|
|
| (۲۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| {{Infobox settlement
| |
| | name = استان کرمانشاه
| |
| | other_name = دروازه غربی ایران
| |
| | image_skyline = استان کرمانشاه.jpg
| |
| | image_caption = استان کرمانشاه — طاق بستان
| |
| | pushpin_map = Iran
| |
| | map_caption = موقعیت استان کرمانشاه در نقشه ایران
| |
| | subdivision_type = کشور
| |
| | subdivision_name = ایران
| |
| | seat_type = مرکز استان
| |
| | seat = کرمانشاه
| |
| | blank_name = مساحت
| |
| | blank_info = ۲۴٬۹۹۸ کیلومتر مربع
| |
| | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)
| |
| | blank1_info = حدود ۲ میلیون نفر
| |
| | blank2_name = تعداد شهرستان
| |
| | blank2_info = ۱۴ (کرمانشاه، اسلامآباد غرب، سرپل ذهاب، پاوه، کنگاور، صحنه، سنقر، هرسین، جوانرود و...)
| |
| | blank3_name = زبانها
| |
| | blank3_info = کردی (کلهری و سورانی)، فارسی، لکی
| |
| | blank4_name = آب و هوا
| |
| | blank4_info = کوهستانی و سرد در شمال؛ نیمهگرمسیری در جنوب (بارش ۳۰۰ تا ۸۰۰ میلیمتر)
| |
| | blank5_name = قدمت سکونت
| |
| | blank5_info = بیش از ۳۰٬۰۰۰ سال (غارهای بیستون و دواشکفت)
| |
| | blank6_name = کوههای مهم
| |
| | blank6_info = پراو و شاهو (رشتهکوه زاگرس)
| |
| | blank7_name = مرز بینالمللی
| |
| | blank7_info = عراق (از غرب)
| |
| | blank_name_sec1 = شمال
| |
| | blank_info_sec1 = استان کردستان
| |
| | blank1_name_sec1 = جنوب
| |
| | blank1_info_sec1 = استان ایلام
| |
| | blank2_name_sec1 = شرق
| |
| | blank2_info_sec1 = استانهای همدان و لرستان
| |
| | blank3_name_sec1 = غرب
| |
| | blank3_info_sec1 = عراق
| |
| | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو
| |
| | blank_info_sec2 = کتیبه بیستون (داریوش بزرگ، ۵۱۵ پ.م — به سه زبان فارسی باستان، ایلامی و بابلی)
| |
| | blank1_name_sec2 = آثار تاریخی
| |
| | blank1_info_sec2 = طاق بستان (هنر ساسانی) · معبد آناهیتا (کنگاور، دوره اشکانی) · غار قوریقلعه (طولانیترین غار آبی آسیا)
| |
| | blank2_name_sec2 = محصولات کشاورزی
| |
| | blank2_info_sec2 = گندم · جو · نخود · عدس
| |
| | blank3_name_sec2 = صنعت
| |
| | blank3_info_sec2 = پالایشگاه نفت · پتروشیمی · سیمان · صنایع غذایی · تجارت مرزی (خسروی و پرویزخان)
| |
| | blank4_name_sec2 = دامداری و عشایر
| |
| | blank4_info_sec2 = ایلات کلهر، گوران و سنجابی · لبنیات محلی · عسل کوهستانی
| |
| | blank5_name_sec2 = مفاخر
| |
| | blank5_info_sec2 = بابا طاهر عریان (شاعر قرن پنجم) · میرزا عبدالقادر گوران (شاعر کُرد) · حافظ ابرو (مورخ تیموری)
| |
| | blank6_name_sec2 = موسیقی
| |
| | blank6_info_sec2 = موسیقی کلهری با ساز تنبور · مراسم جامخانه اهل حق
| |
| | blank7_name_sec2 = غذاهای محلی
| |
| | blank7_info_sec2 = دنگکباب · خورشت خلال بادام · نان برنجی کرمانشاهی · آشدانه · شلهزرد
| |
| | blank8_name_sec2 = گردشگری طبیعی
| |
| | blank8_info_sec2 = غار قوریقلعه · دریاچه سرآبلشگرخان · آبشار بیستون · پاوه و نوسود
| |
| | blank9_name_sec2 = منطقه زمانی
| |
| | blank9_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)
| |
| }}
| |
|
| |
|
|
| |
| استان کرمانشاه
| |
|
| |
| ────────────────────────────────────────────────────────────
| |
|
| |
| ⬛ مرکز استان: کرمانشاه
| |
|
| |
| ⬛ مساحت: ۲۴,۹۹۸ کیلومتر مربع
| |
|
| |
| ⬛ جمعیت: حدود ۲ میلیون نفر (۱۴۰۰)
| |
|
| |
| ⬛ شهرستانها: ۱۴ شهرستان (کرمانشاه، اسلامآباد غرب، سرپل ذهاب، پاوه، کنگاور، صحنه، سنقر، هرسین، جوانرود و...)
| |
|
| |
| ⬛ آب و هوا: کوهستانی و سرد در شمال؛ نیمهگرمسیری در جنوب
| |
|
| |
| ⬛ زبان: کردی (کلهری و سورانی)، فارسی، لکی
| |
|
| |
| ────────────────────────────────────────────────────────────
| |
|
| |
| == تاریخچه ==
| |
| کرمانشاه یکی از کهنترین استانهای ایران با پیشینهای بیش از ۳۰,۰۰۰ ساله است. غارهای بیستون و غار دواشکفت از قدیمیترین محلهای سکونت انسان در خاورمیانه هستند.
| |
|
| |
| کتیبه بیستون:
| |
|
| |
| کتیبه بیستون (میراث جهانی یونسکو) مهمترین کتیبه هخامنشی و یکی از مهمترین اسناد تاریخی جهان است. داریوش بزرگ در ۵۱۵ پیش از میلاد این کتیبه را به سه زبان (فارسی باستان، ایلامی و بابلی) بر صخره کوه بیستون حک کرد. این کتیبه کلید رمزگشایی خط میخی بود.
| |
|
| |
| طاق بستان در کرمانشاه از شاهکارهای هنر سنگتراشی ساسانی است. نقشبرجستههای شکار خسرو پرویز و سوارکار ساسانی از زیباترین آثار هنری دوره ساسانی هستند.
| |
|
| |
| کنگاور — معبد آناهیتا:
| |
|
| |
| معبد آناهیتا در کنگاور یکی از بزرگترین بناهای سنگی ایران باستان و مربوط به دوره سلوکی-اشکانی (قرن سوم پیش از میلاد) است. این معبد به ایزدبانوی آب — آناهیتا — تقدیم شده و ستونهای عظیم آن شبیه به پارتنون یونان است.
| |
|
| |
| زلزله ۱۳۹۶ سرپل ذهاب:
| |
|
| |
| در ۲۱ آبان ۱۳۹۶ (نوامبر ۲۰۱۷)، زلزله ۷.۳ ریشتری سرپل ذهاب بیش از ۶۲۰ نفر را کشت و ویرانی گستردهای به بار آورد. رسوایی مسکن مهر — ساختمانهایی که دولت ساخته بود و مانند کارتن فروریختند — نشاندهنده فساد ساختاری رژیم بود.
| |
|
| |
| == جغرافیا و اقلیم ==
| |
| کرمانشاه در غرب ایران و در قلب رشتهکوههای زاگرس واقع شده و از غرب با عراق هممرز است. کوههای پراو و شاهو از بلندترین قلههای زاگرس در این منطقه هستند. غار قوریقلعه (طولانیترین غار آبی آسیا) از شگفتیهای طبیعی کرمانشاه است.
| |
|
| |
| آبوهوای استان متنوع است: شمال کوهستانی و سرد، مرکز معتدل، و جنوب نیمهگرمسیری. بارش سالانه بین ۳۰۰ تا ۸۰۰ میلیمتر متغیر است.
| |
|
| |
| گردشگری طبیعی:
| |
|
| |
| غار قوریقلعه طولانیترین غار آبی آسیا با بیش از ۱۲ کیلومتر طول شناختهشده است. دریاچه سرآبلشگرخان (نوسود)، آبشار بیستون و چشمههای آبگرم تازهآباد از جاذبههای طبیعی هستند. پاوه و نوسود با طبیعت بکر کوهستانی و فرهنگ هورامی از مقاصد گردشگری محبوب هستند.
| |
|
| |
| == اقتصاد و منابع ==
| |
| کشاورزی محور اصلی اقتصاد کرمانشاه است. گندم، جو، نخود و عدس محصولات عمده هستند. کرمانشاه یکی از بزرگترین تولیدکنندگان گندم در ایران است.
| |
|
| |
| صنایع مهم شامل پالایشگاه نفت کرمانشاه، صنایع پتروشیمی، سیمان و صنایع غذایی هستند. تجارت مرزی با عراق از طریق پایانههای خسروی و پرویزخان نقش مهمی در اقتصاد استان دارد.
| |
|
| |
| دامداری و عشایر:
| |
|
| |
| کرمانشاه از مراکز مهم دامداری ایران است. عشایر کلهر، گوران و سنجابی از ایلات بزرگ منطقه هستند که هنوز بخشی از آنها زندگی نیمهکوچنشینی دارند. تولید لبنیات محلی، روغن حیوانی و عسل کوهستانی از فعالیتهای اقتصادی مهم هستند.
| |
|
| |
| == فرهنگ و آداب و رسوم ==
| |
| فرهنگ کرمانشاه آمیزهای از فرهنگهای کُردی، لکی و فارسی است. این ترکیب فرهنگی منحصربهفرد، کرمانشاه را به یکی از غنیترین استانهای فرهنگی ایران تبدیل کرده است.
| |
|
| |
| مفاخر ادبی:
| |
|
| |
| کرمانشاه زادگاه بابا طاهر عریان (همدانی) — شاعر قرن پنجم هجری که دوبیتیهایش به لهجه لری از عاشقانهترین اشعار فارسی هستند — محسوب میشود. میرزا عبدالقادر گوران — شاعر بزرگ کُرد — و حافظ ابرو از مورخان بزرگ دوره تیموری نیز از مفاخر کرمانشاه هستند.
| |
|
| |
| موسیقی کرمانشاهی — بهویژه موسیقی کلهری با ساز تنبور — از گنجینههای موسیقی ایران است. مراسم جامخانه اهل حق با نوای تنبور از مراسم آیینی مهم منطقه است.
| |
|
| |
| غذاهای محلی:
| |
|
| |
| دنگکباب کرمانشاهی، خورشت خلال بادام، آشدانه کرمانشاهی، نان بیرونبُر (نان تنوری محلی)، شیرینی نان برنجی کرمانشاهی (معروف در سراسر ایران) و شلهزرد از غذاها و شیرینیهای محلی هستند.
| |
|
| |
| == مبارزات و مقاومت مردمی ==
| |
| کرمانشاه از کانونهای اصلی مقاومت سازمان مجاهدین خلق و مبارزات مردمی علیه رژیم آخوندی بوده است.
| |
|
| |
| سرکوب مناطق کُردنشین کرمانشاه:
| |
|
| |
| پس از انقلاب ۱۳۵۷، رژیم خمینی مناطق کُردنشین کرمانشاه — بهویژه پاوه، جوانرود و روانسر — را هدف حملات نظامی قرار داد. در مرداد ۱۳۵۸، سپاه پاسداران با بمباران هوایی و حمله زمینی به پاوه حمله کرد. صادق خلخالی در کرمانشاه نیز مانند کردستان بدون محاکمه اعدامها صادر کرد. مقاومت مسلحانه پیشمرگان حزب دموکرات و کومله در مناطق کوهستانی پاوه، نوسود و جوانرود سالها ادامه داشت.
| |
|
| |
| مقاومت جبهههای کردی در کرمانشاه:
| |
|
| |
| جبهههای مسلح کُردی — حزب دموکرات کردستان ایران و سازمان کومله — در مناطق کوهستانی کرمانشاه نیز فعال بودند. پیشمرگان این جبههها در کوههای شاهو، هورامان و مناطق مرزی پاوه و نوسود با نیروهای سپاه پاسداران درگیر بودند. رژیم برای سرکوب این مقاومت، روستاهای بسیاری را بمباران و تخلیه کرد.
| |
|
| |
| شهدای مجاهد کرمانشاه در قیام دی ۱۴۰۴:
| |
|
| |
| کرمانشاه از خونینترین شهرهای قیام دیماه ۱۴۰۴ بود. سازمان مجاهدین خلق اسامی شهدای مجاهد قیام را منتشر کرد: مجاهد شهید یاسین میرزایی قلعهزنجیری (دانشجو، شهادت ۱۸ دی در کرمانشاه)، مجاهد شهید رضا قنبری (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، مجاهد شهید رسول کدیوریان (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، و مجاهد شهید رضا کدیوریان (کارگر ۲۰ ساله، ۱۳ دی). دهها شهید دیگر از کرمانشاه و اسلامآباد غرب نیز در این قیام به شهادت رسیدند.
| |
|
| |
| کشتار ۶۷ در کرمانشاه:
| |
|
| |
| زندانهای کرمانشاه در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان سیاسی — عمدتاً مجاهدین خلق — بودند. بسیاری از زندانیان مجاهد کرمانشاهی که حکمشان پایان یافته بود نیز در کمیسیونهای مرگ اعدام شدند.
| |
|
| |
| قیامهای سراسری:
| |
|
| |
| کرمانشاه در قیامهای دی ۱۳۹۶، آبان ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱ از شهرهای پیشتاز بود. در قیام ۱۴۰۱ (زن، زندگی، آزادی)، مردم کرمانشاه و اسلامآباد غرب با شجاعت بینظیر به خیابانها آمدند و نیروهای سرکوبگر با خشونت شدید با آنها برخورد کردند.
| |
|
| |
| واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق:
| |
|
| |
| واحدهای مقاومت مجاهدین در کرمانشاه، اسلامآباد غرب، پاوه و سرپل ذهاب فعالیتهای مستمری در زمینه نصب پوسترهای مسعود و مریم رجوی و افشاگری جنایات رژیم داشتهاند.
| |
|
| |
| == منابع ==
| |