صفحه تمرین۳ مصطفی: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
پرش به ناوبری پرش به جستجو
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
بدون خلاصۀ ویرایش
برچسب: برگردانده‌شده
Mostafa (بحث | مشارکت‌ها)
۳۴۸ ویرایش‌ها
جزبدون خلاصۀ ویرایش
 
(۸ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
{{جعبه اطلاعات دانشمند
{{جعبه اطلاعات دانشمند
| نام                   = الیاس جیمز کوری
| نام = پیتر آگر
| تصویر                  = Elias_Corey.jpg
| نام انگلیسی = Peter Agre
| توضیح تصویر            = الیاس جیمز کوری
| نام کامل = Peter Courtland Agre
| نام اصلی              = Elias James Corey
| تصویر = Peter_Agre.png
| زمینه فعالیت          = شیمی آلی، سنتز آلی، تحلیل رتروسنتزی
| توضیح تصویر =
| ملیت                  = آمریکایی
| تاریخ تولد = ۳۰ ژانویه ۱۹۴۹
| تاریخ تولد             = ۱۲ ژوئیه ۱۹۲۸ (۲۱ تیر ۱۳۰۷)
| محل تولد = نورثفیلد، مینه‌سوتا، ایالات متحده آمریکا
| محل تولد               = متوئن، ماساچوست، ایالات متحده آمریکا
| ملیت = آمریکایی
| والدین                = الیاس کوری و فاطینا (هشام) کوری
| رشته = پزشکی، زیست‌شناسی مولکولی، زیست‌شیمی
| تاریخ مرگ              =
| زمینه فعالیت = زیست‌شناسی سلولی، زیست‌شناسی مولکولی، غشاهای سلولی، کانال‌های آب، مالاریا
| محل مرگ                =
| دانشگاه = کالج آوگسبورگ؛ دانشگاه جانز هاپکینز
| علت مرگ                =
| مدرک = کارشناسی شیمی؛ دکترای پزشکی
| محل زندگی              = متوئن، کمبریج (ماساچوست)
| دانشگاه محل فعالیت = دانشگاه جانز هاپکینز؛ دانشگاه دوک
| مختصات محل زندگی      =
| جایزه‌ها = جایزه نوبل شیمی ۲۰۰۳؛ جایزه آلبرت لاسکر؛ جایزه شاهزاده آستوریاس
| مدفن                  =
| عضویت = آکادمی ملی علوم آمریکا؛ آکادمی هنر و علوم آمریکا؛ آکادمی ملی پزشکی آمریکا
| در زمان حکومت          =
| سمت‌های مهم = مدیر مؤسسه پژوهش مالاریا در جانز هاپکینز؛ رئیس انجمن آمریکایی پیشبرد علوم؛ رئیس کمیته حقوق بشر آکادمی‌های ملی آمریکا
| اتفاقات مهم            =
| نام دیگر              = E. J. Corey
| لقب                    =
| بنیانگذار              =
| پیشه                  = شیمی‌دان آلی، استاد دانشگاه
| سال‌های فعالیت          = از دهه ۱۹۵۰ تاکنون
| سبک پژوهشی            = تحلیل رتروسنتزی و سنتز مولکول‌های پیچیده
| آثار مهم              = توسعه نظریه و روش‌شناسی سنتز آلی؛ تحلیل رتروسنتزی
| مقالات                = بیش از ۱۰۰۰ مقاله علمی
| جوایز                  = جایزه نوبل شیمی ۱۹۹۰، جایزه ژاپن ۱۹۸۹، مدال پریستلی ۲۰۰۴، مدال ملی علوم ۱۹۸۸
| علت شهرت                = ابداع تحلیل رتروسنتزی و پیشرفت‌های بنیادین در سنتز آلی
| تأثیرگذاشته بر        = شیمی آلی مدرن و طراحی دارو
| تأثیرپذیرفته از        = جان سی. شیهان
| وبگاه                  =
| تحصیلات                  = شیمی
| دانشگاه                = مؤسسه فناوری ماساچوست (MIT)
| حوزه                    = شیمی آلی
| همسر                  = کلر هایگام (از ۱۹۶۱)
| فرزندان                = سه فرزند
| گفتاورد                =
| امضا                    =
}}
}}


'''پیتر آگر،'''  (Peter Agre؛ زادهٔ ۳۰ ژانویه ۱۹۴۹) پزشک، زیست‌شیمی‌دان و زیست‌شناس مولکولی آمریکایی و برندهٔ [[جایزه نوبل شیمی]] در سال ۲۰۰۳ است. او این جایزه را به‌طور مشترک با [[رودریک مک‌کینون]] دریافت کرد. نیمی از جایزه به آگر برای «کشف کانال‌های آب» و نیم دیگر به مک‌کینون برای مطالعات ساختاری و مکانیکی کانال‌های یونی تعلق گرفت. ([nobelprize.org](https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2003/agre/facts/?utm_source=chatgpt.com))


{{جعبه اطلاعات دانشمند
مهم‌ترین دستاورد علمی آگر کشف '''آکواپورین‌ها'''، خانواده‌ای از پروتئین‌های غشایی است که عبور سریع و انتخابی آب از غشای سلول را امکان‌پذیر می‌کنند. این کشف یکی از مسائل بنیادی زیست‌شناسی سلولی درباره چگونگی انتقال آب در سلول‌ها را حل کرد. ([nobelprize.org](https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2003/agre/facts/?utm_source=chatgpt.com))
| نام                    = الیاس جیمز کوری
 
| نام انگلیسی            = Elias James Corey
آکواپورین‌ها در طیف گسترده‌ای از جانداران یافت می‌شوند و در فرایندهایی مانند تنظیم آب در کلیه، حفظ تعادل مایعات سلولی و بسیاری از فرایندهای فیزیولوژیک نقش دارند. ([nobelprize.org](https://www.nobelprize.org/uploads/2018/06/advanced-chemistryprize2003-1.pdf?utm_source=chatgpt.com))
| تصویر                  = Elias_James_Corey.png
 
| توضیح تصویر            = الیاس جیمز کوری
آگر علاوه بر فعالیت علمی، در زمینه سلامت جهانی، مالاریا، حقوق بشر و دیپلماسی علمی نیز فعالیت داشته است. او همچنین در سال‌های اخیر در چند بیانیه جمعی برندگان نوبل درباره وضعیت حقوق بشر و آینده سیاسی ایران مشارکت کرده است. ([nobelprizeii.org](https://www.nobelprizeii.org/nobel-laureate/peter-agre/?utm_source=chatgpt.com))
| نام اصلی              = Elias James Corey
 
| تاریخ تولد            = ۱۲ ژوئیه ۱۹۲۸
== زندگی و کودکی ==
| محل تولد              = متوئن، ماساچوست، ایالات متحده آمریکا
 
| تاریخ مرگ              =
پیتر کورتلند آگر در ۳۰ ژانویه ۱۹۴۹ در شهر نورثفیلد در ایالت مینه‌سوتا در ایالات متحده آمریکا متولد شد. او در خانواده‌ای علمی رشد کرد و پدرش، کورتلند آگر، استاد دانشگاه بود. ([nobelprize.org](https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2003/agre/biographical/?utm_source=chatgpt.com))
| محل مرگ                =
 
| ملیت                  = آمریکایی
آگر در دوران کودکی و نوجوانی به علوم و مطالعه علاقه‌مند شد. محیط خانوادگی و تحصیلات اولیه او زمینه‌ای برای علاقه بعدی او به شیمی، زیست‌شناسی و پزشکی فراهم کرد. ([nobelprize.org](https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2003/agre/biographical/?utm_source=chatgpt.com))
| رشته                  = شیمی آلی
 
| دانشگاه               = مؤسسه فناوری ماساچوست
== تحصیلات ==
| محل فعالیت             = دانشگاه هاروارد
 
| تحصیلات                = کارشناسی و دکترا در شیمی
آگر در سال ۱۹۷۰ مدرک کارشناسی شیمی را از کالج آوگسبورگ در مینه‌سوتا دریافت کرد. پس از آن وارد دانشکده پزشکی دانشگاه جانز هاپکینز شد و در سال ۱۹۷۴ مدرک دکترای پزشکی (M.D.) دریافت کرد. ([nobelprizeii.org](https://www.nobelprizeii.org/nobel-laureate/peter-agre/?utm_source=chatgpt.com))
| سال‌های فعالیت         = از ۱۹۵۱
 
| حوزه                    = شیمی آلی و سنتز آلی
پس از پایان تحصیلات پزشکی، او دوره تخصصی پزشکی داخلی خود را در مرکز پزشکی دانشگاه کیس وسترن رزرو در کلیولند گذراند. سپس در دانشگاه کارولینای شمالی در چپل هیل دوره‌ای پژوهشی در زمینه خون‌شناسی و انکولوژی انجام داد. ([nobelprizeii.org](https://www.nobelprizeii.org/nobel-laureate/peter-agre/?utm_source=chatgpt.com))
| پیشه                    = شیمی‌دان، استاد دانشگاه و پژوهشگر
 
| شناخته‌شده برای        = تحلیل رتروسنتزی و توسعه روش‌ها و واکنش‌های سنتز آلی
آگر در سال ۱۹۸۱ به دانشگاه جانز هاپکینز بازگشت و فعالیت دانشگاهی و پژوهشی خود را در این دانشگاه ادامه داد. ([nobelprizeii.org](https://www.nobelprizeii.org/nobel-laureate/peter-agre/?utm_source=chatgpt.com))
| آثار مهم                = The Logic of Chemical Synthesis
 
| جایزه نوبل              = نوبل شیمی ۱۹۹۰
== فعالیت دانشگاهی و پژوهشی ==
| جوایز                  = جایزه ولف در شیمی، جایزه ژاپن، مدال ملی علوم آمریکا، جایزه نوبل شیمی، مدال پریستلی
 
| علت شهرت                = توسعه نظریه و روش‌شناسی سنتز آلی
آگر بخش مهمی از فعالیت علمی خود را در دانشگاه جانز هاپکینز انجام داد. آزمایشگاه او در این دانشگاه به‌دلیل پژوهش درباره پروتئین‌های غشایی و کشف آکواپورین‌ها شهرت جهانی پیدا کرد. ([nobelprizeii.org](https://www.nobelprizeii.org/nobel-laureate/peter-agre/?utm_source=web))
| تأثیرگذاشته بر          = شیمی آلی سنتزی، شیمی دارویی و طراحی رایانه‌ای سنتز
 
| دانشگاه محل تدریس      = دانشگاه ایلینوی؛ دانشگاه هاروارد
او در فاصله سال‌های ۲۰۰۵ تا ۲۰۰۷ به‌عنوان معاون رئیس دانشگاه در امور علوم و فناوری در مرکز پزشکی دانشگاه دوک فعالیت کرد و سپس در سال ۲۰۰۸ به دانشگاه جانز هاپکینز بازگشت. ([nobelprizeii.org](https://www.nobelprizeii.org/nobel-laureate/peter-agre/?utm_source=web))
| عنوان دانشگاهی          = استاد بازنشسته شیمی
 
| همسر                    = کلر هایام کوری
آگر همچنین مدیر مؤسسه پژوهش مالاریا در جانز هاپکینز بوده و در زمینه ارتباط میان پژوهش‌های بنیادی و مسائل سلامت جهانی فعالیت کرده است. ([nobelprizeii.org](https://www.nobelprizeii.org/nobel-laureate/peter-agre/?utm_source=web))
}}
 
== کشف آکواپورین‌ها ==
 
مهم‌ترین دستاورد علمی آگر به پژوهش او درباره پروتئین‌های غشای گلبول‌های قرمز و سلول‌های کلیه مربوط می‌شود.
 
در اواخر دهه ۱۹۸۰، آگر هنگام مطالعه آنتی‌ژن‌های گروه خونی Rh، پروتئین غشایی جدیدی با جرم تقریبی ۲۸ کیلودالتون را جدا کرد. این پروتئین ابتدا با نام '''CHIP28''' شناخته شد و در آن زمان عملکرد آن مشخص نبود. ([nobelprize.org](https://www.nobelprize.org/uploads/2018/06/advanced-chemistryprize2003-1.pdf?utm_source=web))
 
آگر و همکارانش توالی این پروتئین را مشخص کردند و دریافتند که CHIP28 ممکن است همان کانال آب ناشناخته‌ای باشد که دانشمندان سال‌ها به دنبال آن بودند. ([nobelprize.org](https://www.nobelprize.org/uploads/2018/06/advanced-chemistryprize2003-1.pdf?utm_source=web))
 
در سال ۱۹۹۲، آزمایش تعیین‌کننده انجام شد. پژوهشگران ژن CHIP28 را در تخمک‌های قورباغه بیان کردند. هنگامی که این سلول‌ها در محیطی با غلظت پایین مواد محلول قرار گرفتند، آب به سرعت وارد سلول‌ها شد و آنها متورم شدند؛ در حالی که سلول‌های فاقد این پروتئین چنین واکنش سریعی نشان نمی‌دادند. ([nobelprize.org](https://www.nobelprize.org/uploads/2018/06/advanced-chemistryprize2003-1.pdf?utm_source=web))
 
این آزمایش نشان داد که CHIP28 همان کانال آب مورد جست‌وجو است. آگر بعدها این پروتئین را '''آکواپورین''' نامید. ([nobelprize.org](https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2003/agre/facts/?utm_source=web))
 
== ساختار و عملکرد آکواپورین‌ها ==
 
آکواپورین‌ها پروتئین‌هایی هستند که در غشای سلول قرار می‌گیرند و مسیرهایی بسیار باریک برای عبور آب ایجاد می‌کنند.
 
ویژگی مهم آنها این است که اجازه می‌دهند مولکول‌های آب با سرعت بالا از غشای سلولی عبور کنند، در حالی که بسیاری از یون‌ها و مولکول‌های دیگر نمی‌توانند از این کانال عبور کنند. ([nobelprize.org](https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2003/advanced-information/?utm_source=web))
 
وجود این کانال‌ها برای حفظ تعادل آب در سلول‌ها ضروری است.
 
در کلیه، آکواپورین‌ها در بازجذب آب نقش دارند و به بدن اجازه می‌دهند آب را از ادرار اولیه دوباره جذب کند. از این رو کشف آگر در فهم سازوکار تنظیم آب در بدن انسان اهمیت ویژه‌ای پیدا کرد. ([nobelprize.org](https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2003/agre/facts/?utm_source=web))
 
== اهمیت پزشکی کشف آگر ==
 
کشف آکواپورین‌ها فقط یک کشف بنیادی در زیست‌شناسی سلولی نبود. پس از شناسایی این پروتئین‌ها، پژوهشگران دریافتند که آنها در بیماری‌ها و اختلالات مختلف نیز اهمیت دارند.
 
آکواپورین‌ها در کلیه، مغز، دستگاه عصبی، غدد و بافت‌های مختلف بدن وجود دارند و اختلال در عملکرد آنها می‌تواند با برخی بیماری‌ها ارتباط داشته باشد. ([nobelprize.org](https://www.nobelprize.org/uploads/2018/06/advanced-chemistryprize2003-1.pdf?utm_source=web))
 
این یافته‌ها زمینه جدیدی برای مطالعه بیماری‌هایی فراهم کردند که با اختلال در تعادل آب و انتقال مایعات ارتباط دارند.
 
== جایزه نوبل شیمی ۲۰۰۳ ==


'''الیاس جیمز کوری''' ('''Elias James Corey'''؛ زادهٔ ۱۲ ژوئیه ۱۹۲۸) شیمی‌دان آلی آمریکایی و استاد دانشگاه هاروارد است که به‌دلیل توسعهٔ نظریه و روش‌شناسی [[سنتز آلی]] و به‌ویژه ابداع و گسترش روش «[[تحلیل رتروسنتزی]]» شناخته می‌شود. او در سال ۱۹۹۰ [[جایزه نوبل شیمی]] را به‌تنهایی برای «توسعه نظریه و روش‌شناسی سنتز آلی» دریافت کرد.<ref name="nobel">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1990/summary/ The Nobel Prize in Chemistry 1990 — NobelPrize.org]</ref>
در ۸ اکتبر ۲۰۰۳، آکادمی سلطنتی علوم سوئد اعلام کرد که جایزه نوبل شیمی سال ۲۰۰۳ به‌طور مشترک به پیتر آگر و رودریک مک‌کینون اعطا می‌شود. ([nobelprize.org](https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2003/press-release/?utm_source=web))


کوری از مهم‌ترین شیمی‌دانان آلی قرن بیستم به‌شمار می‌رود. روش او در تحلیل رتروسنتزی، به شیمی‌دان امکان می‌دهد به‌جای تلاش مستقیم برای ساخت یک مولکول پیچیده، ابتدا ساختار هدف را به‌صورت نظری به مولکول‌ها و قطعات ساده‌تر تجزیه کند و سپس مسیر سنتز آن را از مواد اولیهٔ در دسترس طراحی کند. این روش، سنتز ترکیبات پیچیده را از فعالیتی عمدتاً مبتنی بر تجربه و آزمون‌وخطا به فرایندی نظام‌مندتر تبدیل کرد.<ref name="nobelspeed">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1990/speedread/ Back to the future — NobelPrize.org]</ref>
انگیزه رسمی جایزه برای آگر «کشف کانال‌های آب» اعلام شد. او نیمی از جایزه را دریافت کرد و نیم دیگر به رودریک مک‌کینون برای مطالعات ساختاری و مکانیکی کانال‌های یونی تعلق گرفت. ([nobelprize.org](https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2003/agre/facts/?utm_source=web))


کوری و گروه پژوهشی او همچنین در سنتز شمار زیادی از ترکیبات طبیعی پیچیده، از جمله [[پروستاگلاندین‌ها]]، نقش داشتند. روش‌های ابداع‌شده توسط او در شیمی آلی، شیمی دارویی و سنتز مواد فعال زیستی کاربرد گسترده پیدا کرده‌اند.<ref name="royal">[https://royalsociety.org/people/elias-corey-11263/ Professor Elias Corey FRS — Royal Society]</ref>
آگر در ۸ دسامبر ۲۰۰۳ سخنرانی نوبل خود را با عنوان '''«کانال‌های آب آکواپورین»''' ارائه کرد و در آن تاریخچه کشف و اهمیت زیستی این پروتئین‌ها را تشریح کرد. ([nobelprize.org](https://www.nobelprize.org/uploads/2018/06/agre-lecture.pdf?utm_source=web))


==زندگی و تحصیلات==
== فعالیت در زمینه مالاریا ==


الیاس جیمز کوری در ۱۲ ژوئیه ۱۹۲۸ در شهر متوئن در ایالت ماساچوست ایالات متحده آمریکا متولد شد. او در خانواده‌ای از مهاجران لبنانی بزرگ شد. پدرش زمانی که کوری هنوز کودک بود درگذشت و مادرش سرپرستی خانواده را بر عهده گرفت.
یکی از حوزه‌های مهم فعالیت آگر پس از دریافت نوبل، پژوهش درباره مالاریا بود.


کوری در ۱۶سالگی وارد [[مؤسسه فناوری ماساچوست]] شد. او در آغاز به مهندسی علاقه داشت، اما پس از آشنایی با شیمی در دورهٔ کارشناسی، مسیر تحصیلی خود را به شیمی تغییر داد. او در سال ۱۹۴۸ مدرک کارشناسی و در سال ۱۹۵۱ مدرک دکترای شیمی خود را از MIT دریافت کرد.<ref name="wolf">[https://wolffund.org.il/elias-j-corey/ Elias J. Corey — Wolf Foundation]</ref>
او در دانشگاه جانز هاپکینز در راه‌اندازی و توسعه مؤسسه پژوهش مالاریا نقش داشت و تحقیقات مربوط به انگل مالاریا، پشه ناقل و راه‌های مقابله با این بیماری را دنبال کرد. ([nobelprizeii.org](https://www.nobelprizeii.org/nobel-laureate/peter-agre/?utm_source=web))


استاد راهنمای رسالهٔ دکترای او [[جان سی. شیهان]] بود. موضوع پژوهش کوری در دورهٔ دکترا به سنتز ترکیبات مرتبط با [[پنی‌سیلین]] مربوط می‌شد.<ref name="nobelbio">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1990/corey/biographical/ Elias James Corey — Biographical — NobelPrize.org]</ref>
پژوهش‌های مرتبط با آکواپورین‌ها در مطالعه انگل مالاریا نیز اهمیت پیدا کرده‌اند، زیرا پروتئین‌های مرتبط با انتقال آب در چرخه زندگی انگل و پشه ناقل نقش دارند.


==آغاز فعالیت دانشگاهی==
آگر همچنین در برنامه‌های بین‌المللی برای توسعه پژوهش و آموزش علمی در کشورهای آفریقایی مشارکت داشته است. ([nobelprizeii.org](https://www.nobelprizeii.org/nobel-laureate/peter-agre/?utm_source=web))


کوری پس از دریافت دکترا در سال ۱۹۵۱ به دانشگاه ایلینوی در اربانا-شمپین پیوست. او در این دانشگاه به‌سرعت در مسیر دانشگاهی پیش رفت و در سال ۱۹۵۶، در ۲۷سالگی، به مقام استادی شیمی رسید.<ref name="wolf" />
== حقوق بشر و دیپلماسی علمی ==


پژوهش‌های نخستین او دامنهٔ گسترده‌ای از شیمی آلی را دربر می‌گرفت. کوری در این دوره به مطالعهٔ سازوکار واکنش‌های شیمیایی، ترکیبات آلی پیچیده و روش‌های جدید برای ساخت مولکول‌ها پرداخت.
آگر علاوه بر پژوهش‌های زیست‌پزشکی، در زمینه حقوق بشر و دیپلماسی علمی نیز فعالیت داشته است.


در سال ۱۹۵۹ کوری به [[دانشگاه هاروارد]] پیوست و بخش عمدهٔ فعالیت علمی خود را در این دانشگاه ادامه داد. او بعدها به مقام استاد شلدون امری شیمی در هاروارد رسید و گروه پژوهشی او به یکی از مراکز مهم پژوهش در سنتز آلی تبدیل شد.<ref name="royal" />
او در کمیته حقوق بشر آکادمی‌های ملی علوم، مهندسی و پزشکی آمریکا فعالیت کرد و از دانشمندان و متخصصان علمی که با نقض حقوق بشر مواجه شده بودند حمایت می‌کرد.


==توسعهٔ تحلیل رتروسنتزی==
او همچنین در دوره ریاست خود بر انجمن آمریکایی پیشبرد علوم، بر نقش ارتباط میان دانشمندان کشورهای مختلف به‌عنوان ابزاری برای کاهش تنش‌های سیاسی تأکید کرد.


مهم‌ترین دستاورد نظری کوری توسعهٔ روش «تحلیل رتروسنتزی» بود. در این روش، شیمی‌دان به‌جای آنکه از مواد اولیه به سمت مولکول هدف حرکت کند، فرایند را از مولکول هدف در جهت معکوس بررسی می‌کند.
دیپلماسی علمی یکی از حوزه‌های مهم فعالیت عمومی آگر بوده است. او در سفرها و برنامه‌های علمی بین‌المللی مشارکت کرد و بر این باور تأکید داشت که ارتباط علمی می‌تواند حتی در شرایط اختلاف سیاسی میان کشورها ادامه پیدا کند.


در تحلیل رتروسنتزی، ساختار پیچیدهٔ مولکول هدف به‌صورت نظری در نقاط مشخصی «قطع» می‌شود. سپس هر بخش به ترکیبات ساده‌تر تبدیل می‌شود و این فرایند تا رسیدن به مواد اولیهٔ شناخته‌شده یا قابل تهیه ادامه پیدا می‌کند. پس از طراحی مسیر، فرایند سنتز در جهت عکس، یعنی از مواد اولیه به سوی ترکیب هدف، انجام می‌شود.<ref name="nobelspeed" />
== سفر علمی به ایران ==


کوری برای این روش مجموعه‌ای از مفاهیم و اصطلاحات نظام‌مند را توسعه داد که به شیمی‌دانان اجازه می‌داد مسیرهای مختلف سنتز را با یکدیگر مقایسه کنند. این روش بعدها در طراحی رایانه‌ای سنتز نیز به‌کار گرفته شد.<ref name="nobel" />
پیتر آگر در سال ۲۰۱۲ در چارچوب برنامه دیپلماسی علمی انجمن آمریکایی پیشبرد علوم به ایران سفر کرد.


اهمیت این تحول در آن بود که ساخت مولکول‌های پیچیده را به مسئله‌ای قابل تحلیل و برنامه‌ریزی تبدیل کرد. بنیاد نوبل روش کوری را یکی از تحول‌آفرین‌ترین پیشرفت‌ها در سنتز آلی توصیف کرده است.<ref name="nobelspeed" />
این سفر با هدف تقویت ارتباط میان دانشمندان ایران و ایالات متحده انجام شد. آگر در چند مرکز دانشگاهی و علمی ایران سخنرانی کرد و با دانشمندان ایرانی دیدار داشت.


==سنتز ترکیبات طبیعی==
این سفر بخشی از رویکرد گسترده‌تر او به دیپلماسی علمی بود؛ رویکردی که علم را وسیله‌ای برای ایجاد ارتباط میان جوامع و کاهش سوءتفاهم‌های سیاسی می‌داند.


کوری نظریهٔ رتروسنتزی خود را در عمل برای ساخت ترکیبات طبیعی پیچیده به‌کار گرفت. او و اعضای گروه پژوهشی‌اش حدود ۱۰۰ ترکیب طبیعی مهم را سنتز کردند؛ ترکیباتی که برخی از آنها در فرایندهای زیستی و پزشکی اهمیت دارند.<ref name="royal" />
== مواضع درباره ایران و حمایت از مقاومت ایران ==


یکی از مهم‌ترین زمینه‌های فعالیت کوری سنتز [[پروستاگلاندین]]‌ها بود. پروستاگلاندین‌ها گروهی از ترکیبات طبیعی هستند که در فرایندهای گوناگون بدن، از جمله تنظیم فشار خون، انعقاد خون و فرایندهای مرتبط با تولیدمثل، نقش دارند.
فعالیت پیتر آگر درباره ایران در سال‌های اخیر از طریق امضای چند نامه و بیانیه جمعی برندگان جایزه نوبل قابل مستندسازی است.


کوری در سال ۱۹۶۹ مسیرهای مهمی برای سنتز پروستاگلاندین‌ها ارائه کرد. این پژوهش‌ها نمونه‌ای برجسته از کاربرد تحلیل رتروسنتزی در ساخت مولکول‌های پیچیده به‌شمار می‌روند.<ref name="nobelpress">[https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1990/press.html Press Release: The 1990 Nobel Prize in Chemistry — NobelPrize.org]</ref>
در سپتامبر ۲۰۲۲، نام '''Peter Agre''' در فهرست برندگان نوبلی قرار گرفت که نامه‌ای درباره حقوق بشر، مرگ مهسا امینی و سرکوب اعتراضات ایران را امضا کردند. این نامه خواستار تحقیق مستقل درباره مرگ مهسا امینی و پاسخ‌گویی در قبال نقض حقوق معترضان شد. ([nobelwomensinitiative.org](https://www.nobelwomensinitiative.org/an_open_letter_to_the_people_of_iran?utm_source=web))


از دیگر ترکیباتی که کوری در سنتز آنها نقش داشت می‌توان به [[گینکگولید]]ها و شماری از ترکیبات زیست‌فعال اشاره کرد. پژوهش‌های او همچنین به توسعهٔ روش‌های جدید برای ساخت ترکیبات دارای اهمیت دارویی کمک کرد.<ref name="royal" />
در سال ۲۰۲۳ نیز نام آگر در میان امضاکنندگان بیانیه‌های جمعی برندگان نوبل درباره حمایت از مردم ایران و خواسته‌های دموکراتیک آنان منتشر شد. شورای ملی مقاومت ایران نیز نام او را در فهرست امضاکنندگان چنین نامه‌هایی قرار داده است. ([ncr-iran.org](https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-resistance/seventy-five-nobel-laureates-support-irans-resistance-and-uprising/?utm_source=web))


==واکنش‌ها و روش‌های شیمیایی==
در سال ۲۰۲۵، شورای ملی مقاومت ایران نامه‌ای را منتشر کرد که در آن بیش از ۱۰۰ برنده جایزه نوبل خواستار اقدام سازمان ملل درباره وضعیت حقوق بشر در ایران شدند. نام Peter Agre در رتبه سوم فهرست امضاکنندگان این نامه آمده است. متن نامه همچنین از برنامه ده‌ماده‌ای مریم رجوی و چشم‌انداز یک ایران دموکراتیک حمایت می‌کند. ([ncr-iran.org](https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-resistance/more-than-100-nobel-laureates-urge-un-action-on-human-rights-crisis-in-iran/?utm_source=web))


کوری علاوه بر تحلیل رتروسنتزی، مجموعه‌ای از واکنش‌ها، واکنشگرها و روش‌های سنتزی را توسعه داد که بعدها در شیمی آلی با نام او شناخته شدند.
در ژانویه ۲۰۲۶ نیز نام پیتر آگر در فهرست امضاکنندگان بیانیه برندگان نوبل درباره نقض حقوق بشر در ایران آمده است. این بیانیه از جامعه بین‌المللی خواست از مردم ایران و خیزش آنان برای تغییر، آزادی و عدالت اجتماعی حمایت کند. ([ncr-iran.org](https://www.ncr-iran.org/en/wp-content/uploads/2026/02/Nobel-Laureates-2026.pdf?utm_source=web))


از جمله این روش‌ها می‌توان به واکنش [[کوری–فوش]]، واکنش [[کوری–چایکوفسکی]]، واکنش [[کوری–کیم]]، واکنش [[کوری–هاوس]] و کاهش [[کوری–باکشی–شیباتا]] اشاره کرد.
در یک نامه دیگر که در ژوئن ۲۰۲۶ منتشر شده، نام Peter Agre نیز در میان امضاکنندگان بیانیه برندگان نوبل درباره ایران آمده است. متن این بیانیه از برنامه ارائه‌شده از سوی شورای ملی مقاومت ایران و برنامه ده‌ماده‌ای مریم رجوی به‌عنوان یک نقشه راه برای گذار مسالمت‌آمیز به آزادی و حاکمیت مردم یاد می‌کند. ([ncr-iran.org](https://www.ncr-iran.org/en/wp-content/uploads/2026/06/English-text-of-Joint-Statement-signed-by-78-Nobel-Laureates-June-2026.pdf?utm_source=web))


این روش‌ها امکان ایجاد پیوندهای کربن–کربن، تبدیل گروه‌های عاملی و کنترل گزینش‌پذیری فضایی واکنش‌های شیمیایی را فراهم کردند و در سنتز ترکیبات پیچیده به‌کار رفتند.<ref name="royal" />
بنابراین، بر اساس اسناد منتشرشده، '''پیتر آگر از امضاکنندگان چندین نامه و بیانیه جمعی برندگان جایزه نوبل درباره حقوق بشر و حمایت از خواسته‌های دموکراتیک مردم ایران بوده است.''' همچنین در برخی از این بیانیه‌ها، برنامه ده‌ماده‌ای مریم رجوی و نقشه راه شورای ملی مقاومت ایران برای آینده ایران مورد حمایت امضاکنندگان قرار گرفته است.


==طراحی رایانه‌ای سنتز==
با این حال، باید میان '''امضای بیانیه''' و '''عضویت رسمی در شورای ملی مقاومت ایران یا سازمان مجاهدین خلق ایران''' تفاوت گذاشت. منابع بررسی‌شده، امضای آگر بر این بیانیه‌ها را تأیید می‌کنند، اما مدرکی برای عضویت رسمی او در شورای ملی مقاومت یا سازمان مجاهدین خلق ارائه نمی‌کنند.


یکی از جنبه‌های نوآورانهٔ کار کوری استفاده از اصول منطقی تحلیل رتروسنتزی برای طراحی رایانه‌ای مسیرهای سنتز بود. او از نخستین دانشمندانی بود که تلاش کرد دانش شیمی آلی و طراحی سنتز را با پردازش رایانه‌ای ترکیب کند.
== ارتباط با مقاومت ایران ==


برنامهٔ رایانه‌ای '''LHASA''' از مهم‌ترین پروژه‌های مرتبط با این رویکرد بود. این برنامه برای کمک به شیمی‌دانان در طراحی مسیرهای احتمالی سنتز مولکول‌های پیچیده توسعه یافت.
سایت شورای ملی مقاومت ایران در گزارش‌ها و اسناد مختلف خود، نام پیتر آگر را در میان برندگان نوبلی حامی خواسته‌های دموکراتیک مردم ایران قرار داده است.


ایدهٔ اصلی این بود که قواعد و تجربهٔ موجود در طراحی سنتز را بتوان به مجموعه‌ای از دستورهای قابل پردازش تبدیل کرد. این رویکرد بعدها در توسعهٔ سامانه‌های رایانه‌ای طراحی سنتز و شیمی محاسباتی تأثیر گذاشت.<ref name="nobelspeed" />
در نامه سال ۲۰۲۵، امضاکنندگان از پایان سرکوب و اعدام‌ها در ایران و حمایت از خواسته‌های دموکراتیک مردم ایران سخن گفته‌اند و برنامه ده‌ماده‌ای مریم رجوی را مورد تأیید قرار داده‌اند. نام Peter Agre نیز در فهرست امضاکنندگان آمده است. ([ncr-iran.org](https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-resistance/more-than-100-nobel-laureates-urge-un-action-on-human-rights-crisis-in-iran/?utm_source=web))


==جایزه نوبل شیمی ۱۹۹۰==
در بیانیه ژوئن ۲۰۲۶ نیز نام او در میان امضاکنندگان دیده می‌شود و متن بیانیه از طرح شورای ملی مقاومت ایران برای تشکیل دولت موقت انتقالی و انتقال حاکمیت به مردم، در چارچوب برنامه ده‌ماده‌ای مریم رجوی، سخن می‌گوید. ([ncr-iran.org](https://www.ncr-iran.org/en/wp-content/uploads/2026/06/English-text-of-Joint-Statement-signed-by-78-Nobel-Laureates-June-2026.pdf?utm_source=web))


در سال ۱۹۹۰ [[جایزه نوبل شیمی]] به الیاس جیمز کوری اعطا شد. بنیاد نوبل دلیل اعطای جایزه را «توسعهٔ نظریه و روش‌شناسی سنتز آلی» اعلام کرد.<ref name="nobel" />
بنابراین می‌توان در یک مقاله دانشنامه‌ای نوشت که '''نام Peter Agre در اسناد منتشرشده درباره حمایت جمعی برندگان نوبل از مقاومت و خواسته‌های دموکراتیک مردم ایران آمده است'''، اما نباید بدون مدرک مستقل، عضویت رسمی او در شورای ملی مقاومت یا سازمان مجاهدین خلق را ادعا کرد.


کوری تنها دریافت‌کنندهٔ جایزهٔ نوبل شیمی در سال ۱۹۹۰ بود. بنیاد نوبل تأکید کرده است که روش او، با تبدیل طراحی سنتز به فرایندی منطقی و نظام‌مند، تأثیر گسترده‌ای بر شیمی آلی گذاشت.<ref name="nobelpress" />
== فعالیت‌های علمی و اجتماعی پس از نوبل ==


در توضیح رسمی جایزه، به توانایی کوری در تحلیل یک مولکول پیچیده و تجزیهٔ نظری آن به قطعات ساده‌تر اشاره شده است. این روش به شیمی‌دان اجازه می‌دهد پس از یافتن مواد اولیهٔ مناسب، مسیر ساخت مولکول هدف را مرحله‌به‌مرحله طراحی کند.<ref name="nobel" />
آگر پس از دریافت جایزه نوبل به فعالیت‌های علمی و اجتماعی خود ادامه داد.


==جوایز و افتخارات==
او در دانشگاه جانز هاپکینز به پژوهش درباره مالاریا، بیماری‌های عفونی و زیست‌شناسی سلولی ادامه داد و در زمینه سلامت جهانی نیز فعال بود.


کوری در طول فعالیت علمی خود جوایز متعدد داخلی و بین‌المللی دریافت کرد. از مهم‌ترین آنها می‌توان به [[جایزه ولف در شیمی]] در سال ۱۹۸۶، [[جایزه ژاپن]] در سال ۱۹۸۹ و [[مدال ملی علوم آمریکا]] در سال ۱۹۸۸ اشاره کرد.<ref name="wolf" /><ref name="nsf">[https://www.nsf.gov/honorary-awards/national-medal-science/recipients/elias-j-corey Elias J. Corey — National Medal of Science, NSF]</ref>
همچنین حضور او در برنامه‌های دیپلماسی علمی باعث شد در ارتباطات علمی میان ایالات متحده و کشورهایی که روابط سیاسی پرتنشی با آمریکا داشتند نقش داشته باشد.


او در سال ۱۹۹۰ جایزه نوبل شیمی را دریافت کرد و در سال ۱۹۹۸ به عضویت خارجی [[انجمن سلطنتی]] بریتانیا انتخاب شد. در سال ۲۰۰۴ نیز [[مدال پریستلی]]، بالاترین نشان [[انجمن شیمی آمریکا]]، به او اعطا شد.<ref name="royal" />
فعالیت‌های او در حوزه حقوق بشر نیز بخشی از کارنامه عمومی او را تشکیل می‌دهد.


از دیگر افتخارات او می‌توان به جایزه لینوس پاولینگ، مدال فرانکلین، جایزه تتراهدرون و جوایز متعدد انجمن شیمی آمریکا اشاره کرد.
== جوایز و افتخارات ==


==کتاب‌ها و آثار علمی==
پیتر آگر در طول فعالیت علمی خود جوایز و افتخارات متعددی دریافت کرده است.


یکی از آثار مهم کوری کتاب '''The Logic of Chemical Synthesis''' است که با همکاری ژو-مین چنگ در سال ۱۹۸۹ منتشر شد. این کتاب اصول تحلیل رتروسنتزی و طراحی منطقی مسیرهای سنتز مواد آلی را تشریح می‌کند.<ref name="book">[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.1002/anie.199104553 The Logic of Chemical Synthesis — Nobel Lecture]</ref>
مهم‌ترین آنها عبارت‌اند از:


کوری همچنین در سال ۱۹۹۰ در سخنرانی نوبل خود با عنوان «The Logic of Chemical Synthesis: Multistep Synthesis of Complex Carbogenic Molecules» مبانی فکری و روش‌شناختی رویکرد خود به سنتز آلی را توضیح داد.<ref name="lecture">[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.1002/anie.199104553 The Logic of Chemical Synthesis — Nobel Lecture]</ref>
* جایزه نوبل شیمی، ۲۰۰۳؛
* عضویت در آکادمی ملی علوم آمریکا؛
* عضویت در آکادمی ملی پزشکی آمریکا؛
* عضویت در آکادمی هنر و علوم آمریکا؛
* جایزه آلبرت لاسکر برای پژوهش‌های بنیادی پزشکی؛
* جایزه شاهزاده آستوریاس در بخش تحقیقات علمی و فنی.


==تأثیر بر شیمی آلی==
== آثار علمی ==


روش‌های کوری تأثیری گسترده بر نسل‌های بعدی شیمی‌دانان آلی گذاشت. بسیاری از پژوهشگران برجستهٔ شیمی آلی در گروه پژوهشی او آموزش دیدند و روش‌های توسعه‌یافته در آزمایشگاه او در دانشگاه‌ها و صنایع دارویی به‌کار گرفته شدند.
آگر نویسنده و همکار نویسنده مقالات علمی متعددی درباره پروتئین‌های غشایی، آکواپورین‌ها، انتقال آب، زیست‌شناسی سلولی، مالاریا و بیماری‌های عفونی است.


اهمیت میراث علمی کوری تنها به تعداد واکنش‌ها و ترکیبات سنتزشده محدود نیست. مهم‌ترین تحول ایجادشده توسط او تغییر در شیوهٔ اندیشیدن به مسئلهٔ سنتز است: به‌جای آنکه ساخت یک مولکول پیچیده صرفاً مجموعه‌ای از آزمایش‌های تجربی تلقی شود، می‌توان آن را مسئله‌ای منطقی دانست که با تحلیل ساختاری و انتخاب مسیر مناسب حل می‌شود.<ref name="royal" />
مهم‌ترین بخش آثار او به کشف و بررسی آکواپورین‌ها مربوط می‌شود. پژوهش‌های او نشان دادند که انتقال آب از غشای سلولی از طریق پروتئین‌های کانال تخصصی انجام می‌شود.


انجمن سلطنتی، تحلیل رتروسنتزی کوری را روشی معرفی می‌کند که امروزه به یکی از روش‌های متعارف در طراحی سنتز شیمیایی تبدیل شده است.<ref name="royal" />
سخنرانی نوبل او با عنوان '''Aquaporin Water Channels''' در ۸ دسامبر ۲۰۰۳ ارائه شد و تاریخچه کشف این کانال‌ها و اهمیت آنها را تشریح کرد. ([nobelprize.org](https://www.nobelprize.org/uploads/2018/06/agre-lecture.pdf?utm_source=web))


==حمایت از مقاومت ایران==
== زندگی شخصی ==


نام الیاس جیمز کوری در چندین فهرست امضاکنندگان بیانیه‌های مشترک برندگان [[جایزه نوبل]] دربارهٔ وضعیت ایران و مطالبات دموکراتیک مردم ایران آمده است.
پیتر آگر با Mary Frances Agre ازدواج کرده و دارای فرزند است.


در ژوئیهٔ ۲۰۲۲، کوری در میان ۴۲ برندهٔ جایزه نوبل بود که بیانیهٔ مشترکی در حمایت از «اجلاس جهانی ایران آزاد» امضا کردند. در متن این بیانیه از [[مریم رجوی]] و برنامهٔ ده‌ماده‌ای او برای آیندهٔ ایران حمایت شده بود. این برنامه از سوی مریم رجوی، رئیس‌جمهور برگزیدهٔ [[شورای ملی مقاومت ایران]]، ارائه شده است.<ref name="ncri2022">[https://iranfreedom.org/en/news/2022/07/nobel-prize-laureates-pledge-support-to-the-free-iran-world-summit-2022/ Nobel Prize Laureates Pledge Support to the Free Iran World Summit 2022]</ref>
او بخش عمده زندگی حرفه‌ای خود را در ایالات متحده و به‌ویژه در دانشگاه جانز هاپکینز گذرانده است.


نام کوری همچنین در نامهٔ مشترک برندگان نوبل در سال ۲۰۲۳ دربارهٔ خیزش ایران و حمایت از برنامهٔ ده‌ماده‌ای مریم رجوی درج شد. در متن نامه، امضاکنندگان از مطالبات دموکراتیک مردم ایران و برنامه‌ای شامل انتخابات آزاد، حق رأی همگانی، برابری حقوقی زنان و اقلیت‌های دینی و قومی، اقتصاد بازار و ایران غیرهسته‌ای حمایت کردند.<ref name="ncri2023">[https://www.ncr-iran.org/en/wp-content/uploads/2023/06/Joint-letter-of-Nobel-laureates-on-Galaxy-2023.pdf Joint Letter of Nobel Laureates]</ref>
== گاهشمار زندگی و فعالیت علمی ==


نام الیاس کوری در فهرست منتشرشدهٔ امضاکنندگان این نامه در کنار دیگر برندگان نوبل، از جمله [[توماس چک]]، [[آرون چیهانور]] و [[یوهان دایزنهوفر]]، آمده است.<ref name="ncri2023" />
* '''۱۹۴۹''' — تولد در نورثفیلد، مینه‌سوتا. ([nobelprize.org](https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2003/agre/facts/?utm_source=web))
* '''۱۹۷۰''' — دریافت کارشناسی شیمی از کالج آوگسبورگ. ([nobelprizeii.org](https://www.nobelprizeii.org/nobel-laureate/peter-agre/?utm_source=web))
* '''۱۹۷۴''' — دریافت دکترای پزشکی از دانشگاه جانز هاپکینز. ([nobelprizeii.org](https://www.nobelprizeii.org/nobel-laureate/peter-agre/?utm_source=web))
* '''۱۹۸۱''' — بازگشت به دانشگاه جانز هاپکینز و آغاز مرحله مهم فعالیت پژوهشی. ([nobelprizeii.org](https://www.nobelprizeii.org/nobel-laureate/peter-agre/?utm_source=web))
* '''۱۹۸۸''' — جداسازی پروتئین غشایی CHIP28. ([nobelprize.org](https://www.nobelprize.org/uploads/2018/06/advanced-chemistryprize2003-1.pdf?utm_source=web))
* '''۱۹۹۲''' — اثبات نقش CHIP28 به‌عنوان کانال آب. ([nobelprize.org](https://www.nobelprize.org/uploads/2018/06/advanced-chemistryprize2003-1.pdf?utm_source=web))
* '''۲۰۰۳''' — دریافت جایزه نوبل شیمی برای کشف کانال‌های آب. ([nobelprize.org](https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2003/agre/facts/?utm_source=web))
* '''۲۰۰۵–۲۰۰۷''' — فعالیت به‌عنوان معاون رئیس دانشگاه در امور علوم و فناوری در مرکز پزشکی دانشگاه دوک.
* '''۲۰۰۸''' — بازگشت به دانشگاه جانز هاپکینز و ادامه فعالیت در حوزه سلامت جهانی و مالاریا. ([nobelprizeii.org](https://www.nobelprizeii.org/nobel-laureate/peter-agre/?utm_source=web))
* '''۲۰۱۲''' — سفر علمی به ایران در چارچوب دیپلماسی علمی.
* '''۲۰۲۲''' — امضای نامه برندگان نوبل درباره حقوق بشر و اعتراضات ایران. ([nobelwomensinitiative.org](https://www.nobelwomensinitiative.org/an_open_letter_to_the_people_of_iran?utm_source=web))
* '''۲۰۲۳''' — قرارگرفتن نام او در فهرست امضاکنندگان بیانیه‌های برندگان نوبل درباره حمایت از مردم ایران. ([ncr-iran.org](https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-resistance/seventy-five-nobel-laureates-support-irans-resistance-and-uprising/?utm_source=web))
* '''۲۰۲۵''' — امضای نامه بیش از ۱۰۰ برنده نوبل درباره بحران حقوق بشر در ایران؛ نام او در فهرست امضاکنندگان آمده است. ([ncr-iran.org](https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-resistance/more-than-100-nobel-laureates-urge-un-action-on-human-rights-crisis-in-iran/?utm_source=web))
* '''۲۰۲۶''' — امضای بیانیه برندگان نوبل درباره حمایت از مردم ایران برای تغییر، آزادی و عدالت اجتماعی. ([ncr-iran.org](https://www.ncr-iran.org/en/wp-content/uploads/2026/02/Nobel-Laureates-2026.pdf?utm_source=web))
* '''۲۰۲۶''' — قرارگرفتن نام او در میان امضاکنندگان بیانیه برندگان نوبل درباره گذار دموکراتیک در ایران. ([ncr-iran.org](https://www.ncr-iran.org/en/wp-content/uploads/2026/06/English-text-of-Joint-Statement-signed-by-78-Nobel-Laureates-June-2026.pdf?utm_source=web))


در سال‌های بعد نیز نام کوری در فهرست برخی بیانیه‌های مشترک برندگان نوبل دربارهٔ ایران تکرار شده است. از جمله، در فهرست بیانیه‌ای که در سال ۲۰۲۶ دربارهٔ حمایت از گذار دموکراتیک در ایران منتشر شد، نام «Professor Elias Corey, Nobel Prize, Chemistry 1990, USA» درج شده است.<ref name="ncri2026">[https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-resistance/joint-statement-by-57-nobel-laureates-endorses-democratic-roadmap-for-iran/ Joint Statement by 57 Nobel Laureates Endorses Democratic Roadmap for Iran]</ref>
== میراث علمی و ارزیابی ==


بر اساس این اسناد، می‌توان گفت که الیاس جیمز کوری '''در چند بیانیهٔ مشترک برندگان نوبل از برنامهٔ ده‌ماده‌ای مریم رجوی و مطالبات مطرح‌شده برای آیندهٔ دموکراتیک ایران حمایت کرده است'''. با این حال، این اسناد به‌تنهایی عضویت کوری در [[شورای ملی مقاومت ایران]] یا [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] را ثابت نمی‌کنند؛ بنابراین حمایت او از این برنامه‌ها نباید به‌عنوان عضویت رسمی در این تشکل‌ها تعبیر شود.<ref name="ncri2022" /><ref name="ncri2023" />
کشف آکواپورین‌ها توسط پیتر آگر یکی از دستاوردهای مهم زیست‌شناسی سلولی و زیست‌شیمی در اواخر قرن بیستم است.


==میراث علمی==
این کشف نشان داد که انتقال آب از غشای سلول توسط کانال‌های پروتئینی تخصصی انجام می‌شود و به دانشمندان اجازه داد سازوکار مولکولی یکی از بنیادی‌ترین فرایندهای زندگی را بررسی کنند. ([nobelprize.org](https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2003/agre/facts/?utm_source=web))


الیاس جیمز کوری از چهره‌های اثرگذار شیمی آلی مدرن محسوب می‌شود. مهم‌ترین سهم او توسعهٔ روشی نظام‌مند برای طراحی سنتز مولکول‌های پیچیده بود که به تحلیل رتروسنتزی شهرت یافت.
اهمیت علمی این کشف از آن جهت است که آکواپورین‌ها در بسیاری از جانداران وجود دارند و در تنظیم آب، عملکرد کلیه و بسیاری از فرایندهای زیستی نقش دارند.


روش کوری امکان داد شیمی‌دانان ساخت مولکول‌های پیچیده را نه صرفاً بر اساس تجربهٔ آزمایشگاهی، بلکه بر مبنای تحلیل ساختاری و برنامه‌ریزی مرحله‌ای دنبال کنند. این رویکرد در سنتز ترکیبات طبیعی، شیمی دارویی و طراحی مواد شیمیایی پیچیده تأثیر گذاشته است.<ref name="nobel" />
پیتر آگر همچنین نمونه‌ای از دانشمندی است که فعالیت حرفه‌ای خود را از پژوهش بنیادی به حوزه‌هایی مانند سلامت جهانی، مالاریا، حقوق بشر و دیپلماسی علمی گسترش داده است.


کوری همچنین با آموزش چندین نسل از شیمی‌دانان و توسعهٔ ده‌ها واکنش و روش سنتزی، تأثیری فراتر از دستاوردهای مستقیم پژوهشی خود بر علم شیمی گذاشت. انجمن سلطنتی از او به‌عنوان دانشمندی یاد می‌کند که مجموعه‌ای گسترده از واکنشگرها و روش‌های سنتز ترکیبات آلی را توسعه داده است.<ref name="royal" />
== منابع ==


==گاه‌شمار زندگی و فعالیت علمی==
=== منابع نوبل ===


* '''۱۹۲۸''' — تولد در متوئن، ماساچوست.
* NobelPrize.org، ''Peter Agre – Facts''. ([nobelprize.org](https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2003/agre/facts/?utm_source=web))
* '''۱۹۴۵''' — ورود به مؤسسه فناوری ماساچوست.
* NobelPrize.org، ''Peter Agre – Biographical''. ([nobelprize.org](https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2003/agre/biographical/?utm_source=web))
* '''۱۹۴۸''' — دریافت کارشناسی شیمی از MIT.
* Peter Agre، ''Aquaporin Water Channels''، Nobel Lecture، ۸ دسامبر ۲۰۰۳. ([nobelprize.org](https://www.nobelprize.org/uploads/2018/06/agre-lecture.pdf?utm_source=web))
* '''۱۹۵۱''' — دریافت دکترای شیمی از MIT و آغاز فعالیت دانشگاهی در دانشگاه ایلینوی.
* Royal Swedish Academy of Sciences، ''Advanced Information on the Nobel Prize in Chemistry 2003''. ([nobelprize.org](https://www.nobelprize.org/uploads/2018/06/advanced-chemistryprize2003-1.pdf?utm_source=web))
* '''۱۹۵۶''' — رسیدن به مقام استادی شیمی در دانشگاه ایلینوی.
* '''۱۹۵۹''' — پیوستن به دانشگاه هاروارد.
* '''دههٔ ۱۹۶۰''' — توسعهٔ روش‌های نظام‌مند در سنتز ترکیبات آلی پیچیده.
* '''۱۹۶۹''' — انجام سنتزهای مهم پروستاگلاندین‌ها.
* '''۱۹۸۶''' — دریافت جایزه ولف در شیمی.
* '''۱۹۸۸''' — دریافت مدال ملی علوم آمریکا.
* '''۱۹۸۹''' — دریافت جایزه ژاپن و انتشار کتاب ''The Logic of Chemical Synthesis''.
* '''۱۹۹۰''' — دریافت جایزه نوبل شیمی برای توسعهٔ نظریه و روش‌شناسی سنتز آلی.
* '''۱۹۹۸''' — انتخاب به عضویت خارجی انجمن سلطنتی بریتانیا.
* '''۲۰۰۴''' — دریافت مدال پریستلی انجمن شیمی آمریکا.
* '''۲۰۲۲''' — امضای بیانیهٔ مشترک برندگان نوبل در حمایت از اجلاس جهانی ایران آزاد و برنامهٔ ده‌ماده‌ای مریم رجوی.
* '''۲۰۲۳''' — امضای نامهٔ مشترک برندگان نوبل در حمایت از خیزش ایران و برنامهٔ ده‌ماده‌ای مریم رجوی.
* '''۲۰۲۶''' — درج نام او در فهرست امضاکنندگان بیانیهٔ مشترک برندگان نوبل دربارهٔ گذار دموکراتیک در ایران.


==جستارهای وابسته==
=== منابع دانشگاهی و علمی ===


* [[جایزه نوبل شیمی]]
* Nobel Prize Inspiration Initiative، معرفی Peter Agre. ([nobelprizeii.org](https://www.nobelprizeii.org/nobel-laureate/peter-agre/?utm_source=web))
* [[سنتز آلی]]
* Johns Hopkins University، اطلاعات مربوط به فعالیت‌های علمی و پژوهشی Peter Agre.
* [[تحلیل رتروسنتزی]]
* Johns Hopkins Malaria Research Institute، اطلاعات مربوط به فعالیت‌های Peter Agre در حوزه مالاریا.
* [[پروستاگلاندین]]
* [[شیمی آلی]]
* [[دانشگاه هاروارد]]
* [[مؤسسه فناوری ماساچوست]]
* [[جایزه ولف]]
* [[جایزه ژاپن]]
* [[مدال ملی علوم آمریکا]]
* [[انجمن سلطنتی]]
* [[انجمن شیمی آمریکا]]
* [[شورای ملی مقاومت ایران]]
* [[مریم رجوی]]
* [[مجاهدین خلق ایران]]


==منابع==
=== منابع مربوط به ایران ===


<references />
* Nobel Women's Initiative، نامه برندگان نوبل درباره حقوق بشر و اعتراضات ایران، سپتامبر ۲۰۲۲؛ نام Peter Agre در فهرست حامیان. ([nobelwomensinitiative.org](https://www.nobelwomensinitiative.org/an_open_letter_to_the_people_of_iran?utm_source=web))
* National Council of Resistance of Iran، ''Seventy-five Nobel Laureates Support Iran’s Resistance and Uprising''، ۲۰۲۳. ([ncr-iran.org](https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-resistance/seventy-five-nobel-laureates-support-irans-resistance-and-uprising/?utm_source=web))
* National Council of Resistance of Iran، ''Hundred and Five Nobel Laureates Urge UN Action on Human Rights Crisis in Iran''، ۲۰۲۵؛ نام Peter Agre در فهرست امضاکنندگان. ([ncr-iran.org](https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-resistance/more-than-100-nobel-laureates-urge-un-action-on-human-rights-crisis-in-iran/?utm_source=web))
* National Council of Resistance of Iran، ''Statement by Nobel Laureates on Human Rights Violations in Iran''، ژانویه ۲۰۲۶؛ نام Peter Agre در فهرست امضاکنندگان. ([ncr-iran.org](https://www.ncr-iran.org/en/wp-content/uploads/2026/02/Nobel-Laureates-2026.pdf?utm_source=web))
* National Council of Resistance of Iran، ''Joint Statement by Nobel Laureates Addressed to the Secretary-General''، ژوئن ۲۰۲۶؛ نام Peter Agre در فهرست امضاکنندگان. ([ncr-iran.org](https://www.ncr-iran.org/en/wp-content/uploads/2026/06/English-text-of-Joint-Statement-signed-by-78-Nobel-Laureates-June-2026.pdf?utm_source=web))


* [https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1990/summary/ The Nobel Prize in Chemistry 1990 — NobelPrize.org]
[[رده:دانشمندان آمریکایی]]
* [https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1990/speedread/ Nobel Prize in Chemistry 1990 — Speed Read]
[[رده:پزشکان آمریکایی]]
* [https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1990/corey/biographical/ Elias James Corey — Biographical — NobelPrize.org]
[[رده:زیست‌شیمی‌دانان]]
* [https://royalsociety.org/people/elias-corey-11263/ Professor Elias Corey FRS — Royal Society]
[[رده:زیست‌شناسان مولکولی]]
* [https://wolffund.org.il/elias-j-corey/ Elias J. Corey — Wolf Foundation]
[[رده:برندگان جایزه نوبل شیمی]]
* [https://www.nsf.gov/honorary-awards/national-medal-science/recipients/elias-j-corey Elias J. Corey — National Medal of Science — NSF]
[[رده:برندگان جایزه نوبل اهل ایالات متحده آمریکا]]
* [https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1990/press.html The Nobel Prize in Chemistry 1990 — Press Release]
[[رده:دانشگاه جانز هاپکینز]]
* [https://iranfreedom.org/en/news/2022/07/nobel-prize-laureates-pledge-support-to-the-free-iran-world-summit-2022/ Nobel Prize Laureates Pledge Support to the Free Iran World Summit 2022]
[[رده:آکواپورین‌ها]]
* [https://www.ncr-iran.org/en/wp-content/uploads/2023/06/Joint-letter-of-Nobel-laureates-on-Galaxy-2023.pdf Joint Letter of Nobel Laureates]
[[رده:مالاریا]]
* [https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-resistance/joint-statement-by-57-nobel-laureates-endorses-democratic-roadmap-for-iran/ Joint Statement by 57 Nobel Laureates Endorses Democratic Roadmap for Iran]
[[رده:حقوق بشر]]
[[رده:دیپلماسی علمی]]
[[رده:مقاومت ایران]]

نسخهٔ کنونی تا ‏۳۱ اوت ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۱۷

پیتر آگر
متولد۳۰ ژانویه ۱۹۴۹
ملیتآمریکایی

پیتر آگر، (Peter Agre؛ زادهٔ ۳۰ ژانویه ۱۹۴۹) پزشک، زیست‌شیمی‌دان و زیست‌شناس مولکولی آمریکایی و برندهٔ جایزه نوبل شیمی در سال ۲۰۰۳ است. او این جایزه را به‌طور مشترک با رودریک مک‌کینون دریافت کرد. نیمی از جایزه به آگر برای «کشف کانال‌های آب» و نیم دیگر به مک‌کینون برای مطالعات ساختاری و مکانیکی کانال‌های یونی تعلق گرفت. ([nobelprize.org](https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2003/agre/facts/?utm_source=chatgpt.com))

مهم‌ترین دستاورد علمی آگر کشف آکواپورین‌ها، خانواده‌ای از پروتئین‌های غشایی است که عبور سریع و انتخابی آب از غشای سلول را امکان‌پذیر می‌کنند. این کشف یکی از مسائل بنیادی زیست‌شناسی سلولی درباره چگونگی انتقال آب در سلول‌ها را حل کرد. ([nobelprize.org](https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2003/agre/facts/?utm_source=chatgpt.com))

آکواپورین‌ها در طیف گسترده‌ای از جانداران یافت می‌شوند و در فرایندهایی مانند تنظیم آب در کلیه، حفظ تعادل مایعات سلولی و بسیاری از فرایندهای فیزیولوژیک نقش دارند. ([nobelprize.org](https://www.nobelprize.org/uploads/2018/06/advanced-chemistryprize2003-1.pdf?utm_source=chatgpt.com))

آگر علاوه بر فعالیت علمی، در زمینه سلامت جهانی، مالاریا، حقوق بشر و دیپلماسی علمی نیز فعالیت داشته است. او همچنین در سال‌های اخیر در چند بیانیه جمعی برندگان نوبل درباره وضعیت حقوق بشر و آینده سیاسی ایران مشارکت کرده است. ([nobelprizeii.org](https://www.nobelprizeii.org/nobel-laureate/peter-agre/?utm_source=chatgpt.com))

زندگی و کودکی

پیتر کورتلند آگر در ۳۰ ژانویه ۱۹۴۹ در شهر نورثفیلد در ایالت مینه‌سوتا در ایالات متحده آمریکا متولد شد. او در خانواده‌ای علمی رشد کرد و پدرش، کورتلند آگر، استاد دانشگاه بود. ([nobelprize.org](https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2003/agre/biographical/?utm_source=chatgpt.com))

آگر در دوران کودکی و نوجوانی به علوم و مطالعه علاقه‌مند شد. محیط خانوادگی و تحصیلات اولیه او زمینه‌ای برای علاقه بعدی او به شیمی، زیست‌شناسی و پزشکی فراهم کرد. ([nobelprize.org](https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2003/agre/biographical/?utm_source=chatgpt.com))

تحصیلات

آگر در سال ۱۹۷۰ مدرک کارشناسی شیمی را از کالج آوگسبورگ در مینه‌سوتا دریافت کرد. پس از آن وارد دانشکده پزشکی دانشگاه جانز هاپکینز شد و در سال ۱۹۷۴ مدرک دکترای پزشکی (M.D.) دریافت کرد. ([nobelprizeii.org](https://www.nobelprizeii.org/nobel-laureate/peter-agre/?utm_source=chatgpt.com))

پس از پایان تحصیلات پزشکی، او دوره تخصصی پزشکی داخلی خود را در مرکز پزشکی دانشگاه کیس وسترن رزرو در کلیولند گذراند. سپس در دانشگاه کارولینای شمالی در چپل هیل دوره‌ای پژوهشی در زمینه خون‌شناسی و انکولوژی انجام داد. ([nobelprizeii.org](https://www.nobelprizeii.org/nobel-laureate/peter-agre/?utm_source=chatgpt.com))

آگر در سال ۱۹۸۱ به دانشگاه جانز هاپکینز بازگشت و فعالیت دانشگاهی و پژوهشی خود را در این دانشگاه ادامه داد. ([nobelprizeii.org](https://www.nobelprizeii.org/nobel-laureate/peter-agre/?utm_source=chatgpt.com))

فعالیت دانشگاهی و پژوهشی

آگر بخش مهمی از فعالیت علمی خود را در دانشگاه جانز هاپکینز انجام داد. آزمایشگاه او در این دانشگاه به‌دلیل پژوهش درباره پروتئین‌های غشایی و کشف آکواپورین‌ها شهرت جهانی پیدا کرد. ([nobelprizeii.org](https://www.nobelprizeii.org/nobel-laureate/peter-agre/?utm_source=web))

او در فاصله سال‌های ۲۰۰۵ تا ۲۰۰۷ به‌عنوان معاون رئیس دانشگاه در امور علوم و فناوری در مرکز پزشکی دانشگاه دوک فعالیت کرد و سپس در سال ۲۰۰۸ به دانشگاه جانز هاپکینز بازگشت. ([nobelprizeii.org](https://www.nobelprizeii.org/nobel-laureate/peter-agre/?utm_source=web))

آگر همچنین مدیر مؤسسه پژوهش مالاریا در جانز هاپکینز بوده و در زمینه ارتباط میان پژوهش‌های بنیادی و مسائل سلامت جهانی فعالیت کرده است. ([nobelprizeii.org](https://www.nobelprizeii.org/nobel-laureate/peter-agre/?utm_source=web))

کشف آکواپورین‌ها

مهم‌ترین دستاورد علمی آگر به پژوهش او درباره پروتئین‌های غشای گلبول‌های قرمز و سلول‌های کلیه مربوط می‌شود.

در اواخر دهه ۱۹۸۰، آگر هنگام مطالعه آنتی‌ژن‌های گروه خونی Rh، پروتئین غشایی جدیدی با جرم تقریبی ۲۸ کیلودالتون را جدا کرد. این پروتئین ابتدا با نام CHIP28 شناخته شد و در آن زمان عملکرد آن مشخص نبود. ([nobelprize.org](https://www.nobelprize.org/uploads/2018/06/advanced-chemistryprize2003-1.pdf?utm_source=web))

آگر و همکارانش توالی این پروتئین را مشخص کردند و دریافتند که CHIP28 ممکن است همان کانال آب ناشناخته‌ای باشد که دانشمندان سال‌ها به دنبال آن بودند. ([nobelprize.org](https://www.nobelprize.org/uploads/2018/06/advanced-chemistryprize2003-1.pdf?utm_source=web))

در سال ۱۹۹۲، آزمایش تعیین‌کننده انجام شد. پژوهشگران ژن CHIP28 را در تخمک‌های قورباغه بیان کردند. هنگامی که این سلول‌ها در محیطی با غلظت پایین مواد محلول قرار گرفتند، آب به سرعت وارد سلول‌ها شد و آنها متورم شدند؛ در حالی که سلول‌های فاقد این پروتئین چنین واکنش سریعی نشان نمی‌دادند. ([nobelprize.org](https://www.nobelprize.org/uploads/2018/06/advanced-chemistryprize2003-1.pdf?utm_source=web))

این آزمایش نشان داد که CHIP28 همان کانال آب مورد جست‌وجو است. آگر بعدها این پروتئین را آکواپورین نامید. ([nobelprize.org](https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2003/agre/facts/?utm_source=web))

ساختار و عملکرد آکواپورین‌ها

آکواپورین‌ها پروتئین‌هایی هستند که در غشای سلول قرار می‌گیرند و مسیرهایی بسیار باریک برای عبور آب ایجاد می‌کنند.

ویژگی مهم آنها این است که اجازه می‌دهند مولکول‌های آب با سرعت بالا از غشای سلولی عبور کنند، در حالی که بسیاری از یون‌ها و مولکول‌های دیگر نمی‌توانند از این کانال عبور کنند. ([nobelprize.org](https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2003/advanced-information/?utm_source=web))

وجود این کانال‌ها برای حفظ تعادل آب در سلول‌ها ضروری است.

در کلیه، آکواپورین‌ها در بازجذب آب نقش دارند و به بدن اجازه می‌دهند آب را از ادرار اولیه دوباره جذب کند. از این رو کشف آگر در فهم سازوکار تنظیم آب در بدن انسان اهمیت ویژه‌ای پیدا کرد. ([nobelprize.org](https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2003/agre/facts/?utm_source=web))

اهمیت پزشکی کشف آگر

کشف آکواپورین‌ها فقط یک کشف بنیادی در زیست‌شناسی سلولی نبود. پس از شناسایی این پروتئین‌ها، پژوهشگران دریافتند که آنها در بیماری‌ها و اختلالات مختلف نیز اهمیت دارند.

آکواپورین‌ها در کلیه، مغز، دستگاه عصبی، غدد و بافت‌های مختلف بدن وجود دارند و اختلال در عملکرد آنها می‌تواند با برخی بیماری‌ها ارتباط داشته باشد. ([nobelprize.org](https://www.nobelprize.org/uploads/2018/06/advanced-chemistryprize2003-1.pdf?utm_source=web))

این یافته‌ها زمینه جدیدی برای مطالعه بیماری‌هایی فراهم کردند که با اختلال در تعادل آب و انتقال مایعات ارتباط دارند.

جایزه نوبل شیمی ۲۰۰۳

در ۸ اکتبر ۲۰۰۳، آکادمی سلطنتی علوم سوئد اعلام کرد که جایزه نوبل شیمی سال ۲۰۰۳ به‌طور مشترک به پیتر آگر و رودریک مک‌کینون اعطا می‌شود. ([nobelprize.org](https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2003/press-release/?utm_source=web))

انگیزه رسمی جایزه برای آگر «کشف کانال‌های آب» اعلام شد. او نیمی از جایزه را دریافت کرد و نیم دیگر به رودریک مک‌کینون برای مطالعات ساختاری و مکانیکی کانال‌های یونی تعلق گرفت. ([nobelprize.org](https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2003/agre/facts/?utm_source=web))

آگر در ۸ دسامبر ۲۰۰۳ سخنرانی نوبل خود را با عنوان «کانال‌های آب آکواپورین» ارائه کرد و در آن تاریخچه کشف و اهمیت زیستی این پروتئین‌ها را تشریح کرد. ([nobelprize.org](https://www.nobelprize.org/uploads/2018/06/agre-lecture.pdf?utm_source=web))

فعالیت در زمینه مالاریا

یکی از حوزه‌های مهم فعالیت آگر پس از دریافت نوبل، پژوهش درباره مالاریا بود.

او در دانشگاه جانز هاپکینز در راه‌اندازی و توسعه مؤسسه پژوهش مالاریا نقش داشت و تحقیقات مربوط به انگل مالاریا، پشه ناقل و راه‌های مقابله با این بیماری را دنبال کرد. ([nobelprizeii.org](https://www.nobelprizeii.org/nobel-laureate/peter-agre/?utm_source=web))

پژوهش‌های مرتبط با آکواپورین‌ها در مطالعه انگل مالاریا نیز اهمیت پیدا کرده‌اند، زیرا پروتئین‌های مرتبط با انتقال آب در چرخه زندگی انگل و پشه ناقل نقش دارند.

آگر همچنین در برنامه‌های بین‌المللی برای توسعه پژوهش و آموزش علمی در کشورهای آفریقایی مشارکت داشته است. ([nobelprizeii.org](https://www.nobelprizeii.org/nobel-laureate/peter-agre/?utm_source=web))

حقوق بشر و دیپلماسی علمی

آگر علاوه بر پژوهش‌های زیست‌پزشکی، در زمینه حقوق بشر و دیپلماسی علمی نیز فعالیت داشته است.

او در کمیته حقوق بشر آکادمی‌های ملی علوم، مهندسی و پزشکی آمریکا فعالیت کرد و از دانشمندان و متخصصان علمی که با نقض حقوق بشر مواجه شده بودند حمایت می‌کرد.

او همچنین در دوره ریاست خود بر انجمن آمریکایی پیشبرد علوم، بر نقش ارتباط میان دانشمندان کشورهای مختلف به‌عنوان ابزاری برای کاهش تنش‌های سیاسی تأکید کرد.

دیپلماسی علمی یکی از حوزه‌های مهم فعالیت عمومی آگر بوده است. او در سفرها و برنامه‌های علمی بین‌المللی مشارکت کرد و بر این باور تأکید داشت که ارتباط علمی می‌تواند حتی در شرایط اختلاف سیاسی میان کشورها ادامه پیدا کند.

سفر علمی به ایران

پیتر آگر در سال ۲۰۱۲ در چارچوب برنامه دیپلماسی علمی انجمن آمریکایی پیشبرد علوم به ایران سفر کرد.

این سفر با هدف تقویت ارتباط میان دانشمندان ایران و ایالات متحده انجام شد. آگر در چند مرکز دانشگاهی و علمی ایران سخنرانی کرد و با دانشمندان ایرانی دیدار داشت.

این سفر بخشی از رویکرد گسترده‌تر او به دیپلماسی علمی بود؛ رویکردی که علم را وسیله‌ای برای ایجاد ارتباط میان جوامع و کاهش سوءتفاهم‌های سیاسی می‌داند.

مواضع درباره ایران و حمایت از مقاومت ایران

فعالیت پیتر آگر درباره ایران در سال‌های اخیر از طریق امضای چند نامه و بیانیه جمعی برندگان جایزه نوبل قابل مستندسازی است.

در سپتامبر ۲۰۲۲، نام Peter Agre در فهرست برندگان نوبلی قرار گرفت که نامه‌ای درباره حقوق بشر، مرگ مهسا امینی و سرکوب اعتراضات ایران را امضا کردند. این نامه خواستار تحقیق مستقل درباره مرگ مهسا امینی و پاسخ‌گویی در قبال نقض حقوق معترضان شد. ([nobelwomensinitiative.org](https://www.nobelwomensinitiative.org/an_open_letter_to_the_people_of_iran?utm_source=web))

در سال ۲۰۲۳ نیز نام آگر در میان امضاکنندگان بیانیه‌های جمعی برندگان نوبل درباره حمایت از مردم ایران و خواسته‌های دموکراتیک آنان منتشر شد. شورای ملی مقاومت ایران نیز نام او را در فهرست امضاکنندگان چنین نامه‌هایی قرار داده است. ([ncr-iran.org](https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-resistance/seventy-five-nobel-laureates-support-irans-resistance-and-uprising/?utm_source=web))

در سال ۲۰۲۵، شورای ملی مقاومت ایران نامه‌ای را منتشر کرد که در آن بیش از ۱۰۰ برنده جایزه نوبل خواستار اقدام سازمان ملل درباره وضعیت حقوق بشر در ایران شدند. نام Peter Agre در رتبه سوم فهرست امضاکنندگان این نامه آمده است. متن نامه همچنین از برنامه ده‌ماده‌ای مریم رجوی و چشم‌انداز یک ایران دموکراتیک حمایت می‌کند. ([ncr-iran.org](https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-resistance/more-than-100-nobel-laureates-urge-un-action-on-human-rights-crisis-in-iran/?utm_source=web))

در ژانویه ۲۰۲۶ نیز نام پیتر آگر در فهرست امضاکنندگان بیانیه برندگان نوبل درباره نقض حقوق بشر در ایران آمده است. این بیانیه از جامعه بین‌المللی خواست از مردم ایران و خیزش آنان برای تغییر، آزادی و عدالت اجتماعی حمایت کند. ([ncr-iran.org](https://www.ncr-iran.org/en/wp-content/uploads/2026/02/Nobel-Laureates-2026.pdf?utm_source=web))

در یک نامه دیگر که در ژوئن ۲۰۲۶ منتشر شده، نام Peter Agre نیز در میان امضاکنندگان بیانیه برندگان نوبل درباره ایران آمده است. متن این بیانیه از برنامه ارائه‌شده از سوی شورای ملی مقاومت ایران و برنامه ده‌ماده‌ای مریم رجوی به‌عنوان یک نقشه راه برای گذار مسالمت‌آمیز به آزادی و حاکمیت مردم یاد می‌کند. ([ncr-iran.org](https://www.ncr-iran.org/en/wp-content/uploads/2026/06/English-text-of-Joint-Statement-signed-by-78-Nobel-Laureates-June-2026.pdf?utm_source=web))

بنابراین، بر اساس اسناد منتشرشده، پیتر آگر از امضاکنندگان چندین نامه و بیانیه جمعی برندگان جایزه نوبل درباره حقوق بشر و حمایت از خواسته‌های دموکراتیک مردم ایران بوده است. همچنین در برخی از این بیانیه‌ها، برنامه ده‌ماده‌ای مریم رجوی و نقشه راه شورای ملی مقاومت ایران برای آینده ایران مورد حمایت امضاکنندگان قرار گرفته است.

با این حال، باید میان امضای بیانیه و عضویت رسمی در شورای ملی مقاومت ایران یا سازمان مجاهدین خلق ایران تفاوت گذاشت. منابع بررسی‌شده، امضای آگر بر این بیانیه‌ها را تأیید می‌کنند، اما مدرکی برای عضویت رسمی او در شورای ملی مقاومت یا سازمان مجاهدین خلق ارائه نمی‌کنند.

ارتباط با مقاومت ایران

سایت شورای ملی مقاومت ایران در گزارش‌ها و اسناد مختلف خود، نام پیتر آگر را در میان برندگان نوبلی حامی خواسته‌های دموکراتیک مردم ایران قرار داده است.

در نامه سال ۲۰۲۵، امضاکنندگان از پایان سرکوب و اعدام‌ها در ایران و حمایت از خواسته‌های دموکراتیک مردم ایران سخن گفته‌اند و برنامه ده‌ماده‌ای مریم رجوی را مورد تأیید قرار داده‌اند. نام Peter Agre نیز در فهرست امضاکنندگان آمده است. ([ncr-iran.org](https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-resistance/more-than-100-nobel-laureates-urge-un-action-on-human-rights-crisis-in-iran/?utm_source=web))

در بیانیه ژوئن ۲۰۲۶ نیز نام او در میان امضاکنندگان دیده می‌شود و متن بیانیه از طرح شورای ملی مقاومت ایران برای تشکیل دولت موقت انتقالی و انتقال حاکمیت به مردم، در چارچوب برنامه ده‌ماده‌ای مریم رجوی، سخن می‌گوید. ([ncr-iran.org](https://www.ncr-iran.org/en/wp-content/uploads/2026/06/English-text-of-Joint-Statement-signed-by-78-Nobel-Laureates-June-2026.pdf?utm_source=web))

بنابراین می‌توان در یک مقاله دانشنامه‌ای نوشت که نام Peter Agre در اسناد منتشرشده درباره حمایت جمعی برندگان نوبل از مقاومت و خواسته‌های دموکراتیک مردم ایران آمده است، اما نباید بدون مدرک مستقل، عضویت رسمی او در شورای ملی مقاومت یا سازمان مجاهدین خلق را ادعا کرد.

فعالیت‌های علمی و اجتماعی پس از نوبل

آگر پس از دریافت جایزه نوبل به فعالیت‌های علمی و اجتماعی خود ادامه داد.

او در دانشگاه جانز هاپکینز به پژوهش درباره مالاریا، بیماری‌های عفونی و زیست‌شناسی سلولی ادامه داد و در زمینه سلامت جهانی نیز فعال بود.

همچنین حضور او در برنامه‌های دیپلماسی علمی باعث شد در ارتباطات علمی میان ایالات متحده و کشورهایی که روابط سیاسی پرتنشی با آمریکا داشتند نقش داشته باشد.

فعالیت‌های او در حوزه حقوق بشر نیز بخشی از کارنامه عمومی او را تشکیل می‌دهد.

جوایز و افتخارات

پیتر آگر در طول فعالیت علمی خود جوایز و افتخارات متعددی دریافت کرده است.

مهم‌ترین آنها عبارت‌اند از:

  • جایزه نوبل شیمی، ۲۰۰۳؛
  • عضویت در آکادمی ملی علوم آمریکا؛
  • عضویت در آکادمی ملی پزشکی آمریکا؛
  • عضویت در آکادمی هنر و علوم آمریکا؛
  • جایزه آلبرت لاسکر برای پژوهش‌های بنیادی پزشکی؛
  • جایزه شاهزاده آستوریاس در بخش تحقیقات علمی و فنی.

آثار علمی

آگر نویسنده و همکار نویسنده مقالات علمی متعددی درباره پروتئین‌های غشایی، آکواپورین‌ها، انتقال آب، زیست‌شناسی سلولی، مالاریا و بیماری‌های عفونی است.

مهم‌ترین بخش آثار او به کشف و بررسی آکواپورین‌ها مربوط می‌شود. پژوهش‌های او نشان دادند که انتقال آب از غشای سلولی از طریق پروتئین‌های کانال تخصصی انجام می‌شود.

سخنرانی نوبل او با عنوان Aquaporin Water Channels در ۸ دسامبر ۲۰۰۳ ارائه شد و تاریخچه کشف این کانال‌ها و اهمیت آنها را تشریح کرد. ([nobelprize.org](https://www.nobelprize.org/uploads/2018/06/agre-lecture.pdf?utm_source=web))

زندگی شخصی

پیتر آگر با Mary Frances Agre ازدواج کرده و دارای فرزند است.

او بخش عمده زندگی حرفه‌ای خود را در ایالات متحده و به‌ویژه در دانشگاه جانز هاپکینز گذرانده است.

گاهشمار زندگی و فعالیت علمی

میراث علمی و ارزیابی

کشف آکواپورین‌ها توسط پیتر آگر یکی از دستاوردهای مهم زیست‌شناسی سلولی و زیست‌شیمی در اواخر قرن بیستم است.

این کشف نشان داد که انتقال آب از غشای سلول توسط کانال‌های پروتئینی تخصصی انجام می‌شود و به دانشمندان اجازه داد سازوکار مولکولی یکی از بنیادی‌ترین فرایندهای زندگی را بررسی کنند. ([nobelprize.org](https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2003/agre/facts/?utm_source=web))

اهمیت علمی این کشف از آن جهت است که آکواپورین‌ها در بسیاری از جانداران وجود دارند و در تنظیم آب، عملکرد کلیه و بسیاری از فرایندهای زیستی نقش دارند.

پیتر آگر همچنین نمونه‌ای از دانشمندی است که فعالیت حرفه‌ای خود را از پژوهش بنیادی به حوزه‌هایی مانند سلامت جهانی، مالاریا، حقوق بشر و دیپلماسی علمی گسترش داده است.

منابع

منابع نوبل

منابع دانشگاهی و علمی

  • Nobel Prize Inspiration Initiative، معرفی Peter Agre. ([nobelprizeii.org](https://www.nobelprizeii.org/nobel-laureate/peter-agre/?utm_source=web))
  • Johns Hopkins University، اطلاعات مربوط به فعالیت‌های علمی و پژوهشی Peter Agre.
  • Johns Hopkins Malaria Research Institute، اطلاعات مربوط به فعالیت‌های Peter Agre در حوزه مالاریا.

منابع مربوط به ایران

برگرفته از «https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=صفحه_تمرین۳_مصطفی&oldid=92100»