کاربر:Hamidreza۳/صفحه تمرین: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
پرش به ناوبری پرش به جستجو
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
Hamidreza (بحث | مشارکت‌ها)
۱٬۴۲۹ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
Hamidreza (بحث | مشارکت‌ها)
۱٬۴۲۹ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۱۰ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
{{Infobox settlement
{{Infobox settlement
| name                    = استان گیلان
| name                    = استان کردستان
| other_name              = سبز و دلفریب
| other_name              = سرزمین کُردها
| image_skyline          = خانه میرزا کوچک‌خان جنگلی.jpg
| image_skyline          = استان کردستان.jpg
| image_caption          = استان گیلان — رشت
| image_caption          = استان کردستان — سنندج
| pushpin_map            = Iran
| pushpin_map            = Iran
| map_caption            = موقعیت استان گیلان در نقشه ایران
| map_caption            = موقعیت استان کردستان در نقشه ایران
| subdivision_type        = کشور
| subdivision_type        = کشور
| subdivision_name        = ایران
| subdivision_name        = ایران
| seat_type              = مرکز استان
| seat_type              = مرکز استان
| seat                    = رشت (شهر باران · شهر خلاق خوراک یونسکو ۲۰۱۵)
| seat                    = سنندج
| established_title      = جایگاه تاریخی
| established_date        = زادگاه جنبش جنگل · دروازه تمدن مدرن ایران
| blank_name              = مساحت
| blank_name              = مساحت
| blank_info              = ۱۴٬۰۴۴ کیلومتر مربع
| blank_info              = ۲۹٬۱۳۷ کیلومتر مربع
| blank1_name            = جمعیت (۱۳۹۵)
| blank1_name            = جمعیت (۱۴۰۰)
| blank1_info            = ۲٬۵۳۰٬۶۹۶ نفر (دهمین استان پرجمعیت)
| blank1_info            = حدود ۱٫۶ میلیون نفر
| blank2_name            = تعداد شهرستان
| blank2_name            = تعداد شهرستان
| blank2_info            = ۱۶
| blank2_info            = ۱۰ (سنندج، سقز، مریوان، بانه، قروه، کامیاران، بیجار، دیواندره، دهگلان، سروآباد)
| blank3_name            = زبان‌ها
| blank3_name            = زبان‌ها
| blank3_info            = گیلکی، تالشی، فارسی
| blank3_info            = کردی (سورانی و کلهری)، فارسی
| blank4_name            = ارتفاع مرکز استان
| blank4_name            = آب و هوا
| blank4_info            = حدود ۵ متر زیر سطح دریا
| blank4_info            = کوهستانی سرد؛ زمستان‌های سخت با بارش برف سنگین، تابستان‌های معتدل
| blank5_name            = بلندترین نقطه
| blank5_name            = قدمت تاریخی
| blank5_info            = قله سماموس (۳٬۷۰۱ متر)
| blank5_info            = چندهزار ساله — پیشینه مادها (حدود ۷۰۰ پ.م)
| blank6_name            = آب و هوا
| blank6_name            = رودخانه‌های مهم
| blank6_info            = معتدل و مرطوب — بیشترین بارش ایران (تا ۲٬۰۰۰ میلی‌متر سالانه)
| blank6_info            = سیروان (سیمره) · قزل‌اوزن
| blank7_name            = رودخانه‌ها
| blank7_name            = مرز بین‌المللی
| blank7_info            = سفیدرود · شفارود · حویق · سیاهرود
| blank7_info            = عراق (از غرب)
| blank_name_sec1        = شمال
| blank_name_sec1        = شمال
| blank_info_sec1        = دریای خزر و جمهوری آذربایجان (آستارا)
| blank_info_sec1        = استان آذربایجان غربی
| blank1_name_sec1        = غرب
| blank1_name_sec1        = جنوب
| blank1_info_sec1        = استان اردبیل
| blank1_info_sec1        = استان کرمانشاه
| blank2_name_sec1        = جنوب
| blank2_name_sec1        = شرق
| blank2_info_sec1        = استان‌های زنجان و قزوین
| blank2_info_sec1        = استان‌های همدان و زنجان
| blank3_name_sec1        = شرق
| blank3_name_sec1        = غرب
| blank3_info_sec1        = استان مازندران
| blank3_info_sec1        = عراق
| blank_name_sec2        = میراث جهانی یونسکو
| blank_name_sec2        = میراث جهانی یونسکو
| blank_info_sec2        = جنگل‌های هیرکانی (ثبت ۲۰۱۹) — قدمت ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال
| blank_info_sec2        = هورامان (اورامانات) — ثبت ۱۴۰۰ — معماری پلکانی روستاهای اورامان تخت و هجیج
| blank1_name_sec2        = جاذبه‌های برجسته
| blank1_name_sec2        = آثار تاریخی
| blank1_info_sec2        = تالاب انزلی (رامسر ۱۹۷۵) · قلعه رودخان · ماسوله · بندر انزلی · آبشار ویسادار · مزارع چای لاهیجان
| blank1_info_sec2        = قلعه زیویه (سقز، قرن هفتم پ.م) · خانه خسروآباد (سنندج، قاجار)
| blank2_name_sec2        = محصولات کشاورزی
| blank2_name_sec2        = گردشگری طبیعی
| blank2_info_sec2        = برنج (هاشمی، صدری، طارم) · چای · زیتون · توتون · مرکبات · ابریشم
| blank2_info_sec2        = دریاچه زریبار (مریوان) · آبشار شلماش · جنگل‌های بلوط زاگرس
| blank3_name_sec2        = صنایع
| blank3_name_sec2        = محصولات کشاورزی
| blank3_info_sec2        = فولاد رشت · نانوداروهای ضدسرطان · صنایع غذایی · چوب و کاغذ
| blank3_info_sec2        = گندم · جو · نخود · عدس · توتون · گردو
| blank4_name_sec2        = بندر اصلی
| blank4_name_sec2        = عسل
| blank4_info_sec2        = بندر انزلی (مهم‌ترین بندر ایرانی در دریای خزر)
| blank4_info_sec2        = عسل طبیعی کوهستانی مریوان و سقز — از مرغوب‌ترین عسل‌های ایران
| blank5_name_sec2        = غذاهای معروف
| blank5_name_sec2        = صنایع دستی
| blank5_info_sec2        = میرزاقاسمی · باقلاقاتق · فسنجان · آلوچه‌شکم‌پُر · اشپل · رشته‌خوشکار
| blank5_info_sec2        = گلیم‌بافی کردی · گیوه‌بافی سنندج · سوزن‌دوزی کردی · جاجیم‌بافی · منبت‌کاری
| blank6_name_sec2        = چهره تاریخی
| blank6_name_sec2        = موسیقی و رقص
| blank6_info_sec2        = میرزا کوچک‌خان جنگلی — رهبر جنبش جنگل (۱۲۹۶-۱۳۰۰ شمسی)
| blank6_info_sec2        = آوازهای حماسی و عاشقانه کردی · رقص هه‌لپه‌رکی · موسیقی هورامی · مراسم پیرشالیار
| blank7_name_sec2        =  
| blank7_name_sec2        = غذاهای محلی
| blank7_info_sec2        =  
| blank7_info_sec2        = دنده‌کباب کردی · دلمه‌برگ مو · کشکینه · نان تیری · حلوای شیره
| blank8_name_sec2        = شهدای مقاومت
| blank8_name_sec2        = پوشش سنتی
| blank8_info_sec2        = علی الوندپور · مهناز یوسف‌زاده · حسن آزاده · شهریار رضایی و ده‌ها شهید کشتار ۶۷
| blank8_info_sec2        = کلاش · شلوار و جلیقه پشمی · دستار (مردان) · پولک‌دوزی رنگارنگ (زنان)
| blank9_name_sec2        = منطقه زمانی
| blank9_name_sec2        = منطقه زمانی
| blank9_info_sec2        = به وقت ایران (+۳:۳۰)
| blank9_info_sec2        = به وقت ایران (+۳:۳۰)
}}
}}


'''مقاله درحال ویرایش است'''
استان کردستان
 
'''استان گیلان'''
 
'''سبز و دلفریب'''


────────────────────────────────────────────────────────────
────────────────────────────────────────────────────────────


== مقدمه و کلیات ==
⬛ مرکز استان: سنندج
مرکز استان: رشت


مساحت: ۱۴,۰۴۴ کیلومتر مربع
⬛ مساحت: ۲۹,۱۳۷ کیلومتر مربع


جمعیت: حدود ۲,۵۳۰,۶۹۶ نفر (سرشماری ۱۳۹۵ -دهمین استان پرجمعیت)
⬛ جمعیت: حدود ۱.۶ میلیون نفر (۱۴۰۰)


تعداد شهرستان: ۱۶ شهرستان
⬛ شهرستان‌ها: ۱۰ شهرستان (سنندج، سقز، مریوان، بانه، قروه، کامیاران، بیجار، دیواندره، دهگلان، سروآباد)


زبان اصلی: گیلکی، تالشی و فارسی
⬛ آب و هوا: کوهستانی سرد؛ زمستان‌های سخت و تابستان‌های معتدل


ارتفاع مرکز استان: حدود ۵ متر زیر سطح دریا (سطح دریای خزر)
⬛ زبان: کردی (سورانی و کلهری)، فارسی


استان گیلان در شمال ایران، بر کرانه جنوب‌غربی دریای خزر (کاسپین) واقع شده و یکی از سرسبزترین و زیباترین استان‌های ایران است. طبیعت گیلان پوشیده از جنگل‌های انبوه هیرکانی، شالیزارهای سبز، مزارع چای و تالاب‌های بین‌المللی است.
────────────────────────────────────────────────────────────


'''رشت،''' مرکز استان، پرجمعیت‌ترین شهر شمال ایران و یازدهمین شهر پرجمعیت کشور است. این شهر با لقب «شهر باران» شناخته می‌شود و در سال ۲۰۱۵ میلادی از سوی یونسکو به نخستین شهر ایران و خاورمیانه بود که به‌عنوان «شهر خلاق خوراک» انتخاب شد.
== تاریخچه ==
کردستان سرزمینی با تاریخ چندهزارساله است. کُردها از اقوام کهن ایرانی هستند و پیشینه آن‌ها به مادها (حدود ۷۰۰ پیش از میلاد) بازمی‌گردد. هگمتانه (همدان) پایتخت مادها بود و کردستان بخشی از قلمرو این امپراتوری بزرگ.


گیلان از دیرباز به دلیل موقعیت استراتژیک خود بر جاده ابریشم، مرکز مهم بازرگانی بوده و از آن به عنوان «دروازه تمدن مدرن» ایران یاد می‌شود.
در دوره اسلامی، کردستان مقاومت سرسختانه‌ای در برابر مهاجمان نشان داد. قلعه‌های کردستان از استحکام‌ترین قلعه‌های ایران بودند. در دوره صفوی و قاجار، حکومت‌های محلی کُرد نقش مهمی در سیاست منطقه ایفا کردند.


== جغرافیا و اقلیم ==
در تاریخ معاصر، کردستان شاهد جنبش‌های ملی و آزادی‌خواهانه متعددی بوده است. جمهوری مهاباد (۱۳۲۵) نخستین تجربه حکومت کردی در ایران بود که پس از یک سال سرکوب شد.
استان گیلان از شمال به دریای خزر و کشور جمهوری آذربایجان (از طریق آستارا با مرز بین‌المللی)، از غرب به استان اردبیل، از جنوب به استان‌های زنجان و قزوین و از شرق به استان مازندران محدود می‌شود.


گیلان شامل دو بخش اصلی جغرافیایی است: جلگه ساحلی باریک در شمال (با ارتفاع زیر ۱۰۰ متر) و مناطق کوهستانی در جنوب (دامنه‌های شمالی رشته‌کوه البرز). بلندترین نقطه استان قله سماموس با ارتفاع ۳,۷۰۱ متر است.
سنندج — مرکز فرهنگی کردستان:


آب و هوای گیلان معتدل و مرطوب است و از نظر اقلیمی کاملاً با بقیه ایران متفاوت است. میانگین بارش سالانه در رشت حدود ۱,۳۵۰ میلی‌متر است که در برخی مناطق کوهستانی تا ۲,۰۰۰ میلی‌متر می‌رسد که این میزان بارش، بیشترین بارش در ایران است و در تابستان رطوبت هوا بسیار بالاست.
سنندج قدمتی بیش از ۴۰۰ ساله دارد و در دوره صفوی به‌عنوان مرکز ایالت اردلان توسعه یافت. خانه خسروآباد (عمارت وکیل‌الملک) از شاهکارهای معماری دوره قاجار و خانه‌های تاریخی سنندج از ارزشمندترین آثار معماری کردی هستند.


مهم‌ترین رودخانه‌های این استان سفیدرود (بزرگ‌ترین رودخانه شمال ایران)، شفارود، حویق و سیاه‌رود هستند. تالاب انزلی با مساحت حدود ۱۵,۰۰۰ هکتار یکی از مهم‌ترین تالاب‌های بین‌المللی است که از سال ۱۹۷۵ میلادی در کنوانسیون رامسر ثبت شد. این تالاب زیستگاه بیش از ۱۰۰ گونه پرنده، ۵۰ گونه ماهی و صدها گونه گیاهی می‌باشد.
سقز — زادگاه قیام:


جنگل‌های هیرکانی گیلان از قدیمی‌ترین جنگل‌های پهن‌برگ جهان هستند و قدمت آن‌ها به ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال پیش بازمی‌گردد. این جنگل‌ها در سال ۲۰۱۹ میلادی در فهرست میراث جهانی طبیعی یونسکو ثبت شدند.<ref name=":0">[https://whc.unesco.org/en/list/1584/ یونسکو - جنگل‌های هیرکانی]</ref><ref>[https://rsis.ramsar.org/ris/37?__goaway_challenge=meta-refresh&__goaway_id=47279ccae883c911290af4710cac464a کنوانسیون رامسر- تالاب انزلی]</ref><ref name=":1">[https://www.britannica.com/place/Gilan دانشنامه بریتانیکا- گیلان]</ref><ref name=":2">[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-index/ دانشنامه ایرانیکا- گیلان]</ref><ref>[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-i-geography/ -iranica-GĪLĀN i. GEOGRAPHY AND ETHNOGRAPHY]</ref>
سقز از شهرهای تاریخی کردستان و یکی از مراکز باستانی مادها است. قلعه زیویه در سقز با آثار طلایی و نقره‌ای مربوط به قرن هفتم پیش از میلاد از مهم‌ترین کشفیات باستان‌شناسی ایران است.


== تاریخ ==
== جغرافیا و اقلیم ==
گیلان تاریخی کهن دارد و از دیرباز دارای جنگل‌های انبوه و صعب‌العبور است. در دوران هخامنشی، گیل‌ها (ساکنان گیلان) به عنوان یکی از اقوام ایرانی شناخته می‌شدند.
کردستان در غرب ایران و در رشته‌کوه‌های زاگرس واقع شده و از غرب با عراق هم‌مرز است. کوه‌های بلند، دره‌های سرسبز و رودخانه‌های پرآب (سیروان، قزل‌اوزن) از ویژگی‌های جغرافیایی این استان هستند.


در قرن‌های اولیه اسلامی، گیلان به دلیل موقعیت جغرافیایی خود (جنگل‌های انبوه و کوهستان) دیرتر از سایر مناطق ایران، اسلامی شد. حکومت‌های محلی مختلفی از جمله آل‌بویه (که از دیلم و گیلان برخاستند) بر این منطقه حاکم بودند. آل‌بویه از قرن ۴ هجری بر بخش بزرگی از ایران و عراق حکومت کردند.
آب‌وهوای کردستان کوهستانی و سرد است. زمستان‌ها بسیار سرد با بارش برف سنگین (گاه تا ۲ متر) و تابستان‌ها معتدل و دلپذیر. دریاچه زریبار در مریوان یکی از زیباترین دریاچه‌های آب شیرین ایران و از نوادر اکولوژیکی خاورمیانه است.


در قرن ۱۵ میلادی، گیلان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان ابریشم در جهان بود و به همین دلیل از ثروتمندترین مناطق ایران به شمار می‌رفت. بازرگانان ونیزی، ژنوی و پرتغالی برای خرید ابریشم گیلان به این منطقه سفر می‌کردند.
رودخانه سیروان (سیمره) از رودخانه‌های مهم کردستان است که از کوه‌های مرزی عراق سرچشمه می‌گیرد. آبشار شلماش در سردشت و آبشارهای متعدد منطقه اورامان از جاذبه‌های طبیعی کردستان هستند.


در دوران قاجار، رشت مرکز بازرگانی شمال ایران بود و مدارس و نهادهای مدرن از جمله مدارس روسی در آن تأسیس شدند. انقلاب مشروطه (۱۲۸۵-۱۲۹۰ شمسی) در گیلان بازتاب گسترده‌ای داشت.
جنگل‌ها و مراتع:


مهم‌ترین رویداد تاریخی گیلان در قرن بیستم، جنبش جنگل به رهبری میرزا کوچک‌خان جنگلی (۱۲۹۶-۱۳۰۰ شمسی / ۱۹۱۷-۱۹۲۱ میلادی) بود. میرزا کوچک‌خان با تشکیل نیروی مسلح در جنگل‌های گیلان، علیه نفوذ بیگانگان (به‌ویژه روس و انگلیس) و حکومت مرکزی قاجار قیام کرد. جنبش جنگل موفق شد گیلان و مازندران را از تجاوز بیگانه حفظ کند و در تاریخ ایران جایگاه ویژه‌ای دارد.<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref>[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-iv/ GĪLĀN iv. History in the Early Islamic Period-iranica]</ref><ref>[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-viiia/ GILĀN viiia. In the Constitutional Revolution of 1905-11-iranica]</ref><ref>[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-vii/ GĪLĀN vii. History in the 19th century-iranica]</ref>
جنگل‌های بلوط زاگرس در کردستان از ارزشمندترین جنگل‌های ایران هستند اما به‌شدت در خطر تخریب قرار دارند. مناطق حفاظت‌شده بیجار و دالانی از زیستگاه‌های مهم حیات وحش هستند.


== اقتصاد و منابع ==
== اقتصاد و منابع ==
[[پرونده:استان گیلان۲.jpg|جایگزین=استان گیلان|بندانگشتی|326x326پیکسل|استان گیلان]]
اقتصاد کردستان عمدتاً مبتنی بر کشاورزی و دامداری است. گندم، جو، نخود، عدس و توتون از محصولات اصلی هستند. کردستان یکی از مراکز مهم تولید گردو در ایران است.
اقتصاد گیلان عمدتاً بر پایه کشاورزی، ماهیگیری، صنعت و گردشگری استوار است.


کشاورزی:
عسل کردستان:


  ● برنج: گیلان یکی از دو قطب اصلی تولید برنج ایران (به همراه مازندران) است. برنج هاشمی، صدری و طارم از مرغوب‌ترین ارقام برنج ایرانی هستند
عسل طبیعی کردستان — به‌ویژه عسل کوهستانی مریوان و سقز — از مرغوب‌ترین عسل‌های ایران محسوب می‌شود. زنبورداری در مراتع کردستان صنعت پررونقی است.


  ● چای: گیلان و مازندران تنها مناطق تولید چای در ایران هستند. مزارع چای لاهیجان و فومن از قدیمی‌ترین مزارع چای ایرانی هستند
صنایع کردستان شامل صنایع غذایی، مصالح ساختمانی و صنایع تبدیلی کشاورزی است. تجارت مرزی با عراق (بانه و مریوان) نقش مهمی در اقتصاد استان دارد. بانه به‌عنوان منطقه آزاد تجاری از مراکز مهم واردات کالا است.


  ● زیتون: به‌ویژه در منطقه رودبار
صنایع دستی کردستان:


  ● توتون و تنباکو
گلیم‌بافی کردی (با طرح‌های رنگارنگ ویژه)، گیوه‌بافی سنندج، سوزن‌دوزی کردی، جاجیم‌بافی و منبت‌کاری سنندج از صنایع دستی معروف کردستان هستند. گیوه سنندج در فهرست میراث ناملموس ایران ثبت شده است.


  ● مرکبات
== فرهنگ و آداب و رسوم ==
فرهنگ کردی از غنی‌ترین فرهنگ‌های ایران است. موسیقی کردی با آوازهای حماسی و عاشقانه، رقص کردی (هه‌لپه‌رکی) که یکی از زیباترین رقص‌های ایران است، و پوشش سنتی رنگارنگ کُردی از شاخص‌ترین نمادهای فرهنگی هستند.


  ● ابریشم: تولید ابریشم در گیلان سابقه‌ای ۵۰۰ ساله دارد
نوروز برای کُردها اهمیت ویژه دارد و با آتش‌افروزی بر فراز کوه‌ها جشن گرفته می‌شود. شب یلدا، عید قربان و جشن‌های محلی مانند «پیرشالیار» در هورامان (میراث جهانی یونسکو) از دیگر مراسم مهم هستند.


ماهیگیری: بندر انزلی مهم‌ترین بندر ایرانی در حاشیه دریای خزر است. صید ماهیان خاویاری (تاسماهی) از دیرباز یکی از منابع مهم درآمد است، هرچند در دهه‌های اخیر به دلیل صید بی‌رویه کاهش یافته است.
هورامان (اورامانات):


صنعت: صنایع فولاد (فولاد رشت)، نانوداروهای ضدسرطان، صنایع غذایی و تبدیلی، صنایع چوب و کاغذ از صنایع مهم استان هستند.
منطقه هورامان در غرب کردستان و شرق عراق از مناطق بکر و زیبای ایران و میراث جهانی یونسکو (ثبت ۱۴۰۰) است. معماری پلکانی روستاهای اورامان — مانند اورامان تخت و هجیج — بر دامنه کوه‌ها از شاهکارهای معماری روستایی جهان هستند. مراسم پیرشالیار و موسیقی هورامی از ارزشمندترین میراث فرهنگی ایران است.


گردشگری: گیلان با طبیعت بکر، سواحل دریای خزر، جنگل‌ها، تالاب‌ها و فرهنگ غنی، یکی از مقاصد اصلی گردشگری ایران است.<ref name=":2" /><ref>[https://safarmarket.com/blog/attractions/iran/rasht/rasht-attraction جاهای دیدنی رشت | معرفی بهترین مکان های تفریحی رشت-سفرمارکت]</ref><ref name=":3">[https://www.beytoote.com/iran/tour/handicrafts-souvenirs02-gilan.html آشنایی با صنایع دستی و سوغات گیلان-بیتوته]</ref>
غذاهای محلی:


== فرهنگ، آداب و رسوم ==
دنده‌کباب کردی (کباب بره روی زغال)، دلمه‌برگ مو، آش ریشته کردی، کشکینه (آش کشک و سبزی)، نان تنوری کردی (نان تیری)، حلوای شیره و شیرینی‌های محلی مانند نان خرمایی و کلوچه کردستانی از غذاهای سنتی هستند. چای و نبات کردستان نیز مشهور است.
مردم گیلان به زبان گیلکی سخن می‌گویند که یکی از زبان‌های ایرانی شمال‌غربی است و تفاوت‌های اساسی با فارسی دارد. در بخش‌های غربی استان (تالش و آستارا)، زبان تالشی نیز رایج است. زبان فارسی نیز به عنوان زبان رسمی و آموزشی استفاده می‌شود.


=== فرهنگ و آداب و رسوم گیلان ===
پوشش سنتی کُردی:
فرهنگ و آداب و رسوم گیلان بسیار غنی و منحصربه‌فرد است:


  ● لباس محلی: زنان گیلانی لباس‌های رنگارنگ با روسری و چادر (پارچه ابریشمی رنگی) می‌پوشند
لباس سنتی کردی از زیباترین و رنگارنگ‌ترین پوشش‌های ایران است. مردان کلاش (کفش چرمی)، شلوار و جلیقه پشمی و دستار (عمامه) می‌پوشند. لباس زنان کُرد با پولک‌دوزی و رنگ‌های شاد از نمادهای فرهنگی کردستان است.


  ● خانه‌های سنتی: خانه‌های چوبی با سقف شیروانی برای مقابله با بارش فراوان<ref>[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-xii-rural-housing/ GILĀN xii. Rural Housing-iranica]</ref>
== مبارزات و مقاومت مردمی ==
 
کردستان از نخستین مناطقی بود که پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ شاهد سرکوب خونین مجاهدین خلق و مردم توسط رژیم آخوندی شد.
  ● هنرهای محلی: حصیربافی، جاجیم‌بافی، سفالگری
 
=== '''غذاهای گیلانی''' ===
غذاهای گیلانی از مشهورترین و خوشمزه‌ترین غذاهای ایرانی هستندو به همین دلیل است که  رشت «شهر خلاق خوراک» یونسکو نام‌گذاری شد.
 
  ● میرزاقاسمی: بادمجان کبابی با گوجه‌فرنگی و تخم‌مرغ — نماد آشپزی گیلانی


  ● باقلاقاتق: خوراک لوبیاسبز با تخم‌مرغ
حمیدرضا سلیمانی — مجاهد قهرمان سنندج:


  ● سیرابیج (سیرابا): سیر پخته با تخم‌مرغ
مجاهد شهید حمیدرضا سلیمانی از هواداران سازمان مجاهدین خلق در سنندج بود که در بهمن ۱۳۶۱ به جرم ارتباط با سازمان دستگیر شد. دژخیمان خمینی او را در برابر چشمان مردم سنندج به پشت ماشین بسته و روی آسفالت کشاندند، سپس لاستیک ماشین را به گردنش انداخته و با بنزین آتش زدند. این جنایت هولناک نشان‌دهنده عمق وحشیگری رژیم و استواری مجاهدین بود.


  ● آلوچه‌شکم‌پُر: آلوچه پُرشده با گردو
محمد صدیق مولودی — مجاهد سنندجی:


  ● آش رشته گیلانی
مجاهد شهید محمد صدیق مولودی (متولد ۱۳۳۶ سنندج) دانشجوی دانشگاه تبریز و از هواداران سازمان مجاهدین خلق بود. وی در سال ۱۳۶۰ هنگام عیادت یکی از دوستانش دستگیر و در بازداشتگاه اطلاعات سنندج زیر شدیدترین شکنجه‌ها قرار گرفت. در ۱۱ بهمن ۱۳۶۰، بدون دادگاه و بدون اطلاع خانواده اعدام شد.


  ● فسنجان: خورش انار و گردو (ریشه گیلانی دارد)
کشتار ۶۷ در کردستان:


  ● اشپل: تخم ماهی نمک‌سود - غذای سنتی گیلان
زندان‌های سنندج و سقز در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان مجاهد بودند. ده‌ها تن از مجاهدین خلق و مبارزان سیاسی کُرد در کمیسیون‌های مرگ اعدام شدند.


  ● رشته‌خوشکار: شیرینی سنتی گیلان<ref>[https://www.unesco.org/en/creative-cities/rasht Rasht-unesco]</ref><ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":4">[https://pourdanesh.com/%D9%85%D8%AD%D8%B5%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%AF%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%86/ محصولات صادراتی استان گیلان + فرصت ها و بهترین مقاصد-پوردانش]</ref>
قیام ۱۴۰۱ — ژینا امینی:


=== جشن‌ها و مراسم: ===
مهسا (ژینا) امینی، دختر ۲۲ ساله کُرد از سقز کردستان، در ۲۵ شهریور ۱۴۰۱ توسط گشت ارشاد در تهران کشته شد. مرگ او شعله‌ور کردن قیام سراسری «زن، زندگی، آزادی» شد. سقز و سنندج از نخستین شهرهایی بودند که اعتراضات در آن‌ها آغاز شد.
  ● جشن ولانگاری (برداشت زالزالک)


  ● مراسم شب‌نشینی‌های سنتی (شونشینی)
سرکوب کردستان توسط رژیم — خلخالی و فتوای خمینی:


  ● مراسم نشاکاری (کاشت برنج) با آواز و موسیقی محلی
در تابستان ۱۳۵۸، تنها ماه‌ها پس از انقلاب، خمینی فتوای سرکوب کردستان را صادر کرد و سپاه پاسداران و ارتش را برای حمله به مناطق کُردنشین اعزام کرد. صادق خلخالی — حاکم شرع خمینی — به کردستان رفت و بدون هیچ محاکمه‌ای ده‌ها نفر را در سنندج، پاوه، مهاباد و نقده اعدام کرد. بمباران هوایی روستاها و شهرهای کردستان، اعدام‌های صحرایی، و حکومت نظامی، از اولین جنایات رژیم در کردستان بود.


  ● جشن برداشت برنج (خرمن‌کوبی)
مقاومت جبهه‌های کردی در برابر رژیم:


  ● نوروزخوانی گیلانی<ref name=":2" /><ref>[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-x/ GĪLĀN x. LANGUAGES-iranica]</ref><ref>[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-xiv-ethnic-groups/ GILĀN xiv. Ethnic Groups-iranica]</ref><ref>[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-folklore/ GILAN xvi. FOLKLORE-iranica]</ref><ref name=":4" />
پس از انقلاب ۱۳۵۷، جبهه‌های مسلح کردی — به‌ویژه حزب دموکرات کردستان ایران (حدکا) به رهبری دکتر عبدالرحمان قاسملو و سازمان کومله — در برابر سرکوب رژیم مقاومت مسلحانه کردند. پیشمرگان حزب دموکرات و کومله سال‌ها در کوه‌های کردستان با نیروهای سپاه پاسداران جنگیدند. رژیم در ۲۲ تیر ۱۳۶۸ (۱۳ ژوئیه ۱۹۸۹)، دکتر قاسملو را در وین اتریش ترور کرد. سعیدی سیرجانی — جانشین قاسملو — نیز در ۱۷ سپتامبر ۱۹۹۲ در رستوران میکونوس برلین توسط عوامل رژیم ترور شد.


== جاذبه‌های گردشگری ==
ارتش آزادی‌بخش ملی ایران در کردستان:


=== میراث جهانی یونسکو: ===
پیش از استقرار ارتش آزادی‌بخش ملی ایران (تأسیس ۱۰ خرداد ۱۳۶۶ توسط مسعود رجوی) در خاک عراق، عمده فعالیت‌های نظامی سازمان مجاهدین خلق از پایگاه‌هایی در کوه‌های کردستان انجام می‌شد. مجاهدین از سال ۱۳۶۰ در مناطق کوهستانی کردستان حضور فعال داشتند و عملیات‌های متعددی علیه نیروهای سپاه و ارتش رژیم در غرب ایران انجام دادند. یکان‌های ارتش آزادی‌بخش پیش از انتقال به عراق، عملیات‌های پارتیزانی و ضربات نظامی گسترده‌ای در استان‌های کردستان و کرمانشاه انجام دادند که زمینه‌ساز عملیات‌های بزرگ بعدی — از جمله عملیات آفتاب، چلچراغ و فروغ جاویدان — شد.
جنگل‌های هیرکانی (ثبت ۲۰۱۹): جنگل‌های باستانی پهن‌برگ با قدمت ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال که بقایای جنگل‌های دوران سوم زمین‌شناسی هستند. این جنگل‌ها شامل گونه‌های گیاهی و جانوری منحصربه‌فرد از جمله آهوی خالدار فارسی و پلنگ ایرانی هستند.
 
'''دیگر جاذبه‌ها:'''
 
  ● تالاب انزلی: تالاب بین‌المللی رامسر با زیستگاه غنی پرندگان و آبزیان
 
  ● قلعه رودخان: قلعه تاریخی در دل جنگل با قدمت بیش از ۱,۰۰۰ سال
 
  ● ماسوله: روستای پلکانی منحصربه‌فرد که سقف هر خانه حیاط خانه بالایی است
 
  ● بندر انزلی: بندر تاریخی بر دریای خزر
 
  ● سواحل دریای خزر: از آستارا تا رودسر
 
  ● موزه میراث روستایی گیلان: موزه روباز در حومه رشت
 
  ● بقعه آقاسیدابراهیم: بنای تاریخی در قلب جنگل
 
  ● آبشار ویسادار: یکی از بلندترین آبشارهای گیلان
 
  ● لاهیجان: مزارع چای و قلعه تاریخی
 
  ● منطقه حفاظت‌شده بوجاق: ساحلی بکر با تالاب و جنگل<ref name=":2" /><ref name=":0" /><ref>[https://www.eghamat24.com/blog/67467/gilan-attractions ۱۰۲ تا از جاهای دیدنی گیلان؛ مکان‌های تاریخی، طبیعی و تفریحی با آدرس و عکس-اقامت۲۴]</ref>
 
== مبارزات و مقاومت مردمی ==
گیلان و رشت، سرزمین میرزا کوچک‌خان جنگلی و مبارزه با بیگانگان، در دوران رژیم آخوندی نیز یکی از کانون‌های پرشور مقاومت مردم ایران بوده است.


=== میراث جنبش جنگل و سازمان مجاهدین خلق: ===
عملیات چلچراغ — ۲۸ خرداد ۱۳۶۷:
روحیه آزادی‌خواهی میرزا کوچک‌خان جنگلی در مردم گیلان زنده مانده است. واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق در ۱ آذر ۱۴۰۴ (دسامبر ۲۰۲۵)، در ۱۵ شهر از جمله رشت، سالگرد شهادت میرزا کوچک‌خان را گرامی داشتند و پیام آزادی‌خواهی او را بازتاب دادند.<ref>[https://english.mojahedin.org/news/pmoi-resistance-units-honor-legacy-of-mirza-kuchak-khan-across-iran/ سازمان مجاهدین- بزرگداشت میرزا کوچک‌خان توسط واحدهای مقاومت]</ref>


=== مجاهدان شهید گیلان- شهدای زندان پل عراق رشت: ===
در عملیات چلچراغ، ارتش آزادی‌بخش ملی ایران شهر مرزی مهران (ایلام) را در ۱۰۰ کیلومتری کردستان فتح کرد. لشکر ۱۶ زرهی قزوین، لشکر ۱۱ سپاه و تیپ قائم به‌طور کامل درهم شکسته شدند. بیش از ۱,۵۰۰ نفر از نیروهای رژیم اسیر و تسلیحاتی به ارزش بیش از ۲ میلیارد دلار به غنیمت گرفته شد.
گیلان از نخستین استان‌هایی بود که شاهد اعدام مجاهدین خلق پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ شد. در سحرگاه ۱۰ مرداد ۱۳۶۰، چهار مجاهد خلق، از جمله علی الوندپور (۲۳ ساله از فومن) در زندان پل عراق رشت توسط دژخیمان خمینی تیرباران شدند. آن‌ها در بیدادگاهی نمایشی به مرگ محکوم شده بودند و جان خود را در راه آزادی فدا کردند.<ref>[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/1298 جنبش دادخواهی- شهید علی الوندپور]</ref>


=== مهناز یوسف‌زاده- مجاهد قهرمان رشت: ===
رادیو صدای مجاهد — کردستان:
مجاهد شهید مهناز یوسف‌زاده (متولد ۱۳۴۰ در رشت) در پاییز ۱۳۶۰ در رشت دستگیر و به زندان سپاه بندر انزلی منتقل شد. رژیم وی را برای گرفتن اطلاعات درباره همرزمانش شدیداً شکنجه کرد اما این مجاهد پاکباز تسلیم نشد. مهناز قهرمان در ۸ آذر ۱۳۶۱ در سن ۲۰ سالگی به شهادت رسید. حسن آزاده (۲۶ ساله از رشت) و شهریار رضایی (۲۸ ساله از رشت-ماسال) نیز از مجاهدان شهید گیلان هستند که در کشتار ۱۳۶۷ به شهادت رسیدند.<ref>[https://t.me/massacre_67/42764 تلگرام جنبش دادخواهی- شهید مهناز یوسف‌زاده]</ref>


=== کشتار ۶۷: ===
رادیو صدای مجاهد — صدای رسمی سازمان مجاهدین خلق ایران — در ۲۱ تیر ۱۳۶۰ به‌صورت آزمایشی و در ۳ مرداد ۱۳۶۰ رسماً از کوه‌های کردستان شروع به کار کرد. مؤسس و بنیان‌گذار رادیو صدای مجاهد ابراهیم ذاکری بود. نخستین مسئول رادیو مسعود عدل، و مسئول بخش فنی علی نفیسی (مستعار: مهندس بهمن) بود. این رادیو نقش بسیار مهمی در افشاگری جنایات رژیم، انتقال اخبار مقاومت و حفظ روحیه مردم ایران داشت و به نماد صدای آزادی در دل کوه‌های کردستان تبدیل شد.
در تابستان ۱۳۶۷ (۱۹۸۸)، زندان‌های استان گیلان نیز شاهد کشتار زندانیان سیاسی بودند. ده‌ها زندانی مجاهد خلق و مبارز سیاسی در رشت و شهرهای استان در کمیسیون‌های مرگ به فتوای خمینی اعدام شدند.<ref>[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/16052 جنبش دادخواهی — شهید شهریار رضایی]</ref><ref>[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/2391 با یاد مجاهد شهید حسن آزاده-سازمان مجاهدین]</ref>


=== قیام آبان ۱۳۹۸: ===
واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق:
در [[قیام آبان ۱۳۹۸|آبان ۱۳۹۸]] (نوامبر ۲۰۱۹)، رشت و شهرهای گیلان شاهد اعتراضات گسترده علیه گران شدن بنزین و سرکوب حکومتی بودند. مردم با شعارهای ضد حکومتی به خیابان‌ها آمدند و نیروهای امنیتی با خشونت با آن‌ها برخورد کردند.<ref>[[اعتراضات ۱۳۹۸ ایران|اعتراضات ۱۳۹۸ ایران-ایران‌پدیا]]</ref>


=== قیام ۱۴۰۱و۱۴۰۴: ===
واحدهای مقاومت مجاهدین در سنندج، سقز، مریوان و دیگر شهرهای کردستان فعالیت‌های مستمر در زمینه نصب پوسترهای رهبران مقاومت و افشاگری جنایات رژیم انجام داده‌اند.
رشت یکی از شهرهای پیشتاز در [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|قیام سراسری ۱۴۰۱]] و [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|اعتراضات سراسری۱۴۰۴]] بود. مردم رشت و گیلان و لاهیجان و بندر انزلی و رودسر و شهرهای دیگر با شجاعت بی‌نظیر به خیابان‌ها آمدند و به اعتراضات شبانه در محله‌های مختلف ادامه دادند و نیروهای امنیتی رژیم به گلوله‌های جنگی بسیاری از معترضین را به‌شهادت رساندند.ایران‌پدیا در فهرست [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گیلان]] نام ۱۱۶تن از این قهرمانان شهید را به‌ثبت رسانده است.<ref>[https://english.mojahedin.org/news/2024-report-pmoi-resistance-units-lead-courageous-activities-for-irans-freedom/ سازمان مجاهدین- گزارش فعالیت‌های واحدهای مقاومت ۲۰۲۴]</ref>


== منابع ==
== منابع ==

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۸ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۲۱:۱۲

استان کردستان
سرزمین کُردها
استان کردستان — سنندج
استان کردستان — سنندج
کشورایران
مرکز استانسنندج
شمالاستان آذربایجان غربی
جنوباستان کرمانشاه
شرقاستان‌های همدان و زنجان
غربعراق
آب و هواکوهستانی سرد؛ زمستان‌های سخت با بارش برف سنگین، تابستان‌های معتدل
قدمت تاریخیچندهزار ساله — پیشینه مادها (حدود ۷۰۰ پ.م)
رودخانه‌های مهمسیروان (سیمره) · قزل‌اوزن
مرز بین‌المللیعراق (از غرب)
میراث جهانی یونسکوهورامان (اورامانات) — ثبت ۱۴۰۰ — معماری پلکانی روستاهای اورامان تخت و هجیج
آثار تاریخیقلعه زیویه (سقز، قرن هفتم پ.م) · خانه خسروآباد (سنندج، قاجار)
گردشگری طبیعیدریاچه زریبار (مریوان) · آبشار شلماش · جنگل‌های بلوط زاگرس
محصولات کشاورزیگندم · جو · نخود · عدس · توتون · گردو
عسلعسل طبیعی کوهستانی مریوان و سقز — از مرغوب‌ترین عسل‌های ایران
صنایع دستیگلیم‌بافی کردی · گیوه‌بافی سنندج · سوزن‌دوزی کردی · جاجیم‌بافی · منبت‌کاری
موسیقی و رقصآوازهای حماسی و عاشقانه کردی · رقص هه‌لپه‌رکی · موسیقی هورامی · مراسم پیرشالیار
غذاهای محلیدنده‌کباب کردی · دلمه‌برگ مو · کشکینه · نان تیری · حلوای شیره

استان کردستان

────────────────────────────────────────────────────────────

⬛ مرکز استان: سنندج

⬛ مساحت: ۲۹,۱۳۷ کیلومتر مربع

⬛ جمعیت: حدود ۱.۶ میلیون نفر (۱۴۰۰)

⬛ شهرستان‌ها: ۱۰ شهرستان (سنندج، سقز، مریوان، بانه، قروه، کامیاران، بیجار، دیواندره، دهگلان، سروآباد)

⬛ آب و هوا: کوهستانی سرد؛ زمستان‌های سخت و تابستان‌های معتدل

⬛ زبان: کردی (سورانی و کلهری)، فارسی

────────────────────────────────────────────────────────────

تاریخچه

کردستان سرزمینی با تاریخ چندهزارساله است. کُردها از اقوام کهن ایرانی هستند و پیشینه آن‌ها به مادها (حدود ۷۰۰ پیش از میلاد) بازمی‌گردد. هگمتانه (همدان) پایتخت مادها بود و کردستان بخشی از قلمرو این امپراتوری بزرگ.

در دوره اسلامی، کردستان مقاومت سرسختانه‌ای در برابر مهاجمان نشان داد. قلعه‌های کردستان از استحکام‌ترین قلعه‌های ایران بودند. در دوره صفوی و قاجار، حکومت‌های محلی کُرد نقش مهمی در سیاست منطقه ایفا کردند.

در تاریخ معاصر، کردستان شاهد جنبش‌های ملی و آزادی‌خواهانه متعددی بوده است. جمهوری مهاباد (۱۳۲۵) نخستین تجربه حکومت کردی در ایران بود که پس از یک سال سرکوب شد.

سنندج — مرکز فرهنگی کردستان:

سنندج قدمتی بیش از ۴۰۰ ساله دارد و در دوره صفوی به‌عنوان مرکز ایالت اردلان توسعه یافت. خانه خسروآباد (عمارت وکیل‌الملک) از شاهکارهای معماری دوره قاجار و خانه‌های تاریخی سنندج از ارزشمندترین آثار معماری کردی هستند.

سقز — زادگاه قیام:

سقز از شهرهای تاریخی کردستان و یکی از مراکز باستانی مادها است. قلعه زیویه در سقز با آثار طلایی و نقره‌ای مربوط به قرن هفتم پیش از میلاد از مهم‌ترین کشفیات باستان‌شناسی ایران است.

جغرافیا و اقلیم

کردستان در غرب ایران و در رشته‌کوه‌های زاگرس واقع شده و از غرب با عراق هم‌مرز است. کوه‌های بلند، دره‌های سرسبز و رودخانه‌های پرآب (سیروان، قزل‌اوزن) از ویژگی‌های جغرافیایی این استان هستند.

آب‌وهوای کردستان کوهستانی و سرد است. زمستان‌ها بسیار سرد با بارش برف سنگین (گاه تا ۲ متر) و تابستان‌ها معتدل و دلپذیر. دریاچه زریبار در مریوان یکی از زیباترین دریاچه‌های آب شیرین ایران و از نوادر اکولوژیکی خاورمیانه است.

رودخانه سیروان (سیمره) از رودخانه‌های مهم کردستان است که از کوه‌های مرزی عراق سرچشمه می‌گیرد. آبشار شلماش در سردشت و آبشارهای متعدد منطقه اورامان از جاذبه‌های طبیعی کردستان هستند.

جنگل‌ها و مراتع:

جنگل‌های بلوط زاگرس در کردستان از ارزشمندترین جنگل‌های ایران هستند اما به‌شدت در خطر تخریب قرار دارند. مناطق حفاظت‌شده بیجار و دالانی از زیستگاه‌های مهم حیات وحش هستند.

اقتصاد و منابع

اقتصاد کردستان عمدتاً مبتنی بر کشاورزی و دامداری است. گندم، جو، نخود، عدس و توتون از محصولات اصلی هستند. کردستان یکی از مراکز مهم تولید گردو در ایران است.

عسل کردستان:

عسل طبیعی کردستان — به‌ویژه عسل کوهستانی مریوان و سقز — از مرغوب‌ترین عسل‌های ایران محسوب می‌شود. زنبورداری در مراتع کردستان صنعت پررونقی است.

صنایع کردستان شامل صنایع غذایی، مصالح ساختمانی و صنایع تبدیلی کشاورزی است. تجارت مرزی با عراق (بانه و مریوان) نقش مهمی در اقتصاد استان دارد. بانه به‌عنوان منطقه آزاد تجاری از مراکز مهم واردات کالا است.

صنایع دستی کردستان:

گلیم‌بافی کردی (با طرح‌های رنگارنگ ویژه)، گیوه‌بافی سنندج، سوزن‌دوزی کردی، جاجیم‌بافی و منبت‌کاری سنندج از صنایع دستی معروف کردستان هستند. گیوه سنندج در فهرست میراث ناملموس ایران ثبت شده است.

فرهنگ و آداب و رسوم

فرهنگ کردی از غنی‌ترین فرهنگ‌های ایران است. موسیقی کردی با آوازهای حماسی و عاشقانه، رقص کردی (هه‌لپه‌رکی) که یکی از زیباترین رقص‌های ایران است، و پوشش سنتی رنگارنگ کُردی از شاخص‌ترین نمادهای فرهنگی هستند.

نوروز برای کُردها اهمیت ویژه دارد و با آتش‌افروزی بر فراز کوه‌ها جشن گرفته می‌شود. شب یلدا، عید قربان و جشن‌های محلی مانند «پیرشالیار» در هورامان (میراث جهانی یونسکو) از دیگر مراسم مهم هستند.

هورامان (اورامانات):

منطقه هورامان در غرب کردستان و شرق عراق از مناطق بکر و زیبای ایران و میراث جهانی یونسکو (ثبت ۱۴۰۰) است. معماری پلکانی روستاهای اورامان — مانند اورامان تخت و هجیج — بر دامنه کوه‌ها از شاهکارهای معماری روستایی جهان هستند. مراسم پیرشالیار و موسیقی هورامی از ارزشمندترین میراث فرهنگی ایران است.

غذاهای محلی:

دنده‌کباب کردی (کباب بره روی زغال)، دلمه‌برگ مو، آش ریشته کردی، کشکینه (آش کشک و سبزی)، نان تنوری کردی (نان تیری)، حلوای شیره و شیرینی‌های محلی مانند نان خرمایی و کلوچه کردستانی از غذاهای سنتی هستند. چای و نبات کردستان نیز مشهور است.

پوشش سنتی کُردی:

لباس سنتی کردی از زیباترین و رنگارنگ‌ترین پوشش‌های ایران است. مردان کلاش (کفش چرمی)، شلوار و جلیقه پشمی و دستار (عمامه) می‌پوشند. لباس زنان کُرد با پولک‌دوزی و رنگ‌های شاد از نمادهای فرهنگی کردستان است.

مبارزات و مقاومت مردمی

کردستان از نخستین مناطقی بود که پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ شاهد سرکوب خونین مجاهدین خلق و مردم توسط رژیم آخوندی شد.

حمیدرضا سلیمانی — مجاهد قهرمان سنندج:

مجاهد شهید حمیدرضا سلیمانی از هواداران سازمان مجاهدین خلق در سنندج بود که در بهمن ۱۳۶۱ به جرم ارتباط با سازمان دستگیر شد. دژخیمان خمینی او را در برابر چشمان مردم سنندج به پشت ماشین بسته و روی آسفالت کشاندند، سپس لاستیک ماشین را به گردنش انداخته و با بنزین آتش زدند. این جنایت هولناک نشان‌دهنده عمق وحشیگری رژیم و استواری مجاهدین بود.

محمد صدیق مولودی — مجاهد سنندجی:

مجاهد شهید محمد صدیق مولودی (متولد ۱۳۳۶ سنندج) دانشجوی دانشگاه تبریز و از هواداران سازمان مجاهدین خلق بود. وی در سال ۱۳۶۰ هنگام عیادت یکی از دوستانش دستگیر و در بازداشتگاه اطلاعات سنندج زیر شدیدترین شکنجه‌ها قرار گرفت. در ۱۱ بهمن ۱۳۶۰، بدون دادگاه و بدون اطلاع خانواده اعدام شد.

کشتار ۶۷ در کردستان:

زندان‌های سنندج و سقز در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان مجاهد بودند. ده‌ها تن از مجاهدین خلق و مبارزان سیاسی کُرد در کمیسیون‌های مرگ اعدام شدند.

قیام ۱۴۰۱ — ژینا امینی:

مهسا (ژینا) امینی، دختر ۲۲ ساله کُرد از سقز کردستان، در ۲۵ شهریور ۱۴۰۱ توسط گشت ارشاد در تهران کشته شد. مرگ او شعله‌ور کردن قیام سراسری «زن، زندگی، آزادی» شد. سقز و سنندج از نخستین شهرهایی بودند که اعتراضات در آن‌ها آغاز شد.

سرکوب کردستان توسط رژیم — خلخالی و فتوای خمینی:

در تابستان ۱۳۵۸، تنها ماه‌ها پس از انقلاب، خمینی فتوای سرکوب کردستان را صادر کرد و سپاه پاسداران و ارتش را برای حمله به مناطق کُردنشین اعزام کرد. صادق خلخالی — حاکم شرع خمینی — به کردستان رفت و بدون هیچ محاکمه‌ای ده‌ها نفر را در سنندج، پاوه، مهاباد و نقده اعدام کرد. بمباران هوایی روستاها و شهرهای کردستان، اعدام‌های صحرایی، و حکومت نظامی، از اولین جنایات رژیم در کردستان بود.

مقاومت جبهه‌های کردی در برابر رژیم:

پس از انقلاب ۱۳۵۷، جبهه‌های مسلح کردی — به‌ویژه حزب دموکرات کردستان ایران (حدکا) به رهبری دکتر عبدالرحمان قاسملو و سازمان کومله — در برابر سرکوب رژیم مقاومت مسلحانه کردند. پیشمرگان حزب دموکرات و کومله سال‌ها در کوه‌های کردستان با نیروهای سپاه پاسداران جنگیدند. رژیم در ۲۲ تیر ۱۳۶۸ (۱۳ ژوئیه ۱۹۸۹)، دکتر قاسملو را در وین اتریش ترور کرد. سعیدی سیرجانی — جانشین قاسملو — نیز در ۱۷ سپتامبر ۱۹۹۲ در رستوران میکونوس برلین توسط عوامل رژیم ترور شد.

ارتش آزادی‌بخش ملی ایران در کردستان:

پیش از استقرار ارتش آزادی‌بخش ملی ایران (تأسیس ۱۰ خرداد ۱۳۶۶ توسط مسعود رجوی) در خاک عراق، عمده فعالیت‌های نظامی سازمان مجاهدین خلق از پایگاه‌هایی در کوه‌های کردستان انجام می‌شد. مجاهدین از سال ۱۳۶۰ در مناطق کوهستانی کردستان حضور فعال داشتند و عملیات‌های متعددی علیه نیروهای سپاه و ارتش رژیم در غرب ایران انجام دادند. یکان‌های ارتش آزادی‌بخش پیش از انتقال به عراق، عملیات‌های پارتیزانی و ضربات نظامی گسترده‌ای در استان‌های کردستان و کرمانشاه انجام دادند که زمینه‌ساز عملیات‌های بزرگ بعدی — از جمله عملیات آفتاب، چلچراغ و فروغ جاویدان — شد.

عملیات چلچراغ — ۲۸ خرداد ۱۳۶۷:

در عملیات چلچراغ، ارتش آزادی‌بخش ملی ایران شهر مرزی مهران (ایلام) را در ۱۰۰ کیلومتری کردستان فتح کرد. لشکر ۱۶ زرهی قزوین، لشکر ۱۱ سپاه و تیپ قائم به‌طور کامل درهم شکسته شدند. بیش از ۱,۵۰۰ نفر از نیروهای رژیم اسیر و تسلیحاتی به ارزش بیش از ۲ میلیارد دلار به غنیمت گرفته شد.

رادیو صدای مجاهد — کردستان:

رادیو صدای مجاهد — صدای رسمی سازمان مجاهدین خلق ایران — در ۲۱ تیر ۱۳۶۰ به‌صورت آزمایشی و در ۳ مرداد ۱۳۶۰ رسماً از کوه‌های کردستان شروع به کار کرد. مؤسس و بنیان‌گذار رادیو صدای مجاهد ابراهیم ذاکری بود. نخستین مسئول رادیو مسعود عدل، و مسئول بخش فنی علی نفیسی (مستعار: مهندس بهمن) بود. این رادیو نقش بسیار مهمی در افشاگری جنایات رژیم، انتقال اخبار مقاومت و حفظ روحیه مردم ایران داشت و به نماد صدای آزادی در دل کوه‌های کردستان تبدیل شد.

واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق:

واحدهای مقاومت مجاهدین در سنندج، سقز، مریوان و دیگر شهرهای کردستان فعالیت‌های مستمر در زمینه نصب پوسترهای رهبران مقاومت و افشاگری جنایات رژیم انجام داده‌اند.

منابع

برگرفته از «https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=کاربر:Hamidreza۳/صفحه_تمرین&oldid=89710»