کاربر:Hamidreza۳/صفحه تمرین: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۳۱ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{Infobox settlement | {{Infobox settlement | ||
| name = استان | | name = استان کردستان | ||
| other_name = سرزمین | | other_name = سرزمین کُردها | ||
| image_skyline = | | image_skyline = استان کردستان.jpg | ||
| image_caption = استان | | image_caption = استان کردستان — سنندج | ||
| pushpin_map = Iran | | pushpin_map = Iran | ||
| map_caption = موقعیت استان | | map_caption = موقعیت استان کردستان در نقشه ایران | ||
| subdivision_type = کشور | | subdivision_type = کشور | ||
| subdivision_name = ایران | | subdivision_name = ایران | ||
| seat_type = مرکز استان | | seat_type = مرکز استان | ||
| seat = | | seat = سنندج | ||
| blank_name = مساحت | | blank_name = مساحت | ||
| blank_info = | | blank_info = ۲۹٬۱۳۷ کیلومتر مربع | ||
| blank1_name = جمعیت ( | | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰) | ||
| blank1_info = حدود | | blank1_info = حدود ۱٫۶ میلیون نفر | ||
| blank2_name = تعداد شهرستان | | blank2_name = تعداد شهرستان | ||
| blank2_info = | | blank2_info = ۱۰ (سنندج، سقز، مریوان، بانه، قروه، کامیاران، بیجار، دیواندره، دهگلان، سروآباد) | ||
| blank3_name = زبانها | | blank3_name = زبانها | ||
| blank3_info = | | blank3_info = کردی (سورانی و کلهری)، فارسی | ||
| blank4_name = | | blank4_name = آب و هوا | ||
| blank4_info = | | blank4_info = کوهستانی سرد؛ زمستانهای سخت با بارش برف سنگین، تابستانهای معتدل | ||
| blank5_name = | | blank5_name = قدمت تاریخی | ||
| blank5_info = | | blank5_info = چندهزار ساله — پیشینه مادها (حدود ۷۰۰ پ.م) | ||
| blank6_name = | | blank6_name = رودخانههای مهم | ||
| blank6_info = | | blank6_info = سیروان (سیمره) · قزلاوزن | ||
| blank7_name = | | blank7_name = مرز بینالمللی | ||
| blank7_info = | | blank7_info = عراق (از غرب) | ||
| blank_name_sec1 = شمال | | blank_name_sec1 = شمال | ||
| blank_info_sec1 = | | blank_info_sec1 = استان آذربایجان غربی | ||
| blank1_name_sec1 = | | blank1_name_sec1 = جنوب | ||
| blank1_info_sec1 = استان | | blank1_info_sec1 = استان کرمانشاه | ||
| blank2_name_sec1 = | | blank2_name_sec1 = شرق | ||
| blank2_info_sec1 = | | blank2_info_sec1 = استانهای همدان و زنجان | ||
| blank3_name_sec1 = | | blank3_name_sec1 = غرب | ||
| blank3_info_sec1 = | | blank3_info_sec1 = عراق | ||
| blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو | | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو | ||
| blank_info_sec2 = | | blank_info_sec2 = هورامان (اورامانات) — ثبت ۱۴۰۰ — معماری پلکانی روستاهای اورامان تخت و هجیج | ||
| blank1_name_sec2 = | | blank1_name_sec2 = آثار تاریخی | ||
| blank1_info_sec2 = | | blank1_info_sec2 = قلعه زیویه (سقز، قرن هفتم پ.م) · خانه خسروآباد (سنندج، قاجار) | ||
| blank2_name_sec2 = | | blank2_name_sec2 = گردشگری طبیعی | ||
| blank2_info_sec2 = | | blank2_info_sec2 = دریاچه زریبار (مریوان) · آبشار شلماش · جنگلهای بلوط زاگرس | ||
| blank3_name_sec2 = | | blank3_name_sec2 = محصولات کشاورزی | ||
| blank3_info_sec2 = | | blank3_info_sec2 = گندم · جو · نخود · عدس · توتون · گردو | ||
| blank4_name_sec2 = | | blank4_name_sec2 = عسل | ||
| blank4_info_sec2 = | | blank4_info_sec2 = عسل طبیعی کوهستانی مریوان و سقز — از مرغوبترین عسلهای ایران | ||
| blank5_name_sec2 = صنایع دستی | | blank5_name_sec2 = صنایع دستی | ||
| blank5_info_sec2 = | | blank5_info_sec2 = گلیمبافی کردی · گیوهبافی سنندج · سوزندوزی کردی · جاجیمبافی · منبتکاری | ||
| blank6_name_sec2 = | | blank6_name_sec2 = موسیقی و رقص | ||
| blank6_info_sec2 = | | blank6_info_sec2 = آوازهای حماسی و عاشقانه کردی · رقص ههلپهرکی · موسیقی هورامی · مراسم پیرشالیار | ||
| blank7_name_sec2 = غذاهای محلی | | blank7_name_sec2 = غذاهای محلی | ||
| blank7_info_sec2 = | | blank7_info_sec2 = دندهکباب کردی · دلمهبرگ مو · کشکینه · نان تیری · حلوای شیره | ||
| blank8_name_sec2 = | | blank8_name_sec2 = پوشش سنتی | ||
| blank8_info_sec2 = | | blank8_info_sec2 = کلاش · شلوار و جلیقه پشمی · دستار (مردان) · پولکدوزی رنگارنگ (زنان) | ||
| blank9_name_sec2 = منطقه زمانی | |||
| blank9_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰) | |||
}} | }} | ||
استان کردستان | |||
──────────────────────────────────────────────────────────── | |||
مرکز استان: | ⬛ مرکز استان: سنندج | ||
مساحت: | ⬛ مساحت: ۲۹,۱۳۷ کیلومتر مربع | ||
جمعیت: حدود | ⬛ جمعیت: حدود ۱.۶ میلیون نفر (۱۴۰۰) | ||
⬛ شهرستانها: ۱۰ شهرستان (سنندج، سقز، مریوان، بانه، قروه، کامیاران، بیجار، دیواندره، دهگلان، سروآباد) | |||
⬛ آب و هوا: کوهستانی سرد؛ زمستانهای سخت و تابستانهای معتدل | |||
⬛ زبان: کردی (سورانی و کلهری)، فارسی | |||
──────────────────────────────────────────────────────────── | |||
== تاریخچه == | |||
کردستان سرزمینی با تاریخ چندهزارساله است. کُردها از اقوام کهن ایرانی هستند و پیشینه آنها به مادها (حدود ۷۰۰ پیش از میلاد) بازمیگردد. هگمتانه (همدان) پایتخت مادها بود و کردستان بخشی از قلمرو این امپراتوری بزرگ. | |||
در دوره اسلامی، کردستان مقاومت سرسختانهای در برابر مهاجمان نشان داد. قلعههای کردستان از استحکامترین قلعههای ایران بودند. در دوره صفوی و قاجار، حکومتهای محلی کُرد نقش مهمی در سیاست منطقه ایفا کردند. | |||
در تاریخ معاصر، کردستان شاهد جنبشهای ملی و آزادیخواهانه متعددی بوده است. جمهوری مهاباد (۱۳۲۵) نخستین تجربه حکومت کردی در ایران بود که پس از یک سال سرکوب شد. | |||
سنندج — مرکز فرهنگی کردستان: | |||
سنندج قدمتی بیش از ۴۰۰ ساله دارد و در دوره صفوی بهعنوان مرکز ایالت اردلان توسعه یافت. خانه خسروآباد (عمارت وکیلالملک) از شاهکارهای معماری دوره قاجار و خانههای تاریخی سنندج از ارزشمندترین آثار معماری کردی هستند. | |||
سقز — زادگاه قیام: | |||
سقز از شهرهای تاریخی کردستان و یکی از مراکز باستانی مادها است. قلعه زیویه در سقز با آثار طلایی و نقرهای مربوط به قرن هفتم پیش از میلاد از مهمترین کشفیات باستانشناسی ایران است. | |||
== جغرافیا و اقلیم == | |||
کردستان در غرب ایران و در رشتهکوههای زاگرس واقع شده و از غرب با عراق هممرز است. کوههای بلند، درههای سرسبز و رودخانههای پرآب (سیروان، قزلاوزن) از ویژگیهای جغرافیایی این استان هستند. | |||
آبوهوای کردستان کوهستانی و سرد است. زمستانها بسیار سرد با بارش برف سنگین (گاه تا ۲ متر) و تابستانها معتدل و دلپذیر. دریاچه زریبار در مریوان یکی از زیباترین دریاچههای آب شیرین ایران و از نوادر اکولوژیکی خاورمیانه است. | |||
رودخانه سیروان (سیمره) از رودخانههای مهم کردستان است که از کوههای مرزی عراق سرچشمه میگیرد. آبشار شلماش در سردشت و آبشارهای متعدد منطقه اورامان از جاذبههای طبیعی کردستان هستند. | |||
جنگلها و مراتع: | |||
جنگلهای بلوط زاگرس در کردستان از ارزشمندترین جنگلهای ایران هستند اما بهشدت در خطر تخریب قرار دارند. مناطق حفاظتشده بیجار و دالانی از زیستگاههای مهم حیات وحش هستند. | |||
== اقتصاد و منابع == | == اقتصاد و منابع == | ||
اقتصاد کردستان عمدتاً مبتنی بر کشاورزی و دامداری است. گندم، جو، نخود، عدس و توتون از محصولات اصلی هستند. کردستان یکی از مراکز مهم تولید گردو در ایران است. | |||
عسل کردستان: | |||
عسل طبیعی کردستان — بهویژه عسل کوهستانی مریوان و سقز — از مرغوبترین عسلهای ایران محسوب میشود. زنبورداری در مراتع کردستان صنعت پررونقی است. | |||
صنایع کردستان شامل صنایع غذایی، مصالح ساختمانی و صنایع تبدیلی کشاورزی است. تجارت مرزی با عراق (بانه و مریوان) نقش مهمی در اقتصاد استان دارد. بانه بهعنوان منطقه آزاد تجاری از مراکز مهم واردات کالا است. | |||
صنایع دستی کردستان: | |||
گلیمبافی کردی (با طرحهای رنگارنگ ویژه)، گیوهبافی سنندج، سوزندوزی کردی، جاجیمبافی و منبتکاری سنندج از صنایع دستی معروف کردستان هستند. گیوه سنندج در فهرست میراث ناملموس ایران ثبت شده است. | |||
== فرهنگ و آداب و رسوم == | |||
فرهنگ کردی از غنیترین فرهنگهای ایران است. موسیقی کردی با آوازهای حماسی و عاشقانه، رقص کردی (ههلپهرکی) که یکی از زیباترین رقصهای ایران است، و پوشش سنتی رنگارنگ کُردی از شاخصترین نمادهای فرهنگی هستند. | |||
نوروز برای کُردها اهمیت ویژه دارد و با آتشافروزی بر فراز کوهها جشن گرفته میشود. شب یلدا، عید قربان و جشنهای محلی مانند «پیرشالیار» در هورامان (میراث جهانی یونسکو) از دیگر مراسم مهم هستند. | |||
هورامان (اورامانات): | |||
منطقه هورامان در غرب کردستان و شرق عراق از مناطق بکر و زیبای ایران و میراث جهانی یونسکو (ثبت ۱۴۰۰) است. معماری پلکانی روستاهای اورامان — مانند اورامان تخت و هجیج — بر دامنه کوهها از شاهکارهای معماری روستایی جهان هستند. مراسم پیرشالیار و موسیقی هورامی از ارزشمندترین میراث فرهنگی ایران است. | |||
غذاهای محلی: | |||
دندهکباب کردی (کباب بره روی زغال)، دلمهبرگ مو، آش ریشته کردی، کشکینه (آش کشک و سبزی)، نان تنوری کردی (نان تیری)، حلوای شیره و شیرینیهای محلی مانند نان خرمایی و کلوچه کردستانی از غذاهای سنتی هستند. چای و نبات کردستان نیز مشهور است. | |||
پوشش سنتی کُردی: | |||
لباس سنتی کردی از زیباترین و رنگارنگترین پوششهای ایران است. مردان کلاش (کفش چرمی)، شلوار و جلیقه پشمی و دستار (عمامه) میپوشند. لباس زنان کُرد با پولکدوزی و رنگهای شاد از نمادهای فرهنگی کردستان است. | |||
== مبارزات و مقاومت مردمی == | |||
کردستان از نخستین مناطقی بود که پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ شاهد سرکوب خونین مجاهدین خلق و مردم توسط رژیم آخوندی شد. | |||
حمیدرضا سلیمانی — مجاهد قهرمان سنندج: | |||
مجاهد شهید حمیدرضا سلیمانی از هواداران سازمان مجاهدین خلق در سنندج بود که در بهمن ۱۳۶۱ به جرم ارتباط با سازمان دستگیر شد. دژخیمان خمینی او را در برابر چشمان مردم سنندج به پشت ماشین بسته و روی آسفالت کشاندند، سپس لاستیک ماشین را به گردنش انداخته و با بنزین آتش زدند. این جنایت هولناک نشاندهنده عمق وحشیگری رژیم و استواری مجاهدین بود. | |||
محمد صدیق مولودی — مجاهد سنندجی: | |||
مجاهد شهید محمد صدیق مولودی (متولد ۱۳۳۶ سنندج) دانشجوی دانشگاه تبریز و از هواداران سازمان مجاهدین خلق بود. وی در سال ۱۳۶۰ هنگام عیادت یکی از دوستانش دستگیر و در بازداشتگاه اطلاعات سنندج زیر شدیدترین شکنجهها قرار گرفت. در ۱۱ بهمن ۱۳۶۰، بدون دادگاه و بدون اطلاع خانواده اعدام شد. | |||
کشتار ۶۷ در کردستان: | |||
زندانهای سنندج و سقز در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان مجاهد بودند. دهها تن از مجاهدین خلق و مبارزان سیاسی کُرد در کمیسیونهای مرگ اعدام شدند. | |||
قیام ۱۴۰۱ — ژینا امینی: | |||
مهسا (ژینا) امینی، دختر ۲۲ ساله کُرد از سقز کردستان، در ۲۵ شهریور ۱۴۰۱ توسط گشت ارشاد در تهران کشته شد. مرگ او شعلهور کردن قیام سراسری «زن، زندگی، آزادی» شد. سقز و سنندج از نخستین شهرهایی بودند که اعتراضات در آنها آغاز شد. | |||
سرکوب کردستان توسط رژیم — خلخالی و فتوای خمینی: | |||
در تابستان ۱۳۵۸، تنها ماهها پس از انقلاب، خمینی فتوای سرکوب کردستان را صادر کرد و سپاه پاسداران و ارتش را برای حمله به مناطق کُردنشین اعزام کرد. صادق خلخالی — حاکم شرع خمینی — به کردستان رفت و بدون هیچ محاکمهای دهها نفر را در سنندج، پاوه، مهاباد و نقده اعدام کرد. بمباران هوایی روستاها و شهرهای کردستان، اعدامهای صحرایی، و حکومت نظامی، از اولین جنایات رژیم در کردستان بود. | |||
مقاومت جبهههای کردی در برابر رژیم: | |||
پس از انقلاب ۱۳۵۷، جبهههای مسلح کردی — بهویژه حزب دموکرات کردستان ایران (حدکا) به رهبری دکتر عبدالرحمان قاسملو و سازمان کومله — در برابر سرکوب رژیم مقاومت مسلحانه کردند. پیشمرگان حزب دموکرات و کومله سالها در کوههای کردستان با نیروهای سپاه پاسداران جنگیدند. رژیم در ۲۲ تیر ۱۳۶۸ (۱۳ ژوئیه ۱۹۸۹)، دکتر قاسملو را در وین اتریش ترور کرد. سعیدی سیرجانی — جانشین قاسملو — نیز در ۱۷ سپتامبر ۱۹۹۲ در رستوران میکونوس برلین توسط عوامل رژیم ترور شد. | |||
ارتش آزادیبخش ملی ایران در کردستان: | |||
پیش از استقرار ارتش آزادیبخش ملی ایران (تأسیس ۱۰ خرداد ۱۳۶۶ توسط مسعود رجوی) در خاک عراق، عمده فعالیتهای نظامی سازمان مجاهدین خلق از پایگاههایی در کوههای کردستان انجام میشد. مجاهدین از سال ۱۳۶۰ در مناطق کوهستانی کردستان حضور فعال داشتند و عملیاتهای متعددی علیه نیروهای سپاه و ارتش رژیم در غرب ایران انجام دادند. یکانهای ارتش آزادیبخش پیش از انتقال به عراق، عملیاتهای پارتیزانی و ضربات نظامی گستردهای در استانهای کردستان و کرمانشاه انجام دادند که زمینهساز عملیاتهای بزرگ بعدی — از جمله عملیات آفتاب، چلچراغ و فروغ جاویدان — شد. | |||
عملیات چلچراغ — ۲۸ خرداد ۱۳۶۷: | |||
در عملیات چلچراغ، ارتش آزادیبخش ملی ایران شهر مرزی مهران (ایلام) را در ۱۰۰ کیلومتری کردستان فتح کرد. لشکر ۱۶ زرهی قزوین، لشکر ۱۱ سپاه و تیپ قائم بهطور کامل درهم شکسته شدند. بیش از ۱,۵۰۰ نفر از نیروهای رژیم اسیر و تسلیحاتی به ارزش بیش از ۲ میلیارد دلار به غنیمت گرفته شد. | |||
رادیو صدای مجاهد — کردستان: | |||
رادیو صدای مجاهد — صدای رسمی سازمان مجاهدین خلق ایران — در ۲۱ تیر ۱۳۶۰ بهصورت آزمایشی و در ۳ مرداد ۱۳۶۰ رسماً از کوههای کردستان شروع به کار کرد. مؤسس و بنیانگذار رادیو صدای مجاهد ابراهیم ذاکری بود. نخستین مسئول رادیو مسعود عدل، و مسئول بخش فنی علی نفیسی (مستعار: مهندس بهمن) بود. این رادیو نقش بسیار مهمی در افشاگری جنایات رژیم، انتقال اخبار مقاومت و حفظ روحیه مردم ایران داشت و به نماد صدای آزادی در دل کوههای کردستان تبدیل شد. | |||
از | |||
واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق: | |||
واحدهای مقاومت مجاهدین در سنندج، سقز، مریوان و دیگر شهرهای کردستان فعالیتهای مستمر در زمینه نصب پوسترهای رهبران مقاومت و افشاگری جنایات رژیم انجام دادهاند. | |||
== منابع == | == منابع == | ||
نسخهٔ کنونی تا ۱۸ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۲۱:۱۲
| استان کردستان سرزمین کُردها | |
|---|---|
| استان کردستان — سنندج استان کردستان — سنندج | |
| کشور | ایران |
| مرکز استان | سنندج |
| شمال | استان آذربایجان غربی |
| جنوب | استان کرمانشاه |
| شرق | استانهای همدان و زنجان |
| غرب | عراق |
| آب و هوا | کوهستانی سرد؛ زمستانهای سخت با بارش برف سنگین، تابستانهای معتدل |
| قدمت تاریخی | چندهزار ساله — پیشینه مادها (حدود ۷۰۰ پ.م) |
| رودخانههای مهم | سیروان (سیمره) · قزلاوزن |
| مرز بینالمللی | عراق (از غرب) |
| میراث جهانی یونسکو | هورامان (اورامانات) — ثبت ۱۴۰۰ — معماری پلکانی روستاهای اورامان تخت و هجیج |
| آثار تاریخی | قلعه زیویه (سقز، قرن هفتم پ.م) · خانه خسروآباد (سنندج، قاجار) |
| گردشگری طبیعی | دریاچه زریبار (مریوان) · آبشار شلماش · جنگلهای بلوط زاگرس |
| محصولات کشاورزی | گندم · جو · نخود · عدس · توتون · گردو |
| عسل | عسل طبیعی کوهستانی مریوان و سقز — از مرغوبترین عسلهای ایران |
| صنایع دستی | گلیمبافی کردی · گیوهبافی سنندج · سوزندوزی کردی · جاجیمبافی · منبتکاری |
| موسیقی و رقص | آوازهای حماسی و عاشقانه کردی · رقص ههلپهرکی · موسیقی هورامی · مراسم پیرشالیار |
| غذاهای محلی | دندهکباب کردی · دلمهبرگ مو · کشکینه · نان تیری · حلوای شیره |
استان کردستان
────────────────────────────────────────────────────────────
⬛ مرکز استان: سنندج
⬛ مساحت: ۲۹,۱۳۷ کیلومتر مربع
⬛ جمعیت: حدود ۱.۶ میلیون نفر (۱۴۰۰)
⬛ شهرستانها: ۱۰ شهرستان (سنندج، سقز، مریوان، بانه، قروه، کامیاران، بیجار، دیواندره، دهگلان، سروآباد)
⬛ آب و هوا: کوهستانی سرد؛ زمستانهای سخت و تابستانهای معتدل
⬛ زبان: کردی (سورانی و کلهری)، فارسی
────────────────────────────────────────────────────────────
تاریخچه
کردستان سرزمینی با تاریخ چندهزارساله است. کُردها از اقوام کهن ایرانی هستند و پیشینه آنها به مادها (حدود ۷۰۰ پیش از میلاد) بازمیگردد. هگمتانه (همدان) پایتخت مادها بود و کردستان بخشی از قلمرو این امپراتوری بزرگ.
در دوره اسلامی، کردستان مقاومت سرسختانهای در برابر مهاجمان نشان داد. قلعههای کردستان از استحکامترین قلعههای ایران بودند. در دوره صفوی و قاجار، حکومتهای محلی کُرد نقش مهمی در سیاست منطقه ایفا کردند.
در تاریخ معاصر، کردستان شاهد جنبشهای ملی و آزادیخواهانه متعددی بوده است. جمهوری مهاباد (۱۳۲۵) نخستین تجربه حکومت کردی در ایران بود که پس از یک سال سرکوب شد.
سنندج — مرکز فرهنگی کردستان:
سنندج قدمتی بیش از ۴۰۰ ساله دارد و در دوره صفوی بهعنوان مرکز ایالت اردلان توسعه یافت. خانه خسروآباد (عمارت وکیلالملک) از شاهکارهای معماری دوره قاجار و خانههای تاریخی سنندج از ارزشمندترین آثار معماری کردی هستند.
سقز — زادگاه قیام:
سقز از شهرهای تاریخی کردستان و یکی از مراکز باستانی مادها است. قلعه زیویه در سقز با آثار طلایی و نقرهای مربوط به قرن هفتم پیش از میلاد از مهمترین کشفیات باستانشناسی ایران است.
جغرافیا و اقلیم
کردستان در غرب ایران و در رشتهکوههای زاگرس واقع شده و از غرب با عراق هممرز است. کوههای بلند، درههای سرسبز و رودخانههای پرآب (سیروان، قزلاوزن) از ویژگیهای جغرافیایی این استان هستند.
آبوهوای کردستان کوهستانی و سرد است. زمستانها بسیار سرد با بارش برف سنگین (گاه تا ۲ متر) و تابستانها معتدل و دلپذیر. دریاچه زریبار در مریوان یکی از زیباترین دریاچههای آب شیرین ایران و از نوادر اکولوژیکی خاورمیانه است.
رودخانه سیروان (سیمره) از رودخانههای مهم کردستان است که از کوههای مرزی عراق سرچشمه میگیرد. آبشار شلماش در سردشت و آبشارهای متعدد منطقه اورامان از جاذبههای طبیعی کردستان هستند.
جنگلها و مراتع:
جنگلهای بلوط زاگرس در کردستان از ارزشمندترین جنگلهای ایران هستند اما بهشدت در خطر تخریب قرار دارند. مناطق حفاظتشده بیجار و دالانی از زیستگاههای مهم حیات وحش هستند.
اقتصاد و منابع
اقتصاد کردستان عمدتاً مبتنی بر کشاورزی و دامداری است. گندم، جو، نخود، عدس و توتون از محصولات اصلی هستند. کردستان یکی از مراکز مهم تولید گردو در ایران است.
عسل کردستان:
عسل طبیعی کردستان — بهویژه عسل کوهستانی مریوان و سقز — از مرغوبترین عسلهای ایران محسوب میشود. زنبورداری در مراتع کردستان صنعت پررونقی است.
صنایع کردستان شامل صنایع غذایی، مصالح ساختمانی و صنایع تبدیلی کشاورزی است. تجارت مرزی با عراق (بانه و مریوان) نقش مهمی در اقتصاد استان دارد. بانه بهعنوان منطقه آزاد تجاری از مراکز مهم واردات کالا است.
صنایع دستی کردستان:
گلیمبافی کردی (با طرحهای رنگارنگ ویژه)، گیوهبافی سنندج، سوزندوزی کردی، جاجیمبافی و منبتکاری سنندج از صنایع دستی معروف کردستان هستند. گیوه سنندج در فهرست میراث ناملموس ایران ثبت شده است.
فرهنگ و آداب و رسوم
فرهنگ کردی از غنیترین فرهنگهای ایران است. موسیقی کردی با آوازهای حماسی و عاشقانه، رقص کردی (ههلپهرکی) که یکی از زیباترین رقصهای ایران است، و پوشش سنتی رنگارنگ کُردی از شاخصترین نمادهای فرهنگی هستند.
نوروز برای کُردها اهمیت ویژه دارد و با آتشافروزی بر فراز کوهها جشن گرفته میشود. شب یلدا، عید قربان و جشنهای محلی مانند «پیرشالیار» در هورامان (میراث جهانی یونسکو) از دیگر مراسم مهم هستند.
هورامان (اورامانات):
منطقه هورامان در غرب کردستان و شرق عراق از مناطق بکر و زیبای ایران و میراث جهانی یونسکو (ثبت ۱۴۰۰) است. معماری پلکانی روستاهای اورامان — مانند اورامان تخت و هجیج — بر دامنه کوهها از شاهکارهای معماری روستایی جهان هستند. مراسم پیرشالیار و موسیقی هورامی از ارزشمندترین میراث فرهنگی ایران است.
غذاهای محلی:
دندهکباب کردی (کباب بره روی زغال)، دلمهبرگ مو، آش ریشته کردی، کشکینه (آش کشک و سبزی)، نان تنوری کردی (نان تیری)، حلوای شیره و شیرینیهای محلی مانند نان خرمایی و کلوچه کردستانی از غذاهای سنتی هستند. چای و نبات کردستان نیز مشهور است.
پوشش سنتی کُردی:
لباس سنتی کردی از زیباترین و رنگارنگترین پوششهای ایران است. مردان کلاش (کفش چرمی)، شلوار و جلیقه پشمی و دستار (عمامه) میپوشند. لباس زنان کُرد با پولکدوزی و رنگهای شاد از نمادهای فرهنگی کردستان است.
مبارزات و مقاومت مردمی
کردستان از نخستین مناطقی بود که پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ شاهد سرکوب خونین مجاهدین خلق و مردم توسط رژیم آخوندی شد.
حمیدرضا سلیمانی — مجاهد قهرمان سنندج:
مجاهد شهید حمیدرضا سلیمانی از هواداران سازمان مجاهدین خلق در سنندج بود که در بهمن ۱۳۶۱ به جرم ارتباط با سازمان دستگیر شد. دژخیمان خمینی او را در برابر چشمان مردم سنندج به پشت ماشین بسته و روی آسفالت کشاندند، سپس لاستیک ماشین را به گردنش انداخته و با بنزین آتش زدند. این جنایت هولناک نشاندهنده عمق وحشیگری رژیم و استواری مجاهدین بود.
محمد صدیق مولودی — مجاهد سنندجی:
مجاهد شهید محمد صدیق مولودی (متولد ۱۳۳۶ سنندج) دانشجوی دانشگاه تبریز و از هواداران سازمان مجاهدین خلق بود. وی در سال ۱۳۶۰ هنگام عیادت یکی از دوستانش دستگیر و در بازداشتگاه اطلاعات سنندج زیر شدیدترین شکنجهها قرار گرفت. در ۱۱ بهمن ۱۳۶۰، بدون دادگاه و بدون اطلاع خانواده اعدام شد.
کشتار ۶۷ در کردستان:
زندانهای سنندج و سقز در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان مجاهد بودند. دهها تن از مجاهدین خلق و مبارزان سیاسی کُرد در کمیسیونهای مرگ اعدام شدند.
قیام ۱۴۰۱ — ژینا امینی:
مهسا (ژینا) امینی، دختر ۲۲ ساله کُرد از سقز کردستان، در ۲۵ شهریور ۱۴۰۱ توسط گشت ارشاد در تهران کشته شد. مرگ او شعلهور کردن قیام سراسری «زن، زندگی، آزادی» شد. سقز و سنندج از نخستین شهرهایی بودند که اعتراضات در آنها آغاز شد.
سرکوب کردستان توسط رژیم — خلخالی و فتوای خمینی:
در تابستان ۱۳۵۸، تنها ماهها پس از انقلاب، خمینی فتوای سرکوب کردستان را صادر کرد و سپاه پاسداران و ارتش را برای حمله به مناطق کُردنشین اعزام کرد. صادق خلخالی — حاکم شرع خمینی — به کردستان رفت و بدون هیچ محاکمهای دهها نفر را در سنندج، پاوه، مهاباد و نقده اعدام کرد. بمباران هوایی روستاها و شهرهای کردستان، اعدامهای صحرایی، و حکومت نظامی، از اولین جنایات رژیم در کردستان بود.
مقاومت جبهههای کردی در برابر رژیم:
پس از انقلاب ۱۳۵۷، جبهههای مسلح کردی — بهویژه حزب دموکرات کردستان ایران (حدکا) به رهبری دکتر عبدالرحمان قاسملو و سازمان کومله — در برابر سرکوب رژیم مقاومت مسلحانه کردند. پیشمرگان حزب دموکرات و کومله سالها در کوههای کردستان با نیروهای سپاه پاسداران جنگیدند. رژیم در ۲۲ تیر ۱۳۶۸ (۱۳ ژوئیه ۱۹۸۹)، دکتر قاسملو را در وین اتریش ترور کرد. سعیدی سیرجانی — جانشین قاسملو — نیز در ۱۷ سپتامبر ۱۹۹۲ در رستوران میکونوس برلین توسط عوامل رژیم ترور شد.
ارتش آزادیبخش ملی ایران در کردستان:
پیش از استقرار ارتش آزادیبخش ملی ایران (تأسیس ۱۰ خرداد ۱۳۶۶ توسط مسعود رجوی) در خاک عراق، عمده فعالیتهای نظامی سازمان مجاهدین خلق از پایگاههایی در کوههای کردستان انجام میشد. مجاهدین از سال ۱۳۶۰ در مناطق کوهستانی کردستان حضور فعال داشتند و عملیاتهای متعددی علیه نیروهای سپاه و ارتش رژیم در غرب ایران انجام دادند. یکانهای ارتش آزادیبخش پیش از انتقال به عراق، عملیاتهای پارتیزانی و ضربات نظامی گستردهای در استانهای کردستان و کرمانشاه انجام دادند که زمینهساز عملیاتهای بزرگ بعدی — از جمله عملیات آفتاب، چلچراغ و فروغ جاویدان — شد.
عملیات چلچراغ — ۲۸ خرداد ۱۳۶۷:
در عملیات چلچراغ، ارتش آزادیبخش ملی ایران شهر مرزی مهران (ایلام) را در ۱۰۰ کیلومتری کردستان فتح کرد. لشکر ۱۶ زرهی قزوین، لشکر ۱۱ سپاه و تیپ قائم بهطور کامل درهم شکسته شدند. بیش از ۱,۵۰۰ نفر از نیروهای رژیم اسیر و تسلیحاتی به ارزش بیش از ۲ میلیارد دلار به غنیمت گرفته شد.
رادیو صدای مجاهد — کردستان:
رادیو صدای مجاهد — صدای رسمی سازمان مجاهدین خلق ایران — در ۲۱ تیر ۱۳۶۰ بهصورت آزمایشی و در ۳ مرداد ۱۳۶۰ رسماً از کوههای کردستان شروع به کار کرد. مؤسس و بنیانگذار رادیو صدای مجاهد ابراهیم ذاکری بود. نخستین مسئول رادیو مسعود عدل، و مسئول بخش فنی علی نفیسی (مستعار: مهندس بهمن) بود. این رادیو نقش بسیار مهمی در افشاگری جنایات رژیم، انتقال اخبار مقاومت و حفظ روحیه مردم ایران داشت و به نماد صدای آزادی در دل کوههای کردستان تبدیل شد.
واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق:
واحدهای مقاومت مجاهدین در سنندج، سقز، مریوان و دیگر شهرهای کردستان فعالیتهای مستمر در زمینه نصب پوسترهای رهبران مقاومت و افشاگری جنایات رژیم انجام دادهاند.