرد. بسیاری از رزمندگان مجاهد در این عملیات از مناطق لُرنشین بودند و در مسیر کرمانشاه-همدان دلاورانه جنگیدند.
| |
|
| |
| کشتار ۶۷ در لرستان:
| |
|
| |
| در تابستان ۱۳۶۷، زندانهای خرمآباد و بروجرد شاهد اعدام زندانیان مجاهد بودند. کمیسیونهای مرگ در استان لرستان نیز فعال بود و دهها تن از مجاهدین خلق لرستانی را بدون محاکمه اعدام کردند.
| |
|
| |
| قیام ۱۴۰۱ — لرستان قهرمان:
| |
|
| |
| لرستان در قیام سراسری ۱۴۰۱ از استانهای پیشتاز بود. شهر ازنا در لرستان یکی از کانونهای داغ اعتراضات بود و شهدای متعددی تقدیم کرد. از شهدای شناختهشده لرستان: شایان اسدالهی (۳۰ ساله، ازنا)، مصطفی فلاحی (۱۵ ساله — نوجوان شهید ازنا)، وهاب قائدی موسوی (۳۰ ساله، ازنا)، احمدرضا امانی (۲۷ ساله، ازنا)، امیرحسین خدایاریفرد (۲۶ ساله، کوهدشت)، امیرحسام خدایاریفرد (۲۶ ساله، کوهدشت)، و احد ابراهیمپور عبدلی (۳۵ ساله، نورآباد دلفان). مصطفی فلاحی تنها ۱۵ سال داشت — از جوانترین شهدای قیام سراسری.
| |
|
| |
| قیام دیماه ۱۴۰۴:
| |
|
| |
| خرمآباد و شهرهای لرستان در قیام دیماه ۱۴۰۴ نیز شاهد اعتراضات بازاریان و مردم بودند.
| |
|
| |
| واحدهای مقاومت:
| |
|
| |
| واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق در خرمآباد، بروجرد، دورود و کوهدشت فعالیتهای مستمری در زمینه نصب پوسترهای رهبران مقاومت و افشاگری جنایات رژیم داشتهاند.
| |