فردوسی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Safa در ‏۱۴ مهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۰۹:۴۴

2024-05-14T09:44:15Z

Safa: /* فضل بن احمد، وزیر ایراندوست */

2023-05-15T05:26:54Z

فضل بن احمد، وزیر ایراندوست

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۷:۲۶
خط ۴۶:		خط ۴۶:
	\|امضا =		\|امضا =
	}}		}}
	'''ابوالقاسم فردوسی ~~طوسی~~'''(زاده: ۳۲۹ هجری قمری، روستای باژ، از روستاهای طابران طوس در خراسان-درگذشت: ۴۱۱ هجری، طوس) فردوسی بزرگترین حماسه سرای پارسی‌گوی ایران ملقب به '''حکیم سخن''' و '''حکیم طوس''' و سراینده [[شاهنامه]]، حماسه ملی ایران<ref>[http://nashibofaraz.blogsky.com/1390/11/28/post-51/ حماسه ملی ایران -نوشته: تئودور نولدکه -موسسه انتشارات نگاه]</ref><ref>[https://www.negahpub.com/book/حماسه-ملى-ايران/ حماسه ملی ایران-تئودور نولدکه-مترجم : بزرگ علوی-با مقدمه استاد سعید نفیسی]</ref><ref>[http://www.ibna.ir/fa/doc/report/245836/خاورشناس-آلمانی-حماسه-ملی-یران-نقد-بررسی خاورشناس آلمانی که «حماسه ملی ایران» را نقد و بررسی کرد-خبرگزاری کتاب ایران]</ref>در دوره [[سامانیان]] پادشاهان این سلسله با زنده کردن زبان پارسی نام نیکی از خود باقی گذاشتند در این تلاش جنبشی به‌نام هویت‌طلبی و استقلال جویی جریان داشت و در همین اوان ابوالقاسم فردوسی دست‌بکار نوشتن حماسه جاودان خود شاهنامه شد. فردوسی مجذوب اساتید سخن در قرن‌های سوم وچهارم هجری بود و شاهکار او تحت تأثیر این اساتید بزرگ شکل گرفت و امروزه در جهان به عنوان یکی از مشهورترین آثار ادبی زبان فارسی شناخته می‌شود.<ref>[https://avaliha.ir/بیوگرافی-حکیم-ابولقاسم-فردوسی/][https://avaliha.ir/بیوگرافی-حکیم-ابولقاسم-فردوسی/ بیوگرافی حکیم ابولقاسم فردوسی]-اولی‌ها</ref><ref>زندگینامه فردوسی به‌همراه [http://ferdossitoussi.blogfa.com/ جملاتی زیبا از حکیم ابوالقاسم فردوسی]</ref>		'''ابوالقاسم فردوسی طوسی،''' (زاده: ۳۲۹ هجری قمری، روستای باژ، از روستاهای طابران طوس در خراسان-درگذشت: ۴۱۱ هجری، طوس) فردوسی بزرگترین حماسه سرای پارسی‌گوی ایران ملقب به '''حکیم سخن''' و '''حکیم طوس''' و سراینده [[شاهنامه]]، حماسه ملی ایران<ref>[http://nashibofaraz.blogsky.com/1390/11/28/post-51/ حماسه ملی ایران -نوشته: تئودور نولدکه -موسسه انتشارات نگاه]</ref><ref>[https://www.negahpub.com/book/حماسه-ملى-ايران/ حماسه ملی ایران-تئودور نولدکه-مترجم : بزرگ علوی-با مقدمه استاد سعید نفیسی]</ref><ref>[http://www.ibna.ir/fa/doc/report/245836/خاورشناس-آلمانی-حماسه-ملی-یران-نقد-بررسی خاورشناس آلمانی که «حماسه ملی ایران» را نقد و بررسی کرد-خبرگزاری کتاب ایران]</ref>در دوره [[سامانیان]] پادشاهان این سلسله با زنده کردن زبان پارسی نام نیکی از خود باقی گذاشتند در این تلاش جنبشی به‌نام هویت‌طلبی و استقلال جویی جریان داشت و در همین اوان ابوالقاسم فردوسی دست‌بکار نوشتن حماسه جاودان خود شاهنامه شد. فردوسی مجذوب اساتید سخن در قرن‌های سوم وچهارم هجری بود و شاهکار او تحت تأثیر این اساتید بزرگ شکل گرفت و امروزه در جهان به عنوان یکی از مشهورترین آثار ادبی زبان فارسی شناخته می‌شود.<ref>[https://avaliha.ir/بیوگرافی-حکیم-ابولقاسم-فردوسی/][https://avaliha.ir/بیوگرافی-حکیم-ابولقاسم-فردوسی/ بیوگرافی حکیم ابولقاسم فردوسی]-اولی‌ها</ref><ref>زندگینامه فردوسی به‌همراه [http://ferdossitoussi.blogfa.com/ جملاتی زیبا از حکیم ابوالقاسم فردوسی]</ref>

	== ایراندوستی سامانیان ==		== ایراندوستی سامانیان ==
خط ۷۶:		خط ۷۶:

	== فضل بن احمد، وزیر ایراندوست ==		== فضل بن احمد، وزیر ایراندوست ==
	[[فضل بن احمد اسفراینی]]، نخستین وزیر سلطان محمود، که پرورده دربار سامانیان بود، فردی ایران دوست و علاقمند به زبان فارسی بود.<ref>[http://rasekhoon.net/article/show/680154/تحولات-سیاسی-و-اداری-در-دوره-غزنویان/ سایت راسخون-وزارت در عهد غزنویان]</ref> به دستور او کلیه امور دیوانی از عربی به فارسی برگردانده شد. این وزیر خراسانی در خراسان همه‌کاره دستگاه سپهسالار محمود بود. وقتی محمود در سال ۳۸۹قمری از سپهسالاری خراسان به شاهی رسید، فضل فردوسی را تشویق کرد که شاهنامه را به دربار سلطان محمود عرضه کند تا هم از پشتیبانی شاه بهره‌مند گردد و هم این اثر گرانپایه در پهنه وسیعتری ~~انتشاریابد~~.		[[فضل بن احمد اسفراینی]]، نخستین وزیر سلطان محمود، که پرورده دربار سامانیان بود، فردی ایران دوست و علاقمند به زبان فارسی بود.<ref>[http://rasekhoon.net/article/show/680154/تحولات-سیاسی-و-اداری-در-دوره-غزنویان/ سایت راسخون-وزارت در عهد غزنویان]</ref> به دستور او کلیه امور دیوانی از عربی به فارسی برگردانده شد. این وزیر خراسانی در خراسان همه‌کاره دستگاه سپهسالار محمود بود. وقتی محمود در سال ۳۸۹قمری از سپهسالاری خراسان به شاهی رسید، فضل فردوسی را تشویق کرد که شاهنامه را به دربار سلطان محمود عرضه کند تا هم از پشتیبانی شاه بهره‌مند گردد و هم این اثر گرانپایه در پهنه وسیعتری انتشار یابد.

	فردوسی در زمان وزارت ~~فضل بن~~ احمد، شاهنامه را یکبار دیگر بازنویسی کرد، اشعاری در ستایش سلطان محمود به آن افزود.		فردوسی در زمان وزارت فضل‌بن احمد، شاهنامه را یکبار دیگر بازنویسی کرد، اشعاری در ستایش سلطان محمود به آن افزود.

	فردوسی در سال ۳۹۵ قمری که شاهنامه را برای عرضه به دربار سلطان محمود غزنوی آماده می‌کرد، ۶۶ ساله بود و همه دارایی و جوانیش را در راه سرودن شاهنامه فدا کرده و پسر جوان ۳۷ساله اش هم که تنها امید و پناه پدر پیر و تنگدستش بود، درگذشته بود.<ref>[http://rasekhoon.net/article/show/155682/تاريخ-سرودن-شاهنامه/ تاریخ سرودن شاهنامه-سایت راسخون]</ref>		فردوسی در سال ۳۹۵ قمری که شاهنامه را برای عرضه به دربار سلطان محمود غزنوی آماده می‌کرد، ۶۶ ساله بود و همه دارایی و جوانیش را در راه سرودن شاهنامه فدا کرده و پسر جوان ۳۷ساله اش هم که تنها امید و پناه پدر پیر و تنگدستش بود، درگذشته بود.<ref>[http://rasekhoon.net/article/show/155682/تاريخ-سرودن-شاهنامه/ تاریخ سرودن شاهنامه-سایت راسخون]</ref>
خط ۸۶:		خط ۸۶:
	ارسلان جاذب، به فردوسی عنایت داشت و با حمایت او بود که فرودسی شاهنامه تکمیل‌شده را توسط امیر نصر، برادر سلطان محمود، که سپهسالار خراسان بود، به دربار سلطان محمود فرستاد. این کار زمانی صورت گرفت که فضل بن احمد از وزارت برکنار شده بود.		ارسلان جاذب، به فردوسی عنایت داشت و با حمایت او بود که فرودسی شاهنامه تکمیل‌شده را توسط امیر نصر، برادر سلطان محمود، که سپهسالار خراسان بود، به دربار سلطان محمود فرستاد. این کار زمانی صورت گرفت که فضل بن احمد از وزارت برکنار شده بود.

	سلطان محمود فضل بن احمد را در سال ۴۰۱ از وزارت برکنار کرد و «بفرمود تا سرای خواجه را فروگرفتند و تمامت مِلک و اسباب و نقد و جنس و اسب و اَستر و غلام و کنیزکان او را در تصرّف خویش درآورد». «امرای بدسِگال» (بداندیش) او را زندانی کردند و آن قدر در زندان ~~شکنجه اش~~ دادند تا در زیر شکنجه در سال ۴۰۴ ~~در گذشت~~. سلطان محمود پس از برکناری فضل، دبیرش، خواجه احمد بن حسن میمندی، را به وزارت نشاند. او به عکس فضل، دیوانهای دولتی را از فارسی به عربی برگرداند و در ترویج زبان عربی کوشید. در زمان او ~~بازار عربی نویسی، سخت،~~ رواج ~~گرفت~~.		سلطان محمود فضل بن احمد را در سال ۴۰۱ از وزارت برکنار کرد و «بفرمود تا سرای خواجه را فروگرفتند و تمامت مِلک و اسباب و نقد و جنس و اسب و اَستر و غلام و کنیزکان او را در تصرّف خویش درآورد». «امرای بدسِگال» (بداندیش) او را زندانی کردند و آن قدر در زندان شکنجه‌اش دادند تا در زیر شکنجه در سال ۴۰۴ درگذشت. سلطان محمود پس از برکناری فضل، دبیرش، خواجه احمد بن حسن میمندی، را به وزارت نشاند. او به عکس فضل، دیوانهای دولتی را از فارسی به عربی برگرداند و در ترویج زبان عربی کوشید. در زمان او نوشتار به زبان عربی، سخت رواج داشت.

	== فردوسی در دربار سلطان محمود ==		== فردوسی در دربار سلطان محمود ==

Safa: /* فردوسی در دربار سلطان محمود */

2023-05-15T05:18:55Z

فردوسی در دربار سلطان محمود

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۷:۱۸
خط ۹۳:		خط ۹۳:
	به نوشته «تاریخ سیستان»، که در سال ۴۴۵ هجری (۴۴سال پس از مرگ فردوسی) تألیف شد، «فردوسی شاهنامه را نزد محمود برد و چندین روز بر او خواند. محمود گفت: همه شاهنامه حدیث رستم است و در لشکر من هزار مرد چون رستم هست. فردوسی گفت: ندانم در لشکر شاه چند مرد چون رستم هست، اما، این قدر دانم که خدای تعالی هیچ بنده یی مانند رستم نیافریده است. این بگفت و از مجلس بیرون رفت. سلطان به وزیر گفت: این مردک، به طعنه، مرا دروغزن خواند. وزیر گفت: ببایدش کشت. هرچند طلب کردند نیافتند».		به نوشته «تاریخ سیستان»، که در سال ۴۴۵ هجری (۴۴سال پس از مرگ فردوسی) تألیف شد، «فردوسی شاهنامه را نزد محمود برد و چندین روز بر او خواند. محمود گفت: همه شاهنامه حدیث رستم است و در لشکر من هزار مرد چون رستم هست. فردوسی گفت: ندانم در لشکر شاه چند مرد چون رستم هست، اما، این قدر دانم که خدای تعالی هیچ بنده یی مانند رستم نیافریده است. این بگفت و از مجلس بیرون رفت. سلطان به وزیر گفت: این مردک، به طعنه، مرا دروغزن خواند. وزیر گفت: ببایدش کشت. هرچند طلب کردند نیافتند».

	بهراستی که «همه شاهنامه حدیث رستم است». فردوسی، در روزگاری که از ایران جز نامی به جا نمانده بود، رستم را آفرید تا در زمانه نامرد، مردی را ~~جلوهگر~~ سازد که در وجودش جز عشق به ایران و مردمش اشتیاقی نبود و در زندگی «ششصدساله» اش گامی جز در این راه نزد و سخنی جز در این‌باره نگفت. رستم نمونه یک ایرانی دلیر و پاکباز و معیار تشخیص سَره از ناسره شد.		بهراستی که «همه شاهنامه حدیث رستم است». فردوسی، در روزگاری که از ایران جز نامی به جا نمانده بود، رستم را آفرید تا در زمانه نامرد، مردی را جلوه‌گر سازد که در وجودش جز عشق به ایران و مردمش اشتیاقی نبود و در زندگی «ششصدساله» اش گامی جز در این راه نزد و سخنی جز در این‌باره نگفت. رستم نمونه یک ایرانی دلیر و پاکباز و معیار تشخیص سَره از ناسره شد.

	فردوسی از دربار سلطان محمود غزنوی در غزنه، پنهانی و شبانه، به هرات گریخت و چندماه در خانه محمود ورّاق، پدر اَزرقی شاعر، پنهانی، به سربرد تا آبها از آسیا بیفتد.		فردوسی از دربار سلطان محمود غزنوی در غزنه، پنهانی و شبانه، به هرات گریخت و چندماه در خانه محمود ورّاق، پدر اَزرقی شاعر، پنهانی، به سربرد تا آبها از آسیا بیفتد.

Qubad در ‏۲۰ ژانویهٔ ۲۰۱۸، ساعت ۱۱:۳۴

2018-01-20T11:34:09Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ ژانویهٔ ۲۰۱۸، ساعت ۱۳:۳۴
خط ۱۰۴:		خط ۱۰۴:

	فردوسی درسال ۴۱۱ هجری، به سنّ ۸۳سالگی، در طوس درگذشت.		فردوسی درسال ۴۱۱ هجری، به سنّ ۸۳سالگی، در طوس درگذشت.
	[[پرونده:آرامگاه فردوسی.jpg~~\|قاب\|چپ~~\|آرامگاه فردوسی طوسی]]		[[پرونده:آرامگاه فردوسی.jpg\|آرامگاه فردوسی طوسی\|بندانگشتی]]

	ابوالقاسم گَرکانی، واعظِ روستای طابرانِ طوس، از به خاک سپردن پیکر او در گورستان مسلمانان جلوگیری کرد و گفت: «من رها نکنم (اجازه نمی‌دهم) تا جنازه او در گورستان مسلمانان برند که او رافضی (شیعه) بود؛ و هرچند مردمان بگفتند با آن دانشمند درنگرفت. درون دروازه، باغی بود مِلک فردوسی، او را در آن باغ دفن کردند »<ref>چهارمقاله عروضی</ref>.		ابوالقاسم گَرکانی، واعظِ روستای طابرانِ طوس، از به خاک سپردن پیکر او در گورستان مسلمانان جلوگیری کرد و گفت: «من رها نکنم (اجازه نمی‌دهم) تا جنازه او در گورستان مسلمانان برند که او رافضی (شیعه) بود؛ و هرچند مردمان بگفتند با آن دانشمند درنگرفت. درون دروازه، باغی بود مِلک فردوسی، او را در آن باغ دفن کردند »<ref>چهارمقاله عروضی</ref>.

	فردوسی، بزرگترین حماسه‌سرای ایران، در آوارگی و در به دری و تنگدستی درگذشت:		فردوسی، بزرگترین حماسه‌سرای ایران، در آوارگی و در به دری و تنگدستی درگذشت:<blockquote>اَلا ای برآورده چرخ بلند</blockquote><blockquote>چه داری به پیری مرا مستمند</blockquote><blockquote>چو بودم جوان برترم داشتی</blockquote><blockquote>به پیری مرا خوار بگذاشتی</blockquote><blockquote>به جای عنانم عصا داد سال</blockquote><blockquote>پراکنده شد مال و برگشت حال<ref>[http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=فردوسی&SSOReturnPage=Check&Rand=0 زندگینامه فردوسی-سایت «رشد»]</ref></blockquote>اما '''حکیم ابوالقاسم فردوسی توسی''' شاهکاری پدیدآورد که زبان فارسی، ایران و خود او را جاودانه کرد.

	اَلا ای برآورده چرخ بلند

	چه داری به پیری مرا مستمند

	چو بودم جوان برترم داشتی

	به پیری مرا خوار بگذاشتی

	به جای عنانم عصا داد سال

	پراکنده شد مال و برگشت حال<ref>[http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=فردوسی&SSOReturnPage=Check&Rand=0 زندگینامه فردوسی-سایت «رشد»]</ref>

	اما '''حکیم ابوالقاسم فردوسی توسی''' شاهکاری پدیدآورد که زبان فارسی، ایران و خود او را جاودانه کرد.

	== منابع و پانویس ==		== منابع و پانویس ==

Qubad در ‏۲۰ ژانویهٔ ۲۰۱۸، ساعت ۱۱:۳۳

2018-01-20T11:33:18Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ ژانویهٔ ۲۰۱۸، ساعت ۱۳:۳۳
خط ۱۰۴:		خط ۱۰۴:

	فردوسی درسال ۴۱۱ هجری، به سنّ ۸۳سالگی، در طوس درگذشت.		فردوسی درسال ۴۱۱ هجری، به سنّ ۸۳سالگی، در طوس درگذشت.
			[[پرونده:آرامگاه فردوسی.jpg\|قاب\|چپ\|آرامگاه فردوسی طوسی]]

	ابوالقاسم گَرکانی، واعظِ روستای طابرانِ طوس، از به خاک سپردن پیکر او در گورستان مسلمانان جلوگیری کرد و گفت: «من رها نکنم (اجازه نمی‌دهم) تا جنازه او در گورستان مسلمانان برند که او رافضی (شیعه) بود؛ و هرچند مردمان بگفتند با آن دانشمند درنگرفت. درون دروازه، باغی بود مِلک فردوسی، او را در آن باغ دفن کردند »<ref>چهارمقاله عروضی</ref>.		ابوالقاسم گَرکانی، واعظِ روستای طابرانِ طوس، از به خاک سپردن پیکر او در گورستان مسلمانان جلوگیری کرد و گفت: «من رها نکنم (اجازه نمی‌دهم) تا جنازه او در گورستان مسلمانان برند که او رافضی (شیعه) بود؛ و هرچند مردمان بگفتند با آن دانشمند درنگرفت. درون دروازه، باغی بود مِلک فردوسی، او را در آن باغ دفن کردند »<ref>چهارمقاله عروضی</ref>.

Qubad در ‏۲۰ ژانویهٔ ۲۰۱۸، ساعت ۱۱:۳۱

2018-01-20T11:31:27Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ ژانویهٔ ۲۰۱۸، ساعت ۱۳:۳۱
خط ۱۲۲:		خط ۱۲۲:

	اما '''حکیم ابوالقاسم فردوسی توسی''' شاهکاری پدیدآورد که زبان فارسی، ایران و خود او را جاودانه کرد.		اما '''حکیم ابوالقاسم فردوسی توسی''' شاهکاری پدیدآورد که زبان فارسی، ایران و خود او را جاودانه کرد.

			== منابع و پانویس ==
	<references />		<references />
	[[رده:اساطیر ایرانی]]		[[رده:اساطیر ایرانی]]

Qubad در ‏۲۰ ژانویهٔ ۲۰۱۸، ساعت ۱۱:۲۴

2018-01-20T11:24:06Z

نمایش تغییرات

Qubad: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات شاعر و نویسنده |نام = فردوسی |تصویر = مجسمه ف...» ایجاد کرد

2018-01-20T11:11:32Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات شاعر و نویسنده |نام = فردوسی |تصویر = مجسمه ف...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{جعبه اطلاعات شاعر و نویسنده
|نام = فردوسی
|تصویر = مجسمه فردوسی.JPG
|توضیح تصویر = مجسمه فردوسی
|نام اصلی = ابوالقاسم فردوسی طوسی
|زمینه فعالیت = [[ادبیات فارسی]]، [[شعر]]
|ملیت = [[ایرانی‌ها|ایرانی]]
|تاریخ تولد = ۳۲۹ هجری قمری برابر با ۳۱۹ هجری خورشیدی
|محل تولد = دهکدهٔ [[پاژ]]، [[طوس]]، [[خراسان]]
|والدین =
|تاریخ مرگ = ۴۱۶ هجری قمری برابر با ۴۰۱ هجری خورشیدی
|محل مرگ = [[طوس]]
|محل زندگی = [[طوس]]، پاژ
|مختصات محل زندگی =
|مدفن = [[طوس]]، [[خراسان]]
|مذهب = [[اسلام]]، [[شیعه]]
|در زمان حکومت = فرمانروایی [[سامانیان]] و [[غزنویان]]
|اتفاقات مهم =
|نام دیگر =
|لقب = حکیم طوس، حکیم سخن
|بنیانگذار =
|پیشه = [[شاعر]] و [[دهقان (زمین‌دار)|دهقان]]
|سال‌های نویسندگی =
|سبک نوشتاری = [[سبک خراسانی]]
|کتاب‌ها = [[شاهنامه]]
|تاریخ اتمام اثر = [[ارد روز]] [[سپندارمذ]] (۲۵ اسفند) ۴۰۰ هجری قمری
|مقاله‌ها =
|نمایشنامه‌ها =
|فیلم‌نامه‌ها =
|دیوان اشعار =
|تخلص =
|فیلم (های) ساخته بر اساس اثر(ها)=
|همسر =
|شریک زندگی =
|فرزندان =
|تحصیلات =
|دانشگاه =
|حوزه =
|شاگرد =
|استاد =
|علت شهرت = سرایش [[شاهنامه]]
|تأثیرگذاشته بر = ادب فارسی و ادبیات جهان
|تأثیرپذیرفته از = آیین‌های [[مزدیسنا]]، [[زروانی]] و [[مهرپرستی]]، [[شعوبیه|جنبش شعوبیه]]، [[رودکی]] و [[دقیقی]]
|وب‌گاه =
|گفتاورد = {{ب|به نام خداوند جان و خرد|کزین برتر اندیشه برنگذرد}}
|امضا =
}}
'''ابوالقاسم فردوسی طوسی'''(زاده: ۳۲۹ هجری قمری، روستای باژ، از روستاهای طابران طوس در خراسان-درگذشت: ۴۱۱ هجری، طوس) فردوسی بزرگترین حماسه سرای پارسی‌گوی ایران ملقب به '''حکیم سخن''' و '''حکیم طوس''' و سراینده شاهنامه، حماسه ملی ایران<ref>[http://nashibofaraz.blogsky.com/1390/11/28/post-51/ حماسه ملی ایران -نوشته: تئودور نولدکه -موسسه انتشارات نگاه]</ref><ref>[https://www.negahpub.com/book/حماسه-ملى-ايران/ حماسه ملی ایران-تئودور نولدکه-مترجم : بزرگ علوی-با مقدمه استاد سعید نفیسی]</ref><ref>[http://www.ibna.ir/fa/doc/report/245836/خاورشناس-آلمانی-حماسه-ملی-یران-نقد-بررسی خاورشناس آلمانی که «حماسه ملی ایران» را نقد و بررسی کرد-خبرگزاری کتاب ایران]</ref>در دوره سامانیان پادشاهان این سلسله با زنده کردن زبان پارسی نام نیکی از خود باقی گذاشتند در این تلاش جنبشی به‌نام هویت‌طلبی و استقلال جویی جریان داشت و در همین اوان ابوالقاسم فردوسی دست‌بکار نوشتن حماسه جاودان خود شاهنامه شد فردوسی مجذوب اساتید سخن در قرن‌های سوم وچهارم هجری بود و شاهکار او تحت تأثیر این اساتید بزرگ شکل گرفت و امروزه در جهان به عنوان یکی از مشهورترین آثار ادبی زبان فارسی شناخته می‌شود.<ref>[https://avaliha.ir/بیوگرافی-حکیم-ابولقاسم-فردوسی/][https://avaliha.ir/بیوگرافی-حکیم-ابولقاسم-فردوسی/ بیوگرافی حکیم ابولقاسم فردوسی]-اولی‌ها</ref><ref>زندگینامه فردوسی به‌همراه [http://ferdossitoussi.blogfa.com/ جملاتی زیبا از حکیم ابوالقاسم فردوسی]</ref>

== ایراندوستی سامانیان ==
حدود هفتاد سال پیش از زاده شدن فردوسی، سامانیان در سال ۲۶۱ هجری، حکومت مستقلی در خراسان پینهاده بودند.<ref>[http://tarikhiran.blog.ir/post/amiran-samani تاریخ ایران قبل و بعد از اسلام]</ref><ref>[http://horodot.blogfa.com/post-10.aspx پایتخت اصلی و ماندگار سلسله سامانیان : '''بخارا '''بود . که امروزه شهری در ازبکستان است.]</ref> پیش از پاگرفتن حکومتهای مستقل ایرانی (صفاریان، سامانیان)، حکومتهای دست‌نشانده خلفای اموی و عباسی با خودکامگی در ایران حکم می‌راندند و حق برگزاری مراسم، جشنها و آیینهای ملی را از مردم گرفته بودند.<ref>[http://rasekhoon.net/article/show/756314/جنبش-های-ایرانیان-در-عصر-اول-خلافت-عباسی/ جنبش‌های ایرانیان در عصر اول خلافت عباسی-راسخون]</ref> در دوران چیرگی آنها، تکلّم و نوشتن به زبانهای ایرانی مانند پهلوی، خوارزمی و… ممنوع بود و مردم به زور به آموختن خط و زبان عربی وادار می‌شدند.

حکومتهای مستقل ایرانی،<ref>[http://tamadonema.ir/سلسله-سامانیان سلسله سامانیان-تاریخ وتمدن ایران وجهان]</ref> به عکس، به فرهنگ ملی جان بخشیدند، برگزاری جشنها و آیینهای ایرانی را تشویق کردند و شاعران، نویسندگان و دانشمندان ایرانی را در پناه حمایت خود گرفتند و در گسترش و رونق زبان پارسی دری کوشیدند. در این دوره بود که برگزاری جشنهای نوروز، مهرگان و سده، دوباره رواج یافت. شعر فارسی پر و بال گرفت و شاعران برجسته یی مانند رودکی و فردوسی پدید آمدند.

== شاهنامه ابومنصوری ==
در دوره حکومت شاهان سامانی، سرگذشت شاهان و پهلوانان ایران کهن مورد توجه قرارگرفت و چندین شاهنامه به نثر نوشته شد که مهمترین آنها شاهنامه ابومنصوری بود.

ابومنصور محمد، حاکم طوس، که از خاندانهای کهن ایرانی بود، تاریخنگاران و راویان داستانهای کهن ایرانی را گرد آورد و آنها را به نوشتن تاریخ شاهان و پهلوانان ایران کهن برانگیخت.

شاهنامه ابومنصوری در سال۳۴۶ به پایان رسید.<ref>[http://www.mehremihan.ir/component/tag/شاهنامه%20ابو%20منصوری.html شاهنامه ابو منصوری-در شاهنامه فردوسی-سایت مهر میهن]</ref> نسخه یی از این شاهنامه به دربار عبدالملک بن نوح سامانی (حکومت: ۳۴۳ تا ۳۵۰قمری) فرستاده شد. همین نسخه بود که دقیقی طوسی آن را اساس کار خود در سرودن شاهنامه قرار داد. اما هنوز بیش از هزار بیت دربارهٔ پادشاهی گشتاسب نسروده بود که در سال۳۶۷ به دست غلامش کشته شد.

== فردوسی در آغاز راه ==
هنگامی که کار نوشتن شاهنامه ابومنصوری به پایان رسید، فردوسی شانزده ـ هفده ساله بود و هنوز به سرودن داستانهای کهن ایرانی نپرداخته بود. از این سال تا سال ۳۶۹ یا ۳۷۰، که با دسترسی یافتن به شاهنامه ابومنصوری، به جد، به سرودن داستانهای کهن تاریخ ایران پرداخت، جز داستان بیژن و منیژه و یکی دو داستان دیگر طبع آزمایی بیشتری در این زمینه نداشت.

در سال ۳۷۰هجری که فردوسی وقت خود را یکسره در کار نظم شاهنامه به کارگرفت، سلطان محمود غزنوی بیش از ده سال نداشت و سه سال پیش از این تاریخ، پدرش، سبکتکین ـ که غلام و داماد الپتکین، حاکم غزنه، بود ـ پس از مرگ او، حکومت این شهر را به دست گرفت و سلسله غزنوی را پایه‌گذاری کرد.<ref>[http://ahouraa.ir/1392/02/14/rabete%20ferdosi%20va تارنمای تخصصی تاریخ ایران-رابطه فردوسی و محمود غزنوی(اهورا (Ahouraa.ir))]</ref>

== دوره آسودگی فردوسی ==
فردوسی در نخستین سالهایی که به سرودن شاهنامه پرداخت، از درآمد زمینی که در روستای پاژ داشت، به آسودگی زندگی می‌کرد و هم در آن سالها، امیرمنصور، پسر ابومنصور محمد، حاکم طوس، از او پشتیبانی میکرد. شاعر در پناه این درآمد و این پشتیبانی چند سالی توانست بی‌دغدغه معاش، وقت خود را به تمامی در کار سرودن شاهنامه بگذارد. اما از بخت بد، امیرمنصور در کشاکشهای میان امیران سامانی، در سال۳۷۷ دستگیر و به بخارا برده شد. در آن شهر او را بر گاو نشاندند و گِرد شهر گرداندند و سپس به زندان افکندند و دیگر خبری از او باز نیامد و هم در زندان جان سپرد.

پس از ناپدیدشدن امیرمنصور و بی‌حاصلی کشت، تنگدستی به فردوسی روی آورد. اما، او در زیربار خراج سنگین مأموران حکومتی و فشار دشواریهایی که از هرسو به او روی آورده بودند، کار سترگ سرودن شاهنامه را بر زمین ننهاد و سرانجام تدوین نخستین شاهنامه را در سال۳۸۴ , در ۵۵ سالگی، به پایان رساند. در این سال محمود غزنوی سپهسالار خراسان بود و هنوز به فرمانروایی نرسیده بود.

== سلطان محمود غزنوی ==
سلطان محمود غزنوی در سال ۳۸۹هری، پنج سال پس از تدوین اول شاهنامه، به سن ۲۹سالگی، به حکومت رسید و در بلخ تاجگذاری کرد. فردوسی در این زمان ۶۰سال داشت.

محمود غزنوی در آغاز کار، برای استوارکردن پایه‌های حکومتش، به شیوه سامانیان، به زبان فارسی ارج نهاد و برگزاری جشنها و آیینهای کهن ایرانی را تشویق کرد و حتی آوازه درانداخت که از نژاد شاهان ساسانی است، با این که پدرش، سبکتکین، غلامی ترک از طایفه قرلُق بود.

== فضل بن احمد، وزیر ایراندوست ==
فضل بن احمد اسفراینی، نخستین وزیر سلطان محمود، که پرورده دربار سامانیان بود، فردی ایران دوست و علاقمند به زبان فارسی بود.<ref>[http://rasekhoon.net/article/show/680154/تحولات-سیاسی-و-اداری-در-دوره-غزنویان/ سایت راسخون-وزارت در عهد غزنویان]</ref> به دستور او کلیه امور دیوانی از عربی به فارسی برگردانده شد. این وزیر خراسانی در خراسان همه‌کاره دستگاه سپهسالار محمود بود. وقتی محمود در سال ۳۸۹قمری از سپهسالاری خراسان به شاهی رسید، فضل فردوسی را تشویق کرد که شاهنامه را به دربار سلطان محمود عرضه کند تا هم از پشتیبانی شاه بهره‌مند گردد و هم این اثر گرانپایه در پهنه وسیعتری انتشاریابد.

فردوسی در زمان وزارت فضل بن احمد، شاهنامه را یکبار دیگر بازنویسی کرد، اشعاری در ستایش سلطان محمود به آن افزود.

فردوسی در سال ۳۹۵ قمری که شاهنامه را برای عرضه به دربار سلطان محمود غزنوی آماده می‌کرد، ۶۶ ساله بود و همه دارایی و جوانیش را در راه سرودن شاهنامه فدا کرده و پسر جوان ۳۷ساله اش هم که تنها امید و پناه پدر پیر و تنگدستش بود، درگذشته بود.<ref>[http://rasekhoon.net/article/show/155682/تاريخ-سرودن-شاهنامه/ تاریخ سرودن شاهنامه-سایت راسخون]</ref>

بازنگری شاهنامه در سال ۴۰۰، در ۷۱ سالگی فردوسی به پایان رسید و برای ارسال به غزنه، دربار سلطان محمود، آماده شد. این زمان حاکم طوس، ارسلان جاذب، یکی از امیران برجسته حکومت غزنوی بود که از سال ۳۸۹ تا ۴۱۹ قمری برآن شهر حکومت کرد. فردوسی در دیباچه شاهنامه از او با عنوان «دلاور سپهدار طوس» یاد می‌کند.

ارسلان جاذب، به فردوسی عنایت داشت و با حمایت او بود که فرودسی شاهنامه تکمیل‌شده را توسط امیر نصر، برادر سلطان محمود، که سپهسالار خراسان بود، به دربار سلطان محمود فرستاد. این کار زمانی صورت گرفت که فضل بن احمد از وزارت برکنار شده بود.

سلطان محمود فضل بن احمد را در سال ۴۰۱ از وزارت برکنار کرد و «بفرمود تا سرای خواجه را فروگرفتند و تمامت مِلک و اسباب و نقد و جنس و اسب و اَستر و غلام و کنیزکان او را در تصرّف خویش درآورد». «امرای بدسِگال» (بداندیش) او را زندانی کردند و آن قدر در زندان شکنجه اش دادند تا در زیر شکنجه در سال ۴۰۴ در گذشت. سلطان محمود پس از برکناری فضل، دبیرش، خواجه احمد بن حسن میمندی، را به وزارت نشاند. او به عکس فضل، دیوانهای دولتی را از فارسی به عربی برگرداند و در ترویج زبان عربی کوشید. در زمان او بازار عربی نویسی، سخت، رواج گرفت.

== فردوسی در دربار سلطان محمود ==
در آن سالی که شاهنامه به غزنه، دربار سلطان محمود غزنوی، رسید، روزگار، روزگارِ غلبه دلبستگانِ تازیان و ترکان بود و مقرّبِ درگاه سلطان کسی بود که به عربی بنویسد و بسراید و ترکان را گرامی دارد و بستاید. درحالی که شاهنامه، سراسر، ستایش ایرانیان و نکوهش ترکان و تازیان بود و کالایی نبود که باب بازار آن روزگار باشد، از این رو، در دربار سلطان محمود، نه تنها ستایشی از آن نشد، بلکه سلطان محمود و سرکردگان دربار و دولت او، از هرسو بر آن تاختند و فردوسی از بیم جان روی پنهان کرد.

به نوشته «تاریخ سیستان»، که در سال ۴۴۵ هجری (۴۴سال پس از مرگ فردوسی) تألیف شد، «فردوسی شاهنامه را نزد محمود برد و چندین روز بر او خواند. محمود گفت: همه شاهنامه حدیث رستم است و در لشکر من هزار مرد چون رستم هست. فردوسی گفت: ندانم در لشکر شاه چند مرد چون رستم هست، اما، این قدر دانم که خدای تعالی هیچ بنده یی مانند رستم نیافریده است. این بگفت و از مجلس بیرون رفت. سلطان به وزیر گفت: این مردک، به طعنه، مرا دروغزن خواند. وزیر گفت: ببایدش کشت. هرچند طلب کردند نیافتند».

بهراستی که «همه شاهنامه حدیث رستم است». فردوسی، در روزگاری که از ایران جز نامی به جا نمانده بود، رستم را آفرید تا در زمانه نامرد، مردی را جلوهگر سازد که در وجودش جز عشق به ایران و مردمش اشتیاقی نبود و در زندگی «ششصدساله» اش گامی جز در این راه نزد و سخنی جز در این‌باره نگفت. رستم نمونه یک ایرانی دلیر و پاکباز و معیار تشخیص سَره از ناسره شد.

فردوسی از دربار سلطان محمود غزنوی در غزنه، پنهانی و شبانه، به هرات گریخت و چندماه در خانه محمود ورّاق، پدر اَزرقی شاعر، پنهانی، به سربرد تا آبها از آسیا بیفتد.

== آوارگی فردوسی ==
سلطان محمود که از سخن و عمل اهانت آمیز فردوسی بسیار خشمگین شده بود,<ref>[http://www.asemankafinet.ir/post/1509/زندگی-نامه-کامل-فردوسی.aspx سفر و حضری درد انگیز-سایت علمی وپژوهشی آسمان-زندگی‌نامه کامل فردوسی]</ref> گماشتگانش را برای دستگیری او به هر سو، حتّی طوس، روان کرد. فردوسی پیرمرد هشتادساله تهیدست، از بیم افکنده شدن در زیر پای پیل، که مجازات رایج دربار سلطان محمود غزنوی بود، راه طولانی هرات به طبرستان را، به سختی طی کرد. در این سفر طولانی، شاهنامه را نیز با خود برد تا به فرمانروای مقتدری بسپارد که از نابودی درامان ماند. در طبرستان، بدون هیچ چشمداشتی، به سپهبد شهریار، از آل باوند پیشنهاد کرد که شاهنامه را از نام محمود به نام تو خواهم کرد که این کتاب، همه، اخبار و آثار نیاکان توست، امّا، سپهبد طبرستان، از بیم خشم محمود آن را نپذیرفت.

== فردوسی در پایان راه ==
فردوسی، دردمند و مطرود و تحت تعقیب گماشتگان سلطان محمود,<ref>[http://ferdowsitoos.razavichto.ir/FTPHost/1004/filepdf/maghalatferdowsi/zendeghiname-ferdosi.pdf سالهای آوارگی فردوسی-نوشتۀ مهدی سیدی-pdfصفحه۴۸]</ref> به ناگزیر، به زادگاهش برمی گردد. اما، «با موی سپید و پشت دوتا و گوش سنگین، پسرمرده و تهیدست، بی کس و نومید و در فشار فقهای متعصّب حنفی، تا پایان عمر تسلیم نمی‌شود و سر فرود نمی‌آورد و از عقیدة خویش دست نمی‌کشد. او مخالف چاپلوسی، مروّج زبان فارسی، پایبندِ تشیّع و دشمن ترک و تازی؛ دو عنصر اشغالگری بود که پنجه بر گلوی ایران نهاده بودند و این درست در زمانی بود که ترکی از جانب عربی به شاهی ایران رسیده بود و هر دو در غارت ثروت ملل، خاصّه ایرانیان، همداستان بودند و هر سری را که دربرابر آنان فرود نمی‌آمد، به خاک میافکندند» (یادنامه فردوسی، مقاله دکتر احمدعلی رجایی بخارایی).

فردوسی درسال ۴۱۱ هجری، به سنّ ۸۳سالگی، در طوس درگذشت.

ابوالقاسم گَرکانی، واعظِ روستای طابرانِ طوس، از به خاک سپردن پیکر او در گورستان مسلمانان جلوگیری کرد و گفت: «من رها نکنم (اجازه نمی‌دهم) تا جنازه او در گورستان مسلمانان برند که او رافضی (شیعه) بود؛ و هرچند مردمان بگفتند با آن دانشمند درنگرفت. درون دروازه، باغی بود مِلک فردوسی، او را در آن باغ دفن کردند (چهارمقاله عروضی».

(مزار فردوسی در طوس در نزدیکی مشهد)

فردوسی، بزرگترین حماسه‌سرای ایران، در آوارگی و در به دری و تنگدستی درگذشت:

اَلا ای برآورده چرخ بلند

چه داری به پیری مرا مستمند

چو بودم جوان برترم داشتی

به پیری مرا خوار بگذاشتی

به جای عنانم عصا داد سال

پراکنده شد مال و برگشت حال<ref>[http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=فردوسی&SSOReturnPage=Check&Rand=0 زندگینامه فردوسی-سایت «رشد»]</ref>

اما '''حکیم ابوالقاسم فردوسی توسی''' شاهکاری پدیدآورد که زبان فارسی، ایران و خود او را جاودانه کرد.