https://www.iran-pedia.org/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%81%D8%AA%D9%88%D8%A7 2026-05-05T10:04:50Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.43.0 https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%81%D8%AA%D9%88%D8%A7&diff=82237&oldid=prev 2025-11-11T17:21:06Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۱ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۲۱</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:متن فتوای میرزای شیرازی و تحریم تنباکو.jpg|بندانگشتی|300x300پیکسل|متن فتوای میرزای شیرازی زمینه‌ساز [[جنبش تنباکو]]]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:متن فتوای میرزای شیرازی و تحریم تنباکو.jpg|بندانگشتی|300x300پیکسل|متن فتوای میرزای شیرازی زمینه‌ساز [[جنبش تنباکو]]]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فتوا</del>''' یک حکم شرعی است که درباره‌ی موضوعات مختلف (عموما مسائل مذهبی)، توسط بالاترین مراجع مذهبی صادر می‌شود. در اهل تسنن «مفتی»ها این احکام شرعی را صادر می‌کنند و در تشیع یک «مجتهد» توان صدور فتوا دارد. در هر دو حال طبق منابع کلاسیک دینی، اصل بر این است که صادر کننده‌ی فتوا نباید براساس نظر شخصی خودش فتوا دهد، بلکه باید بر اساس احکام قرآن (کتاب آسمانی) و سنت (گفتار و کردار پیشوایان بزرگ دین) برای صدور آن تصمیم بگیرد.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فتوا،</ins>''' یک حکم شرعی است که درباره‌ی موضوعات مختلف (عموما مسائل مذهبی)، توسط بالاترین مراجع مذهبی صادر می‌شود. در اهل تسنن «مفتی»ها این احکام شرعی را صادر می‌کنند و در تشیع یک «مجتهد» توان صدور فتوا دارد. در هر دو حال طبق منابع کلاسیک دینی، اصل بر این است که صادر کننده‌ی فتوا نباید براساس نظر شخصی خودش فتوا دهد، بلکه باید بر اساس احکام قرآن (کتاب آسمانی) و سنت (گفتار و کردار پیشوایان بزرگ دین) برای صدور آن تصمیم بگیرد.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در بستر تاریخ معاصر ایران، این حکم شرعی گاه به‌ابزار سلطه، مشروعیت‌سازی و سرکوب بدل گردیده است.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در بستر تاریخ معاصر ایران، این حکم شرعی گاه به‌ابزار سلطه، مشروعیت‌سازی و سرکوب بدل گردیده است.</div></td></tr> </table>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%81%D8%AA%D9%88%D8%A7&diff=81994&oldid=prev 2025-10-30T21:37:51Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۳۰ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۲۳:۳۷</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l21">خط ۲۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== فتوای [[روح‌الله خمینی|خمینی]] و [[قتل عام ۶۷|قتل عام زندانیان سیاسی (۱۳۶۷)]] ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== فتوای [[روح‌الله خمینی|خمینی]] و [[قتل عام ۶۷|قتل عام زندانیان سیاسی (۱۳۶۷)]] ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:متن فتوای خمینی.jpg|بندانگشتی|320x320پیکسل|متن فتوای [[روح‌الله خمینی|خمینی]] برای [[قتل عام ۶۷]]]]در تابستان ۱۳۶۷، یعنی در زمان روح‌الله خمینی، صدها یا هزاران زندانی سیاسی در سراسر ایران بدون محاکمه‌ی عادلانه اعدام شدند. تحقیقات حقوق بشری نشان داده‌اند که این <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«کشتار بزرگ» </del>بر پایه‌ی فتوایی صادر شده از سوی خمینی بوده است. این فتوای دینی نه تنها ابزاری برای مشروعیت‌سازی کشتار بود، بلکه نظام جمهوری اسلامی را نشان داد که چگونه مرجع دینی و فقیهِ قدرتمند می‌تواند از فتاوی برای جنایت علیه بشریت، نسل‌کشی و پاک‌سازیِ فکری–ایدئولوژیک استفاده کند. این فتوای سرکوب، همچون سندی بود بر این که «فتوا» دیگر صرفاً رأی فقهی نیست بلکه اراده سیاسی در لباس حکم شرعی است.&lt;ref&gt;[https://www.hrw.org/news/2022/06/08/irans-1988-mass-executions?utm_source=chatgpt.com Iran’s 1988 Mass Executions]&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:متن فتوای خمینی.jpg|بندانگشتی|320x320پیکسل|متن فتوای [[روح‌الله خمینی|خمینی]] برای [[قتل عام ۶۷]]]]در تابستان ۱۳۶۷، یعنی در زمان روح‌الله خمینی، صدها یا هزاران زندانی سیاسی در سراسر ایران بدون محاکمه‌ی عادلانه اعدام شدند. تحقیقات حقوق بشری نشان داده‌اند که این <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[قتل عام ۶۷|قتل عام]] </ins>بر پایه‌ی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[فتوای قتل عام زندانیان سیاسی|</ins>فتوایی صادر شده از سوی خمینی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>بوده است. این فتوای دینی نه تنها ابزاری برای مشروعیت‌سازی کشتار بود، بلکه نظام جمهوری اسلامی را نشان داد که چگونه مرجع دینی و فقیهِ قدرتمند می‌تواند از فتاوی برای جنایت علیه بشریت، نسل‌کشی و پاک‌سازیِ فکری–ایدئولوژیک استفاده کند. این فتوای سرکوب، همچون سندی بود بر این که «فتوا» دیگر صرفاً رأی فقهی نیست بلکه اراده سیاسی در لباس حکم شرعی است.&lt;ref&gt;[https://www.hrw.org/news/2022/06/08/irans-1988-mass-executions?utm_source=chatgpt.com Iran’s 1988 Mass Executions]&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== فتوای خمینی علیه سلمان رشدی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== فتوای خمینی علیه سلمان رشدی ==</div></td></tr> <!-- diff cache key fairanpediadb-fa_:diff:1.41:old-81988:rev-81994:php=table --> </table>

Poori https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%81%D8%AA%D9%88%D8%A7&diff=81988&oldid=prev 2025-10-30T20:29:16Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۳۰ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۲۲:۲۹</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l2">خط ۲:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;فتوا&#039;&#039;&#039; یک حکم شرعی است که درباره‌ی موضوعات مختلف (عموما مسائل مذهبی)، توسط بالاترین مراجع مذهبی صادر می‌شود. در اهل تسنن «مفتی»ها این احکام شرعی را صادر می‌کنند و در تشیع یک «مجتهد» توان صدور فتوا دارد. در هر دو حال طبق منابع کلاسیک دینی، اصل بر این است که صادر کننده‌ی فتوا نباید براساس نظر شخصی خودش فتوا دهد، بلکه باید بر اساس احکام قرآن (کتاب آسمانی) و سنت (گفتار و کردار پیشوایان بزرگ دین) برای صدور آن تصمیم بگیرد.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;فتوا&#039;&#039;&#039; یک حکم شرعی است که درباره‌ی موضوعات مختلف (عموما مسائل مذهبی)، توسط بالاترین مراجع مذهبی صادر می‌شود. در اهل تسنن «مفتی»ها این احکام شرعی را صادر می‌کنند و در تشیع یک «مجتهد» توان صدور فتوا دارد. در هر دو حال طبق منابع کلاسیک دینی، اصل بر این است که صادر کننده‌ی فتوا نباید براساس نظر شخصی خودش فتوا دهد، بلکه باید بر اساس احکام قرآن (کتاب آسمانی) و سنت (گفتار و کردار پیشوایان بزرگ دین) برای صدور آن تصمیم بگیرد.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در بستر تاریخ معاصر ایران، این حکم شرعی گاه به‌ابزار سلطه، مشروعیت‌سازی و سرکوب بدل گردیده است. استفتا (از کلید‌واژه‌های مربوط به فتوا) به معنای درخواست کردن برای صدور فتوا در مورد یک مسئله است.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در بستر تاریخ معاصر ایران، این حکم شرعی گاه به‌ابزار سلطه، مشروعیت‌سازی و سرکوب بدل گردیده است.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>استفتا<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </ins>(از کلید‌واژه‌های مربوط به فتوا) به معنای درخواست کردن برای صدور فتوا در مورد یک مسئله است.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== فتواهای مشهور ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== فتواهای مشهور ==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l12">خط ۱۲:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۴:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* فتوای خمینی برای قتل سلمان رشدی، نویسنده‌ی هندی-بریتانیایی کتاب آیات شیطانی.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* فتوای خمینی برای قتل سلمان رشدی، نویسنده‌ی هندی-بریتانیایی کتاب آیات شیطانی.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== فتوای میرزا حسن شیرازی و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«جنبش تنباکو» </del>==</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== فتوای میرزا حسن شیرازی و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«[[جنبش تنباکو]]» </ins>==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>یکی از مثال‌های مشهورِ کاربرد فتوای دینی در ایران، فتوای میرزا حسن شیرازی در سال ۱۲۷۰ شمسی (دسامبر ۱۸۹۱) علیه امتیاز انحصاری تنباکو است. او حکم داد که استفاده از تنباکو مصداق «جنگ با امام زمان» محسوب می‌شود. این فتوای دینی، زمینه‌ی بسیج عمومی و بستن بازارها را فراهم کرد و در نهایت شاه را وادار به لغو امتیاز ساخت. این فتوای دینی را می‌توان نخستین نمونه‌ی استفاده‌ی گسترده از «قدرت فتوا» برای مقاومت مردمی در برابر استعمار و استبداد دانست: روحانیت از موقعیت خود استفاده کرد تا نهاد تجاری–سیاسی را هدف قرار دهد و مردم را فراخواند.&lt;ref&gt;[https://www.cambridge.org/core/journals/iranian-studies/article/abs/revisiting-and-revising-the-tobacco-rebellion/0F4FDD52CACCE1F0FED7C19BD4793790?utm_source=chatgpt.com Revisiting and Revising the Tobacco Rebellion]&lt;/ref&gt;  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>یکی از مثال‌های مشهورِ کاربرد فتوای دینی در ایران، فتوای میرزا حسن شیرازی در سال ۱۲۷۰ شمسی (دسامبر ۱۸۹۱) علیه امتیاز انحصاری تنباکو است. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ناصرالدین شاه|ناصرالدین شاه قاجار]] برای تامین مخارج سفرهای خودش، امتیاز تولید و فروش توتون و تنباکوی ایران را به جرالد تالبوت و کمپانی </ins>او <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به نام رژی فروخت؛ اقدامی که جنبشی اعتراضی سراسری و مردمی را در پی داشت و پس از اعتراضات مردمی میرزای شیرازی </ins>حکم داد که استفاده از تنباکو مصداق «جنگ با امام زمان» محسوب می‌شود. این فتوای دینی، زمینه‌ی بسیج عمومی و بستن بازارها را فراهم کرد و در نهایت شاه را وادار به لغو امتیاز <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رژی </ins>ساخت. این فتوای دینی را می‌توان نخستین نمونه‌ی استفاده‌ی گسترده از «قدرت فتوا» برای مقاومت مردمی در برابر استعمار و استبداد دانست: روحانیت از موقعیت خود استفاده کرد تا نهاد تجاری–سیاسی را هدف قرار دهد و مردم را فراخواند.&lt;ref&gt;[https://www.cambridge.org/core/journals/iranian-studies/article/abs/revisiting-and-revising-the-tobacco-rebellion/0F4FDD52CACCE1F0FED7C19BD4793790?utm_source=chatgpt.com Revisiting and Revising the Tobacco Rebellion]&lt;/ref&gt;  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== فتواهای شیخ فضل‌الله نوری و تقابل مشروطه ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== فتواهای شیخ فضل‌الله نوری و تقابل مشروطه ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شیخ فضل‌الله نوری در جریان جنبش مشروطه ابتدا از آن حمایت کرد، اما سپس سرسختانه علیه مشروطه‌خواهان فتاوایی صادر کرد که آنها را مرتد خواند. به این ترتیب، فتوای دینی به ابزار سرکوب تبدیل شد؛ دولت قاجار و نیروهای طرفدار استبداد، با اتکا به این فتاوی دست به سرکوب مشروطه‌خواهان زدند. این نمونه نشان می‌دهد که فتوای دینی می‌تواند به‌صورت فعال علیه «آزادی سیاسی» به کار رود، نه فقطدر سطح علمی–فکری، بلکه به­ عملِ نظامی تبدیل می‌شود.&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/nuri-fazl-allah/?utm_source=chatgpt.com NURI, FAŻL-ALLĀH]&lt;/ref&gt;  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>شیخ فضل‌الله نوری<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در جریان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>جنبش مشروطه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایران|جنبش مشروطه]] </ins>ابتدا از آن حمایت کرد، اما سپس سرسختانه علیه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[مشروطه‌خواه|</ins>مشروطه‌خواهان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>فتاوایی صادر کرد که آنها را مرتد خواند. به این ترتیب، فتوای دینی به ابزار سرکوب تبدیل شد؛ دولت قاجار و نیروهای طرفدار استبداد، با اتکا به این فتاوی دست به سرکوب مشروطه‌خواهان زدند. این نمونه نشان می‌دهد که فتوای دینی می‌تواند به‌صورت فعال علیه «آزادی سیاسی» به کار رود، نه فقطدر سطح علمی–فکری، بلکه به­ عملِ نظامی تبدیل می‌شود.&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/nuri-fazl-allah/?utm_source=chatgpt.com NURI, FAŻL-ALLĀH]&lt;/ref&gt;  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== فتوای خمینی و قتل عام زندانیان سیاسی (۱۳۶۷) ==</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== فتوای <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[روح‌الله </ins>خمینی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|خمینی]] </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[قتل عام ۶۷|</ins>قتل عام زندانیان سیاسی (۱۳۶۷)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:متن فتوای خمینی.jpg|بندانگشتی|320x320پیکسل|متن فتوای [[روح‌الله خمینی|خمینی]] برای [[قتل عام ۶۷]]]]در تابستان ۱۳۶۷، یعنی در زمان روح‌الله خمینی، صدها یا هزاران زندانی سیاسی در سراسر ایران بدون محاکمه‌ی عادلانه اعدام شدند. تحقیقات حقوق بشری نشان داده‌اند که این «کشتار بزرگ» بر پایه‌ی فتوایی صادر شده از سوی خمینی بوده است. این فتوای دینی نه تنها ابزاری برای مشروعیت‌سازی کشتار بود، بلکه نظام جمهوری اسلامی را نشان داد که چگونه مرجع دینی و فقیهِ قدرتمند می‌تواند از فتاوی برای جنایت علیه بشریت، نسل‌کشی و پاک‌سازیِ فکری–ایدئولوژیک استفاده کند. این فتوای سرکوب، همچون سندی بود بر این که «فتوا» دیگر صرفاً رأی فقهی نیست بلکه اراده سیاسی در لباس حکم شرعی است.&lt;ref&gt;[https://www.hrw.org/news/2022/06/08/irans-1988-mass-executions?utm_source=chatgpt.com Iran’s 1988 Mass Executions]&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:متن فتوای خمینی.jpg|بندانگشتی|320x320پیکسل|متن فتوای [[روح‌الله خمینی|خمینی]] برای [[قتل عام ۶۷]]]]در تابستان ۱۳۶۷، یعنی در زمان روح‌الله خمینی، صدها یا هزاران زندانی سیاسی در سراسر ایران بدون محاکمه‌ی عادلانه اعدام شدند. تحقیقات حقوق بشری نشان داده‌اند که این «کشتار بزرگ» بر پایه‌ی فتوایی صادر شده از سوی خمینی بوده است. این فتوای دینی نه تنها ابزاری برای مشروعیت‌سازی کشتار بود، بلکه نظام جمهوری اسلامی را نشان داد که چگونه مرجع دینی و فقیهِ قدرتمند می‌تواند از فتاوی برای جنایت علیه بشریت، نسل‌کشی و پاک‌سازیِ فکری–ایدئولوژیک استفاده کند. این فتوای سرکوب، همچون سندی بود بر این که «فتوا» دیگر صرفاً رأی فقهی نیست بلکه اراده سیاسی در لباس حکم شرعی است.&lt;ref&gt;[https://www.hrw.org/news/2022/06/08/irans-1988-mass-executions?utm_source=chatgpt.com Iran’s 1988 Mass Executions]&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== فتوای خمینی علیه سلمان رشدی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== فتوای خمینی علیه سلمان رشدی ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در ۱۴ فوریه ۱۹۸۹، روح‌الله خمینی فتوایی صادر کرد که نویسنده‌ی هندی–بریتانیایی یعنی سلمان رشدی را برای کتابش «آیات شیطانی» به ارتداد و اعدام محکوم نمود.&lt;ref&gt;[https://irandataportal.syr.edu/fatwa-against-salman-rushdie?utm_source=chatgpt.com Fatwa against Salman Rushdie]&lt;/ref&gt; این فتوای بین‌المللی نمادی بود از استفاده‌ی یک رژیم دینی برای مشروعیت‌بخشی به قدرت خود با هدف سرکوب آزادی بیان.  این حکم فراتر از مرزهای ایران بود و نشان داد که فتوای دینی می‌تواند وسیله‌ی سیاست خارجی و هژمونی ایدئولوژیک نیز قرارگیرد.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در ۱۴ فوریه ۱۹۸۹، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>روح‌الله خمینی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>فتوایی صادر کرد که نویسنده‌ی هندی–بریتانیایی یعنی سلمان رشدی را برای کتابش «آیات شیطانی» به ارتداد و اعدام محکوم نمود.&lt;ref&gt;[https://irandataportal.syr.edu/fatwa-against-salman-rushdie?utm_source=chatgpt.com Fatwa against Salman Rushdie]&lt;/ref&gt; این فتوای بین‌المللی نمادی بود از استفاده‌ی یک رژیم دینی برای مشروعیت‌بخشی به قدرت خود با هدف سرکوب آزادی بیان.  این حکم فراتر از مرزهای ایران بود و نشان داد که فتوای دینی می‌تواند وسیله‌ی سیاست خارجی و هژمونی ایدئولوژیک نیز قرارگیرد.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نتیجه‌گیری ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نتیجه‌گیری ==</div></td></tr> </table>

Poori https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%81%D8%AA%D9%88%D8%A7&diff=81974&oldid=prev 2025-10-30T06:45:49Z

<p>صفحه‌ای تازه حاوی «<a href="/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%85%D8%AA%D9%86_%D9%81%D8%AA%D9%88%D8%A7%DB%8C_%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%B2%D8%A7%DB%8C_%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2%DB%8C_%D9%88_%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85_%D8%AA%D9%86%D8%A8%D8%A7%DA%A9%D9%88.jpg" title="پرونده:متن فتوای میرزای شیرازی و تحریم تنباکو.jpg">بندانگشتی|300x300پیکسل|متن فتوای میرزای شیرازی زمینه‌ساز [[جنبش تنباکو</a>]] &#039;&#039;&#039;فتوا&#039;&#039;&#039; یک حکم شرعی است که درباره‌ی موضوعات مختلف (عموما مسائل مذهبی)، توسط بالاترین مراجع مذهبی صادر می‌شود. در اهل تسن...» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>[[پرونده:متن فتوای میرزای شیرازی و تحریم تنباکو.jpg|بندانگشتی|300x300پیکسل|متن فتوای میرزای شیرازی زمینه‌ساز [[جنبش تنباکو]]]]<br /> &#039;&#039;&#039;فتوا&#039;&#039;&#039; یک حکم شرعی است که درباره‌ی موضوعات مختلف (عموما مسائل مذهبی)، توسط بالاترین مراجع مذهبی صادر می‌شود. در اهل تسنن «مفتی»ها این احکام شرعی را صادر می‌کنند و در تشیع یک «مجتهد» توان صدور فتوا دارد. در هر دو حال طبق منابع کلاسیک دینی، اصل بر این است که صادر کننده‌ی فتوا نباید براساس نظر شخصی خودش فتوا دهد، بلکه باید بر اساس احکام قرآن (کتاب آسمانی) و سنت (گفتار و کردار پیشوایان بزرگ دین) برای صدور آن تصمیم بگیرد.<br /> <br /> در بستر تاریخ معاصر ایران، این حکم شرعی گاه به‌ابزار سلطه، مشروعیت‌سازی و سرکوب بدل گردیده است. استفتا (از کلید‌واژه‌های مربوط به فتوا) به معنای درخواست کردن برای صدور فتوا در مورد یک مسئله است.<br /> <br /> == فتواهای مشهور ==<br /> برخی از مشهورترین فتواها در ایران عبارتند از:<br /> * فتوای میرزای شیرازی درباره‌ی تحریم تنباکو که به یکی از اولین قیام‌های مردمی در تاریخ معاصر تبدیل شد. از این قیام با نام «[[جنبش تنباکو]]» در تاریخ یاد می‌شود.<br /> * فتواهای متعدد شیخ فضل الله نوری مبنی بر ارتداد [[مشروطه‌خواه|مشروطه خواهان]] که منجر به کشتار بسیاری از آنان توسط عوامل سلطنت قاجار شد.<br /> * فتوای مراجع بزرگ نجف علیه [[شیخ فضل‌الله نوری|شیخ فضل الله نوری]] مبنی بر فاسد بودن وی و ممنوع کردن او از ورود به مسائل. (محمد حسین نجل میرزاخلیل، محمدکاظم خراسانی، عبدالله مازندرانی)<br /> * [[فتوای قتل عام زندانیان سیاس|فتوای خمینی برای کشتار زندانیان سیاسی]] که به [[قتل عام ۶۷]] منجر شد.<br /> * فتوای خمینی برای قتل سلمان رشدی، نویسنده‌ی هندی-بریتانیایی کتاب آیات شیطانی.<br /> <br /> == فتوای میرزا حسن شیرازی و «جنبش تنباکو» ==<br /> یکی از مثال‌های مشهورِ کاربرد فتوای دینی در ایران، فتوای میرزا حسن شیرازی در سال ۱۲۷۰ شمسی (دسامبر ۱۸۹۱) علیه امتیاز انحصاری تنباکو است. او حکم داد که استفاده از تنباکو مصداق «جنگ با امام زمان» محسوب می‌شود. این فتوای دینی، زمینه‌ی بسیج عمومی و بستن بازارها را فراهم کرد و در نهایت شاه را وادار به لغو امتیاز ساخت. این فتوای دینی را می‌توان نخستین نمونه‌ی استفاده‌ی گسترده از «قدرت فتوا» برای مقاومت مردمی در برابر استعمار و استبداد دانست: روحانیت از موقعیت خود استفاده کرد تا نهاد تجاری–سیاسی را هدف قرار دهد و مردم را فراخواند.&lt;ref&gt;[https://www.cambridge.org/core/journals/iranian-studies/article/abs/revisiting-and-revising-the-tobacco-rebellion/0F4FDD52CACCE1F0FED7C19BD4793790?utm_source=chatgpt.com Revisiting and Revising the Tobacco Rebellion]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> == فتواهای شیخ فضل‌الله نوری و تقابل مشروطه ==<br /> شیخ فضل‌الله نوری در جریان جنبش مشروطه ابتدا از آن حمایت کرد، اما سپس سرسختانه علیه مشروطه‌خواهان فتاوایی صادر کرد که آنها را مرتد خواند. به این ترتیب، فتوای دینی به ابزار سرکوب تبدیل شد؛ دولت قاجار و نیروهای طرفدار استبداد، با اتکا به این فتاوی دست به سرکوب مشروطه‌خواهان زدند. این نمونه نشان می‌دهد که فتوای دینی می‌تواند به‌صورت فعال علیه «آزادی سیاسی» به کار رود، نه فقطدر سطح علمی–فکری، بلکه به­ عملِ نظامی تبدیل می‌شود.&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/nuri-fazl-allah/?utm_source=chatgpt.com NURI, FAŻL-ALLĀH]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> == فتوای خمینی و قتل عام زندانیان سیاسی (۱۳۶۷) ==<br /> [[پرونده:متن فتوای خمینی.jpg|بندانگشتی|320x320پیکسل|متن فتوای [[روح‌الله خمینی|خمینی]] برای [[قتل عام ۶۷]]]]در تابستان ۱۳۶۷، یعنی در زمان روح‌الله خمینی، صدها یا هزاران زندانی سیاسی در سراسر ایران بدون محاکمه‌ی عادلانه اعدام شدند. تحقیقات حقوق بشری نشان داده‌اند که این «کشتار بزرگ» بر پایه‌ی فتوایی صادر شده از سوی خمینی بوده است. این فتوای دینی نه تنها ابزاری برای مشروعیت‌سازی کشتار بود، بلکه نظام جمهوری اسلامی را نشان داد که چگونه مرجع دینی و فقیهِ قدرتمند می‌تواند از فتاوی برای جنایت علیه بشریت، نسل‌کشی و پاک‌سازیِ فکری–ایدئولوژیک استفاده کند. این فتوای سرکوب، همچون سندی بود بر این که «فتوا» دیگر صرفاً رأی فقهی نیست بلکه اراده سیاسی در لباس حکم شرعی است.&lt;ref&gt;[https://www.hrw.org/news/2022/06/08/irans-1988-mass-executions?utm_source=chatgpt.com Iran’s 1988 Mass Executions]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == فتوای خمینی علیه سلمان رشدی ==<br /> در ۱۴ فوریه ۱۹۸۹، روح‌الله خمینی فتوایی صادر کرد که نویسنده‌ی هندی–بریتانیایی یعنی سلمان رشدی را برای کتابش «آیات شیطانی» به ارتداد و اعدام محکوم نمود.&lt;ref&gt;[https://irandataportal.syr.edu/fatwa-against-salman-rushdie?utm_source=chatgpt.com Fatwa against Salman Rushdie]&lt;/ref&gt; این فتوای بین‌المللی نمادی بود از استفاده‌ی یک رژیم دینی برای مشروعیت‌بخشی به قدرت خود با هدف سرکوب آزادی بیان. این حکم فراتر از مرزهای ایران بود و نشان داد که فتوای دینی می‌تواند وسیله‌ی سیاست خارجی و هژمونی ایدئولوژیک نیز قرارگیرد.<br /> <br /> == نتیجه‌گیری ==<br /> «فتوا» در تاریخ معاصر ایران پدیده‌ای دارای ماهیت چندگانه بوده است:<br /> <br /> * گاهی ابزار مقاومت و ضدسلطه بوده (مثلاً فتوای میرزا شیرازی)؛<br /> * گاهی ابزار حفظ ساخت قدرت سنتی و سرکوب جریان‌های آزادی‌خواه؛<br /> * و گاهی ابزار جهانی‌سازی مشروعیت دینی–سیاسی به‌عبارت دیگر، فتوای در ظاهر دینی، در ایران تبدیل به ابزار سیاسی و حکومتی شده است. این امر باعث شده که ساختار دین و دولت در ایران پیوند خورده و نهاد مرجعیت دینی بتواند نقش‌های فراتر از صرف فقه اختیار کند ـ نقشی در سرکوب، مشروعیت و قدرت. <br /> <br /> == منابع ==</div>

Alireza k h