کاربر:Hamidreza۴/صفحه تمرین: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
پرش به ناوبری پرش به جستجو
ویراستاری نهایی قبل از انتشار مقاله
Hamidreza (بحث | مشارکت‌ها)
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۲۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
{{Infobox settlement
{{Infobox settlement
| name                    = استان خراسان رضوی
| name                    = استان کرمانشاه
| other_name              =  
| other_name              = دروازه غربی ایران
| image_skyline          = استان خراسان رضوی.jpg
| image_skyline          = استان کرمانشاه.jpg
| image_caption          = استان خراسان رضوی مشهد
| image_caption          = استان کرمانشاه طاق بستان
| pushpin_map            = Iran
| pushpin_map            = Iran
| map_caption            = موقعیت استان خراسان رضوی در نقشه ایران
| map_caption            = موقعیت استان کرمانشاه در نقشه ایران
| subdivision_type        = کشور
| subdivision_type        = کشور
| subdivision_name        = ایران
| subdivision_name        = ایران
| seat_type              = مرکز استان
| seat_type              = مرکز استان
| seat                    = مشهد (دومین شهر پرجمعیت ایران)
| seat                    = کرمانشاه
| established_title      = تاسیس
| established_date        = ۱۳۸۳ شمسی (از تقسیم خراسان بزرگ)
| blank_name              = مساحت
| blank_name              = مساحت
| blank_info              = ۱۱۸٬۸۵۴ کیلومتر مربع (پنجمین استان بزرگ ایران)
| blank_info              = ۲۴٬۹۹۸ کیلومتر مربع
| blank1_name            = جمعیت (۱۳۹۵)
| blank1_name            = جمعیت (۱۴۰۰)
| blank1_info            = حدود ۶٬۴۳۴٬۵۰۱ نفر (دومین استان پرجمعیت)
| blank1_info            = حدود ۲ میلیون نفر
| blank2_name            = تعداد شهرستان
| blank2_name            = تعداد شهرستان
| blank2_info            = ۳۴
| blank2_info            = ۱۴ (کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، سرپل ذهاب، پاوه، کنگاور، صحنه، سنقر، هرسین، جوانرود و...)
| blank3_name            = زبان
| blank3_name            = زبان‌ها
| blank3_info            = فارسی (گویش خراسانی)
| blank3_info            = کردی (کلهری و سورانی)، فارسی، لکی
| blank4_name            = ارتفاع مرکز استان
| blank4_name            = آب و هوا
| blank4_info            = حدود ۱٬۰۵۰ متر از سطح دریا
| blank4_info            = کوهستانی و سرد در شمال؛ نیمه‌گرمسیری در جنوب (بارش ۳۰۰ تا ۸۰۰ میلی‌متر)
| blank5_name            = رشته‌کوه‌ها
| blank5_name            = قدمت سکونت
| blank5_info            = بینالود (جنوب) · هزارمسجد (شمال)
| blank5_info            = بیش از ۳۰٬۰۰۰ سال (غارهای بیستون و دو‌اشکفت)
| blank6_name            = رودخانه اصلی
| blank6_name            = کوه‌های مهم
| blank6_info            = کشف‌رود
| blank6_info            = پراو و شاهو (رشته‌کوه زاگرس)
| blank7_name            = آب و هوا
| blank7_name            = مرز بین‌المللی
| blank7_info            = کوهستانی سرد (شمال و جنوب) · معتدل خشک (مرکز) · گرم بیابانی (شرق)
| blank7_info            = عراق (از غرب)
| blank_name_sec1        = شمال
| blank_name_sec1        = شمال
| blank_info_sec1        = استان خراسان شمالی
| blank_info_sec1        = استان کردستان
| blank1_name_sec1        = جنوب
| blank1_name_sec1        = جنوب
| blank1_info_sec1        = استان خراسان جنوبی
| blank1_info_sec1        = استان ایلام
| blank2_name_sec1        = غرب
| blank2_name_sec1        = شرق
| blank2_info_sec1        = استان سمنان
| blank2_info_sec1        = استان‌های همدان و لرستان
| blank3_name_sec1        = شرق
| blank3_name_sec1        = غرب
| blank3_info_sec1        = افغانستان و ترکمنستان
| blank3_info_sec1        = عراق
| blank_name_sec2        = گردشگری مذهبی
| blank_name_sec2        = میراث جهانی یونسکو
| blank_info_sec2        = حرم امام رضا (بیش از ۲۰ میلیون زائر سالانه بزرگ‌ترین مجموعه زیارتی جهان اسلام)
| blank_info_sec2        = کتیبه بیستون (داریوش بزرگ، ۵۱۵ پ.م به سه زبان فارسی باستان، ایلامی و بابلی)
| blank1_name_sec2        = جاذبه‌های تاریخی
| blank1_name_sec2        = آثار تاریخی
| blank1_info_sec2        = آرامگاه فردوسی · آرامگاه خیام · آرامگاه عطار · هارونیه · ارگ نادری · مسجد گوهرشاد
| blank1_info_sec2        = طاق بستان (هنر ساسانی) · معبد آناهیتا (کنگاور، دوره اشکانی) · غار قوری‌قلعه (طولانی‌ترین غار آبی آسیا)
| blank2_name_sec2        = جاذبه‌های طبیعی
| blank2_name_sec2        = محصولات کشاورزی
| blank2_info_sec2        = پارک ملی تندوره · روستای ابر · دشت‌های زعفران · آبشار اخلمد
| blank2_info_sec2        = گندم · جو · نخود · عدس
| blank3_name_sec2        = سنگ‌های قیمتی
| blank3_name_sec2        = صنعت
| blank3_info_sec2        = فیروزه نیشابور (معروف‌ترین فیروزه جهان)
| blank3_info_sec2        = پالایشگاه نفت · پتروشیمی · سیمان · صنایع غذایی · تجارت مرزی (خسروی و پرویزخان)
| blank4_name_sec2        = محصولات کشاورزی
| blank4_name_sec2        = دامداری و عشایر
| blank4_info_sec2        = زعفران (۹۵٪ تولید ایران · ۹۰٪ تولید جهان) · زرشک · پسته · گندم · انگور · انار
| blank4_info_sec2        = ایلات کلهر، گوران و سنجابی · لبنیات محلی · عسل کوهستانی
| blank5_name_sec2        = صنایع
| blank5_name_sec2        = مفاخر
| blank5_info_sec2        = خودروسازی (دومین قطب ایران) · صنایع غذایی · نساجی و چرم · فرش دستبافت
| blank5_info_sec2        = بابا طاهر عریان (شاعر قرن پنجم) · میرزا عبدالقادر گوران (شاعر کُرد) · حافظ ابرو (مورخ تیموری)
| blank6_name_sec2        = بزرگان
| blank6_name_sec2        = موسیقی
| blank6_info_sec2        = فردوسی · عمر خیام · عطار نیشابوری · خواجه نصیرالدین طوسی
| blank6_info_sec2        = موسیقی کلهری با ساز تنبور · مراسم جام‌خانه اهل حق
| blank7_name_sec2        = غذاهای محلی
| blank7_name_sec2        = غذاهای محلی
| blank7_info_sec2        = شیشلیک خراسانی · شله‌مشهدی · جوجه‌کباب مشهدی · نان شیرمال
| blank7_info_sec2        = دنگ‌کباب · خورشت خلال بادام · نان برنجی کرمانشاهی · آش‌دانه · شله‌زرد
| blank8_name_sec2        = منطقه زمانی
| blank8_name_sec2       = گردشگری طبیعی
| blank8_info_sec2       = به وقت ایران (+۳:۳۰)
| blank8_info_sec2        = غار قوری‌قلعه · دریاچه سرآبلشگرخان · آبشار بیستون · پاوه و نوسود
| blank9_name_sec2       = منطقه زمانی
| blank9_info_sec2       = به وقت ایران (+۳:۳۰)
}}
}}




استان کرمانشاه


'''استان خراسان رضوی،''' با مرکزیت مشهد، یکی از مهم‌ترین استان‌های ایران از نظر مذهبی، فرهنگی و اقتصادی است. این استان که در شمال‌شرق کشور قرار دارد، به دلیل وجود حرم  امام رضا سالانه میزبان میلیون‌ها زائر و گردشگر از داخل و خارج ایران است. خراسان رضوی از کهن‌ترین مراکز تمدن و فرهنگ ایرانی به شمار می‌رود و زادگاه یا محل زندگی بزرگان نامدار مانند فردوسی، عمر خیام و عطار نیشابوری بوده است. این استان در طول تاریخ نقش مهمی در تحولات سیاسی و فرهنگی ایران ایفا کرده است.
────────────────────────────────────────────────────────────


اقتصاد استان بر پایه گردشگری مذهبی، کشاورزی، صنعت و بازرگانی استوار است. تولید زعفران، فیروزه نیشابور، فرش دستباف و محصولات کشاورزی از مهم‌ترین ظرفیت‌های اقتصادی آن محسوب می‌شود.
⬛ مرکز استان: کرمانشاه


از مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری استان می‌توان به حرم امام رضا، آرامگاه فردوسی، آرامگاه خیام و عطار، مسجد گوهرشاد، معدن فیروزه نیشابور و پارک ملی تندوره اشاره کرد. خراسان رضوی همچنین در رویدادها و تحولات سیاسی و اجتماعی معاصر ایران نقش قابل توجهی داشته است.
⬛ مساحت: ۲۴,۹۹۸ کیلومتر مربع


مرکز استان: مشهد
⬛ جمعیت: حدود ۲ میلیون نفر (۱۴۰۰)


مساحت: ۱۱۸,۸۵۴ کیلومتر مربع (پنجمین استان بزرگ ایران)
⬛ شهرستان‌ها: ۱۴ شهرستان (کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، سرپل ذهاب، پاوه، کنگاور، صحنه، سنقر، هرسین، جوانرود و...)


جمعیت: حدود ۶,۴۳۴,۵۰۱ نفر (سرشماری ۱۳۹۵ — دومین استان پرجمعیت)
⬛ آب و هوا: کوهستانی و سرد در شمال؛ نیمه‌گرمسیری در جنوب


تعداد شهرستان: ۳۴ شهرستان
⬛ زبان: کردی (کلهری و سورانی)، فارسی، لکی


زبان اصلی: فارسی (گویش خراسانی)
────────────────────────────────────────────────────────────


ارتفاع مرکز استان: حدود ۱,۰۵۰ متر از سطح دریا
== تاریخچه ==
کرمانشاه یکی از کهن‌ترین استان‌های ایران با پیشینه‌ای بیش از ۳۰,۰۰۰ ساله است. غارهای بیستون و غار دو‌اشکفت از قدیمی‌ترین محل‌های سکونت انسان در خاورمیانه هستند.


استان خراسان رضوی در شمال‌شرق ایران واقع شده و دومین استان پرجمعیت کشور پس از تهران است. واژه «رضوی» در نام استان به آرامگاه امام رضا (ع) در مشهد اشاره دارد. این استان در سال ۱۳۸۳ شمسی از تقسیم استان خراسان بزرگ به سه استان خراسان رضوی، خراسان شمالی و خراسان جنوبی پدید آمد.
کتیبه بیستون:


مشهد، مرکز استان، دومین شهر پرجمعیت ایران پس از تهران با بیش از ۳ میلیون نفر جمعیت است. این شهر در سال ۱۳۸۸ شمسی رسماً به عنوان «پایتخت معنوی ایران» انتخاب شد و سالانه بیش از ۲۰ میلیون زائر و گردشگر را پذیرا می‌شود. خراسان از دیرباز یکی از مهم‌ترین مناطق فرهنگی و تمدنی جهان اسلام بوده و شاعران و دانشمندان بزرگی از این سرزمین برخاسته‌اند.
کتیبه بیستون (میراث جهانی یونسکو) مهم‌ترین کتیبه هخامنشی و یکی از مهم‌ترین اسناد تاریخی جهان است. داریوش بزرگ در ۵۱۵ پیش از میلاد این کتیبه را به سه زبان (فارسی باستان، ایلامی و بابلی) بر صخره کوه بیستون حک کرد. این کتیبه کلید رمزگشایی خط میخی بود.


== جغرافیا و اقلیم ==
طاق بستان در کرمانشاه از شاهکارهای هنر سنگ‌تراشی ساسانی است. نقش‌برجسته‌های شکار خسرو پرویز و سوارکار ساسانی از زیباترین آثار هنری دوره ساسانی هستند.
استان خراسان رضوی از شمال به استان خراسان شمالی، از جنوب به استان خراسان جنوبی، از غرب به استان سمنان و از شرق به کشورهای افغانستان و ترکمنستان محدود است. بیشترین درازای استان ۴۵۰ کیلومتر است.


شهر مشهد در دشت وسیعی بین دو رشته‌کوه بینالود (در جنوب) و هزارمسجد (در شمال) واقع شده است. دشت مشهد ابعادی به طول بیش از ۱۰۰ کیلومتر و عرض حدود ۲۵ کیلومتر و وسعت حدود ۲,۵۰۰ کیلومتر مربع دارد. رودخانه کشف‌رود مهم‌ترین رودخانه استان است.
کنگاور — معبد آناهیتا:


اقلیم استان متنوع است: مناطق کوهستانی شمال و جنوب دارای اقلیم سرد و نیمه‌مرطوب، مناطق دشتی و مرکزی دارای اقلیم معتدل و متمایل به سرد و خشک، و مناطق شرقی و جنوب‌شرقی دارای اقلیم گرم و بیابانی هستند. دمای هوا در تابستان تا ۴۰ درجه و در زمستان تا منفی ۲۰ درجه سانتی‌گراد می‌رسد.
معبد آناهیتا در کنگاور یکی از بزرگ‌ترین بناهای سنگی ایران باستان و مربوط به دوره سلوکی-اشکانی (قرن سوم پیش از میلاد) است. این معبد به ایزدبانوی آب — آناهیتا — تقدیم شده و ستون‌های عظیم آن شبیه به پارتنون یونان است.


از مناطق طبیعی مهم استان می‌توان به پارک ملی تندوره (زیستگاه پلنگ ایرانی)، روستای ابر (بالای ابرها)، دشت‌های زعفران تربت‌حیدریه و قاینات، و آبشار اخلمد اشاره کرد.
زلزله ۱۳۹۶ سرپل ذهاب:


== تاریخ ==
در ۲۱ آبان ۱۳۹۶ (نوامبر ۲۰۱۷)، زلزله ۷.۳ ریشتری سرپل ذهاب بیش از ۶۲۰ نفر را کشت و ویرانی گسترده‌ای به بار آورد. رسوایی مسکن مهر — ساختمان‌هایی که دولت ساخته بود و مانند کارتن فروریختند — نشان‌دهنده فساد ساختاری رژیم بود.
خراسان به معنای «سرزمین خورشید» (خور = خورشید، آسان = سرزمین) از دیرباز یکی از مهم‌ترین مناطق تمدنی ایران و جهان بوده است. در دوران هخامنشی، خراسان بخشی از ساتراپ پارتیا بود. امپراتوری اشکانی (۲۴۷ پ.م. تا ۲۲۴ م.) از خراسان (نیسا، نزدیک عشق‌آباد کنونی) برخاست.


پس از ورود اسلام، خراسان نقش محوری در تاریخ ایران و جهان اسلام ایفا کرد. قیام ابومسلم خراسانی در سال ۱۲۹ هجری (۷۴۷ میلادی) از مرو آغاز شد و به سقوط خلافت اموی و تأسیس خلافت عباسی انجامید.
== جغرافیا و اقلیم ==
 
کرمانشاه در غرب ایران و در قلب رشته‌کوه‌های زاگرس واقع شده و از غرب با عراق هم‌مرز است. کوه‌های پراو و شاهو از بلندترین قله‌های زاگرس در این منطقه هستند. غار قوری‌قلعه (طولانی‌ترین غار آبی آسیا) از شگفتی‌های طبیعی کرمانشاه است.
در سال ۲۰۳ هجری (۸۱۸ میلادی)، امام رضا (ع) در شهر طوس (مشهد کنونی) درگذشت و آرامگاه او به‌تدریج به یکی از مهم‌ترین زیارتگاه‌های جهان اسلام تبدیل شد. نام «مشهد» به معنای «محل شهادت» از همین رویداد گرفته شده است.


در دوران سامانی (قرن ۳-۴ هجری)، خراسان مرکز احیای زبان و فرهنگ فارسی بود. فردوسی شاهنامه را در طوس سرود و رودکی، پدر شعر فارسی، از بخارا برخاست. در دوران غزنوی و سلجوقی، نیشابور و مرو از بزرگ‌ترین شهرهای جهان بودند.
آب‌وهوای استان متنوع است: شمال کوهستانی و سرد، مرکز معتدل، و جنوب نیمه‌گرمسیری. بارش سالانه بین ۳۰۰ تا ۸۰۰ میلی‌متر متغیر است.


حمله مغول در قرن ۷ هجری (۱۳ میلادی) ویرانی عظیمی به خراسان وارد کرد. نیشابور، مرو و طوس به کلی ویران شدند و میلیون‌ها نفر کشته شدند. خراسان هرگز به شکوه پیش از مغول بازنگشت.
گردشگری طبیعی:


در دوران صفویه، مشهد به عنوان مرکز مذهبی اهمیت یافت. نادرشاه افشار (۱۱۴۸-۱۱۶۰ هجری / ۱۷۳۶-۱۷۴۷ میلادی) مشهد را پایتخت ایران قرار داد و آخرین امپراتوری بزرگ ایرانی را بنیان نهاد.
غار قوری‌قلعه طولانی‌ترین غار آبی آسیا با بیش از ۱۲ کیلومتر طول شناخته‌شده است. دریاچه سرآبلشگرخان (نوسود)، آبشار بیستون و چشمه‌های آب‌گرم تازه‌آباد از جاذبه‌های طبیعی هستند. پاوه و نوسود با طبیعت بکر کوهستانی و فرهنگ هورامی از مقاصد گردشگری محبوب هستند.


== اقتصاد و منابع ==
== اقتصاد و منابع ==
اقتصاد استان خراسان رضوی متکی بر گردشگری مذهبی، کشاورزی، صنعت و بازرگانی است.
کشاورزی محور اصلی اقتصاد کرمانشاه است. گندم، جو، نخود و عدس محصولات عمده هستند. کرمانشاه یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان گندم در ایران است.
[[پرونده:استان خراسان رضوی.jpg|جایگزین=استان خراسان رضوی|بندانگشتی|استان خراسان رضوی]]
'''گردشگری:''' مشهد با بیش از ۵۵ درصد هتل‌های ایران، قطب گردشگری کشور است. سالانه بیش از ۲۰ میلیون زائر و گردشگر داخلی و بیش از ۲ میلیون زائر خارجی به این شهر سفر می‌کنند. گردشگری سلامت و گردشگری تفریحی نیز در حال رشد است.


'''کشاورزی و زعفران:''' خراسان رضوی به همراه خراسان جنوبی حدود ۹۵ درصد زعفران ایران و حدود ۹۰ درصد زعفران جهان را تولید می‌کند. ایران با تولید بیش از ۲۸۰ تن زعفران سالانه، ۹۴ درصد تولید جهانی این محصول گرانبها را در اختیار دارد. سالانه حدود ۱۵۰ تن زعفران به ارزش بیش از ۲۲۰ میلیون دلار صادر می‌شود.
صنایع مهم شامل پالایشگاه نفت کرمانشاه، صنایع پتروشیمی، سیمان و صنایع غذایی هستند. تجارت مرزی با عراق از طریق پایانه‌های خسروی و پرویزخان نقش مهمی در اقتصاد استان دارد.


دیگر محصولات کشاورزی:
دامداری و عشایر:


  ● زرشک: قاینات و خراسان جنوبی بزرگ‌ترین تولیدکننده زرشک جهان
کرمانشاه از مراکز مهم دامداری ایران است. عشایر کلهر، گوران و سنجابی از ایلات بزرگ منطقه هستند که هنوز بخشی از آن‌ها زندگی نیمه‌کوچ‌نشینی دارند. تولید لبنیات محلی، روغن حیوانی و عسل کوهستانی از فعالیت‌های اقتصادی مهم هستند.


  ● پسته
== فرهنگ و آداب و رسوم ==
فرهنگ کرمانشاه آمیزه‌ای از فرهنگ‌های کُردی، لکی و فارسی است. این ترکیب فرهنگی منحصربه‌فرد، کرمانشاه را به یکی از غنی‌ترین استان‌های فرهنگی ایران تبدیل کرده است.


  ● گندم و جو
مفاخر ادبی:


  ● زیره و آویشن
کرمانشاه زادگاه بابا طاهر عریان (همدانی) — شاعر قرن پنجم هجری که دوبیتی‌هایش به لهجه لری از عاشقانه‌ترین اشعار فارسی هستند — محسوب می‌شود. میرزا عبدالقادر گوران — شاعر بزرگ کُرد — و حافظ ابرو از مورخان بزرگ دوره تیموری نیز از مفاخر کرمانشاه هستند.


  ● انگور و انار
موسیقی کرمانشاهی — به‌ویژه موسیقی کلهری با ساز تنبور — از گنجینه‌های موسیقی ایران است. مراسم جام‌خانه اهل حق با نوای تنبور از مراسم آیینی مهم منطقه است.


=== صنایع مهم: ===
غذاهای محلی:
  ● صنعت خودرو: مشهد دومین قطب تولید خودرو ایران


  ● صنایع غذایی: آجیل، خشکبار، شیرینی‌جات سنتی (گز، سوهان)
دنگ‌کباب کرمانشاهی، خورشت خلال بادام، آش‌دانه کرمانشاهی، نان بیرون‌بُر (نان تنوری محلی)، شیرینی نان برنجی کرمانشاهی (معروف در سراسر ایران) و شله‌زرد از غذاها و شیرینی‌های محلی هستند.


  ● صنایع نساجی و چرم
== مبارزات و مقاومت مردمی ==
 
کرمانشاه از کانون‌های اصلی مقاومت سازمان مجاهدین خلق و مبارزات مردمی علیه رژیم آخوندی بوده است.
  ● صنایع سنگ‌های قیمتی: فیروزه نیشابور (معروف‌ترین فیروزه جهان)
 
  ● فرش دستبافت: فرش مشهد ترکبافت و فرش نایین
 
== فرهنگ، آداب و رسوم ==
بیش از ۹۳ درصد مردم مشهد فارسی‌زبان هستند. گویش خراسانی یکی از قدیمی‌ترین و اصیل‌ترین گویش‌های زبان فارسی است و بسیاری از واژگان آن از فارسی دری قدیم حفظ شده‌اند.
 
خراسان سرزمین شعر و ادب فارسی است. فردوسی (۳۲۹-۴۱۱ هجری شمسی) بزرگ‌ترین حماسه‌سرای زبان فارسی، عمر خیام (۴۲۷-۵۱۰ هجری) ریاضیدان و شاعر نیشابوری، عطار نیشابوری (۵۴۰-۶۱۸ هجری) عارف و شاعر بزرگ، و خواجه نصیرالدین طوسی (۵۹۷-۶۷۲ هجری) ریاضیدان و ستاره‌شناس از بزرگان این سرزمین هستند.
 
غذاهای محلی خراسان:
 
  ● شیشلیک خراسانی: کباب ویژه خراسان
 
  ● شله‌مشهدی: آش غلیظ با گوشت و حبوبات
 
  ● جوجه‌کباب مشهدی
 
  ● سوهان و گز
 
  ● شیر حلوا و حلوا ارده
 
  ● نان شیرمال: نان شیرین سنتی خراسان
 
مراسم و آیین‌های خاص خراسان شامل نوروزخوانی (آواز نوروزی خراسانی)، مراسم عزاداری ماه محرم با شکوه خاص، مراسم شب یلدا و جشن‌های محلی مختلف است.


== جاذبه‌های گردشگری ==
سرکوب مناطق کُردنشین کرمانشاه:
جاذبه‌های مهم استان:


  ● حرم امام رضا: بزرگ‌ترین مجموعه زیارتی-فرهنگی جهان اسلام با مساحت بیش از ۶۰۰,۰۰۰ متر مربع
پس از انقلاب ۱۳۵۷، رژیم خمینی مناطق کُردنشین کرمانشاه — به‌ویژه پاوه، جوانرود و روانسر — را هدف حملات نظامی قرار داد. در مرداد ۱۳۵۸، سپاه پاسداران با بمباران هوایی و حمله زمینی به پاوه حمله کرد. صادق خلخالی در کرمانشاه نیز مانند کردستان بدون محاکمه اعدام‌ها صادر کرد. مقاومت مسلحانه پیشمرگان حزب دموکرات و کومله در مناطق کوهستانی پاوه، نوسود و جوانرود سال‌ها ادامه داشت.


  ● آرامگاه فردوسی در طوس: بنای یادبود حکیم ابوالقاسم فردوسی
مقاومت جبهه‌های کردی در کرمانشاه:


  ● آرامگاه عمر خیام در نیشابور
جبهه‌های مسلح کُردی — حزب دموکرات کردستان ایران و سازمان کومله — در مناطق کوهستانی کرمانشاه نیز فعال بودند. پیشمرگان این جبهه‌ها در کوه‌های شاهو، هورامان و مناطق مرزی پاوه و نوسود با نیروهای سپاه پاسداران درگیر بودند. رژیم برای سرکوب این مقاومت، روستاهای بسیاری را بمباران و تخلیه کرد.
 
  ● آرامگاه عطار نیشابور
 
  ● هارونیه: بنای تاریخی منسوب به هارون‌الرشید در طوس
 
  ● ارگ نادری در کلات نادری
 
  ● مسجد گوهرشاد: شاهکار معماری تیموری
 
  ● معدن فیروزه نیشابور: قدیمی‌ترین معدن فیروزه جهان
 
  ● پارک ملی تندوره: زیستگاه پلنگ ایرانی
 
  ● روستای ابر: بالاتر از ابرها
 
  ● دشت‌های زعفران تربت‌حیدریه: منظره بنفش زعفرانزارها در پاییز
 
== مبارزات و مقاومت مردمی ==
خراسان رضوی و شهر مشهد نقش تاریخی و بی‌نظیری در مبارزات مردم علیه نظام ولایت فقیه داشته‌اند. مشهد خاستگاه قیام دی‌ماه ۹۶ و یکی از مهم‌ترین کانون‌های مقاومت در تمام قیام‌های سراسری بوده است.


=== علیرضا عبداللهی و خانواده‌اش ===
شهدای مجاهد کرمانشاه در قیام دی ۱۴۰۴:
مجاهد خلق علیرضا عبداللهی از مبارزان مشهدی بود که هم در زمان شاه (دو سال زندان از ۱۳۵۵ تا ۱۳۵۷ در زندان مشهد) و هم در زمان خمینی به مبارزه ادامه داد. وی پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ به زندگی مخفی روی آورد و در ۱۱ مهر ۱۳۶۰ دستگیر شد. بازجویان جمهوری اسلامی وی را تحت شکنجه‌های شدید قرار دادند اما در برابر اراده این مجاهد سرموضع شکست خوردند. علیرضا در ۱۰ آبان ۱۳۶۰ زیر شکنجه به شهادت رسید. برادرش ناصر عبداللهی نیز در قتل‌عام ۱۳۶۷ به شهادت رسید و پسرعمویش حسن عبداللهی از دیگر شهیدان مجاهدین در سال ۱۳۶۰ است.


=== محمدرضا صادقی ===
کرمانشاه از خونین‌ترین شهرهای قیام دی‌ماه ۱۴۰۴ بود. سازمان مجاهدین خلق اسامی شهدای مجاهد قیام را منتشر کرد: مجاهد شهید یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری (دانشجو، شهادت ۱۸ دی در کرمانشاه)، مجاهد شهید رضا قنبری (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، مجاهد شهید رسول کدیوریان (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، و مجاهد شهید رضا کدیوریان (کارگر ۲۰ ساله، ۱۳ دی). ده‌ها شهید دیگر از کرمانشاه و اسلام‌آباد غرب نیز در این قیام به شهادت رسیدند.
مجاهد خلق محمدرضا صادقی (متولد ۱۳۴۳ در مشهد) با ۹ سال سابقه مبارزاتی و ۵ سال زندان سیاسی، از مبارزان سرسخت مشهد بود. وی در عملیات [[فروغ جاویدان]] در یکان‌های [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران|ارتش آزادیبخش ملی ایران]] سازمان‌دهی شد و وارد عملیات شد. در یکی از درگیری‌ها زخمی و بیهوش گردید و به اسارت درآمد. به‌رغم زخم‌های جانکاه، زیر شدیدترین شکنجه‌ها قرار گرفت و سپس اعدام شد.


=== کشتار ۶۷ و زندان وکیل‌آباد ===
کشتار ۶۷ در کرمانشاه:
زندان وکیل‌آباد مشهد یکی از وحشتناک‌ترین مراکز کشتار زندانیان سیاسی در تابستان ۱۳۶۷ بود. زندان وکیل‌آباد سه بخش داشت: بند ۱ برای زندانیان جدید و نادمان، بند ۲ برای مارکسیست‌ها، بهاییان و مجاهدینی که «امیدی به تغییرشان» نبود، و بند قرنطینه. شکنجه و خشونت شدید گزارش شده و بندهای ۲ و قرنطینه کاملاً «خالی» شدند.


=== قیام دی‌ماه ۱۳۹۶؛ مشهد، خاستگاه قیام ===
زندان‌های کرمانشاه در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان سیاسی — عمدتاً مجاهدین خلق — بودند. بسیاری از زندانیان مجاهد کرمانشاهی که حکم‌شان پایان یافته بود نیز در کمیسیون‌های مرگ اعدام شدند.
مشهد افتخار آغازگری بزرگ‌ترین قیام مردمی ایران پس از ۱۳۸۸ را دارد. در ۷ دی ۱۳۹۶ (۲۸ دسامبر ۲۰۱۷)، نخستین موج اعتراضات سراسری از مشهد آغاز شد. مردم که ابتدا علیه گرانی و فساد اقتصادی به خیابان آمده بودند، به سرعت شعارهای سیاسی سر دادند: «مرگ بر دیکتاتور»، «نه غزه، نه لبنان، جانم فدای ایران». این قیام در عرض چند روز به بیش از ۸۰ شهر در سراسر ایران گسترش یافت.


=== قیام آبان ۱۳۹۸ ===
قیام‌های سراسری:
مشهد در آبان ۱۳۹۸ (نوامبر ۲۰۱۹) نیز یکی از مراکز اصلی قیام سراسری بود. پس از افزایش ناگهانی قیمت بنزین، مردم به خیابان‌ها ریختند. نیروهای سرکوبگر سپاه و بسیج با شلیک مستقیم، ده‌ها نفر را در مشهد و شهرهای استان به شهادت رساندند.


=== قیام ۱۴۰۱ ===
کرمانشاه در قیام‌های دی ۱۳۹۶، آبان ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱ از شهرهای پیشتاز بود. در قیام ۱۴۰۱ (زن، زندگی، آزادی)، مردم کرمانشاه و اسلام‌آباد غرب با شجاعت بی‌نظیر به خیابان‌ها آمدند و نیروهای سرکوبگر با خشونت شدید با آن‌ها برخورد کردند.
مشهد در قیام سراسری ۱۴۰۱ پس از قتل [[مهسا امینی]] نیز نقش برجسته‌ای ایفا کرد. دانشجویان دانشگاه فردوسی مشهد از اولین دانشگاه‌هایی بودند که به اعتراضات پیوستند. سازمان مجاهدین خلق ایران اسامی ۱۰۷ شهید قیام سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴ را از استان خراسان رضوی منتشر کرد.


=== اعدام سه زندانی سیاسی مشهد (۱۴۰۵) ===
واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق:
در اردیبهشت ۱۴۰۵ (مه ۲۰۲۶)، رژیم آخوندی سه زندانی را در مشهد اعدام کرد: مهدی رسولی و محمدرضا میری به اتهام مشارکت در ناآرامی‌های دی‌ماه ۱۴۰۴، و ابراهیم دولت‌آبادی. رژیم آن‌ها را «عناصر موساد» خواند؛ اتهامی که سازمان‌های حقوق بشری آن را رد کردند. این اعدام‌ها بخشی از موج سرکوب گسترده رژیم علیه معترضان بود.


=== واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق ===
واحدهای مقاومت مجاهدین در کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، پاوه و سرپل ذهاب فعالیت‌های مستمری در زمینه نصب پوسترهای مسعود و مریم رجوی و افشاگری جنایات رژیم داشته‌اند.
واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق در مشهد و شهرهای خراسان رضوی از فعال‌ترین واحدهای مقاومت در سراسر ایران بوده‌اند. بر اساس گزارش‌های شورای ملی مقاومت ایران، واحدهای مقاومت در واکنش به اعدام زندانیان سیاسی، عملیات‌های متعددی در مشهد انجام داده‌اند از جمله نصب پوسترهای مسعود و [[مریم رجوی]]، پخش شعارها و افشاگری جنایات رژیم.


== منابع ==
== منابع ==

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۸ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۲۱:۰۸

استان کرمانشاه
دروازه غربی ایران
استان کرمانشاه — طاق بستان
استان کرمانشاه — طاق بستان
کشورایران
مرکز استانکرمانشاه
شمالاستان کردستان
جنوباستان ایلام
شرقاستان‌های همدان و لرستان
غربعراق
آب و هواکوهستانی و سرد در شمال؛ نیمه‌گرمسیری در جنوب (بارش ۳۰۰ تا ۸۰۰ میلی‌متر)
قدمت سکونتبیش از ۳۰٬۰۰۰ سال (غارهای بیستون و دو‌اشکفت)
کوه‌های مهمپراو و شاهو (رشته‌کوه زاگرس)
مرز بین‌المللیعراق (از غرب)
میراث جهانی یونسکوکتیبه بیستون (داریوش بزرگ، ۵۱۵ پ.م — به سه زبان فارسی باستان، ایلامی و بابلی)
آثار تاریخیطاق بستان (هنر ساسانی) · معبد آناهیتا (کنگاور، دوره اشکانی) · غار قوری‌قلعه (طولانی‌ترین غار آبی آسیا)
محصولات کشاورزیگندم · جو · نخود · عدس
صنعتپالایشگاه نفت · پتروشیمی · سیمان · صنایع غذایی · تجارت مرزی (خسروی و پرویزخان)
دامداری و عشایرایلات کلهر، گوران و سنجابی · لبنیات محلی · عسل کوهستانی
مفاخربابا طاهر عریان (شاعر قرن پنجم) · میرزا عبدالقادر گوران (شاعر کُرد) · حافظ ابرو (مورخ تیموری)
موسیقیموسیقی کلهری با ساز تنبور · مراسم جام‌خانه اهل حق
غذاهای محلیدنگ‌کباب · خورشت خلال بادام · نان برنجی کرمانشاهی · آش‌دانه · شله‌زرد


استان کرمانشاه

────────────────────────────────────────────────────────────

⬛ مرکز استان: کرمانشاه

⬛ مساحت: ۲۴,۹۹۸ کیلومتر مربع

⬛ جمعیت: حدود ۲ میلیون نفر (۱۴۰۰)

⬛ شهرستان‌ها: ۱۴ شهرستان (کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، سرپل ذهاب، پاوه، کنگاور، صحنه، سنقر، هرسین، جوانرود و...)

⬛ آب و هوا: کوهستانی و سرد در شمال؛ نیمه‌گرمسیری در جنوب

⬛ زبان: کردی (کلهری و سورانی)، فارسی، لکی

────────────────────────────────────────────────────────────

تاریخچه

کرمانشاه یکی از کهن‌ترین استان‌های ایران با پیشینه‌ای بیش از ۳۰,۰۰۰ ساله است. غارهای بیستون و غار دو‌اشکفت از قدیمی‌ترین محل‌های سکونت انسان در خاورمیانه هستند.

کتیبه بیستون:

کتیبه بیستون (میراث جهانی یونسکو) مهم‌ترین کتیبه هخامنشی و یکی از مهم‌ترین اسناد تاریخی جهان است. داریوش بزرگ در ۵۱۵ پیش از میلاد این کتیبه را به سه زبان (فارسی باستان، ایلامی و بابلی) بر صخره کوه بیستون حک کرد. این کتیبه کلید رمزگشایی خط میخی بود.

طاق بستان در کرمانشاه از شاهکارهای هنر سنگ‌تراشی ساسانی است. نقش‌برجسته‌های شکار خسرو پرویز و سوارکار ساسانی از زیباترین آثار هنری دوره ساسانی هستند.

کنگاور — معبد آناهیتا:

معبد آناهیتا در کنگاور یکی از بزرگ‌ترین بناهای سنگی ایران باستان و مربوط به دوره سلوکی-اشکانی (قرن سوم پیش از میلاد) است. این معبد به ایزدبانوی آب — آناهیتا — تقدیم شده و ستون‌های عظیم آن شبیه به پارتنون یونان است.

زلزله ۱۳۹۶ سرپل ذهاب:

در ۲۱ آبان ۱۳۹۶ (نوامبر ۲۰۱۷)، زلزله ۷.۳ ریشتری سرپل ذهاب بیش از ۶۲۰ نفر را کشت و ویرانی گسترده‌ای به بار آورد. رسوایی مسکن مهر — ساختمان‌هایی که دولت ساخته بود و مانند کارتن فروریختند — نشان‌دهنده فساد ساختاری رژیم بود.

جغرافیا و اقلیم

کرمانشاه در غرب ایران و در قلب رشته‌کوه‌های زاگرس واقع شده و از غرب با عراق هم‌مرز است. کوه‌های پراو و شاهو از بلندترین قله‌های زاگرس در این منطقه هستند. غار قوری‌قلعه (طولانی‌ترین غار آبی آسیا) از شگفتی‌های طبیعی کرمانشاه است.

آب‌وهوای استان متنوع است: شمال کوهستانی و سرد، مرکز معتدل، و جنوب نیمه‌گرمسیری. بارش سالانه بین ۳۰۰ تا ۸۰۰ میلی‌متر متغیر است.

گردشگری طبیعی:

غار قوری‌قلعه طولانی‌ترین غار آبی آسیا با بیش از ۱۲ کیلومتر طول شناخته‌شده است. دریاچه سرآبلشگرخان (نوسود)، آبشار بیستون و چشمه‌های آب‌گرم تازه‌آباد از جاذبه‌های طبیعی هستند. پاوه و نوسود با طبیعت بکر کوهستانی و فرهنگ هورامی از مقاصد گردشگری محبوب هستند.

اقتصاد و منابع

کشاورزی محور اصلی اقتصاد کرمانشاه است. گندم، جو، نخود و عدس محصولات عمده هستند. کرمانشاه یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان گندم در ایران است.

صنایع مهم شامل پالایشگاه نفت کرمانشاه، صنایع پتروشیمی، سیمان و صنایع غذایی هستند. تجارت مرزی با عراق از طریق پایانه‌های خسروی و پرویزخان نقش مهمی در اقتصاد استان دارد.

دامداری و عشایر:

کرمانشاه از مراکز مهم دامداری ایران است. عشایر کلهر، گوران و سنجابی از ایلات بزرگ منطقه هستند که هنوز بخشی از آن‌ها زندگی نیمه‌کوچ‌نشینی دارند. تولید لبنیات محلی، روغن حیوانی و عسل کوهستانی از فعالیت‌های اقتصادی مهم هستند.

فرهنگ و آداب و رسوم

فرهنگ کرمانشاه آمیزه‌ای از فرهنگ‌های کُردی، لکی و فارسی است. این ترکیب فرهنگی منحصربه‌فرد، کرمانشاه را به یکی از غنی‌ترین استان‌های فرهنگی ایران تبدیل کرده است.

مفاخر ادبی:

کرمانشاه زادگاه بابا طاهر عریان (همدانی) — شاعر قرن پنجم هجری که دوبیتی‌هایش به لهجه لری از عاشقانه‌ترین اشعار فارسی هستند — محسوب می‌شود. میرزا عبدالقادر گوران — شاعر بزرگ کُرد — و حافظ ابرو از مورخان بزرگ دوره تیموری نیز از مفاخر کرمانشاه هستند.

موسیقی کرمانشاهی — به‌ویژه موسیقی کلهری با ساز تنبور — از گنجینه‌های موسیقی ایران است. مراسم جام‌خانه اهل حق با نوای تنبور از مراسم آیینی مهم منطقه است.

غذاهای محلی:

دنگ‌کباب کرمانشاهی، خورشت خلال بادام، آش‌دانه کرمانشاهی، نان بیرون‌بُر (نان تنوری محلی)، شیرینی نان برنجی کرمانشاهی (معروف در سراسر ایران) و شله‌زرد از غذاها و شیرینی‌های محلی هستند.

مبارزات و مقاومت مردمی

کرمانشاه از کانون‌های اصلی مقاومت سازمان مجاهدین خلق و مبارزات مردمی علیه رژیم آخوندی بوده است.

سرکوب مناطق کُردنشین کرمانشاه:

پس از انقلاب ۱۳۵۷، رژیم خمینی مناطق کُردنشین کرمانشاه — به‌ویژه پاوه، جوانرود و روانسر — را هدف حملات نظامی قرار داد. در مرداد ۱۳۵۸، سپاه پاسداران با بمباران هوایی و حمله زمینی به پاوه حمله کرد. صادق خلخالی در کرمانشاه نیز مانند کردستان بدون محاکمه اعدام‌ها صادر کرد. مقاومت مسلحانه پیشمرگان حزب دموکرات و کومله در مناطق کوهستانی پاوه، نوسود و جوانرود سال‌ها ادامه داشت.

مقاومت جبهه‌های کردی در کرمانشاه:

جبهه‌های مسلح کُردی — حزب دموکرات کردستان ایران و سازمان کومله — در مناطق کوهستانی کرمانشاه نیز فعال بودند. پیشمرگان این جبهه‌ها در کوه‌های شاهو، هورامان و مناطق مرزی پاوه و نوسود با نیروهای سپاه پاسداران درگیر بودند. رژیم برای سرکوب این مقاومت، روستاهای بسیاری را بمباران و تخلیه کرد.

شهدای مجاهد کرمانشاه در قیام دی ۱۴۰۴:

کرمانشاه از خونین‌ترین شهرهای قیام دی‌ماه ۱۴۰۴ بود. سازمان مجاهدین خلق اسامی شهدای مجاهد قیام را منتشر کرد: مجاهد شهید یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری (دانشجو، شهادت ۱۸ دی در کرمانشاه)، مجاهد شهید رضا قنبری (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، مجاهد شهید رسول کدیوریان (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، و مجاهد شهید رضا کدیوریان (کارگر ۲۰ ساله، ۱۳ دی). ده‌ها شهید دیگر از کرمانشاه و اسلام‌آباد غرب نیز در این قیام به شهادت رسیدند.

کشتار ۶۷ در کرمانشاه:

زندان‌های کرمانشاه در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان سیاسی — عمدتاً مجاهدین خلق — بودند. بسیاری از زندانیان مجاهد کرمانشاهی که حکم‌شان پایان یافته بود نیز در کمیسیون‌های مرگ اعدام شدند.

قیام‌های سراسری:

کرمانشاه در قیام‌های دی ۱۳۹۶، آبان ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱ از شهرهای پیشتاز بود. در قیام ۱۴۰۱ (زن، زندگی، آزادی)، مردم کرمانشاه و اسلام‌آباد غرب با شجاعت بی‌نظیر به خیابان‌ها آمدند و نیروهای سرکوبگر با خشونت شدید با آن‌ها برخورد کردند.

واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق:

واحدهای مقاومت مجاهدین در کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، پاوه و سرپل ذهاب فعالیت‌های مستمری در زمینه نصب پوسترهای مسعود و مریم رجوی و افشاگری جنایات رژیم داشته‌اند.

منابع