کاربر:Alireza k h/صفحه تمرین: تفاوت میان نسخهها
Alireza k h (بحث | مشارکتها) مقاله جدید |
Alireza k h (بحث | مشارکتها) جزبدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۲۷ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات | '''علی امینی''' (زاده ۱۲۸۴ خورشیدی در تهران - مرگ ۲۱ آذر ۱۳۷۱ در پاریس)، سیاستمدار برجسته ایرانی دوران پهلوی دوم بود. او به عنوان نخستوزیر ایران از اردیبهشت ۱۳۴۰ تا تیر ۱۳۴۱ خدمت کرد و دوره کوتاه نخستوزیریاش با تلاش برای اصلاحات اقتصادی و اجتماعی، از جمله اصلاحات ارضی، همراه بود. امینی که تحصیلکرده فرانسه بود، در کابینههای مختلفی مانند قوامالسلطنه، رزمآرا و مصدق سمتهای کلیدی داشت و به عنوان یک لیبرال میانهرو شناخته میشد. او با حمایت آمریکا منصوب شد تا بحران اقتصادی ایران را حل کند، اما اختلاف با [[محمدرضا شاه]] بر سر بودجه نظامی منجر به استعفایش شد. امینی پس از استعفا به اپوزیسیون سیاستهای شاه پیوست و در نهایت در تبعید درگذشت. دوره او پیشزمینهای برای [[انقلاب سفید]] بود و نشاندهنده تنشهای داخلی در [[رژیم پهلوی]] به شمار میرود.<ref>Encyclopædia Britannica, "Ali Amini," accessed January 1, 2026.</ref> | ||
|نام | {{جعبه اطلاعات شخصیت | ||
|تصویر= | |نام = علی امینی | ||
| | |تصویر = [[پرونده:علی امینی.jpg|بندانگشتی|وسط]] | ||
| | |توضیحات = علی امینی، نخستوزیر سابق ایران | ||
| | |سری = | ||
| | |اولین_حضور = | ||
|زمان= | |آخرین_حضور = | ||
| | |هدف = اصلاحات اقتصادی و مبارزه با فساد در دوران پهلوی | ||
}} | |ساخته_شده_توسط= | ||
|ایفای_نقش_توسط= -نخستوزیر ایران (۱۳۴۰-۱۳۴۱) -وزیر اقتصاد و دارایی -سفیر ایران در آمریکا | |||
|قسمتها = | |||
|لقب = | |||
|نام_مستعار = | |||
|نوع = | |||
|جنسیت = مرد | |||
|سن = ۸۷ سال (در زمان مرگ) | |||
|تاریخ_تولد = ۱۲۸۴ خورشیدی (۱۹۰۵ میلادی) | |||
|تاریخ_مرگ = ۲۱ آذر ۱۳۷۱ (۱۲ دسامبر ۱۹۹۲) | |||
|ویژگی = تحصیلکرده فرانسه، لیبرال میانهرو | |||
|شغل = سیاستمدار، اقتصاددان | |||
|عنوان = دکتر علی امینی | |||
|callsign = | |||
|خانواده = از خانواده قاجار (پدرش حسامالدوله) | |||
|همسر = بتول وثوقی | |||
|significantother= | |||
|فرزند = ایرج امینی | |||
|خویشاوند = | |||
|آدرس = | |||
|مذهب = مسلمان شیعه | |||
|ملیت = ایرانی | |||
|lbl21 = تحصیلات | |||
|data21 = دکترای حقوق از دانشگاه گرونوبل فرانسه | |||
|lbl22 = سمتهای کلیدی | |||
|data22 = وزیر دادگستری، اقتصاد، دارایی | |||
|lbl23 = | |||
|data23 = | |||
|lbl24 = | |||
|data24 = | |||
|lbl25 = | |||
|data25 = | |||
|extra-hdr = | |||
|lbl31 = | |||
|data31 = | |||
|lbl32 = | |||
|data32 = | |||
|lbl33 = | |||
|data33 = | |||
|lbl34 = | |||
|data34 = | |||
|lbl35 = | |||
|data35 = }} | |||
== زندگی اولیه و تحصیلات == | |||
علی امینی در سال ۱۲۸۴ خورشیدی (۱۹۰۵ میلادی) در تهران متولد شد. پدرش، میرزا علیخان امینالدوله، از سیاستمداران دوران قاجار بود و خانوادهاش به دربار قاجار نزدیک بودند. امینی آموزش اولیه را در تهران گذراند و سپس برای تحصیل به فرانسه رفت. او در دانشگاه گرونوبل فرانسه تحصیل کرد و در رشته حقوق و اقتصاد دکترا گرفت. بازگشت او به ایران در دهه ۱۳۱۰ با ورود به خدمات دولتی همراه بود، جایی که به عنوان کارمند وزارت دارایی شروع به کار کرد. این دوره از زندگی او پایهای برای دیدگاههای لیبرال و اصلاحطلبانهاش شد، که تحت تأثیر آموزش غربی بود.<ref>Abbas Milani, Eminent Persians: The Men and Women Who Made Modern Iran, 1941-1979 (Syracuse University Press, 2008), 1: 245-250.</ref> | |||
امینی به سرعت در سلسله مراتب دولتی پیشرفت کرد. او در سالهای پس از رضا شاه، در سمتهای اداری مختلف فعالیت داشت و به عنوان یک متخصص اقتصادی شناخته شد. تحصیلات او در فرانسه نه تنها دانش فنی به او داد، بلکه دیدگاهی جهانی نسبت به مسائل ایران ایجاد کرد، که بعدها در سیاستهایش منعکس شد. او با نخبگان غربی آشنا شد و این ارتباطات در دوران نخستوزیریاش نقش کلیدی ایفا کرد.<ref>Ervand Abrahamian, A History of Modern Iran (Cambridge University Press, 2008), 124.</ref> | |||
== | == ورود به سیاست و سمتهای اولیه == | ||
علی امینی ورود رسمی به سیاست را در دهه ۱۳۲۰ آغاز کرد. او در کابینه احمد قوامالسلطنه (۱۳۲۵) به عنوان معاون وزیر دارایی منصوب شد و در مذاکرات نفتی نقش داشت. سپس در کابینه حسین علا و عبدالحسین هژیر سمتهای اقتصادی گرفت. در دوره نخستوزیری ژنرال رزمآرا (۱۳۲۹)، امینی وزیر اقتصاد شد و در تدوین برنامههای توسعه اقتصادی مشارکت داشت. او یکی از حامیان ملی شدن نفت بود و در کابینه [[محمد مصدق]] (۱۳۳۰-۱۳۳۲) ابتدا وزیر دارایی و سپس وزیر دادگستری شد.<ref>James A. Bill, The Eagle and the Lion: The Tragedy of American-Iranian Relations (Yale University Press, 1988), 142-145.</ref> | |||
پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، امینی به عنوان وزیر دارایی در کابینه فضلالله زاهدی خدمت کرد و در مذاکرات کنسرسیوم نفتی با شرکتهای غربی نقش کلیدی داشت. او قرارداد نفت ۱۳۳۳ را امضا کرد که ایران را به درآمدهای نفتی بیشتر رساند، اما critics آن را به عنوان تسلیم به غرب میدانستند. در سال ۱۳۳۶، امینی سفیر ایران در آمریکا شد و روابط نزدیکی با دولت آیزنهاور برقرار کرد. این دوره او را به عنوان یک سیاستمدار pro-West معرفی کرد.<ref>Mark J. Gasiorowski, U.S. Foreign Policy and the Shah: Building a Client State in Iran (Cornell University Press, 1991), 89-92.</ref> | |||
== نخستوزیری علی امینی == | |||
علی امینی در اردیبهشت ۱۳۴۰ (مه ۱۹۶۱) با حمایت مستقیم دولت جان اف. کندی رئیسجمهور آمریکا به نخستوزیری ایران منصوب شد. این انتصاب در پی بحران اقتصادی شدید، اعتراضات گسترده معلمان و دانشجویان، و ورشکستگی مالی کشور رخ داد. دولت قبلی جعفر شریفامامی استعفا داده بود و [[محمدرضا شاه]] تحت فشار آمریکا مجبور به پذیرش امینی شد که به عنوان یک سیاستمدار لیبرال و pro-Western شناخته میشد.<ref>Abbas Milani, The Shah (Palgrave Macmillan, 2011), 278-282.</ref> | |||
امینی با اختیارات گسترده حکم گرفت و مجلس را منحل کرد تا بدون محدودیت قانونگذاری کند. او کابینهای از اصلاحطلبان میانهرو تشکیل داد و وزرایی از نزدیکان جبهه ملی را برگزید. هدف اصلی او مبارزه با فساد، اصلاحات اقتصادی و کاهش نفوذ دربار بود. امینی اعلام کرد که ایران در آستانه ورشکستگی است و نیاز به کمکهای خارجی دارد، که این اعتراف جنجالبرانگیز شد اما حمایت آمریکا را جلب کرد.<ref>Ervand Abrahamian, Iran Between Two Revolutions (Princeton University Press, 1982), 420-425.</ref> | |||
دوره نخستوزیری امینی با تنشهای داخلی همراه بود. او تلاش کرد نقش شاه را در امور اجرایی کاهش دهد، که این امر خشم [[محمدرضا شاه]] را برانگیخت. همزمان، اپوزیسیون مانند جبهه ملی از او حمایت نکرد و او را عامل آمریکا میدانست. | |||
== اصلاحات ارضی و اقتصادی == | |||
یکی از مهمترین اقدامات امینی، آغاز اصلاحات ارضی بود. او لایحهای را تصویب کرد که زمینهای بزرگ مالکان را محدود و میان کشاورزان توزیع میکرد. حسن ارسنجانی وزیر کشاورزی او، این اصلاحات را با سرعت اجرا کرد و مالکان بزرگ را هدف قرار داد. این برنامه پیشزمینهای برای [[انقلاب سفید]] شاه شد، اما در زمان امینی با مخالفت روحانیت و زمینداران مواجه گردید.<ref>James A. Bill, The Politics of Iran: Groups, Classes and Modernization (Merrill, 1972), 112-115.</ref> | |||
امینی همچنین مبارزه با فساد را شدت بخشید، چندین مقام ارشد را برکنار کرد و بودجه نظامی را کاهش داد تا منابع را به توسعه اقتصادی اختصاص دهد. این کاهش بودجه ارتش، یکی از دلایل اصلی اختلاف او با شاه بود که ارتش را پایه قدرت خود میدانست. او روابط نزدیک با آمریکا را تقویت کرد و کمکهای مالی دریافت نمود، اما critics او را وابسته به غرب میدانستند.<ref>Mark J. Gasiorowski, U.S. Foreign Policy and the Shah (Cornell University Press, 1991), 145-150.</ref> | |||
اصلاحات امینی فضایی نسبی برای آزادی بیان ایجاد کرد، اما اعتراضات دانشجویی و کارگری ادامه یافت و دولت او را تحت فشار قرار داد. | |||
== استعفا و دلایل آن == | |||
در تیر ۱۳۴۱ (ژوئیه ۱۹۶۲)، علی امینی پس از ۱۴ ماه نخستوزیری استعفا داد. دلایل اصلی شامل اختلاف شدید با شاه بر سر بودجه نظامی، عدم حمایت جبهه ملی، و فشار زمینداران بود. شاه که از کاهش نفوذ خود نگران بود، اسدالله علم را جایگزین کرد که وفادارتر بود.<ref>Abbas Milani, Eminent Persians (Syracuse University Press, 2008), 250-255.</ref> | |||
استعفای امینی پایان تلاش برای اصلاحات لیبرال در [[رژیم پهلوی]] بود و راه را برای تمرکز قدرت بیشتر در دست شاه هموار کرد. برخی تحلیلگران معتقدند که شکست امینی نشاندهنده ناتوانی در ایجاد تغییرات اساسی بدون حمایت کامل دربار بود.<ref>Ervand Abrahamian, A History of Modern Iran (Cambridge University Press, 2008), 135.</ref> | |||
== زندگی پس از نخستوزیری == | |||
پس از استعفا در تیر ۱۳۴۱، علی امینی از صحنه سیاسی ایران کنار گذاشته شد و هیچ سمت رسمی دیگری در [[رژیم پهلوی]] نپذیرفت. او به فعالیتهای خصوصی پرداخت و یک گروه سیاسی میانهرو تشکیل داد که هدفش ایجاد تعادل در نظام مشروطه بود. امینی منتقد تدریجی تمرکز قدرت در دست [[محمدرضا شاه]] شد و از اصلاحات واقعی حمایت میکرد، اما با سیاستهای اقتدارگرایانه شاه مخالفت ورزید. در دهه ۱۳۵۰، او از دور به مسائل سیاسی توجه داشت و روابط خود با نخبگان غربی را حفظ کرد.<ref>Abbas Milani, The Shah (Palgrave Macmillan, 2011), 295-300.</ref> | |||
در اواخر دهه ۱۳۵۰، با شدت گرفتن بحرانهای اقتصادی و سیاسی، امینی تلاش کرد نقش میانجی ایفا کند. او در سال ۱۳۵۷ پیشنهاد تشکیل دولت ائتلافی داد تا رژیم پهلوی را نجات دهد، اما شاه این پیشنهاد را رد کرد. امینی به عنوان یک سیاستمدار با تجربه، از تغییرات اساسی حمایت میکرد اما مخالف سرنگونی کامل نظام بود.<ref>Ervand Abrahamian, Iran Between Two Revolutions (Princeton University Press, 1982), 498-502.</ref> | |||
== انقلاب ضدسلطنتی و تبعید == | |||
با پیروزی [[انقلاب ضدسلطنتی]] در بهمن ۱۳۵۷، علی امینی ایران را ترک کرد و به پاریس فرانسه رفت. او در تبعید به یکی از مخالفان سرسخت جمهوری اسلامی تبدیل شد و جبهه آزادیبخش ایران را رهبری کرد که یک گروه monarchist میانهرو بود. امینی از رژیم جدید به عنوان دیکتاتوری مذهبی انتقاد کرد و تلاش کرد اپوزیسیون monarchist را متحد سازد، اما اختلافات داخلی میان سلطنتطلبان مانع موفقیت شد.<ref>Los Angeles Times, "Ali Amini; Foe of Iran's Islamic Government," December 17, 1992.</ref> | |||
در پاریس، امینی خاطرات خود را نوشت که توسط دانشگاه هاروارد منتشر شد و جزئیات روابطش با شاه و سیاستهای آمریکا را فاش کرد. او تا پایان عمر در تبعید ماند و از بازگشت به ایران تحت حاکمیت روحانیت خودداری کرد. فعالیتهای اپوزیسیونی او محدود ماند و جبههاش تأثیر چندانی نداشت.<ref>The Independent, "Obituary: Ali Amini," December 16, 1992.</ref> | |||
== مرگ و میراث == | |||
علی امینی در ۲۱ آذر ۱۳۷۱ (۱۲ دسامبر ۱۹۹۲) در سن ۸۷ سالگی در پاریس درگذشت. مرگ او پایان عصر سیاستمداران لیبرال تحصیلکرده غرب در ایران بود. میراث امینی دوگانه است: برخی او را اصلاحطلب واقعی و آغازگر اصلاحات ارضی میدانند که پیشزمینه [[انقلاب سفید]] شد، در حالی که critics او را سیاستمدار وابسته به آمریکا و ناکام در مقابله با اقتدار شاه توصیف میکنند. دوره کوتاه نخستوزیریاش نشاندهنده محدودیتهای اصلاحات در نظام پهلوی بود.<ref>Abbas Milani, Eminent Persians (Syracuse University Press, 2008), 255-260.</ref> | |||
== سوابق و سمتهای علی امینی == | |||
معاون وزیر دارایی (۱۳۲۵) | |||
وزیر اقتصاد و دارایی در کابینههای مختلف (۱۳۲۹-۱۳۳۳) | |||
سفیر ایران در آمریکا (۱۳۳۶-۱۳۳۷) | |||
نخستوزیر ایران (۱۳۴۰-۱۳۴۱) | |||
رهبر جبهه آزادیبخش ایران در تبعید (پس از ۱۳۵۷)<ref>Foundation for Iranian Studies, Oral History Interview with Ali Amini.</ref> | |||
== لینکهای بیرونی == | |||
خاطرات علی امینی - دانشگاه هاروارد | |||
بیوگرافی در Encyclopædia Britannica | |||
مقاله در Los Angeles Times | |||
مرکز بررسی اسناد تاریخی | |||
historydocuments.ir | |||
نگاهی به فعالیتهای اپوزیسیونی علی امینی پس از انقلاب اسلامی | |||
irdc.ir | |||
Iran: What History Tells Us About Supreme Leader, Rouhani ... | |||
eaworldview.com | |||
== منابع == | == منابع == | ||
<references /> | <references /> | ||
Milani, Abbas. ''The Shah''. Palgrave Macmillan, 2011. | |||
Abrahamian, Ervand. ''Iran Between Two Revolutions''. Princeton University Press, 1982. | |||
Milani, Abbas. ''Eminent Persians: The Men and Women Who Made Modern Iran''. Syracuse University Press, 2008. | |||
"Obituary: Ali Amini." ''The Independent'', December 16, 1992. | |||
"Ali Amini; Foe of Iran's Islamic Government." ''Los Angeles Times'', December 17, 1992. | |||
Foundation for Iranian Studies. Oral History Interview with Ali Amini. Accessed January 1, 2026. https://fis-iran.org/oral-history/amini-ali/. | |||
نسخهٔ کنونی تا ۱ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۲۱:۵۱
علی امینی (زاده ۱۲۸۴ خورشیدی در تهران - مرگ ۲۱ آذر ۱۳۷۱ در پاریس)، سیاستمدار برجسته ایرانی دوران پهلوی دوم بود. او به عنوان نخستوزیر ایران از اردیبهشت ۱۳۴۰ تا تیر ۱۳۴۱ خدمت کرد و دوره کوتاه نخستوزیریاش با تلاش برای اصلاحات اقتصادی و اجتماعی، از جمله اصلاحات ارضی، همراه بود. امینی که تحصیلکرده فرانسه بود، در کابینههای مختلفی مانند قوامالسلطنه، رزمآرا و مصدق سمتهای کلیدی داشت و به عنوان یک لیبرال میانهرو شناخته میشد. او با حمایت آمریکا منصوب شد تا بحران اقتصادی ایران را حل کند، اما اختلاف با محمدرضا شاه بر سر بودجه نظامی منجر به استعفایش شد. امینی پس از استعفا به اپوزیسیون سیاستهای شاه پیوست و در نهایت در تبعید درگذشت. دوره او پیشزمینهای برای انقلاب سفید بود و نشاندهنده تنشهای داخلی در رژیم پهلوی به شمار میرود.[۱]
| علی امینی | |
|---|---|
 علی امینی، نخستوزیر سابق ایران | |
| هدف | اصلاحات اقتصادی و مبارزه با فساد در دوران پهلوی |
| ایفای نقش توسط | -نخستوزیر ایران (۱۳۴۰-۱۳۴۱) -وزیر اقتصاد و دارایی -سفیر ایران در آمریکا |
| اطلاعات | |
| جنسیت | مرد |
| سن | ۸۷ سال (در زمان مرگ) |
| تاریخ تولد | ۱۲۸۴ خورشیدی (۱۹۰۵ میلادی) |
| تاریخ مرگ | ۲۱ آذر ۱۳۷۱ (۱۲ دسامبر ۱۹۹۲) |
| ویژگی | تحصیلکرده فرانسه، لیبرال میانهرو |
| شغل | سیاستمدار، اقتصاددان |
| عنوان | دکتر علی امینی |
| خانواده | از خانواده قاجار (پدرش حسامالدوله) |
| همسر | بتول وثوقی |
| فرزند | ایرج امینی |
| مذهب | مسلمان شیعه |
| ملیت | ایرانی |
| تحصیلات | دکترای حقوق از دانشگاه گرونوبل فرانسه |
| سمتهای کلیدی | وزیر دادگستری، اقتصاد، دارایی |
زندگی اولیه و تحصیلات
علی امینی در سال ۱۲۸۴ خورشیدی (۱۹۰۵ میلادی) در تهران متولد شد. پدرش، میرزا علیخان امینالدوله، از سیاستمداران دوران قاجار بود و خانوادهاش به دربار قاجار نزدیک بودند. امینی آموزش اولیه را در تهران گذراند و سپس برای تحصیل به فرانسه رفت. او در دانشگاه گرونوبل فرانسه تحصیل کرد و در رشته حقوق و اقتصاد دکترا گرفت. بازگشت او به ایران در دهه ۱۳۱۰ با ورود به خدمات دولتی همراه بود، جایی که به عنوان کارمند وزارت دارایی شروع به کار کرد. این دوره از زندگی او پایهای برای دیدگاههای لیبرال و اصلاحطلبانهاش شد، که تحت تأثیر آموزش غربی بود.[۲]
امینی به سرعت در سلسله مراتب دولتی پیشرفت کرد. او در سالهای پس از رضا شاه، در سمتهای اداری مختلف فعالیت داشت و به عنوان یک متخصص اقتصادی شناخته شد. تحصیلات او در فرانسه نه تنها دانش فنی به او داد، بلکه دیدگاهی جهانی نسبت به مسائل ایران ایجاد کرد، که بعدها در سیاستهایش منعکس شد. او با نخبگان غربی آشنا شد و این ارتباطات در دوران نخستوزیریاش نقش کلیدی ایفا کرد.[۳]
ورود به سیاست و سمتهای اولیه
علی امینی ورود رسمی به سیاست را در دهه ۱۳۲۰ آغاز کرد. او در کابینه احمد قوامالسلطنه (۱۳۲۵) به عنوان معاون وزیر دارایی منصوب شد و در مذاکرات نفتی نقش داشت. سپس در کابینه حسین علا و عبدالحسین هژیر سمتهای اقتصادی گرفت. در دوره نخستوزیری ژنرال رزمآرا (۱۳۲۹)، امینی وزیر اقتصاد شد و در تدوین برنامههای توسعه اقتصادی مشارکت داشت. او یکی از حامیان ملی شدن نفت بود و در کابینه محمد مصدق (۱۳۳۰-۱۳۳۲) ابتدا وزیر دارایی و سپس وزیر دادگستری شد.[۴]
پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، امینی به عنوان وزیر دارایی در کابینه فضلالله زاهدی خدمت کرد و در مذاکرات کنسرسیوم نفتی با شرکتهای غربی نقش کلیدی داشت. او قرارداد نفت ۱۳۳۳ را امضا کرد که ایران را به درآمدهای نفتی بیشتر رساند، اما critics آن را به عنوان تسلیم به غرب میدانستند. در سال ۱۳۳۶، امینی سفیر ایران در آمریکا شد و روابط نزدیکی با دولت آیزنهاور برقرار کرد. این دوره او را به عنوان یک سیاستمدار pro-West معرفی کرد.[۵]
نخستوزیری علی امینی
علی امینی در اردیبهشت ۱۳۴۰ (مه ۱۹۶۱) با حمایت مستقیم دولت جان اف. کندی رئیسجمهور آمریکا به نخستوزیری ایران منصوب شد. این انتصاب در پی بحران اقتصادی شدید، اعتراضات گسترده معلمان و دانشجویان، و ورشکستگی مالی کشور رخ داد. دولت قبلی جعفر شریفامامی استعفا داده بود و محمدرضا شاه تحت فشار آمریکا مجبور به پذیرش امینی شد که به عنوان یک سیاستمدار لیبرال و pro-Western شناخته میشد.[۶] امینی با اختیارات گسترده حکم گرفت و مجلس را منحل کرد تا بدون محدودیت قانونگذاری کند. او کابینهای از اصلاحطلبان میانهرو تشکیل داد و وزرایی از نزدیکان جبهه ملی را برگزید. هدف اصلی او مبارزه با فساد، اصلاحات اقتصادی و کاهش نفوذ دربار بود. امینی اعلام کرد که ایران در آستانه ورشکستگی است و نیاز به کمکهای خارجی دارد، که این اعتراف جنجالبرانگیز شد اما حمایت آمریکا را جلب کرد.[۷] دوره نخستوزیری امینی با تنشهای داخلی همراه بود. او تلاش کرد نقش شاه را در امور اجرایی کاهش دهد، که این امر خشم محمدرضا شاه را برانگیخت. همزمان، اپوزیسیون مانند جبهه ملی از او حمایت نکرد و او را عامل آمریکا میدانست.
اصلاحات ارضی و اقتصادی
یکی از مهمترین اقدامات امینی، آغاز اصلاحات ارضی بود. او لایحهای را تصویب کرد که زمینهای بزرگ مالکان را محدود و میان کشاورزان توزیع میکرد. حسن ارسنجانی وزیر کشاورزی او، این اصلاحات را با سرعت اجرا کرد و مالکان بزرگ را هدف قرار داد. این برنامه پیشزمینهای برای انقلاب سفید شاه شد، اما در زمان امینی با مخالفت روحانیت و زمینداران مواجه گردید.[۸]
امینی همچنین مبارزه با فساد را شدت بخشید، چندین مقام ارشد را برکنار کرد و بودجه نظامی را کاهش داد تا منابع را به توسعه اقتصادی اختصاص دهد. این کاهش بودجه ارتش، یکی از دلایل اصلی اختلاف او با شاه بود که ارتش را پایه قدرت خود میدانست. او روابط نزدیک با آمریکا را تقویت کرد و کمکهای مالی دریافت نمود، اما critics او را وابسته به غرب میدانستند.[۹]
اصلاحات امینی فضایی نسبی برای آزادی بیان ایجاد کرد، اما اعتراضات دانشجویی و کارگری ادامه یافت و دولت او را تحت فشار قرار داد.
استعفا و دلایل آن
در تیر ۱۳۴۱ (ژوئیه ۱۹۶۲)، علی امینی پس از ۱۴ ماه نخستوزیری استعفا داد. دلایل اصلی شامل اختلاف شدید با شاه بر سر بودجه نظامی، عدم حمایت جبهه ملی، و فشار زمینداران بود. شاه که از کاهش نفوذ خود نگران بود، اسدالله علم را جایگزین کرد که وفادارتر بود.[۱۰]
استعفای امینی پایان تلاش برای اصلاحات لیبرال در رژیم پهلوی بود و راه را برای تمرکز قدرت بیشتر در دست شاه هموار کرد. برخی تحلیلگران معتقدند که شکست امینی نشاندهنده ناتوانی در ایجاد تغییرات اساسی بدون حمایت کامل دربار بود.[۱۱]
زندگی پس از نخستوزیری
پس از استعفا در تیر ۱۳۴۱، علی امینی از صحنه سیاسی ایران کنار گذاشته شد و هیچ سمت رسمی دیگری در رژیم پهلوی نپذیرفت. او به فعالیتهای خصوصی پرداخت و یک گروه سیاسی میانهرو تشکیل داد که هدفش ایجاد تعادل در نظام مشروطه بود. امینی منتقد تدریجی تمرکز قدرت در دست محمدرضا شاه شد و از اصلاحات واقعی حمایت میکرد، اما با سیاستهای اقتدارگرایانه شاه مخالفت ورزید. در دهه ۱۳۵۰، او از دور به مسائل سیاسی توجه داشت و روابط خود با نخبگان غربی را حفظ کرد.[۱۲]
در اواخر دهه ۱۳۵۰، با شدت گرفتن بحرانهای اقتصادی و سیاسی، امینی تلاش کرد نقش میانجی ایفا کند. او در سال ۱۳۵۷ پیشنهاد تشکیل دولت ائتلافی داد تا رژیم پهلوی را نجات دهد، اما شاه این پیشنهاد را رد کرد. امینی به عنوان یک سیاستمدار با تجربه، از تغییرات اساسی حمایت میکرد اما مخالف سرنگونی کامل نظام بود.[۱۳]
انقلاب ضدسلطنتی و تبعید
با پیروزی انقلاب ضدسلطنتی در بهمن ۱۳۵۷، علی امینی ایران را ترک کرد و به پاریس فرانسه رفت. او در تبعید به یکی از مخالفان سرسخت جمهوری اسلامی تبدیل شد و جبهه آزادیبخش ایران را رهبری کرد که یک گروه monarchist میانهرو بود. امینی از رژیم جدید به عنوان دیکتاتوری مذهبی انتقاد کرد و تلاش کرد اپوزیسیون monarchist را متحد سازد، اما اختلافات داخلی میان سلطنتطلبان مانع موفقیت شد.[۱۴]
در پاریس، امینی خاطرات خود را نوشت که توسط دانشگاه هاروارد منتشر شد و جزئیات روابطش با شاه و سیاستهای آمریکا را فاش کرد. او تا پایان عمر در تبعید ماند و از بازگشت به ایران تحت حاکمیت روحانیت خودداری کرد. فعالیتهای اپوزیسیونی او محدود ماند و جبههاش تأثیر چندانی نداشت.[۱۵]
مرگ و میراث
علی امینی در ۲۱ آذر ۱۳۷۱ (۱۲ دسامبر ۱۹۹۲) در سن ۸۷ سالگی در پاریس درگذشت. مرگ او پایان عصر سیاستمداران لیبرال تحصیلکرده غرب در ایران بود. میراث امینی دوگانه است: برخی او را اصلاحطلب واقعی و آغازگر اصلاحات ارضی میدانند که پیشزمینه انقلاب سفید شد، در حالی که critics او را سیاستمدار وابسته به آمریکا و ناکام در مقابله با اقتدار شاه توصیف میکنند. دوره کوتاه نخستوزیریاش نشاندهنده محدودیتهای اصلاحات در نظام پهلوی بود.[۱۶]
سوابق و سمتهای علی امینی
معاون وزیر دارایی (۱۳۲۵)
وزیر اقتصاد و دارایی در کابینههای مختلف (۱۳۲۹-۱۳۳۳)
سفیر ایران در آمریکا (۱۳۳۶-۱۳۳۷)
نخستوزیر ایران (۱۳۴۰-۱۳۴۱)
رهبر جبهه آزادیبخش ایران در تبعید (پس از ۱۳۵۷)[۱۷]
لینکهای بیرونی
خاطرات علی امینی - دانشگاه هاروارد بیوگرافی در Encyclopædia Britannica
مقاله در Los Angeles Times
مرکز بررسی اسناد تاریخی
historydocuments.ir
نگاهی به فعالیتهای اپوزیسیونی علی امینی پس از انقلاب اسلامی
irdc.ir Iran: What History Tells Us About Supreme Leader, Rouhani ... eaworldview.com
منابع
- ↑ Encyclopædia Britannica, "Ali Amini," accessed January 1, 2026.
- ↑ Abbas Milani, Eminent Persians: The Men and Women Who Made Modern Iran, 1941-1979 (Syracuse University Press, 2008), 1: 245-250.
- ↑ Ervand Abrahamian, A History of Modern Iran (Cambridge University Press, 2008), 124.
- ↑ James A. Bill, The Eagle and the Lion: The Tragedy of American-Iranian Relations (Yale University Press, 1988), 142-145.
- ↑ Mark J. Gasiorowski, U.S. Foreign Policy and the Shah: Building a Client State in Iran (Cornell University Press, 1991), 89-92.
- ↑ Abbas Milani, The Shah (Palgrave Macmillan, 2011), 278-282.
- ↑ Ervand Abrahamian, Iran Between Two Revolutions (Princeton University Press, 1982), 420-425.
- ↑ James A. Bill, The Politics of Iran: Groups, Classes and Modernization (Merrill, 1972), 112-115.
- ↑ Mark J. Gasiorowski, U.S. Foreign Policy and the Shah (Cornell University Press, 1991), 145-150.
- ↑ Abbas Milani, Eminent Persians (Syracuse University Press, 2008), 250-255.
- ↑ Ervand Abrahamian, A History of Modern Iran (Cambridge University Press, 2008), 135.
- ↑ Abbas Milani, The Shah (Palgrave Macmillan, 2011), 295-300.
- ↑ Ervand Abrahamian, Iran Between Two Revolutions (Princeton University Press, 1982), 498-502.
- ↑ Los Angeles Times, "Ali Amini; Foe of Iran's Islamic Government," December 17, 1992.
- ↑ The Independent, "Obituary: Ali Amini," December 16, 1992.
- ↑ Abbas Milani, Eminent Persians (Syracuse University Press, 2008), 255-260.
- ↑ Foundation for Iranian Studies, Oral History Interview with Ali Amini.
Milani, Abbas. The Shah. Palgrave Macmillan, 2011. Abrahamian, Ervand. Iran Between Two Revolutions. Princeton University Press, 1982. Milani, Abbas. Eminent Persians: The Men and Women Who Made Modern Iran. Syracuse University Press, 2008. "Obituary: Ali Amini." The Independent, December 16, 1992. "Ali Amini; Foe of Iran's Islamic Government." Los Angeles Times, December 17, 1992. Foundation for Iranian Studies. Oral History Interview with Ali Amini. Accessed January 1, 2026. https://fis-iran.org/oral-history/amini-ali/.