کاربر:Hamidreza۴/صفحه تمرین: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
پرش به ناوبری پرش به جستجو
Hamidreza (بحث | مشارکت‌ها)
بدون خلاصۀ ویرایش
Hamidreza (بحث | مشارکت‌ها)
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۲۷ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
{{Infobox settlement
| name                    = استان کرمانشاه
| other_name              = دروازه غربی ایران
| image_skyline          = استان کرمانشاه.jpg
| image_caption          = استان کرمانشاه — طاق بستان
| pushpin_map            = Iran
| map_caption            = موقعیت استان کرمانشاه در نقشه ایران
| subdivision_type        = کشور
| subdivision_name        = ایران
| seat_type              = مرکز استان
| seat                    = کرمانشاه
| blank_name              = مساحت
| blank_info              = ۲۴٬۹۹۸ کیلومتر مربع
| blank1_name            = جمعیت (۱۴۰۰)
| blank1_info            = حدود ۲ میلیون نفر
| blank2_name            = تعداد شهرستان
| blank2_info            = ۱۴ (کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، سرپل ذهاب، پاوه، کنگاور، صحنه، سنقر، هرسین، جوانرود و...)
| blank3_name            = زبان‌ها
| blank3_info            = کردی (کلهری و سورانی)، فارسی، لکی
| blank4_name            = آب و هوا
| blank4_info            = کوهستانی و سرد در شمال؛ نیمه‌گرمسیری در جنوب (بارش ۳۰۰ تا ۸۰۰ میلی‌متر)
| blank5_name            = قدمت سکونت
| blank5_info            = بیش از ۳۰٬۰۰۰ سال (غارهای بیستون و دو‌اشکفت)
| blank6_name            = کوه‌های مهم
| blank6_info            = پراو و شاهو (رشته‌کوه زاگرس)
| blank7_name            = مرز بین‌المللی
| blank7_info            = عراق (از غرب)
| blank_name_sec1        = شمال
| blank_info_sec1        = استان کردستان
| blank1_name_sec1        = جنوب
| blank1_info_sec1        = استان ایلام
| blank2_name_sec1        = شرق
| blank2_info_sec1        = استان‌های همدان و لرستان
| blank3_name_sec1        = غرب
| blank3_info_sec1        = عراق
| blank_name_sec2        = میراث جهانی یونسکو
| blank_info_sec2        = کتیبه بیستون (داریوش بزرگ، ۵۱۵ پ.م — به سه زبان فارسی باستان، ایلامی و بابلی)
| blank1_name_sec2        = آثار تاریخی
| blank1_info_sec2        = طاق بستان (هنر ساسانی) · معبد آناهیتا (کنگاور، دوره اشکانی) · غار قوری‌قلعه (طولانی‌ترین غار آبی آسیا)
| blank2_name_sec2        = محصولات کشاورزی
| blank2_info_sec2        = گندم · جو · نخود · عدس
| blank3_name_sec2        = صنعت
| blank3_info_sec2        = پالایشگاه نفت · پتروشیمی · سیمان · صنایع غذایی · تجارت مرزی (خسروی و پرویزخان)
| blank4_name_sec2        = دامداری و عشایر
| blank4_info_sec2        = ایلات کلهر، گوران و سنجابی · لبنیات محلی · عسل کوهستانی
| blank5_name_sec2        = مفاخر
| blank5_info_sec2        = بابا طاهر عریان (شاعر قرن پنجم) · میرزا عبدالقادر گوران (شاعر کُرد) · حافظ ابرو (مورخ تیموری)
| blank6_name_sec2        = موسیقی
| blank6_info_sec2        = موسیقی کلهری با ساز تنبور · مراسم جام‌خانه اهل حق
| blank7_name_sec2        = غذاهای محلی
| blank7_info_sec2        = دنگ‌کباب · خورشت خلال بادام · نان برنجی کرمانشاهی · آش‌دانه · شله‌زرد
| blank8_name_sec2        = گردشگری طبیعی
| blank8_info_sec2        = غار قوری‌قلعه · دریاچه سرآبلشگرخان · آبشار بیستون · پاوه و نوسود
| blank9_name_sec2        = منطقه زمانی
| blank9_info_sec2        = به وقت ایران (+۳:۳۰)
}}


استان خراسان رضوی


قطب معنوی ایران
استان کرمانشاه


────────────────────────────────────────────────────────────
────────────────────────────────────────────────────────────


== مقدمه و کلیات ==
⬛ مرکز استان: کرمانشاه
⬛ مرکز استان: مشهد


⬛ مساحت: ۱۱۸,۸۵۴ کیلومتر مربع (پنجمین استان بزرگ ایران)
⬛ مساحت: ۲۴,۹۹۸ کیلومتر مربع


⬛ جمعیت: حدود ۶,۴۳۴,۵۰۱ نفر (سرشماری ۱۳۹۵ — دومین استان پرجمعیت)
⬛ جمعیت: حدود ۲ میلیون نفر (۱۴۰۰)


تعداد شهرستان: ۳۴ شهرستان
شهرستان‌ها: ۱۴ شهرستان (کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، سرپل ذهاب، پاوه، کنگاور، صحنه، سنقر، هرسین، جوانرود و...)


زبان اصلی: فارسی (گویش خراسانی)
آب و هوا: کوهستانی و سرد در شمال؛ نیمه‌گرمسیری در جنوب


ارتفاع مرکز استان: حدود ۱,۰۵۰ متر از سطح دریا
زبان: کردی (کلهری و سورانی)، فارسی، لکی


استان خراسان رضوی در شمال‌شرق ایران واقع شده و دومین استان پرجمعیت کشور پس از تهران است. واژه «رضوی» در نام استان به آرامگاه امام رضا (ع) در مشهد اشاره دارد. این استان در سال ۱۳۸۳ شمسی از تقسیم استان خراسان بزرگ به سه استان خراسان رضوی، خراسان شمالی و خراسان جنوبی پدید آمد.
────────────────────────────────────────────────────────────


مشهد، مرکز استان، دومین شهر پرجمعیت ایران پس از تهران با بیش از ۳ میلیون نفر جمعیت است. این شهر در سال ۱۳۸۸ شمسی رسماً به عنوان «پایتخت معنوی ایران» انتخاب شد و سالانه بیش از ۲۰ میلیون زائر و گردشگر را پذیرا می‌شود.
== تاریخچه ==
کرمانشاه یکی از کهن‌ترین استان‌های ایران با پیشینه‌ای بیش از ۳۰,۰۰۰ ساله است. غارهای بیستون و غار دو‌اشکفت از قدیمی‌ترین محل‌های سکونت انسان در خاورمیانه هستند.


خراسان از دیرباز یکی از مهم‌ترین مناطق فرهنگی و تمدنی جهان اسلام بوده و شاعران و دانشمندان بزرگی چون فردوسی، عمر خیام، ابوعلی سینا (متولد بخارا، مدفون در همدان)، خواجه نصیرالدین طوسی و نظامی عروضی از این سرزمین برخاسته‌اند.
کتیبه بیستون:


== جغرافیا و اقلیم ==
کتیبه بیستون (میراث جهانی یونسکو) مهم‌ترین کتیبه هخامنشی و یکی از مهم‌ترین اسناد تاریخی جهان است. داریوش بزرگ در ۵۱۵ پیش از میلاد این کتیبه را به سه زبان (فارسی باستان، ایلامی و بابلی) بر صخره کوه بیستون حک کرد. این کتیبه کلید رمزگشایی خط میخی بود.
استان خراسان رضوی از شمال به استان خراسان شمالی، از جنوب به استان خراسان جنوبی، از غرب به استان سمنان و از شرق به کشورهای افغانستان و ترکمنستان محدود است. بیشترین درازای استان ۴۵۰ کیلومتر است.


شهر مشهد در دشت وسیعی بین دو رشته‌کوه بینالود (در جنوب) و هزارمسجد (در شمال) واقع شده است. دشت مشهد ابعادی به طول بیش از ۱۰۰ کیلومتر و عرض حدود ۲۵ کیلومتر و وسعت حدود ۲,۵۰۰ کیلومتر مربع دارد. رودخانه کشف‌رود مهم‌ترین رودخانه استان است.
طاق بستان در کرمانشاه از شاهکارهای هنر سنگ‌تراشی ساسانی است. نقش‌برجسته‌های شکار خسرو پرویز و سوارکار ساسانی از زیباترین آثار هنری دوره ساسانی هستند.


اقلیم استان متنوع است: مناطق کوهستانی شمال و جنوب دارای اقلیم سرد و نیمه‌مرطوب، مناطق دشتی و مرکزی دارای اقلیم معتدل و متمایل به سرد و خشک، و مناطق شرقی و جنوب‌شرقی دارای اقلیم گرم و بیابانی هستند. دمای هوا در تابستان تا ۴۰ درجه و در زمستان تا منفی ۲۰ درجه سانتی‌گراد می‌رسد.
کنگاور — معبد آناهیتا:


از مناطق طبیعی مهم استان می‌توان به پارک ملی تندوره (زیستگاه پلنگ ایرانی)، روستای ابر (بالای ابرها)، دشت‌های زعفران تربت‌حیدریه و قاینات، و آبشار اخلمد اشاره کرد.
معبد آناهیتا در کنگاور یکی از بزرگ‌ترین بناهای سنگی ایران باستان و مربوط به دوره سلوکی-اشکانی (قرن سوم پیش از میلاد) است. این معبد به ایزدبانوی آب — آناهیتا — تقدیم شده و ستون‌های عظیم آن شبیه به پارتنون یونان است.


== تاریخ ==
زلزله ۱۳۹۶ سرپل ذهاب:
خراسان به معنای «سرزمین خورشید» (خور = خورشید، آسان = سرزمین) از دیرباز یکی از مهم‌ترین مناطق تمدنی ایران و جهان بوده است. در دوران هخامنشی، خراسان بخشی از ساتراپ پارتیا بود. امپراتوری اشکانی (۲۴۷ پ.م. تا ۲۲۴ م.) از خراسان (نیسا، نزدیک عشق‌آباد کنونی) برخاست.


پس از ورود اسلام، خراسان نقش محوری در تاریخ ایران و جهان اسلام ایفا کرد. قیام ابومسلم خراسانی در سال ۱۲۹ هجری (۷۴۷ میلادی) از مرو آغاز شد و به سقوط خلافت اموی و تأسیس خلافت عباسی انجامید.
در ۲۱ آبان ۱۳۹۶ (نوامبر ۲۰۱۷)، زلزله ۷.۳ ریشتری سرپل ذهاب بیش از ۶۲۰ نفر را کشت و ویرانی گسترده‌ای به بار آورد. رسوایی مسکن مهر — ساختمان‌هایی که دولت ساخته بود و مانند کارتن فروریختند — نشان‌دهنده فساد ساختاری رژیم بود.


در سال ۲۰۳ هجری (۸۱۸ میلادی)، امام رضا (ع) در شهر طوس (مشهد کنونی) درگذشت و آرامگاه او به‌تدریج به یکی از مهم‌ترین زیارتگاه‌های جهان اسلام تبدیل شد. نام «مشهد» به معنای «محل شهادت» از همین رویداد گرفته شده است.
== جغرافیا و اقلیم ==
کرمانشاه در غرب ایران و در قلب رشته‌کوه‌های زاگرس واقع شده و از غرب با عراق هم‌مرز است. کوه‌های پراو و شاهو از بلندترین قله‌های زاگرس در این منطقه هستند. غار قوری‌قلعه (طولانی‌ترین غار آبی آسیا) از شگفتی‌های طبیعی کرمانشاه است.


در دوران سامانی (قرن ۳-۴ هجری)، خراسان مرکز احیای زبان و فرهنگ فارسی بود. فردوسی شاهنامه را در طوس سرود و رودکی، پدر شعر فارسی، از بخارا برخاست. در دوران غزنوی و سلجوقی، نیشابور و مرو از بزرگ‌ترین شهرهای جهان بودند.
آب‌وهوای استان متنوع است: شمال کوهستانی و سرد، مرکز معتدل، و جنوب نیمه‌گرمسیری. بارش سالانه بین ۳۰۰ تا ۸۰۰ میلی‌متر متغیر است.


حمله مغول در قرن ۷ هجری (۱۳ میلادی) ویرانی عظیمی به خراسان وارد کرد. نیشابور، مرو و طوس به کلی ویران شدند و میلیون‌ها نفر کشته شدند. خراسان هرگز به شکوه پیش از مغول بازنگشت.
گردشگری طبیعی:


در دوران صفویه، مشهد به عنوان مرکز مذهبی اهمیت یافت. نادرشاه افشار (۱۱۴۸-۱۱۶۰ هجری / ۱۷۳۶-۱۷۴۷ میلادی) مشهد را پایتخت ایران قرار داد و آخرین امپراتوری بزرگ ایرانی را بنیان نهاد.
غار قوری‌قلعه طولانی‌ترین غار آبی آسیا با بیش از ۱۲ کیلومتر طول شناخته‌شده است. دریاچه سرآبلشگرخان (نوسود)، آبشار بیستون و چشمه‌های آب‌گرم تازه‌آباد از جاذبه‌های طبیعی هستند. پاوه و نوسود با طبیعت بکر کوهستانی و فرهنگ هورامی از مقاصد گردشگری محبوب هستند.


== اقتصاد و منابع ==
== اقتصاد و منابع ==
اقتصاد استان خراسان رضوی متکی بر گردشگری مذهبی، کشاورزی، صنعت و بازرگانی است.
کشاورزی محور اصلی اقتصاد کرمانشاه است. گندم، جو، نخود و عدس محصولات عمده هستند. کرمانشاه یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان گندم در ایران است.
 
گردشگری: مشهد با بیش از ۵۵ درصد هتل‌های ایران، قطب گردشگری کشور است. سالانه بیش از ۲۰ میلیون زائر و گردشگر داخلی و بیش از ۲ میلیون زائر خارجی به این شهر سفر می‌کنند. گردشگری سلامت و گردشگری تفریحی نیز در حال رشد است.
 
کشاورزی و زعفران: خراسان رضوی به همراه خراسان جنوبی حدود ۹۵ درصد زعفران ایران و حدود ۹۰ درصد زعفران جهان را تولید می‌کند. ایران با تولید بیش از ۲۸۰ تن زعفران سالانه، ۹۴ درصد تولید جهانی این محصول گرانبها را در اختیار دارد. سالانه حدود ۱۵۰ تن زعفران به ارزش بیش از ۲۲۰ میلیون دلار صادر می‌شود.
 
دیگر محصولات کشاورزی:
 
  ● زرشک: قاینات و خراسان جنوبی بزرگ‌ترین تولیدکننده زرشک جهان
 
  ● پسته
 
  ● گندم و جو
 
  ● زیره و آویشن
 
  ● انگور و انار
 
صنایع مهم:
 
  ● صنعت خودرو: مشهد دومین قطب تولید خودرو ایران
 
  ● صنایع غذایی: آجیل، خشکبار، شیرینی‌جات سنتی (گز، سوهان)
 
  ● صنایع نساجی و چرم
 
  ● صنایع سنگ‌های قیمتی: فیروزه نیشابور (معروف‌ترین فیروزه جهان)
 
  ● فرش دستبافت: فرش مشهد ترکبافت و فرش نایین
 
== فرهنگ، آداب و رسوم ==
بیش از ۹۳ درصد مردم مشهد فارسی‌زبان هستند. گویش خراسانی یکی از قدیمی‌ترین و اصیل‌ترین گویش‌های زبان فارسی است و بسیاری از واژگان آن از فارسی دری قدیم حفظ شده‌اند.


خراسان سرزمین شعر و ادب فارسی است. فردوسی (۳۲۹-۴۱۱ هجری شمسی) بزرگ‌ترین حماسه‌سرای زبان فارسی، عمر خیام (۴۲۷-۵۱۰ هجری) ریاضیدان و شاعر نیشابوری، عطار نیشابوری (۵۴۰-۶۱۸ هجری) عارف و شاعر بزرگ، و خواجه نصیرالدین طوسی (۵۹۷-۶۷۲ هجری) ریاضیدان و ستاره‌شناس از بزرگان این سرزمین هستند.
صنایع مهم شامل پالایشگاه نفت کرمانشاه، صنایع پتروشیمی، سیمان و صنایع غذایی هستند. تجارت مرزی با عراق از طریق پایانه‌های خسروی و پرویزخان نقش مهمی در اقتصاد استان دارد.


غذاهای محلی خراسان:
دامداری و عشایر:


  ● شیشلیک خراسانی: کباب ویژه خراسان
کرمانشاه از مراکز مهم دامداری ایران است. عشایر کلهر، گوران و سنجابی از ایلات بزرگ منطقه هستند که هنوز بخشی از آن‌ها زندگی نیمه‌کوچ‌نشینی دارند. تولید لبنیات محلی، روغن حیوانی و عسل کوهستانی از فعالیت‌های اقتصادی مهم هستند.


  ● شله‌مشهدی: آش غلیظ با گوشت و حبوبات
== فرهنگ و آداب و رسوم ==
فرهنگ کرمانشاه آمیزه‌ای از فرهنگ‌های کُردی، لکی و فارسی است. این ترکیب فرهنگی منحصربه‌فرد، کرمانشاه را به یکی از غنی‌ترین استان‌های فرهنگی ایران تبدیل کرده است.


  ● جوجه‌کباب مشهدی
مفاخر ادبی:


  ● سوهان و گز
کرمانشاه زادگاه بابا طاهر عریان (همدانی) — شاعر قرن پنجم هجری که دوبیتی‌هایش به لهجه لری از عاشقانه‌ترین اشعار فارسی هستند — محسوب می‌شود. میرزا عبدالقادر گوران — شاعر بزرگ کُرد — و حافظ ابرو از مورخان بزرگ دوره تیموری نیز از مفاخر کرمانشاه هستند.


  ● شیر حلوا و حلوا ارده
موسیقی کرمانشاهی — به‌ویژه موسیقی کلهری با ساز تنبور — از گنجینه‌های موسیقی ایران است. مراسم جام‌خانه اهل حق با نوای تنبور از مراسم آیینی مهم منطقه است.


  ● نان شیرمال: نان شیرین سنتی خراسان
غذاهای محلی:


مراسم و آیین‌های خاص خراسان شامل نوروزخوانی (آواز نوروزی خراسانیمراسم عزاداری ماه محرم با شکوه خاص، مراسم شب یلدا و جشن‌های محلی مختلف است.
دنگ‌کباب کرمانشاهی، خورشت خلال بادام، آش‌دانه کرمانشاهی، نان بیرون‌بُر (نان تنوری محلیشیرینی نان برنجی کرمانشاهی (معروف در سراسر ایران) و شله‌زرد از غذاها و شیرینی‌های محلی هستند.
 
== جاذبه‌های گردشگری ==
جاذبه‌های مهم استان:
 
  ● حرم امام رضا (ع): بزرگ‌ترین مجموعه زیارتی-فرهنگی جهان اسلام با مساحت بیش از ۶۰۰,۰۰۰ متر مربع
 
  ● آرامگاه فردوسی در طوس: بنای یادبود حکیم ابوالقاسم فردوسی
 
  ● آرامگاه عمر خیام در نیشابور
 
  ● آرامگاه عطار نیشابور
 
  ● هارونیه: بنای تاریخی منسوب به هارون‌الرشید در طوس
 
  ● ارگ نادری در کلات نادری
 
  ● مسجد گوهرشاد: شاهکار معماری تیموری
 
  ● معدن فیروزه نیشابور: قدیمی‌ترین معدن فیروزه جهان
 
  ● پارک ملی تندوره: زیستگاه پلنگ ایرانی
 
  ● روستای ابر: بالاتر از ابرها
 
  ● دشت‌های زعفران تربت‌حیدریه: منظره بنفش زعفرانزارها در پاییز


== مبارزات و مقاومت مردمی ==
== مبارزات و مقاومت مردمی ==
خراسان رضوی و شهر مشهد نقش تاریخی و بی‌نظیری در مبارزات سازمان مجاهدین خلق ایران و مردم علیه رژیم آخوندی داشته‌اند. مشهد خاستگاه قیام دی‌ماه ۹۶ و یکی از مهم‌ترین کانون‌های مقاومت در تمام قیام‌های سراسری بوده است.
کرمانشاه از کانون‌های اصلی مقاومت سازمان مجاهدین خلق و مبارزات مردمی علیه رژیم آخوندی بوده است.
 
مجاهدان شهید مشهد — علیرضا عبداللهی و خانواده‌اش:
 
مجاهد خلق علیرضا عبداللهی از مبارزان مشهدی بود که هم در زمان شاه (دو سال زندان از ۱۳۵۵ تا ۱۳۵۷ در زندان مشهد) و هم در زمان خمینی به مبارزه ادامه داد. وی پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ به زندگی مخفی روی آورد و در ۱۱ مهر ۱۳۶۰ دستگیر شد. دژخیمان خمینی وی را تحت شکنجه‌های شدید قرار دادند اما در برابر اراده این مجاهد سرموضع شکست خوردند. علیرضا در ۱۰ آبان ۱۳۶۰ زیر شکنجه به شهادت رسید. برادرش ناصر عبداللهی نیز در قتل‌عام ۱۳۶۷ به شهادت رسید و پسرعمویش حسن عبداللهی از دیگر شهدای سرفراز مجاهدین در سال ۱۳۶۰ است.
 
محمدرضا صادقی — مجاهد دلاور مشهدی:
 
مجاهد خلق محمدرضا صادقی (متولد ۱۳۴۳ در مشهد) با ۹ سال سابقه مبارزاتی و ۵ سال زندان سیاسی، از مبارزان سرسخت مشهد بود. وی در عملیات فروغ جاویدان در یکان‌های رزمی ارتش آزادیبخش سازمان‌دهی شد و بارها به دشمن یورش برد. در یکی از درگیری‌ها زخمی و بیهوش شد و به اسارت درآمد. به‌رغم زخم‌های جانکاه، زیر شدیدترین شکنجه‌ها قرار گرفت و سپس اعدام شد.


کشتار ۶۷ و زندان وکیل‌آباد:
سرکوب مناطق کُردنشین کرمانشاه:


زندان وکیل‌آباد مشهد یکی از وحشتناک‌ترین مراکز کشتار زندانیان سیاسی عمدتاً اعضا و هواداران سازمان مجاهدین خلق — در تابستان ۱۳۶۷ بود. زندان وکیل‌آباد سه بخش داشت: بند ۱ برای زندانیان جدید و نادمان، بند ۲ برای مارکسیست‌ها، بهاییان و مجاهدینی که «امیدی به تغییرشان» نبود، و بند قرنطینه. شکنجه و خشونت شدید گزارش شده و بندهای ۲ و قرنطینه کاملاً «خالی» شدند.
پس از انقلاب ۱۳۵۷، رژیم خمینی مناطق کُردنشین کرمانشاه به‌ویژه پاوه، جوانرود و روانسر را هدف حملات نظامی قرار داد. در مرداد ۱۳۵۸، سپاه پاسداران با بمباران هوایی و حمله زمینی به پاوه حمله کرد. صادق خلخالی در کرمانشاه نیز مانند کردستان بدون محاکمه اعدام‌ها صادر کرد. مقاومت مسلحانه پیشمرگان حزب دموکرات و کومله در مناطق کوهستانی پاوه، نوسود و جوانرود سال‌ها ادامه داشت.


قیام دی‌ماه ۱۳۹۶ — مشهد، خاستگاه قیام:
مقاومت جبهه‌های کردی در کرمانشاه:


مشهد افتخار آغازگری بزرگ‌ترین قیام مردمی ایران پس از ۱۳۸۸ را دارد. در ۷ دی ۱۳۹۶ (۲۸ دسامبر ۲۰۱۷)، نخستین موج اعتراضات سراسری از مشهد آغاز شد. مردم که ابتدا علیه گرانی و فساد اقتصادی به خیابان آمده بودند، به سرعت شعارهای سیاسی سر دادند: «مرگ بر دیکتاتور»، «نه غزه، نه لبنان، جانم فدای ایران». این قیام در عرض چند روز به بیش از ۸۰ شهر در سراسر ایران گسترش یافت.
جبهه‌های مسلح کُردی — حزب دموکرات کردستان ایران و سازمان کومله — در مناطق کوهستانی کرمانشاه نیز فعال بودند. پیشمرگان این جبهه‌ها در کوه‌های شاهو، هورامان و مناطق مرزی پاوه و نوسود با نیروهای سپاه پاسداران درگیر بودند. رژیم برای سرکوب این مقاومت، روستاهای بسیاری را بمباران و تخلیه کرد.


قیام آبان ۱۳۹۸:
شهدای مجاهد کرمانشاه در قیام دی ۱۴۰۴:


مشهد در آبان ۱۳۹۸ (نوامبر ۲۰۱۹) نیز یکی از مراکز اصلی قیام سراسری بود. پس از افزایش ناگهانی قیمت بنزین، مردم به خیابان‌ها ریختند. نیروهای سرکوبگر سپاه و بسیج با شلیک مستقیم، ده‌ها نفر را در مشهد و شهرهای استان به شهادت رساندند.
کرمانشاه از خونین‌ترین شهرهای قیام دی‌ماه ۱۴۰۴ بود. سازمان مجاهدین خلق اسامی شهدای مجاهد قیام را منتشر کرد: مجاهد شهید یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری (دانشجو، شهادت ۱۸ دی در کرمانشاه)، مجاهد شهید رضا قنبری (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، مجاهد شهید رسول کدیوریان (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، و مجاهد شهید رضا کدیوریان (کارگر ۲۰ ساله، ۱۳ دی). ده‌ها شهید دیگر از کرمانشاه و اسلام‌آباد غرب نیز در این قیام به شهادت رسیدند.


قیام ۱۴۰۱ — زن، زندگی، آزادی:
کشتار ۶۷ در کرمانشاه:


مشهد در قیام سراسری ۱۴۰۱ پس از قتل مهسا امینی نیز نقش برجسته‌ای ایفا کرد. دانشجویان دانشگاه فردوسی مشهد از اولین دانشگاه‌هایی بودند که به اعتراضات پیوستند. سازمان مجاهدین خلق ایران اسامی ۱۰۷ شهید قیام سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴ را از استان خراسان رضوی منتشر کرد.
زندان‌های کرمانشاه در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان سیاسی — عمدتاً مجاهدین خلق — بودند. بسیاری از زندانیان مجاهد کرمانشاهی که حکم‌شان پایان یافته بود نیز در کمیسیون‌های مرگ اعدام شدند.


اعدام سه زندانی سیاسی مشهد (۱۴۰۵):
قیام‌های سراسری:


در اردیبهشت ۱۴۰۵ (مه ۲۰۲۶رژیم آخوندی سه زندانی را در مشهد اعدام کرد: مهدی رسولی و محمدرضا میری به اتهام مشارکت در ناآرامی‌های دی‌ماه ۱۴۰۴، و ابراهیم دولت‌آبادی. رژیم آن‌ها را «عناصر موساد» خواند — اتهامی که سازمان‌های حقوق بشری آن را رد کردند. این اعدام‌ها بخشی از موج سرکوب گسترده رژیم علیه معترضان بود.
کرمانشاه در قیام‌های دی ۱۳۹۶، آبان ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱ از شهرهای پیشتاز بود. در قیام ۱۴۰۱ (زن، زندگی، آزادیمردم کرمانشاه و اسلام‌آباد غرب با شجاعت بی‌نظیر به خیابان‌ها آمدند و نیروهای سرکوبگر با خشونت شدید با آن‌ها برخورد کردند.


واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق:
واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق:


واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق در مشهد و شهرهای خراسان رضوی از فعال‌ترین واحدهای مقاومت در سراسر ایران بوده‌اند. بر اساس گزارش‌های شورای ملی مقاومت ایران، واحدهای مقاومت در واکنش به اعدام زندانیان سیاسی، عملیات‌های متعددی در مشهد انجام داده‌اند از جمله نصب پوسترهای مسعود و مریم رجوی، پخش شعارها و افشاگری جنایات رژیم.
واحدهای مقاومت مجاهدین در کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، پاوه و سرپل ذهاب فعالیت‌های مستمری در زمینه نصب پوسترهای مسعود و مریم رجوی و افشاگری جنایات رژیم داشته‌اند.


== منابع ==
== منابع ==

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۸ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۲۱:۰۸

استان کرمانشاه
دروازه غربی ایران
استان کرمانشاه — طاق بستان
استان کرمانشاه — طاق بستان
کشورایران
مرکز استانکرمانشاه
شمالاستان کردستان
جنوباستان ایلام
شرقاستان‌های همدان و لرستان
غربعراق
آب و هواکوهستانی و سرد در شمال؛ نیمه‌گرمسیری در جنوب (بارش ۳۰۰ تا ۸۰۰ میلی‌متر)
قدمت سکونتبیش از ۳۰٬۰۰۰ سال (غارهای بیستون و دو‌اشکفت)
کوه‌های مهمپراو و شاهو (رشته‌کوه زاگرس)
مرز بین‌المللیعراق (از غرب)
میراث جهانی یونسکوکتیبه بیستون (داریوش بزرگ، ۵۱۵ پ.م — به سه زبان فارسی باستان، ایلامی و بابلی)
آثار تاریخیطاق بستان (هنر ساسانی) · معبد آناهیتا (کنگاور، دوره اشکانی) · غار قوری‌قلعه (طولانی‌ترین غار آبی آسیا)
محصولات کشاورزیگندم · جو · نخود · عدس
صنعتپالایشگاه نفت · پتروشیمی · سیمان · صنایع غذایی · تجارت مرزی (خسروی و پرویزخان)
دامداری و عشایرایلات کلهر، گوران و سنجابی · لبنیات محلی · عسل کوهستانی
مفاخربابا طاهر عریان (شاعر قرن پنجم) · میرزا عبدالقادر گوران (شاعر کُرد) · حافظ ابرو (مورخ تیموری)
موسیقیموسیقی کلهری با ساز تنبور · مراسم جام‌خانه اهل حق
غذاهای محلیدنگ‌کباب · خورشت خلال بادام · نان برنجی کرمانشاهی · آش‌دانه · شله‌زرد


استان کرمانشاه

────────────────────────────────────────────────────────────

⬛ مرکز استان: کرمانشاه

⬛ مساحت: ۲۴,۹۹۸ کیلومتر مربع

⬛ جمعیت: حدود ۲ میلیون نفر (۱۴۰۰)

⬛ شهرستان‌ها: ۱۴ شهرستان (کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، سرپل ذهاب، پاوه، کنگاور، صحنه، سنقر، هرسین، جوانرود و...)

⬛ آب و هوا: کوهستانی و سرد در شمال؛ نیمه‌گرمسیری در جنوب

⬛ زبان: کردی (کلهری و سورانی)، فارسی، لکی

────────────────────────────────────────────────────────────

تاریخچه

کرمانشاه یکی از کهن‌ترین استان‌های ایران با پیشینه‌ای بیش از ۳۰,۰۰۰ ساله است. غارهای بیستون و غار دو‌اشکفت از قدیمی‌ترین محل‌های سکونت انسان در خاورمیانه هستند.

کتیبه بیستون:

کتیبه بیستون (میراث جهانی یونسکو) مهم‌ترین کتیبه هخامنشی و یکی از مهم‌ترین اسناد تاریخی جهان است. داریوش بزرگ در ۵۱۵ پیش از میلاد این کتیبه را به سه زبان (فارسی باستان، ایلامی و بابلی) بر صخره کوه بیستون حک کرد. این کتیبه کلید رمزگشایی خط میخی بود.

طاق بستان در کرمانشاه از شاهکارهای هنر سنگ‌تراشی ساسانی است. نقش‌برجسته‌های شکار خسرو پرویز و سوارکار ساسانی از زیباترین آثار هنری دوره ساسانی هستند.

کنگاور — معبد آناهیتا:

معبد آناهیتا در کنگاور یکی از بزرگ‌ترین بناهای سنگی ایران باستان و مربوط به دوره سلوکی-اشکانی (قرن سوم پیش از میلاد) است. این معبد به ایزدبانوی آب — آناهیتا — تقدیم شده و ستون‌های عظیم آن شبیه به پارتنون یونان است.

زلزله ۱۳۹۶ سرپل ذهاب:

در ۲۱ آبان ۱۳۹۶ (نوامبر ۲۰۱۷)، زلزله ۷.۳ ریشتری سرپل ذهاب بیش از ۶۲۰ نفر را کشت و ویرانی گسترده‌ای به بار آورد. رسوایی مسکن مهر — ساختمان‌هایی که دولت ساخته بود و مانند کارتن فروریختند — نشان‌دهنده فساد ساختاری رژیم بود.

جغرافیا و اقلیم

کرمانشاه در غرب ایران و در قلب رشته‌کوه‌های زاگرس واقع شده و از غرب با عراق هم‌مرز است. کوه‌های پراو و شاهو از بلندترین قله‌های زاگرس در این منطقه هستند. غار قوری‌قلعه (طولانی‌ترین غار آبی آسیا) از شگفتی‌های طبیعی کرمانشاه است.

آب‌وهوای استان متنوع است: شمال کوهستانی و سرد، مرکز معتدل، و جنوب نیمه‌گرمسیری. بارش سالانه بین ۳۰۰ تا ۸۰۰ میلی‌متر متغیر است.

گردشگری طبیعی:

غار قوری‌قلعه طولانی‌ترین غار آبی آسیا با بیش از ۱۲ کیلومتر طول شناخته‌شده است. دریاچه سرآبلشگرخان (نوسود)، آبشار بیستون و چشمه‌های آب‌گرم تازه‌آباد از جاذبه‌های طبیعی هستند. پاوه و نوسود با طبیعت بکر کوهستانی و فرهنگ هورامی از مقاصد گردشگری محبوب هستند.

اقتصاد و منابع

کشاورزی محور اصلی اقتصاد کرمانشاه است. گندم، جو، نخود و عدس محصولات عمده هستند. کرمانشاه یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان گندم در ایران است.

صنایع مهم شامل پالایشگاه نفت کرمانشاه، صنایع پتروشیمی، سیمان و صنایع غذایی هستند. تجارت مرزی با عراق از طریق پایانه‌های خسروی و پرویزخان نقش مهمی در اقتصاد استان دارد.

دامداری و عشایر:

کرمانشاه از مراکز مهم دامداری ایران است. عشایر کلهر، گوران و سنجابی از ایلات بزرگ منطقه هستند که هنوز بخشی از آن‌ها زندگی نیمه‌کوچ‌نشینی دارند. تولید لبنیات محلی، روغن حیوانی و عسل کوهستانی از فعالیت‌های اقتصادی مهم هستند.

فرهنگ و آداب و رسوم

فرهنگ کرمانشاه آمیزه‌ای از فرهنگ‌های کُردی، لکی و فارسی است. این ترکیب فرهنگی منحصربه‌فرد، کرمانشاه را به یکی از غنی‌ترین استان‌های فرهنگی ایران تبدیل کرده است.

مفاخر ادبی:

کرمانشاه زادگاه بابا طاهر عریان (همدانی) — شاعر قرن پنجم هجری که دوبیتی‌هایش به لهجه لری از عاشقانه‌ترین اشعار فارسی هستند — محسوب می‌شود. میرزا عبدالقادر گوران — شاعر بزرگ کُرد — و حافظ ابرو از مورخان بزرگ دوره تیموری نیز از مفاخر کرمانشاه هستند.

موسیقی کرمانشاهی — به‌ویژه موسیقی کلهری با ساز تنبور — از گنجینه‌های موسیقی ایران است. مراسم جام‌خانه اهل حق با نوای تنبور از مراسم آیینی مهم منطقه است.

غذاهای محلی:

دنگ‌کباب کرمانشاهی، خورشت خلال بادام، آش‌دانه کرمانشاهی، نان بیرون‌بُر (نان تنوری محلی)، شیرینی نان برنجی کرمانشاهی (معروف در سراسر ایران) و شله‌زرد از غذاها و شیرینی‌های محلی هستند.

مبارزات و مقاومت مردمی

کرمانشاه از کانون‌های اصلی مقاومت سازمان مجاهدین خلق و مبارزات مردمی علیه رژیم آخوندی بوده است.

سرکوب مناطق کُردنشین کرمانشاه:

پس از انقلاب ۱۳۵۷، رژیم خمینی مناطق کُردنشین کرمانشاه — به‌ویژه پاوه، جوانرود و روانسر — را هدف حملات نظامی قرار داد. در مرداد ۱۳۵۸، سپاه پاسداران با بمباران هوایی و حمله زمینی به پاوه حمله کرد. صادق خلخالی در کرمانشاه نیز مانند کردستان بدون محاکمه اعدام‌ها صادر کرد. مقاومت مسلحانه پیشمرگان حزب دموکرات و کومله در مناطق کوهستانی پاوه، نوسود و جوانرود سال‌ها ادامه داشت.

مقاومت جبهه‌های کردی در کرمانشاه:

جبهه‌های مسلح کُردی — حزب دموکرات کردستان ایران و سازمان کومله — در مناطق کوهستانی کرمانشاه نیز فعال بودند. پیشمرگان این جبهه‌ها در کوه‌های شاهو، هورامان و مناطق مرزی پاوه و نوسود با نیروهای سپاه پاسداران درگیر بودند. رژیم برای سرکوب این مقاومت، روستاهای بسیاری را بمباران و تخلیه کرد.

شهدای مجاهد کرمانشاه در قیام دی ۱۴۰۴:

کرمانشاه از خونین‌ترین شهرهای قیام دی‌ماه ۱۴۰۴ بود. سازمان مجاهدین خلق اسامی شهدای مجاهد قیام را منتشر کرد: مجاهد شهید یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری (دانشجو، شهادت ۱۸ دی در کرمانشاه)، مجاهد شهید رضا قنبری (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، مجاهد شهید رسول کدیوریان (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، و مجاهد شهید رضا کدیوریان (کارگر ۲۰ ساله، ۱۳ دی). ده‌ها شهید دیگر از کرمانشاه و اسلام‌آباد غرب نیز در این قیام به شهادت رسیدند.

کشتار ۶۷ در کرمانشاه:

زندان‌های کرمانشاه در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان سیاسی — عمدتاً مجاهدین خلق — بودند. بسیاری از زندانیان مجاهد کرمانشاهی که حکم‌شان پایان یافته بود نیز در کمیسیون‌های مرگ اعدام شدند.

قیام‌های سراسری:

کرمانشاه در قیام‌های دی ۱۳۹۶، آبان ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱ از شهرهای پیشتاز بود. در قیام ۱۴۰۱ (زن، زندگی، آزادی)، مردم کرمانشاه و اسلام‌آباد غرب با شجاعت بی‌نظیر به خیابان‌ها آمدند و نیروهای سرکوبگر با خشونت شدید با آن‌ها برخورد کردند.

واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق:

واحدهای مقاومت مجاهدین در کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، پاوه و سرپل ذهاب فعالیت‌های مستمری در زمینه نصب پوسترهای مسعود و مریم رجوی و افشاگری جنایات رژیم داشته‌اند.

منابع