کاربر:Hamidreza۴/صفحه تمرین: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
پرش به ناوبری پرش به جستجو
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
تکمیل و ویراستاری نهایی مقاله قبل از انتشار
Hamidreza (بحث | مشارکت‌ها)
۱٬۵۳۰ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۲۹ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
{{Infobox settlement
{{Infobox settlement
| name                    = استان فارس
| name                    = استان کرمانشاه
| other_name              = گهواره تمدن ایران
| other_name              = دروازه غربی ایران
| image_skyline          = پاسارگاد.jpg
| image_skyline          = استان کرمانشاه.jpg
| image_caption          = استان فارس - شیراز
| image_caption          = استان کرمانشاه — طاق بستان
| pushpin_map            = Iran
| pushpin_map            = Iran
| map_caption            = موقعیت استان فارس در نقشه ایران
| map_caption            = موقعیت استان کرمانشاه در نقشه ایران
| subdivision_type        = کشور
| subdivision_type        = کشور
| subdivision_name        = ایران
| subdivision_name        = ایران
| seat_type              = مرکز استان
| seat_type              = مرکز استان
| seat                    = شیراز (پنجمین شهر پرجمعیت ایران)
| seat                    = کرمانشاه
| established_title      = جایگاه تاریخی
| established_date        = خاستگاه امپراتوری هخامنشی - پایتخت دوره زندیه
| blank_name              = مساحت
| blank_name              = مساحت
| blank_info              = ۱۲۲٬۶۰۸ کیلومتر مربع (چهارمین استان بزرگ ایران)
| blank_info              = ۲۴٬۹۹۸ کیلومتر مربع
| blank1_name            = جمعیت (۱۴۰۰)
| blank1_name            = جمعیت (۱۴۰۰)
| blank1_info            = حدود ۵٬۰۵۴٬۷۰۰ نفر (چهارمین استان پرجمعیت)
| blank1_info            = حدود ۲ میلیون نفر
| blank2_name            = تعداد شهرستان
| blank2_name            = تعداد شهرستان
| blank2_info            = ۳۷
| blank2_info            = ۱۴ (کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، سرپل ذهاب، پاوه، کنگاور، صحنه، سنقر، هرسین، جوانرود و...)
| blank3_name            = زبان‌ها
| blank3_name            = زبان‌ها
| blank3_info            = فارسی (گویش شیرازی)، ترکی قشقایی، لری
| blank3_info            = کردی (کلهری و سورانی)، فارسی، لکی
| blank4_name            = ارتفاع مرکز استان
| blank4_name            = آب و هوا
| blank4_info            = حدود ۱٬۴۸۶ متر از سطح دریا
| blank4_info            = کوهستانی و سرد در شمال؛ نیمه‌گرمسیری در جنوب (بارش ۳۰۰ تا ۸۰۰ میلی‌متر)
| blank5_name            = بلندترین نقطه
| blank5_name            = قدمت سکونت
| blank5_info            = قله دنا (۴٬۴۰۹ متر)
| blank5_info            = بیش از ۳۰٬۰۰۰ سال (غارهای بیستون و دو‌اشکفت)
| blank6_name            = آب و هوا
| blank6_name            = کوه‌های مهم
| blank6_info            = سردسیر (شمال و مناطق مرتفع) · گرمسیر (جنوب و مناطق کم‌ارتفاع)
| blank6_info            = پراو و شاهو (رشته‌کوه زاگرس)
| blank7_name            = رودخانه اصلی
| blank7_name            = مرز بین‌المللی
| blank7_info            = رودخانه کُر
| blank7_info            = عراق (از غرب)
| blank8_name            = دریاچه‌ها
| blank8_info            = بختگان · طشک · مهارلو
| blank_name_sec1        = شمال
| blank_name_sec1        = شمال
| blank_info_sec1        = استان اصفهان
| blank_info_sec1        = استان کردستان
| blank1_name_sec1        = شمال غرب
| blank1_name_sec1        = جنوب
| blank1_info_sec1        = استان کهگیلویه و بویراحمد
| blank1_info_sec1        = استان ایلام
| blank2_name_sec1        = غرب و جنوب غرب
| blank2_name_sec1        = شرق
| blank2_info_sec1        = استان بوشهر
| blank2_info_sec1        = استان‌های همدان و لرستان
| blank3_name_sec1        = شرق
| blank3_name_sec1        = غرب
| blank3_info_sec1        = استان کرمان
| blank3_info_sec1        = عراق
| blank4_name_sec1        = جنوب شرق
| blank4_info_sec1        = استان هرمزگان
| blank5_name_sec1        = شمال شرق
| blank5_info_sec1        = استان یزد
| blank_name_sec2        = میراث جهانی یونسکو
| blank_name_sec2        = میراث جهانی یونسکو
| blank_info_sec2        = تخت‌جمشید (ثبت ۱۹۷۹) · پاسارگاد (ثبت ۲۰۰۴)
| blank_info_sec2        = کتیبه بیستون (داریوش بزرگ، ۵۱۵ پ.م — به سه زبان فارسی باستان، ایلامی و بابلی)
| blank1_name_sec2        = جاذبه‌های تاریخی
| blank1_name_sec2        = آثار تاریخی
| blank1_info_sec2        = ارگ کریم‌خان · نقش رستم · نقش رجب · بیشاپور · مسجد نصیرالملک
| blank1_info_sec2        = طاق بستان (هنر ساسانی) · معبد آناهیتا (کنگاور، دوره اشکانی) · غار قوری‌قلعه (طولانی‌ترین غار آبی آسیا)
| blank2_name_sec2        = جاذبه‌های فرهنگی
| blank2_name_sec2        = محصولات کشاورزی
| blank2_info_sec2        = حافظیه · سعدیه · باغ ارم · بازار وکیل
| blank2_info_sec2        = گندم · جو · نخود · عدس
| blank3_name_sec2        = محصولات کشاورزی
| blank3_name_sec2        = صنعت
| blank3_info_sec2        = انجیر · مرکبات · خرما · گندم · انگور · گل محمدی
| blank3_info_sec2        = پالایشگاه نفت · پتروشیمی · سیمان · صنایع غذایی · تجارت مرزی (خسروی و پرویزخان)
| blank4_name_sec2        = صنایع دستی
| blank4_name_sec2        = دامداری و عشایر
| blank4_info_sec2        = فرش قشقایی · خاتم‌کاری · سفالگری · نقره‌کاری
| blank4_info_sec2        = ایلات کلهر، گوران و سنجابی · لبنیات محلی · عسل کوهستانی
| blank5_name_sec2        = صنعت
| blank5_name_sec2        = مفاخر
| blank5_info_sec2        = پالایشگاه نفت · پتروشیمی · شهرک‌های صنعتی
| blank5_info_sec2        = بابا طاهر عریان (شاعر قرن پنجم) · میرزا عبدالقادر گوران (شاعر کُرد) · حافظ ابرو (مورخ تیموری)
| blank6_name_sec2        = منطقه زمانی
| blank6_name_sec2       = موسیقی
| blank6_info_sec2       = به وقت ایران (+۳:۳۰)
| blank6_info_sec2        = موسیقی کلهری با ساز تنبور · مراسم جام‌خانه اهل حق
| blank7_name_sec2        = غذاهای محلی
| blank7_info_sec2        = دنگ‌کباب · خورشت خلال بادام · نان برنجی کرمانشاهی · آش‌دانه · شله‌زرد
| blank8_name_sec2        = گردشگری طبیعی
| blank8_info_sec2        = غار قوری‌قلعه · دریاچه سرآبلشگرخان · آبشار بیستون · پاوه و نوسود
| blank9_name_sec2       = منطقه زمانی
| blank9_info_sec2       = به وقت ایران (+۳:۳۰)
}}
}}


'''استان فارس،''' واقع در جنوب ایران، یکی از مهم‌ترین و تاریخی‌ترین استان‌های کشور به‌شمار می‌رود و در حافظه تاریخی ایرانیان جایگاهی ویژه دارد. این استان را به‌عنوان گهواره تمدن ایرانی و خاستگاه نخستین شاهنشاهی بزرگ ایران، یعنی امپراتوری هخامنشی، می‌شناسند. نام «پارس» که در گذر زمان به «فارس» تبدیل شده، ریشه نام‌های «پرشیا» (Persia) و «فارسی» (Persian) در زبان‌های اروپایی است و از همین سرزمین تاریخی سرچشمه گرفته است. فارس در طول بیش از دو هزار و پانصد سال، نقشی بنیادین در شکل‌گیری هویت سیاسی، فرهنگی و تمدنی ایران ایفا کرده و بسیاری از مهم‌ترین رویدادهای تاریخ ایران با این منطقه پیوند خورده‌اند.


فارس از نظر میراث تاریخی و فرهنگی یکی از غنی‌ترین مناطق ایران و جهان محسوب می‌شود. این استان با در اختیار داشتن مجموعه‌ای از آثار برجسته باستانی، از جمله تخت‌جمشید، پاسارگاد، نقش رستم، نقش رجب، شهر باستانی بیشاپور و ده‌ها محوطه و بنای تاریخی دیگر، گنجینه‌ای بی‌همتا از تمدن بشری را در خود جای داده است. تخت‌جمشید، پایتخت آیینی و تشریفاتی هخامنشیان، نماد شکوه و اقتدار یکی از بزرگ‌ترین امپراتوری‌های جهان باستان به‌شمار می‌رود. پاسارگاد نیز به‌عنوان نخستین پایتخت هخامنشیان و محل آرامگاه کوروش بزرگ، از مهم‌ترین میراث فرهنگی ایران و جهان شناخته می‌شود و در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است.
استان کرمانشاه


مرکز استان فارس، شهر شیراز، یکی از مشهورترین و پرجمعیت‌ترین شهرهای ایران است که با جمعیتی چند میلیونی، در زمره پنج شهر بزرگ کشور قرار دارد. شیراز به‌دلیل پیشینه فرهنگی و ادبی درخشان خود، به «شهر شعر و ادب فارسی» شهرت یافته است. این شهر زادگاه یا محل زندگی بسیاری از اندیشمندان، شاعران، هنرمندان و دانشمندان ایرانی بوده و آرامگاه دو تن از بزرگ‌ترین شاعران زبان فارسی، حافظ و سعدی، در آن قرار دارد. حافظیه و سعدیه از مهم‌ترین جاذبه‌های فرهنگی و گردشگری ایران به‌شمار می‌روند و هر ساله پذیرای شمار زیادی از گردشگران داخلی و خارجی هستند.
────────────────────────────────────────────────────────────


شیراز افزون بر جایگاه ادبی و فرهنگی خود، در تاریخ سیاسی ایران نیز نقشی برجسته داشته است. این شهر در دوران حکومت زندیه، میان سال‌های ۱۷۵۰ تا ۱۷۹۴ میلادی، پایتخت ایران بود و در این دوره شاهد رونق عمرانی، اقتصادی و فرهنگی چشمگیری شد. بسیاری از بناهای شاخص شیراز، از جمله ارگ کریم‌خان، بازار وکیل، مسجد وکیل و حمام وکیل، یادگار همین دوران هستند و از مهم‌ترین آثار تاریخی شهر به‌شمار می‌روند.
⬛ مرکز استان: کرمانشاه


استان فارس با مساحتی حدود ۱۲۲ هزار و ۶۰۸ کیلومتر مربع، چهارمین استان بزرگ ایران از نظر وسعت است. این استان از شمال با استان‌های اصفهان و یزد، از غرب با کهگیلویه و بویراحمد و بوشهر، از شرق با کرمان و هرمزگان و از جنوب با هرمزگان هم‌مرز است. تنوع جغرافیایی و اقلیمی فارس بسیار گسترده است؛ به‌گونه‌ای که از مناطق کوهستانی و سردسیر در شمال و شمال غرب تا نواحی گرم و نیمه‌بیابانی در جنوب و جنوب شرقی آن امتداد می‌یابد. این تنوع طبیعی موجب شکل‌گیری زیست‌بوم‌های گوناگون و غنای قابل توجه پوشش گیاهی و جانوری در سطح استان شده است.
⬛ مساحت: ۲۴,۹۹۸ کیلومتر مربع


بر اساس برآوردهای جمعیتی سال ۱۴۰۰، جمعیت استان فارس حدود ۵ میلیون و ۵۴ هزار و ۷۰۰ نفر بوده است که این استان را در جایگاه چهارمین استان پرجمعیت ایران قرار می‌دهد. فارس دارای ۳۷ شهرستان، ده‌ها شهر و صدها روستا است و از نظر تقسیمات کشوری یکی از گسترده‌ترین استان‌های کشور محسوب می‌شود. شهرستان‌های شیراز، مرودشت، جهرم، کازرون، فسا، داراب و لارستان از مهم‌ترین مراکز جمعیتی و اقتصادی استان به‌شمار می‌روند.
⬛ جمعیت: حدود ۲ میلیون نفر (۱۴۰۰)


زبان اصلی مردم استان فارس، فارسی است و گویش شیرازی از شناخته‌شده‌ترین گویش‌های این منطقه محسوب می‌شود. با این حال، تنوع قومی و فرهنگی استان سبب شده است که زبان‌ها و گویش‌های دیگری نیز در بخش‌های مختلف آن رواج داشته باشد. گویش‌های لری در مناطق غربی و شمال غربی، و زبان ترکی قشقایی در میان ایل بزرگ قشقایی و برخی دیگر از جوامع ترک‌زبان استان رایج است. این تنوع زبانی و فرهنگی، فارس را به یکی از کانون‌های مهم همزیستی اقوام و فرهنگ‌های مختلف در ایران تبدیل کرده است.
⬛ شهرستان‌ها: ۱۴ شهرستان (کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، سرپل ذهاب، پاوه، کنگاور، صحنه، سنقر، هرسین، جوانرود و...)


شهر شیراز، مرکز اداری و سیاسی استان، در ارتفاعی حدود ۱۴۸۶ متر از سطح دریا قرار دارد و به‌دلیل موقعیت جغرافیایی خود از آب‌وهوایی معتدل‌تر نسبت به بسیاری از مناطق جنوبی ایران برخوردار است. باغ‌های تاریخی همچون باغ ارم، باغ دلگشا و باغ عفیف‌آباد، همراه با معماری سنتی، بناهای مذهبی، مراکز فرهنگی و دانشگاه‌های معتبر، شیراز را به یکی از مهم‌ترین قطب‌های گردشگری، آموزشی و فرهنگی ایران تبدیل کرده‌اند.
⬛ آب و هوا: کوهستانی و سرد در شمال؛ نیمه‌گرمسیری در جنوب


امروزه استان فارس افزون بر اهمیت تاریخی و فرهنگی، از نظر کشاورزی، صنعت، آموزش عالی و گردشگری نیز جایگاهی برجسته در ایران دارد. این استان یکی از قطب‌های تولید محصولات کشاورزی، به‌ویژه گندم، مرکبات و محصولات باغی است و هم‌زمان با برخورداری از میراثی غنی و تمدنی چند هزار ساله، نقش مهمی در توسعه اقتصادی و فرهنگی کشور ایفا می‌کند. به همین دلیل، فارس نه تنها بخشی از تاریخ ایران، بلکه یکی از مهم‌ترین نمادهای هویت ملی و فرهنگی ایرانیان به‌شمار می‌رود.
⬛ زبان: کردی (کلهری و سورانی)، فارسی، لکی


== جغرافیا و اقلیم ==
────────────────────────────────────────────────────────────
استان فارس تقریباً در بخش جنوب‌مرکزی ایران واقع شده و ۷.۴ درصد مساحت کشور را تشکیل می‌دهد. از شمال به استان اصفهان، از شمال‌غرب به استان کهگیلویه و بویراحمد، از غرب و جنوب‌غرب به استان بوشهر، از شرق به استان کرمان، از جنوب‌شرق به استان هرمزگان و از شمال‌شرق به استان یزد محدود است.


حدود ۷۰ درصد از وسعت استان فارس را مناطق کوهستانی تشکیل می‌دهد که بخشی از رشته‌کوه‌های زاگرس هستند. این کوه‌ها جهت شمال‌غربی-جنوب‌شرقی دارند و دشت‌ها و دره‌های حاصلخیز متعددی را بین خود جای داده‌اند. بلندترین نقطه استان، قله دنا با ارتفاع ۴,۴۰۹ متر است.
== تاریخچه ==
کرمانشاه یکی از کهن‌ترین استان‌های ایران با پیشینه‌ای بیش از ۳۰,۰۰۰ ساله است. غارهای بیستون و غار دو‌اشکفت از قدیمی‌ترین محل‌های سکونت انسان در خاورمیانه هستند.


اقلیم استان فارس به دو بخش اصلی تقسیم می‌شود: گرمسیر (مناطق جنوبی و کم‌ارتفاع با اقلیم گرم) و سردسیر (مناطق شمالی و مرتفع با اقلیم سرد). دشت‌ها و فلات‌های سردسیر مراکز اصلی کشاورزی هستند و توسط رودخانه کُر و دیگر رودخانه‌ها آبیاری می‌شوند.
کتیبه بیستون:


رودخانه کُر مهم‌ترین رودخانه استان است که از ارتفاعات شمال‌غربی سرچشمه می‌گیرد و به دریاچه بختگان می‌ریزد. دریاچه‌های بختگان، طشک و مهارلو از مهم‌ترین دریاچه‌های استان هستند. آبشار مارگون با ارتفاع حدود ۷۰ متر یکی از زیباترین آبشارهای ایران است.<ref name=":0" /><ref name=":1">[https://www.britannica.com/topic/Zand-dynasty دانشنامه بریتانیکا — شیراز]</ref><ref name=":2">[https://www.iranicaonline.org/articles/shiraz-i-history-to-1940/ SHIRAZ i. HISTORY TO 1940-iranica]</ref><ref name=":3">[https://www.alibaba.ir/mag/fars/shiraz/shiraz-attractions/ جاهای دیدنی شیراز؛ ۴۳ مکان دیدنی که هوش از سرتان می‌برد-علی بابا]</ref>
کتیبه بیستون (میراث جهانی یونسکو) مهم‌ترین کتیبه هخامنشی و یکی از مهم‌ترین اسناد تاریخی جهان است. داریوش بزرگ در ۵۱۵ پیش از میلاد این کتیبه را به سه زبان (فارسی باستان، ایلامی و بابلی) بر صخره کوه بیستون حک کرد. این کتیبه کلید رمزگشایی خط میخی بود.


== تاریخ ==
طاق بستان در کرمانشاه از شاهکارهای هنر سنگ‌تراشی ساسانی است. نقش‌برجسته‌های شکار خسرو پرویز و سوارکار ساسانی از زیباترین آثار هنری دوره ساسانی هستند.
فارس خاستگاه تمدن ایرانی و محل تولد نخستین امپراتوری جهانی تاریخ، یعنی امپراتوری هخامنشی است. کوروش بزرگ در سال ۵۵۰ پیش از میلاد امپراتوری هخامنشی را بنیان نهاد و پایتخت خود را در پاسارگاد قرار داد. منشور حقوق بشر کوروش، نخستین سند حقوق بشری جهان، گواه اندیشه‌های متعالی این پادشاه است.


داریوش اول در اواخر قرن ششم پیش از میلاد (حدود ۵۱۸ پ.م.) ساخت تخت‌جمشید (پرسپولیس) را آغاز کرد. تخت‌جمشید مرکز تشریفاتی امپراتوری هخامنشی بود و در جشن‌های نوروز، نمایندگان ۲۳ ملت تابعه هدایای خود را به شاهنشاه تقدیم می‌کردند. نقش‌برجسته‌های تخت‌جمشید نمایانگر تنوع فرهنگی و قومی امپراتوری هخامنشی هستند.
کنگاور — معبد آناهیتا:


اسکندر مقدونی در سال ۳۳۰ پیش از میلاد تخت‌جمشید را به آتش کشید. پس از آن، فارس بخشی از امپراتوری سلوکی شد. در دوران اشکانی (۲۴۷ پ.م. تا ۲۲۴ م.)، فارس خودمختاری نسبی داشت. امپراتوری ساسانی (۲۲۴-۶۵۱ میلادی) دوباره از فارس برخاست و اردشیر بابکان پایتخت خود را در استخر (نزدیک تخت‌جمشید) قرار داد.
معبد آناهیتا در کنگاور یکی از بزرگ‌ترین بناهای سنگی ایران باستان و مربوط به دوره سلوکی-اشکانی (قرن سوم پیش از میلاد) است. این معبد به ایزدبانوی آب — آناهیتا — تقدیم شده و ستون‌های عظیم آن شبیه به پارتنون یونان است.


پس از ورود اسلام، فارس نقش مهمی در شکل‌گیری فرهنگ ایرانی-اسلامی ایفا کرد. شیراز در قرن‌های ۴ تا ۸ هجری مرکز ادب و عرفان فارسی بود و شاعرانی چون حافظ (۷۲۶-۷۹۲ هجری)، سعدی (۶۰۶-۶۹۰ هجری) و ملاصدرا (۹۷۹-۱۰۵۰ هجری) از این سرزمین برخاستند.
زلزله ۱۳۹۶ سرپل ذهاب:


در قرن ۱۸ میلادی، کریم‌خان زند شیراز را به پایتختی برگزید (۱۷۵۰-۱۷۷۹) و شهر را با بناهای زیبا آراست. ارگ کریم‌خان، بازار وکیل و حمام وکیل از یادگارهای این دوران هستند.<ref name=":0">[https://www.britannica.com/place/Persis دانشنامه بریتانیکا — فارس]</ref><ref name=":1" /><ref name=":2" />
در ۲۱ آبان ۱۳۹۶ (نوامبر ۲۰۱۷)، زلزله ۷.۳ ریشتری سرپل ذهاب بیش از ۶۲۰ نفر را کشت و ویرانی گسترده‌ای به بار آورد. رسوایی مسکن مهر — ساختمان‌هایی که دولت ساخته بود و مانند کارتن فروریختند — نشان‌دهنده فساد ساختاری رژیم بود.


== اقتصاد و منابع ==
== جغرافیا و اقلیم ==
اقتصاد استان فارس بر پایه کشاورزی، دامداری، صنایع پتروشیمی و گردشگری استوار است. فارس یکی از مهم‌ترین قطب‌های کشاورزی ایران است و بیشترین جنگل‌های کشور را در خود جای داده است.
کرمانشاه در غرب ایران و در قلب رشته‌کوه‌های زاگرس واقع شده و از غرب با عراق هم‌مرز است. کوه‌های پراو و شاهو از بلندترین قله‌های زاگرس در این منطقه هستند. غار قوری‌قلعه (طولانی‌ترین غار آبی آسیا) از شگفتی‌های طبیعی کرمانشاه است.


محصولات کشاورزی مهم:
آب‌وهوای استان متنوع است: شمال کوهستانی و سرد، مرکز معتدل، و جنوب نیمه‌گرمسیری. بارش سالانه بین ۳۰۰ تا ۸۰۰ میلی‌متر متغیر است.


  ● انجیر: فارس قطب تولید انجیر ایران و یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان جهان
گردشگری طبیعی:


  ● مرکبات: لیمو، پرتقال و نارنگی در مناطق جنوبی
غار قوری‌قلعه طولانی‌ترین غار آبی آسیا با بیش از ۱۲ کیلومتر طول شناخته‌شده است. دریاچه سرآبلشگرخان (نوسود)، آبشار بیستون و چشمه‌های آب‌گرم تازه‌آباد از جاذبه‌های طبیعی هستند. پاوه و نوسود با طبیعت بکر کوهستانی و فرهنگ هورامی از مقاصد گردشگری محبوب هستند.


  ● خرما: به‌ویژه در شهرستان‌های جنوبی مانند لارستان و لامرد
== اقتصاد و منابع ==
کشاورزی محور اصلی اقتصاد کرمانشاه است. گندم، جو، نخود و عدس محصولات عمده هستند. کرمانشاه یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان گندم در ایران است.


  ● گندم، جو و برنج
صنایع مهم شامل پالایشگاه نفت کرمانشاه، صنایع پتروشیمی، سیمان و صنایع غذایی هستند. تجارت مرزی با عراق از طریق پایانه‌های خسروی و پرویزخان نقش مهمی در اقتصاد استان دارد.


  ● انگور، بادام و گردو
دامداری و عشایر:


  ● گل محمدی و گلاب‌گیری: به‌ویژه در منطقه میمند
کرمانشاه از مراکز مهم دامداری ایران است. عشایر کلهر، گوران و سنجابی از ایلات بزرگ منطقه هستند که هنوز بخشی از آن‌ها زندگی نیمه‌کوچ‌نشینی دارند. تولید لبنیات محلی، روغن حیوانی و عسل کوهستانی از فعالیت‌های اقتصادی مهم هستند.


در بخش صنعت، پالایشگاه‌های نفت شیراز، صنایع پتروشیمی، نیروگاه‌ها و شهرک‌های صنعتی متعدد فعال هستند. صنایع دستی فارس شامل قالی‌بافی (فرش‌های قشقایی)، خاتم‌کاری، سفالگری و نقره‌کاری شهرت جهانی دارند.
== فرهنگ و آداب و رسوم ==
فرهنگ کرمانشاه آمیزه‌ای از فرهنگ‌های کُردی، لکی و فارسی است. این ترکیب فرهنگی منحصربه‌فرد، کرمانشاه را به یکی از غنی‌ترین استان‌های فرهنگی ایران تبدیل کرده است.


گردشگری یکی از ظرفیت‌های بالقوه عظیم فارس است. با وجود تخت‌جمشید، پاسارگاد و ده‌ها اثر تاریخی، این استان سالانه میلیون‌ها گردشگر داخلی و خارجی را جذب می‌کند.<ref name=":3" /><ref>[https://www.isna.ir/news/1405031810613/%D9%BE%DB%8C%D8%B4-%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%DB%8C%D8%B4-%D8%A7%D8%B2-%DB%B3%DB%B5-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D9%86-%DA%AF%D9%86%D8%AF%D9%85-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B9-%D8%B2%D8%B1%D9%82%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B7%D8%B1%D8%AD پیش‌بینی برداشت بیش از ۳۵ هزار تن گندم از مزارع زرقان/اجرای طرح کشت ارزن علوفه‌ای کم‌آب‌بر-ایسنا]</ref><ref>[https://www.isna.ir/news/1404080704119/%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D9%85%D8%AD%D8%B5%D9%88%D9%84-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%A7%D8%BA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D9%88-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA-%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%DB%B1%DB%B4 برداشت محصول از باغ‌های گردو استان فارس پایان یافت/ برداشت ۱۴ هزار تن گردو-ایسنا]</ref><ref>[https://media.isna.ir/news/1403060301137/%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D8%B1%D8%B7%D8%A8-%D9%88-%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%B4%D8%AA ‌آغاز برداشت رطب و خرما در زرین‌دشت-ایسنا]</ref>
مفاخر ادبی:


== فرهنگ، آداب و رسوم ==
کرمانشاه زادگاه بابا طاهر عریان (همدانی) — شاعر قرن پنجم هجری که دوبیتی‌هایش به لهجه لری از عاشقانه‌ترین اشعار فارسی هستند — محسوب می‌شود. میرزا عبدالقادر گوران — شاعر بزرگ کُرد — و حافظ ابرو از مورخان بزرگ دوره تیموری نیز از مفاخر کرمانشاه هستند.
فارس سرزمین تنوع قومی و فرهنگی است. فارس‌ها، لُرها، ترک‌های قشقایی، عرب‌ها و بختیاری‌ها از اقوام اصلی استان هستند. زبان‌های فارسی (با گویش شیرازی)، ترکی قشقایی و لری رایج‌ترین زبان‌ها هستند.
[[پرونده:شیرازی پلو.jpg|جایگزین=شیرازی پلو|بندانگشتی|552x552پیکسل|شیرازی پلو]]
ایل قشقایی یکی از بزرگ‌ترین و معروف‌ترین ایلات کوچ‌نشین ایران است که هر ساله مسیر ییلاق و قشلاق خود را بین مناطق سردسیر و گرمسیر فارس طی می‌کنند. فرش‌های قشقایی با نقشه‌های هندسی و رنگ‌های زنده از معروف‌ترین فرش‌های عشایری جهان هستند.


غذاهای محلی فارس بسیار متنوع‌اند:
موسیقی کرمانشاهی — به‌ویژه موسیقی کلهری با ساز تنبور — از گنجینه‌های موسیقی ایران است. مراسم جام‌خانه اهل حق با نوای تنبور از مراسم آیینی مهم منطقه است.


* کلم‌پلو شیرازی: پلو با کلم و گوشت
غذاهای محلی:


* شیرازی پلو در غذاهای محلی شیراز
دنگ‌کباب کرمانشاهی، خورشت خلال بادام، آش‌دانه کرمانشاهی، نان بیرون‌بُر (نان تنوری محلی)، شیرینی نان برنجی کرمانشاهی (معروف در سراسر ایران) و شله‌زرد از غذاها و شیرینی‌های محلی هستند.


* آش سبزی شیرازی
== مبارزات و مقاومت مردمی ==
کرمانشاه از کانون‌های اصلی مقاومت سازمان مجاهدین خلق و مبارزات مردمی علیه رژیم آخوندی بوده است.


* فالوده شیرازی: دسر سنتی از نشاسته و گلاب
سرکوب مناطق کُردنشین کرمانشاه:
 
* ماست موسیر: ماست با موسیر وحشی
 
* سالاد شیرازی: سالاد مشهور با خیار، گوجه و پیاز
 
* یخنی نخود
 
جشن‌ها و مراسم خاص فارس شامل جشن نوروز در تخت‌جمشید (که هزاران نفر برای تماشای طلوع خورشید، گردهم می‌آیند)، جشن قشقایی‌ها، مراسم عزاداری محرم و جشن‌های محلی مختلف است.<ref>[https://www.iranicaonline.org/articles/shiraz-arts-festival/ SHIRAZ ARTS FESTIVAL-iranica]</ref><ref name=":3" /><ref>[https://www.alibaba.ir/mag/fars/shiraz/shiraz-traditional-foods/ غذاهای محلی شیراز که نباید طعم آن‌ها را از دست دهید-علی بابا]</ref><ref>[https://www.eligasht.com/Blog/tourism/%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2/ معرفی جالب ترین جشنواره های شیراز-الی گشت]</ref>
 
== جاذبه‌های گردشگری ==
[[پرونده:باغ ارم-شیراز.jpg|جایگزین=باغ ارم شیراز|بندانگشتی|باغ ارم شیراز]]
فارس دو اثر ثبت‌شده در فهرست میراث جهانی یونسکو دارد:
 
۱. تخت‌جمشید (پرسپولیس) - ثبت ۱۹۷۹: بنیان‌گذاشته‌شده توسط داریوش اول در ۵۱۸ پیش از میلاد، پایتخت تشریفاتی امپراتوری هخامنشی. با ویرانه‌های باشکوه آپادانا، تالار صد ستون، دروازه ملل و نقش‌برجسته‌های بی‌نظیر، یکی از بزرگ‌ترین مکان‌های باستان‌شناسی جهان.
 
۲. پاسارگاد - ثبت ۲۰۰۴: نخستین پایتخت هخامنشی و محل آرامگاه کوروش بزرگ. ساده و باشکوه، این بنا الهام‌بخش معماران بسیاری در طول تاریخ بوده است.
 
دیگر جاذبه‌ها:
 
  ● ارگ کریم‌خان: قلعه‌ای شکوهمند در قلب شیراز
 
  ● باغ ارم: یکی از زیباترین باغ‌های ایرانی با سرو ناز معروف
 
  ● حافظیه: آرامگاه حافظ شیرازی در باغی دلنشین
 
  ● سعدیه: آرامگاه سعدی شیرازی
[[پرونده:ارگ کریم‌خان.jpg|جایگزین=ارگ کریم‌خان|بندانگشتی|305x305پیکسل|ارگ کریم‌خان]]
  ● نقش رستم: مقابر صخره‌ای چهار پادشاه هخامنشی
 
  ● نقش رجب: نقش‌برجسته‌های ساسانی
 
  ● بیشاپور: شهر باستانی ساسانی
 
  ● مسجد نصیرالملک (مسجد صورتی): معروف به نورهای رنگین شیشه‌های رنگی
 
  ● بازار وکیل و حمام وکیل: از دوران زندیه
 
  ● دریاچه مهارلو: دریاچه صورتی‌رنگ نزدیک شیراز
 
* رصد‌خانه ابوریحان بیرونی <ref>[https://whc.unesco.org/en/list/114/ یونسکو — تخت‌جمشید (پرسپولیس)]</ref><ref>[https://whc.unesco.org/en/list/1106/ یونسکو — پاسارگاد]</ref><ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref>'''[https://www.britannica.com/biography/Karim-Khan-Zand-Mohammad Karīm Khān Zand]'''</ref><ref name=":2" /><ref name=":3" />
 
== مبارزات و مقاومت مردمی ==
استان فارس و شهر شیراز همواره یکی از سنگرهای مقاومت و مردم علیه رژیم آخوندی بوده‌اند. از قهرمانان مقاومت مسلحانه تا شهدای قیام‌های اخیر، مردم فارس بهای سنگینی برای آزادی پرداخته‌اند.


=== الله‌قلی‌خان جهانگیری و یارانش: ===
پس از انقلاب ۱۳۵۷، رژیم خمینی مناطق کُردنشین کرمانشاه — به‌ویژه پاوه، جوانرود و روانسر — را هدف حملات نظامی قرار داد. در مرداد ۱۳۵۸، سپاه پاسداران با بمباران هوایی و حمله زمینی به پاوه حمله کرد. صادق خلخالی در کرمانشاه نیز مانند کردستان بدون محاکمه اعدام‌ها صادر کرد. مقاومت مسلحانه پیشمرگان حزب دموکرات و کومله در مناطق کوهستانی پاوه، نوسود و جوانرود سال‌ها ادامه داشت.
[[الله‌قلی خان جهانگیری|الله‌قلی‌خان جهانگیری]] (متولد ۱۳۲۷ در دیزجان سمیرم، استان فارس) یکی از برجسته‌ترین چهره‌های مقاومت مسلحانه در جنوب ایران بود. وی در دانشگاه اصفهان با [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] آشنا شد و ۸ سال (۱۳۴۸-۱۳۵۷) در زندان‌های اصفهان، شیراز و اهواز زندانی بود.


الله‌قلی‌خان بنیان‌گذار و رهبر هسته‌های مسلح قیام در بین ایلات قشقایی بود و طرح گسترده‌ای برای قیام مسلحانه ریخت. پس از آزادی در قیام ۵۷، بی‌درنگ به میان مردم بازگشت و گروه خود را دوباره سازمان‌دهی کرد.
مقاومت جبهه‌های کردی در کرمانشاه:


الله‌قلی‌خان و یارانش در کنار مجاهدین همگام با مقاومت سراسری مردم ایران به نبرد علیه رژیم [[روح‌الله خمینی|خمینی]] ادامه دادند و در درگیری با نیروهای رژیم به شهادت رسیدند.
جبهه‌های مسلح کُردی — حزب دموکرات کردستان ایران و سازمان کومله — در مناطق کوهستانی کرمانشاه نیز فعال بودند. پیشمرگان این جبهه‌ها در کوه‌های شاهو، هورامان و مناطق مرزی پاوه و نوسود با نیروهای سپاه پاسداران درگیر بودند. رژیم برای سرکوب این مقاومت، روستاهای بسیاری را بمباران و تخلیه کرد.


=== برادران ساجدیان- مجاهدان شیرازی: ===
شهدای مجاهد کرمانشاه در قیام دی ۱۴۰۴:
جلال ساجدیان، مجاهد ۲۳ ساله شیرازی که از محلات محروم شیراز برخاسته بود، در اوایل بهمن ۱۳۶۰ در خیابان‌های شیراز دستگیر شد و پس از شکنجه‌های طاقت‌فرسا، در سحرگاه ۱۰ آبان ۱۳۶۱ به جوخه تیرباران سپرده شد.


برادر او محمد ساجدیان نیز از شهدای سرفراز مجاهدین خلق است که در اسفند ۱۳۶۲ توسط رژیم به شهادت رسید.
کرمانشاه از خونین‌ترین شهرهای قیام دی‌ماه ۱۴۰۴ بود. سازمان مجاهدین خلق اسامی شهدای مجاهد قیام را منتشر کرد: مجاهد شهید یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری (دانشجو، شهادت ۱۸ دی در کرمانشاه)، مجاهد شهید رضا قنبری (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، مجاهد شهید رسول کدیوریان (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، و مجاهد شهید رضا کدیوریان (کارگر ۲۰ ساله، ۱۳ دی). ده‌ها شهید دیگر از کرمانشاه و اسلام‌آباد غرب نیز در این قیام به شهادت رسیدند.


'''کشتار ۶۷ و زندان عادل‌آباد شیراز:'''
کشتار ۶۷ در کرمانشاه:


در تابستان ۱۳۶۷ (۱۹۸۸)، زندان عادل‌آباد شیراز یکی از مراکز قتل‌عام زندانیان سیاسی بود. صدها زندانی مجاهد خلق و مبارز سیاسی در کمیسیون‌های مرگ به فتوای خمینی اعدام شدند. این جنایت که سازمان ملل متحد آن را «جنایت علیه بشریت» خوانده، هرگز مورد بازرسی مستقل قرار نگرفته و مسئولان آن مجازات نشده‌اند.
زندان‌های کرمانشاه در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان سیاسی — عمدتاً مجاهدین خلق — بودند. بسیاری از زندانیان مجاهد کرمانشاهی که حکم‌شان پایان یافته بود نیز در کمیسیون‌های مرگ اعدام شدند.


=== اعدام نوید افکاری - قهرمان کشتی ایران (۱۳۹۹): ===
قیام‌های سراسری:
در شهریور ۱۳۹۹ (سپتامبر ۲۰۲۰)، [[نوید افکاری]]، قهرمان کشتی استان فارس، به اتهام مشارکت در اعتراضات مرداد ۱۳۹۷ در شیراز اعدام شد. افکاری تحت شکنجه وادار به اعتراف شده بود. اعدام او موجی از انزجار جهانی برانگیخت و بسیاری از ورزشکاران و سازمان‌های بین‌المللی اعدام او را محکوم کردند. دیده‌بان حقوق بشر اعلام کرد که اعتراف او «تحت شکنجه» به دست آمده بود.


=== اعدام علنی ایمان سبزیکار (۱۴۰۱): ===
کرمانشاه در قیام‌های دی ۱۳۹۶، آبان ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱ از شهرهای پیشتاز بود. در قیام ۱۴۰۱ (زن، زندگی، آزادی)، مردم کرمانشاه و اسلام‌آباد غرب با شجاعت بی‌نظیر به خیابان‌ها آمدند و نیروهای سرکوبگر با خشونت شدید با آن‌ها برخورد کردند.
در تیرماه ۱۴۰۱ (ژوئیه ۲۰۲۲)، رژیم زندانی سیاسی ایمان سبزیکار را در ملأعام در جنوب شیراز به دار آویخت. این نخستین اعدام علنی پس از دو سال بود و با هدف ارعاب مردم و سرکوب اعتراضات اجتماعی در حال گسترش انجام شد.


=== قیام ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴: ===
واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق:
شیراز یکی از شورشی‌ترین کانون‌های [[قیام سراسری ۱۴۰۱ ایران|قیام سراسری ۱۴۰۱]] در شهریور ۱۴۰۱ (سپتامبر ۲۰۲۲) و [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|اعتراضات سراسری۱۴۰۴]] بود. جوانان شیرازی با شجاعت در خیابان‌ها، دانشگاه‌ها و محله‌ها به پا خاستند. زنان و دختران نماد مقاومت شدند. نیروهای امنیتی با خشونت شدید به معترضان حمله کردند و ده‌ها نفر کشته و صدها نفر بازداشت شدند.<ref>[https://www.hrw.org/news/2020/09/12/iran-suddenly-executes-wrestler-navid-afkari دیده‌بان حقوق بشر — اعدام نوید افکاری]</ref><ref>[https://iranfreedom.org/en/human-rights/2022/07/iran-public-hanging-of-political-prisoner-iman-sabzikar-in-shiraz/35381/ شورای ملی مقاومت ایران — اعدام ایمان سبزیکار]</ref><ref>[https://www.ncr-iran.org/en/ncri-statements/statement-iran-protest/iran-protests-in-shiraz-and-kazerun-against-power-outages/ شورای ملی مقاومت ایران — اعتراضات شیراز و کازرون]</ref><ref>[[الله‌قلی خان جهانگیری|ایران‌پدیا — الله‌قلی‌خان جهانگیری]]</ref>


ایران‌پدیا تنها در فهرست [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]] نام بیش از ۶۵تن از شهدا را در لیست استان فارس جمع‌آوری و ثبت نموده است.<ref>[[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان فارس]]</ref>
واحدهای مقاومت مجاهدین در کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، پاوه و سرپل ذهاب فعالیت‌های مستمری در زمینه نصب پوسترهای مسعود و مریم رجوی و افشاگری جنایات رژیم داشته‌اند.


== منابع ==
== منابع ==

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۸ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۲۱:۰۸

استان کرمانشاه
دروازه غربی ایران
استان کرمانشاه — طاق بستان
استان کرمانشاه — طاق بستان
کشورایران
مرکز استانکرمانشاه
شمالاستان کردستان
جنوباستان ایلام
شرقاستان‌های همدان و لرستان
غربعراق
آب و هواکوهستانی و سرد در شمال؛ نیمه‌گرمسیری در جنوب (بارش ۳۰۰ تا ۸۰۰ میلی‌متر)
قدمت سکونتبیش از ۳۰٬۰۰۰ سال (غارهای بیستون و دو‌اشکفت)
کوه‌های مهمپراو و شاهو (رشته‌کوه زاگرس)
مرز بین‌المللیعراق (از غرب)
میراث جهانی یونسکوکتیبه بیستون (داریوش بزرگ، ۵۱۵ پ.م — به سه زبان فارسی باستان، ایلامی و بابلی)
آثار تاریخیطاق بستان (هنر ساسانی) · معبد آناهیتا (کنگاور، دوره اشکانی) · غار قوری‌قلعه (طولانی‌ترین غار آبی آسیا)
محصولات کشاورزیگندم · جو · نخود · عدس
صنعتپالایشگاه نفت · پتروشیمی · سیمان · صنایع غذایی · تجارت مرزی (خسروی و پرویزخان)
دامداری و عشایرایلات کلهر، گوران و سنجابی · لبنیات محلی · عسل کوهستانی
مفاخربابا طاهر عریان (شاعر قرن پنجم) · میرزا عبدالقادر گوران (شاعر کُرد) · حافظ ابرو (مورخ تیموری)
موسیقیموسیقی کلهری با ساز تنبور · مراسم جام‌خانه اهل حق
غذاهای محلیدنگ‌کباب · خورشت خلال بادام · نان برنجی کرمانشاهی · آش‌دانه · شله‌زرد


استان کرمانشاه

────────────────────────────────────────────────────────────

⬛ مرکز استان: کرمانشاه

⬛ مساحت: ۲۴,۹۹۸ کیلومتر مربع

⬛ جمعیت: حدود ۲ میلیون نفر (۱۴۰۰)

⬛ شهرستان‌ها: ۱۴ شهرستان (کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، سرپل ذهاب، پاوه، کنگاور، صحنه، سنقر، هرسین، جوانرود و...)

⬛ آب و هوا: کوهستانی و سرد در شمال؛ نیمه‌گرمسیری در جنوب

⬛ زبان: کردی (کلهری و سورانی)، فارسی، لکی

────────────────────────────────────────────────────────────

تاریخچه

کرمانشاه یکی از کهن‌ترین استان‌های ایران با پیشینه‌ای بیش از ۳۰,۰۰۰ ساله است. غارهای بیستون و غار دو‌اشکفت از قدیمی‌ترین محل‌های سکونت انسان در خاورمیانه هستند.

کتیبه بیستون:

کتیبه بیستون (میراث جهانی یونسکو) مهم‌ترین کتیبه هخامنشی و یکی از مهم‌ترین اسناد تاریخی جهان است. داریوش بزرگ در ۵۱۵ پیش از میلاد این کتیبه را به سه زبان (فارسی باستان، ایلامی و بابلی) بر صخره کوه بیستون حک کرد. این کتیبه کلید رمزگشایی خط میخی بود.

طاق بستان در کرمانشاه از شاهکارهای هنر سنگ‌تراشی ساسانی است. نقش‌برجسته‌های شکار خسرو پرویز و سوارکار ساسانی از زیباترین آثار هنری دوره ساسانی هستند.

کنگاور — معبد آناهیتا:

معبد آناهیتا در کنگاور یکی از بزرگ‌ترین بناهای سنگی ایران باستان و مربوط به دوره سلوکی-اشکانی (قرن سوم پیش از میلاد) است. این معبد به ایزدبانوی آب — آناهیتا — تقدیم شده و ستون‌های عظیم آن شبیه به پارتنون یونان است.

زلزله ۱۳۹۶ سرپل ذهاب:

در ۲۱ آبان ۱۳۹۶ (نوامبر ۲۰۱۷)، زلزله ۷.۳ ریشتری سرپل ذهاب بیش از ۶۲۰ نفر را کشت و ویرانی گسترده‌ای به بار آورد. رسوایی مسکن مهر — ساختمان‌هایی که دولت ساخته بود و مانند کارتن فروریختند — نشان‌دهنده فساد ساختاری رژیم بود.

جغرافیا و اقلیم

کرمانشاه در غرب ایران و در قلب رشته‌کوه‌های زاگرس واقع شده و از غرب با عراق هم‌مرز است. کوه‌های پراو و شاهو از بلندترین قله‌های زاگرس در این منطقه هستند. غار قوری‌قلعه (طولانی‌ترین غار آبی آسیا) از شگفتی‌های طبیعی کرمانشاه است.

آب‌وهوای استان متنوع است: شمال کوهستانی و سرد، مرکز معتدل، و جنوب نیمه‌گرمسیری. بارش سالانه بین ۳۰۰ تا ۸۰۰ میلی‌متر متغیر است.

گردشگری طبیعی:

غار قوری‌قلعه طولانی‌ترین غار آبی آسیا با بیش از ۱۲ کیلومتر طول شناخته‌شده است. دریاچه سرآبلشگرخان (نوسود)، آبشار بیستون و چشمه‌های آب‌گرم تازه‌آباد از جاذبه‌های طبیعی هستند. پاوه و نوسود با طبیعت بکر کوهستانی و فرهنگ هورامی از مقاصد گردشگری محبوب هستند.

اقتصاد و منابع

کشاورزی محور اصلی اقتصاد کرمانشاه است. گندم، جو، نخود و عدس محصولات عمده هستند. کرمانشاه یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان گندم در ایران است.

صنایع مهم شامل پالایشگاه نفت کرمانشاه، صنایع پتروشیمی، سیمان و صنایع غذایی هستند. تجارت مرزی با عراق از طریق پایانه‌های خسروی و پرویزخان نقش مهمی در اقتصاد استان دارد.

دامداری و عشایر:

کرمانشاه از مراکز مهم دامداری ایران است. عشایر کلهر، گوران و سنجابی از ایلات بزرگ منطقه هستند که هنوز بخشی از آن‌ها زندگی نیمه‌کوچ‌نشینی دارند. تولید لبنیات محلی، روغن حیوانی و عسل کوهستانی از فعالیت‌های اقتصادی مهم هستند.

فرهنگ و آداب و رسوم

فرهنگ کرمانشاه آمیزه‌ای از فرهنگ‌های کُردی، لکی و فارسی است. این ترکیب فرهنگی منحصربه‌فرد، کرمانشاه را به یکی از غنی‌ترین استان‌های فرهنگی ایران تبدیل کرده است.

مفاخر ادبی:

کرمانشاه زادگاه بابا طاهر عریان (همدانی) — شاعر قرن پنجم هجری که دوبیتی‌هایش به لهجه لری از عاشقانه‌ترین اشعار فارسی هستند — محسوب می‌شود. میرزا عبدالقادر گوران — شاعر بزرگ کُرد — و حافظ ابرو از مورخان بزرگ دوره تیموری نیز از مفاخر کرمانشاه هستند.

موسیقی کرمانشاهی — به‌ویژه موسیقی کلهری با ساز تنبور — از گنجینه‌های موسیقی ایران است. مراسم جام‌خانه اهل حق با نوای تنبور از مراسم آیینی مهم منطقه است.

غذاهای محلی:

دنگ‌کباب کرمانشاهی، خورشت خلال بادام، آش‌دانه کرمانشاهی، نان بیرون‌بُر (نان تنوری محلی)، شیرینی نان برنجی کرمانشاهی (معروف در سراسر ایران) و شله‌زرد از غذاها و شیرینی‌های محلی هستند.

مبارزات و مقاومت مردمی

کرمانشاه از کانون‌های اصلی مقاومت سازمان مجاهدین خلق و مبارزات مردمی علیه رژیم آخوندی بوده است.

سرکوب مناطق کُردنشین کرمانشاه:

پس از انقلاب ۱۳۵۷، رژیم خمینی مناطق کُردنشین کرمانشاه — به‌ویژه پاوه، جوانرود و روانسر — را هدف حملات نظامی قرار داد. در مرداد ۱۳۵۸، سپاه پاسداران با بمباران هوایی و حمله زمینی به پاوه حمله کرد. صادق خلخالی در کرمانشاه نیز مانند کردستان بدون محاکمه اعدام‌ها صادر کرد. مقاومت مسلحانه پیشمرگان حزب دموکرات و کومله در مناطق کوهستانی پاوه، نوسود و جوانرود سال‌ها ادامه داشت.

مقاومت جبهه‌های کردی در کرمانشاه:

جبهه‌های مسلح کُردی — حزب دموکرات کردستان ایران و سازمان کومله — در مناطق کوهستانی کرمانشاه نیز فعال بودند. پیشمرگان این جبهه‌ها در کوه‌های شاهو، هورامان و مناطق مرزی پاوه و نوسود با نیروهای سپاه پاسداران درگیر بودند. رژیم برای سرکوب این مقاومت، روستاهای بسیاری را بمباران و تخلیه کرد.

شهدای مجاهد کرمانشاه در قیام دی ۱۴۰۴:

کرمانشاه از خونین‌ترین شهرهای قیام دی‌ماه ۱۴۰۴ بود. سازمان مجاهدین خلق اسامی شهدای مجاهد قیام را منتشر کرد: مجاهد شهید یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری (دانشجو، شهادت ۱۸ دی در کرمانشاه)، مجاهد شهید رضا قنبری (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، مجاهد شهید رسول کدیوریان (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، و مجاهد شهید رضا کدیوریان (کارگر ۲۰ ساله، ۱۳ دی). ده‌ها شهید دیگر از کرمانشاه و اسلام‌آباد غرب نیز در این قیام به شهادت رسیدند.

کشتار ۶۷ در کرمانشاه:

زندان‌های کرمانشاه در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان سیاسی — عمدتاً مجاهدین خلق — بودند. بسیاری از زندانیان مجاهد کرمانشاهی که حکم‌شان پایان یافته بود نیز در کمیسیون‌های مرگ اعدام شدند.

قیام‌های سراسری:

کرمانشاه در قیام‌های دی ۱۳۹۶، آبان ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱ از شهرهای پیشتاز بود. در قیام ۱۴۰۱ (زن، زندگی، آزادی)، مردم کرمانشاه و اسلام‌آباد غرب با شجاعت بی‌نظیر به خیابان‌ها آمدند و نیروهای سرکوبگر با خشونت شدید با آن‌ها برخورد کردند.

واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق:

واحدهای مقاومت مجاهدین در کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، پاوه و سرپل ذهاب فعالیت‌های مستمری در زمینه نصب پوسترهای مسعود و مریم رجوی و افشاگری جنایات رژیم داشته‌اند.

منابع

برگرفته از «https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=کاربر:Hamidreza۴/صفحه_تمرین&oldid=89709»