|
|
| (۲۶ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| {{Infobox settlement
| |
| | name = استان اردبیل
| |
| | other_name = زادگاه سلسله صفوی — سرزمین سبلان
| |
| | image_skyline = استان اردبیل.jpg
| |
| | image_caption = استان اردبیل — بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی
| |
| | pushpin_map = Iran
| |
| | map_caption = موقعیت استان اردبیل در نقشه ایران
| |
| | subdivision_type = کشور
| |
| | subdivision_name = ایران
| |
| | seat_type = مرکز استان
| |
| | seat = اردبیل
| |
| | blank_name = مساحت
| |
| | blank_info = ۱۷٬۸۰۰ کیلومتر مربع
| |
| | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)
| |
| | blank1_info = حدود ۱٫۳ میلیون نفر
| |
| | blank2_name = تعداد شهرستان
| |
| | blank2_info = ۱۰ (اردبیل، مشگین‌شهر، پارس‌آباد، خلخال، نمین، نیر، گِرمی و...)
| |
| | blank3_name = زبان‌ها
| |
| | blank3_info = ترکی آذربایجانی، تالشی، فارسی
| |
| | blank4_name = آب و هوا
| |
| | blank4_info = سرد و نیمه‌خشک؛ از سردترین شهرهای ایران (تا منفی ۳۳ درجه)، بارش برف سنگین
| |
| | blank5_name = قدمت تاریخی
| |
| | blank5_info = آرتاویل (شهر مقدس) در پارسی باستان — زادگاه صفویان
| |
| | blank6_name = تأسیس استان
| |
| | blank6_info = ۱۳۷۲ — جدا شده از آذربایجان شرقی
| |
| | blank_name_sec1 = شمال
| |
| | blank_info_sec1 = جمهوری آذربایجان (مرز بین‌المللی)
| |
| | blank1_name_sec1 = جنوب
| |
| | blank1_info_sec1 = استان زنجان
| |
| | blank2_name_sec1 = شرق
| |
| | blank2_info_sec1 = استان گیلان
| |
| | blank3_name_sec1 = غرب
| |
| | blank3_info_sec1 = استان آذربایجان شرقی
| |
| | blank_name_sec2 = بقعه شیخ صفی‌الدین (یونسکو ۲۰۱۰)
| |
| | blank_info_sec2 = خانقاه و آرامگاه شیخ صفی‌الدین اردبیلی — گنبد الله‌الله، چینی‌خانه و کتابخانه تاریخی
| |
| | blank1_name_sec2 = شیخ صفی‌الدین و صفویان
| |
| | blank1_info_sec2 = شیخ صفی‌الدین اردبیلی بنیان‌گذار طریقت صفویه — نوه‌اش شاه اسماعیل در ۱۵۰۱ سلسله صفوی را تأسیس کرد
| |
| | blank2_name_sec2 = کوه سبلان
| |
| | blank2_info_sec2 = ۴٬۸۱۱ متر — سومین قله بلند ایران — آتشفشان خاموش با دریاچه آتشفشانی در قله
| |
| | blank3_name_sec2 = چشمه‌های آب‌گرم سرعین
| |
| | blank3_info_sec2 = پربازدیدترین مقصد گردشگری سلامت ایران
| |
| | blank4_name_sec2 = عسل سبلان
| |
| | blank4_info_sec2 = از مرغوب‌ترین عسل‌های ایران و جهان — مراتع گل‌های وحشی سبلان
| |
| | blank5_name_sec2 = قالی اردبیل
| |
| | blank5_info_sec2 = شهرت جهانی — قالی معروف اردبیل در موزه ویکتوریا و آلبرت لندن — از گران‌ترین قالی‌های جهان
| |
| | blank6_name_sec2 = گردشگری
| |
| | blank6_info_sec2 = دریاچه نئور · جنگل فندقلوی · دریاچه شورابیل · بازار سنتی اردبیل
| |
| | blank7_name_sec2 = کشاورزی و دامداری
| |
| | blank7_info_sec2 = سیب‌زمینی · گندم · جو · حبوبات — پرورش گوسفند و گاو
| |
| | blank8_name_sec2 = صنایع دستی
| |
| | blank8_info_sec2 = قالی‌بافی · جوراب‌بافی · نمدمالی · سفالگری
| |
| | blank9_name_sec2 = مفاخر
| |
| | blank9_info_sec2 = شیخ صفی‌الدین اردبیلی · شاه اسماعیل صفوی (بنیان‌گذار ایران مدرن) · نسیمی (شاعر بزرگ ترک‌زبان)
| |
| | blank10_name_sec2 = غذاهای محلی
| |
| | blank10_info_sec2 = آش دوغ اردبیلی (مشهورترین آش ایران) · دولمه · بالیق · کوفته تبریزی · حلوای اردبیلی
| |
| | blank11_name_sec2 = آداب و رسوم
| |
| | blank11_info_sec2 = چهارشنبه‌سوری پرشور · شعرخوانی آذری · نخل‌گردانی عاشورا
| |
| | blank12_name_sec2 = منطقه زمانی
| |
| | blank12_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)
| |
| }}
| |
|
| |
|
| '''مقاله درحال ویرایش است'''
| |
|
| |
| '''استان اردبیل'''
| |
|
| |
| ────────────────────────────────────────────────────────────
| |
|
| |
| ⬛ مرکز استان: اردبیل
| |
|
| |
| ⬛ مساحت: ۱۷,۸۰۰ کیلومتر مربع
| |
|
| |
| ⬛ جمعیت: حدود ۱.۳ میلیون نفر (۱۴۰۰)
| |
|
| |
| ⬛ شهرستان‌ها: ۱۰ شهرستان (اردبیل، مشگین‌شهر، پارس‌آباد، خلخال، نمین، نیر، گِرمی و...)
| |
|
| |
| ⬛ آب و هوا: سرد و نیمه‌خشک؛ زمستان‌های بسیار سرد
| |
|
| |
| ⬛ زبان: ترکی آذربایجانی، تالشی، فارسی
| |
|
| |
| ────────────────────────────────────────────────────────────
| |
|
| |
| == تاریخچه ==
| |
| اردبیل — زادگاه سلسله صفوی — از شهرهای تاریخی و مذهبی مهم ایران است. نام اردبیل از «آرتاویل» (شهر مقدس) در پارسی باستان گرفته شده.
| |
|
| |
| شیخ صفی‌الدین و صفویان:
| |
|
| |
| شیخ صفی‌الدین اردبیلی (۶۵۰-۷۳۵ هجری) عارف بزرگ و بنیان‌گذار سلسله صفوی بود. خانقاه و آرامگاه او در اردبیل — که میراث جهانی یونسکو شده — مرکز طریقت صفویه بود. از نوادگان شیخ صفی، شاه اسماعیل صفوی برخاست و در سال ۹۰۷ هجری (۱۵۰۱ میلادی) سلسله صفوی را تأسیس کرد — ایران را متحد ساخت، تشیع را رسمی کرد و مرزهای ایران مدرن را شکل داد.
| |
|
| |
| مجموعه بازار اردبیل — میراث جهانی:
| |
|
| |
| مجموعه خانقاه و بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی در سال ۱۳۸۹ (۲۰۱۰) به فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد. این مجموعه شامل گنبد الله‌الله (با کاشی‌کاری بی‌نظیر)، چینی‌خانه (محل نگهداری چینی‌های چینی هدیه‌شده) و کتابخانه تاریخی است.
| |
|
| |
| اردبیل در جنگ‌های ایران و عثمانی آسیب‌های فراوانی دید. در جنگ‌های ایران و روسیه، عهدنامه ترکمنچای بخش‌هایی از اردبیل را تحت تأثیر قرار داد. در دوره پهلوی، اردبیل بخشی از آذربایجان شرقی بود و در سال ۱۳۷۲ به استان مستقل تبدیل شد.
| |
|
| |
| == جغرافیا و اقلیم ==
| |
| اردبیل در شمال‌غربی ایران و در دامنه کوه سبلان واقع شده. استان از شمال با جمهوری آذربایجان مرز مشترک دارد.
| |
|
| |
| سبلان — کوه مقدس:
| |
|
| |
| کوه سبلان (سلطان ساوالان) با ارتفاع ۴,۸۱۱ متر سومین قله بلند ایران و آتشفشان خاموش است. دریاچه آتشفشانی قله سبلان یکی از مرتفع‌ترین دریاچه‌های ایران است. چشمه‌های آب‌گرم سبلان (سرعین) از معروف‌ترین چشمه‌های آب‌گرم ایران هستند.
| |
|
| |
| آب‌وهوای اردبیل بسیار سرد است — یکی از سردترین شهرهای ایران با دمای زمستانه تا منفی ۳۳ درجه. بارش سالانه ۳۰۰ تا ۵۰۰ میلی‌متر و بارش برف سنگین.
| |
|
| |
| شورابیل:
| |
|
| |
| دریاچه شورابیل در مرکز شهر اردبیل یک دریاچه آب‌شور طبیعی است که پارک ملی اطراف آن از تفریحگاه‌های مهم شهر است.
| |
|
| |
| == اقتصاد و منابع ==
| |
| اقتصاد اردبیل بر کشاورزی، دامداری، گردشگری و صنایع دستی استوار است.
| |
|
| |
| عسل اردبیل — عسل سبلان:
| |
|
| |
| عسل سبلان از مرغوب‌ترین عسل‌های ایران و جهان است. مراتع سبلان با گل‌های وحشی متنوع، عسلی طبیعی و خوش‌عطر تولید می‌کنند. اردبیل یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان عسل ایران است.
| |
|
| |
| کشاورزی و دامداری:
| |
|
| |
| سیب‌زمینی، گندم، جو و حبوبات محصولات اصلی زراعی هستند. دامداری — به‌ویژه پرورش گوسفند و گاو — از ارکان اقتصاد روستایی و عشایری استان است.
| |
|
| |
| گردشگری:
| |
|
| |
| چشمه‌های آب‌گرم سرعین (پربازدیدترین مقصد گردشگری سلامت ایران)، بقعه شیخ صفی‌الدین (یونسکو)، قله سبلان، دریاچه نئور، جنگل فندقلوی و بازار سنتی اردبیل از جاذبه‌ها هستند.
| |
|
| |
| صنایع دستی:
| |
|
| |
| قالی‌بافی اردبیل شهرت جهانی دارد — قالی «اردبیل» (بافته‌شده حدود ۱۵۰ سال پیش) در موزه ویکتوریا و آلبرت لندن نگهداری می‌شود و از گران‌ترین قالی‌های جهان است. جوراب‌بافی، نمدمالی و سفالگری از صنایع دستی محلی هستند.
| |
|
| |
| == فرهنگ و آداب و رسوم ==
| |
| فرهنگ اردبیل ترکیبی از فرهنگ ترکی آذربایجانی و ایرانی است. اردبیل به‌دلیل بقعه شیخ صفی‌الدین از شهرهای مذهبی مهم ایران محسوب می‌شود.
| |
|
| |
| مفاخر:
| |
|
| |
| شیخ صفی‌الدین اردبیلی (بنیان‌گذار صفوی)، شاه اسماعیل صفوی (بنیان‌گذار ایران مدرن)، حسن مقدم (نمایشنامه‌نویس) و نسیمی (شاعر بزرگ ترک‌زبان) از مفاخر اردبیل هستند.
| |
|
| |
| غذاهای محلی:
| |
|
| |
| آش دوغ اردبیلی (مشهورترین آش ایران)، بالیق (ماهی محلی)، دولمه، کوفته تبریزی و حلوای اردبیلی از غذاهای سنتی استان هستند.
| |
|
| |
| آداب و رسوم:
| |
|
| |
| نوروز در اردبیل با چهارشنبه‌سوری پرشور، شعرخوانی آذری و سفره هفت‌سین برگزار می‌شود. مراسم عاشورا با نخل‌گردانی و سینه‌زنی از آیین‌های مهم هستند.
| |
|
| |
| == مبارزات و مقاومت مردمی ==
| |
| اردبیل سرزمین مبارزه و ایستادگی بوده و مجاهدین خلق در این استان نیز فعالیت و شهدا داشته‌اند.
| |
|
| |
| فدائیان و مجاهدین در اردبیل:
| |
|
| |
| اردبیل از سال‌های پیش از انقلاب شاهد فعالیت نیروهای مبارز بود. سازمان مجاهدین خلق پس از انقلاب در اردبیل فعالیت سیاسی گسترده‌ای داشت و هواداران زیادی در بین جوانان و دانشجویان اردبیلی جذب کرد. پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ سرکوب شدید آغاز شد و بسیاری دستگیر، زندانی و اعدام شدند.
| |
|
| |
| کشتار ۶۷ در اردبیل:
| |
|
| |
| در تابستان ۱۳۶۷، زندان اردبیل شاهد اعدام زندانیان مجاهد بود. کمیسیون مرگ در اردبیل فعال بود و تعدادی از زندانیان مجاهد بدون محاکمه اعدام شدند.
| |
|
| |
| قیام ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴:
| |
|
| |
| اردبیل و مشگین‌شهر در قیام‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴ شاهد اعتراضات بودند. اردبیل در قیام دی‌ماه ۱۴۰۴ از شهرهای فعال بود و بازاریان به اعتصاب پیوستند.
| |
|
| |
| واحدهای مقاومت:
| |
|
| |
| واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق در اردبیل و مشگین‌شهر فعالیت‌های مستمری در زمینه نصب پوسترهای رهبران مقاومت و افشاگری جنایات رژیم داشته‌اند.
| |