تظاهرات مشهد ۱۳۷۱ - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Ehsan در ‏۱ ژوئن ۲۰۲۰، ساعت ۰۷:۰۲

2020-06-01T07:02:43Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ ژوئن ۲۰۲۰، ساعت ۰۹:۰۲
خط ۳۹:		خط ۳۹:
	این شورش از کوی طلاب مشهد آغاز شد. کوی طلاب از مناطق حاشیه نشین مشهد و محل زندگی خانواده‌های فقیر و مهاجر بود. عباس واعظ طبسی که تولیت [[آستان قدس رضوی]] را به عهده داشت برای گسترش صحن حرم امام هشتم همواره چشم به زمین‌های اطراف حرم داشت که کوی طلاب در مرکز این زمین‌ها قرار داشت.		این شورش از کوی طلاب مشهد آغاز شد. کوی طلاب از مناطق حاشیه نشین مشهد و محل زندگی خانواده‌های فقیر و مهاجر بود. عباس واعظ طبسی که تولیت [[آستان قدس رضوی]] را به عهده داشت برای گسترش صحن حرم امام هشتم همواره چشم به زمین‌های اطراف حرم داشت که کوی طلاب در مرکز این زمین‌ها قرار داشت.

	روز ۹ خرداد ۱۳۷۰ ماموران استانداری از طرف علی جنتی استاندار وقت خراسان که بعدها در دور اول ریاست جمهوری [[حسن روحانی]] وزیر ارشاد کابینه‌ی او شد، برای تخریب خانه‌های مردم در کوی طلاب حرکت کردند. هنگامی که مردم در مقابل آن‌ها مقاومت کردند آن‌ها اقدام به خراب کردن خانه‌ای بر سر اعضای خانواده نمودند که مادر و همسر مرد معترض در زیر آوار کشته شد. همچنین کودکی در این ماجرا جان خود را از دست داد. این واقعه آتش خشم مردم را برانگیخت و تظاهرات عظیمی با پیوستن مردم محله‌های اطراف در مشهد شکل گرفت. طی چند ساعت دو کلانتری ۳ و ۴ مشهد به دست مردم افتاد و سلاح‌های آن مصادره شد. مردم، بسیاری از ساختمان‌های دولتی و مراکز انتظامی و فروشگاه‌های متعلق یه آستان قدس را آتش زدند و به طرف استانداری حرکت کردند. شهر مشهد از کنترل حکومت خارج شد و به دست مردم افتاد. علی جنتی در هراس از قیام مردم در تلویزیون ظاهر شد و از نیروهای بسیجی و حزب‌اللهی خواست که مردم را سرکوب کنند. در نهایت به دستور [[سید علی خامنه ای\|خامنه‌ای]] و تاکید او بر سخت گیری و عدم هرگونه انعطاف با گسیل نیروهای [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی\|سپاه]] از تهران و شهرها و استان‌های اطراف، قیام مردم مشهد در روز ۱۰ خرداد سرکوب شد. تعدادی از نیروهای امنیتی و مردم در جریان درگیری‌ها کشته شدند. تعداد بسیاری از مردم دستگیر و روانه زندان‌ها شدند. در روزهای بعد ۴ تن از قیام کنندگان اعدام شدند. جمهوری اسلامی قیام مردم مشهد را به بیگانگان و ضد انقلاب نسبت داد تا دستش برای سرکوب باز باشد درحالیکه بنا به گزارشات مهره‌ها و عوامل جمهوری اسلامی علت قیام مردم فقر و ~~سیاست‌ها~~ چپاولگرانه‌ی دولت و حکومت [[رژیم ولایت فقیه\|ولایت فقیه]] بود و در سال‌های بعد نیز عناصر جمهوری اسلامی به این حقایق اعتراف کردند. از تعداد کشته شدگان و دستگیر شدگان این قیام هیچ‌گاه آمار دقیقی منتشر نشده‌است. همچنین هیچ‌تصویری از این شورش بزرگ منتشر نشده است.		روز ۹ خرداد ۱۳۷۰ ماموران استانداری از طرف علی جنتی استاندار وقت خراسان که بعدها در دور اول ریاست جمهوری [[حسن روحانی]] وزیر ارشاد کابینه‌ی او شد، برای تخریب خانه‌های مردم در کوی طلاب حرکت کردند. هنگامی که مردم در مقابل آن‌ها مقاومت کردند آن‌ها اقدام به خراب کردن خانه‌ای بر سر اعضای خانواده نمودند که مادر و همسر مرد معترض در زیر آوار کشته شد. همچنین کودکی در این ماجرا جان خود را از دست داد. این واقعه آتش خشم مردم را برانگیخت و تظاهرات عظیمی با پیوستن مردم محله‌های اطراف در مشهد شکل گرفت. طی چند ساعت دو کلانتری ۳ و ۴ مشهد به دست مردم افتاد و سلاح‌های آن مصادره شد. مردم، بسیاری از ساختمان‌های دولتی و مراکز انتظامی و فروشگاه‌های متعلق یه آستان قدس را آتش زدند و به طرف استانداری حرکت کردند. شهر مشهد از کنترل حکومت خارج شد و به دست مردم افتاد. علی جنتی در هراس از قیام مردم در تلویزیون ظاهر شد و از نیروهای بسیجی و حزب‌اللهی خواست که مردم را سرکوب کنند. در نهایت به دستور [[سید علی خامنه ای\|خامنه‌ای]] و تاکید او بر سخت گیری و عدم هرگونه انعطاف با گسیل نیروهای [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی\|سپاه]] از تهران و شهرها و استان‌های اطراف، قیام مردم مشهد در روز ۱۰ خرداد سرکوب شد. تعدادی از نیروهای امنیتی و مردم در جریان درگیری‌ها کشته شدند. تعداد بسیاری از مردم دستگیر و روانه زندان‌ها شدند. در روزهای بعد ۴ تن از قیام کنندگان اعدام شدند. جمهوری اسلامی قیام مردم مشهد را به بیگانگان و ضد انقلاب نسبت داد تا دستش برای سرکوب باز باشد درحالیکه بنا به گزارشات مهره‌ها و عوامل جمهوری اسلامی علت قیام مردم فقر و سیاست‌های چپاولگرانه‌ی دولت و حکومت [[رژیم ولایت فقیه\|ولایت فقیه]] بود و در سال‌های بعد نیز عناصر جمهوری اسلامی به این حقایق اعتراف کردند. از تعداد کشته شدگان و دستگیر شدگان این قیام هیچ‌گاه آمار دقیقی منتشر نشده‌است. همچنین هیچ‌تصویری از این شورش بزرگ منتشر نشده است.

	== زمینه ==		== زمینه ==
خط ۵۳:		خط ۵۳:
	با پیوستن اهالی دیگر محلات شهر نهایتا در عرض چند ساعت و با تسخیر کلانتری ۳ و ۴ مشهد و مسلح شدن مردم، شهر از کنترل نیروهای امنیتی و انتظامی خارج شد و به دست مردم افتاد.		با پیوستن اهالی دیگر محلات شهر نهایتا در عرض چند ساعت و با تسخیر کلانتری ۳ و ۴ مشهد و مسلح شدن مردم، شهر از کنترل نیروهای امنیتی و انتظامی خارج شد و به دست مردم افتاد.
	[[پرونده:خلع سلاح کلانتریها توسط مردم.JPG\|جایگزین=تظاهرات مشهد ۱۳۷۱\|بندانگشتی\|خلع سلاح کلانتری ها توسط مردم- تصویر بازسازی شده]]		[[پرونده:خلع سلاح کلانتریها توسط مردم.JPG\|جایگزین=تظاهرات مشهد ۱۳۷۱\|بندانگشتی\|خلع سلاح کلانتری ها توسط مردم- تصویر بازسازی شده]]
	در جریان این درگیری‌ها چندین بانک و موسسه اقتصادی که وابسته به [[آستان قدس رضوی]] بودند به آتش کشیده شد و ساختمان شهرداری و چندین ساختمان دولتی دیگر توسط مردم تخریب شدند. روز بعد و با اعزام گسترده نیروهای امنیتی و [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی\|سپاه]] از تهران و استان‌های همجوار قیام کوی طلاب سرکوب شد. در پایان دو روز قیام مشهد، ۶ نیروی امنیتی و ۳ نفر از مردم عادی کشته شدند، ۳۰۰ نفر زندانی شدند و به ارزش آن زمان ریال، ۱۰ میلیارد خسارت به شهر وارد شد و علی جنتی به رغم ارتباط نزدیکش با رییس‌جمهور وقت، اکبر هاشمی رفسنجانی، اندکی بعد، از سمت استانداری خراسان عزل و به تهران فراخواند شد.<ref name=":0" />		در جریان این درگیری‌ها چندین بانک و موسسه اقتصادی که وابسته به [[آستان قدس رضوی]] بودند به آتش کشیده شد و ساختمان شهرداری و چندین ساختمان دولتی دیگر توسط مردم تخریب شدند. روز بعد و با اعزام گسترده نیروهای امنیتی و [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی\|سپاه]] از تهران و استان‌های همجوار قیام کوی طلاب سرکوب شد. در پایان دو روز قیام مشهد، ۶ نیروی امنیتی و ۳ نفر از مردم عادی کشته شدند، ۳۰۰ نفر زندانی شدند و به ارزش آن زمان ریال، ۱۰ میلیارد خسارت به شهر وارد شد و علی جنتی به رغم ارتباط نزدیکش با رییس‌جمهور وقت، اکبر هاشمی رفسنجانی، اندکی بعد، به دلیل ناتوانی در خفه کردن قیام مردم مشهد از سمت استانداری خراسان عزل و به تهران فراخواند شد.<ref name=":0" />

	این ناآرامی در روایت حکومت، به «ضدانقلاب» نسبت داده شد و دادگاه انقلاب مشهد چهار نفر را به اتهاماتی چون «ایجاد رعب و وحشت و سلب آزادی و امنیت مردم و تخریب اموال دولتی» به اعدام محکوم کرد و ۱۱ روز پس از قیام، این چهارنفر اعدام شدند.<ref name=":1">[https://iranwire.com/fa/features/20267 روایت شورش مشهد، ‌اسلام شهر و قزوین در دوران هاشمی] - ایران وایر</ref>		این ناآرامی در روایت حکومت، به «ضدانقلاب» نسبت داده شد و دادگاه انقلاب مشهد چهار نفر را به اتهاماتی چون «ایجاد رعب و وحشت و سلب آزادی و امنیت مردم و تخریب اموال دولتی» به اعدام محکوم کرد و ۱۱ روز پس از قیام، این چهارنفر اعدام شدند.<ref name=":1">[https://iranwire.com/fa/features/20267 روایت شورش مشهد، ‌اسلام شهر و قزوین در دوران هاشمی] - ایران وایر</ref>

	تظاهرات حوالی نیمه شب ۹ خرداد به پایان رسید ولی تا نزدیک صبح صدای تیراندازی‌های متقابل از قسمت‌های مختلف شهر مشهد به گوش می رسید. دهها اتوبوس و خودرو ارگان‌های امنیتی، در خیابان‌ها و پارکینگ‌های دولتی در حال سوختن بود و دود انبوه غلیظ آتش سوزی‌ها سراسر شهر را پوشانده بود. برخی از اماکن دولتی و مراکز انتظامی، که در جریان این خیزش عظیم مردمی تخریب یا به آتش کشیده شد، ~~عبارتند~~ از:		تظاهرات حوالی نیمه شب ۹ خرداد به پایان رسید ولی تا نزدیک صبح صدای تیراندازی‌های متقابل از قسمت‌های مختلف شهر مشهد به گوش می رسید. دهها اتوبوس و خودرو ارگان‌های امنیتی، در خیابان‌ها و پارکینگ‌های دولتی در حال سوختن بود و دود انبوه غلیظ آتش سوزی‌ها سراسر شهر را پوشانده بود. برخی از اماکن دولتی و مراکز انتظامی، که در جریان این خیزش عظیم مردمی تخریب یا به آتش کشیده شد، عبارت بودند از:

	ـ شعبه‌ی مرکزی بانک ملّت		ـ شعبه‌ی مرکزی بانک ملّت
خط ۷۸:		خط ۷۸:

	=== روایت علی جنتی از واقعه ===		=== روایت علی جنتی از واقعه ===
	علی جنتی، سال‌بعد در گفت‌و‌گو با وب‌سایت خبری «انتخاب»، علت این قیام‌ و شورش مردم مشهد را فقر ~~وحاشیه~~ نشینی ~~عنوان کرد~~ و نه دخالت گروهک‌ها و ضد انقلاب. او در سخنان خود پیرامون واقعه قیام مردم مشهد گفت که بر اثر شلیک نیروهای امنیتی ۲ دانش آموز کشته شدند. او هم‌چنین اذعان می‌کند که نیروهای بسیجی و حزب‌الله به دستور او برای مقابله با قیام حاشیه‌نشینان مشهد وارد عمل می‌شوند و ~~البته~~ بخشی از مردم معترض را نیز «اراذل و اوباش» ‌خواند: <blockquote>«مردم همین‌طور به حرکت خود ادامه دادند و در مسیر، برخی از اراذل و اوباش هم به آنان پیوستند، این جمعیت در طول مسیر مغازه‌های مردم را غارت کردند. بعد هم به یک پاسگاه نیروی انتظامی حمله کردند. مأموران نیروی انتظامی از فرط رعب و وحشت، تسلیم شدند. جمعیت سپس به سمت مرکز شهر یعنی میدان شهدا آمدند و اداره کل دادگستری را هم به تسخیر خود درآوردند. حتی یک قسمت اداره دادگستری را آتش زدند. ساعت حدودا هفت یا هفت و سی دقیقه شب بود، نیروی انتظامی هم خود را باخته بود، سپاه و ارتش هم در آن فاصله به این‌ راحتی نمی‌توانستند نیرو جمع کند. نهایتا اوایل شب بود که به صداوسیما رفتم و اعلام کردم عده‌ای در حال تخریب شهر هستند، از نیروهای بسیجی و حزب‌الله خواستم که وارد شوند و جلوی این اوباش را بگیرند. بعد از این اعلام، مردم به مرکز تجمع رفتند. حدود ٨٠٠ نفر از تجمع‌کنندگان را دستگیر کردند و به استانداری آوردند. چشمان آنها را بستند و بعدا به زندان منتقل کردند.»<ref name=":2">[https://www.radiozamaneh.com/358987 «شورش ۱۳۷۱ مشهد به دلیل فقر و حاشیه‌نشینی بود، نه کار ضدانقلاب»]- رادیو زمانه</ref></blockquote>		علی جنتی، سال‌بعد در گفت‌و‌گو با وب‌سایت خبری «انتخاب»، به ناچار اعتراف کرد علت این قیام‌ و شورش مردم مشهد فقر و حاشیه نشینی بود و نه دخالت گروهک‌ها و ضد انقلاب. او در سخنان خود پیرامون واقعه قیام مردم مشهد گفت که بر اثر شلیک نیروهای امنیتی ۲ دانش آموز کشته شدند. او هم‌چنین اذعان می‌کند که نیروهای بسیجی و حزب‌الله به دستور او برای مقابله با قیام حاشیه‌نشینان مشهد وارد عمل می‌شوند و در همین حال بخشی از مردم معترض را نیز «اراذل و اوباش» ‌خواند: <blockquote>«مردم همین‌طور به حرکت خود ادامه دادند و در مسیر، برخی از اراذل و اوباش هم به آنان پیوستند، این جمعیت در طول مسیر مغازه‌های مردم را غارت کردند. بعد هم به یک پاسگاه نیروی انتظامی حمله کردند. مأموران نیروی انتظامی از فرط رعب و وحشت، تسلیم شدند. جمعیت سپس به سمت مرکز شهر یعنی میدان شهدا آمدند و اداره کل دادگستری را هم به تسخیر خود درآوردند. حتی یک قسمت اداره دادگستری را آتش زدند. ساعت حدودا هفت یا هفت و سی دقیقه شب بود، نیروی انتظامی هم خود را باخته بود، سپاه و ارتش هم در آن فاصله به این‌ راحتی نمی‌توانستند نیرو جمع کند. نهایتا اوایل شب بود که به صداوسیما رفتم و اعلام کردم عده‌ای در حال تخریب شهر هستند، از نیروهای بسیجی و حزب‌الله خواستم که وارد شوند و جلوی این اوباش را بگیرند. بعد از این اعلام، مردم به مرکز تجمع رفتند. حدود ٨٠٠ نفر از تجمع‌کنندگان را دستگیر کردند و به استانداری آوردند. چشمان آنها را بستند و بعدا به زندان منتقل کردند.»<ref name=":2">[https://www.radiozamaneh.com/358987 «شورش ۱۳۷۱ مشهد به دلیل فقر و حاشیه‌نشینی بود، نه کار ضدانقلاب»]- رادیو زمانه</ref></blockquote>

	== سرانجام تظاهرات مشهد ==		== سرانجام تظاهرات مشهد ==
خط ۸۹:		خط ۸۹:
	افراد اعدام شده ۴ نفر به نام‌های جواد گنج‌خانلو، غلامحسین پورشیرزاد، علی صادقی و حمید جاوید بودند که بنا به اعلامیه دادگاه انقلاب مشهد جرمشان آتش زدن قرآن، آتش زدن سازمان تبلیغات اسلامی و تخریب ادارات دولتی بود. دادستان وقت مشهد نیز در توضیح این احکام مدعی شده بود که معترضان با «اسلام، قرآن و انقلاب اسلامی ضدیت داشته‌اند».<ref>[https://www.independentpersian.com/node/29626/%D8%B7%D9%86%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%9B-%D8%B1%D8%A7%D9%87%E2%80%8C%D8%AD%D9%84-%D9%82%D8%AF%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%B4-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85 طناب دار؛ راه‌حل قدیمی رهبر ایران برای شورش مردم]- ایندیبندنت فارسی</ref>		افراد اعدام شده ۴ نفر به نام‌های جواد گنج‌خانلو، غلامحسین پورشیرزاد، علی صادقی و حمید جاوید بودند که بنا به اعلامیه دادگاه انقلاب مشهد جرمشان آتش زدن قرآن، آتش زدن سازمان تبلیغات اسلامی و تخریب ادارات دولتی بود. دادستان وقت مشهد نیز در توضیح این احکام مدعی شده بود که معترضان با «اسلام، قرآن و انقلاب اسلامی ضدیت داشته‌اند».<ref>[https://www.independentpersian.com/node/29626/%D8%B7%D9%86%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%9B-%D8%B1%D8%A7%D9%87%E2%80%8C%D8%AD%D9%84-%D9%82%D8%AF%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%B4-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85 طناب دار؛ راه‌حل قدیمی رهبر ایران برای شورش مردم]- ایندیبندنت فارسی</ref>

	== مستند «شورش علیه ~~ساندگی»~~ ==		== مستند «شورش علیه سازندگی» ==
	در سال ۱۳۷۹ مستندی به نام شورش علی سازندگی ساخته شد که اگر چه یک مستند حکومتی بود و تلاش می‌کرد علی خامنه‌ای را در مورد کشتار در مشهد بی‌تقصیر نشان دهد اما در آن ~~واقعیت‌های~~ نیز در مورد ابعاد این تظاهرات برملا شده است. از جمله این مستند نشان می‌دهد که پس از وقوع تظاهرات گروه‌های سیاسی به ویژه مجاهدین خلق وارد شده و به کمک مردم و هدایت آنها پرداخته‌اند.		در سال ۱۳۷۹ مستندی به نام شورش علی سازندگی ساخته شد که اگر چه یک مستند حکومتی بود و تلاش می‌کرد علی خامنه‌ای را در مورد کشتار در مشهد بی‌تقصیر نشان دهد اما در آن واقعیت‌هایی نیز در مورد ابعاد این تظاهرات برملا شده است. از جمله این مستند نشان می‌دهد که پس از وقوع تظاهرات گروه‌های سیاسی به ویژه مجاهدین خلق وارد شده و به کمک مردم و هدایت آنها پرداخته‌اند.

	'''فرشاد مومنی:''' برای اولین بار در تاریخ ایران پس از انقلاب ما با شورش های شهری گسترده روبرو شدیم		'''فرشاد مومنی:''' برای اولین بار در تاریخ ایران پس از انقلاب ما با شورش های شهری گسترده روبرو شدیم

Ehsan در ‏۲۸ مهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۲۰:۴۹

2020-05-28T20:49:58Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ مهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۲۲:۴۹
خط ۳۵:		خط ۳۵:
	\| sidebox =		\| sidebox =
	}}		}}
	'''تظاهرات مشهد''' رویدادی است که در روز ۹ خرداد ۱۳۷۱ شمسی پس از اینکه ماموران استانداری مشهد برای تخریب خانه‌های مردم فقیر در کوی طلاب مشهد اقدام کردند، رخ داد. ~~کوی طلاب~~ از مناطق حاشیه نشین مشهد بود که محل زندگی خانواده‌های فقیر و مهاجر بود. در اثر سیاست‌های دولت [[علی ‌اکبرهاشمی رفسنجانی\|هاشمی رفسنجانی]] که به نام تعدیل اقتصادی انجام شد میزان تورم در دهه ۷۰ شمسی بسیار بالا رفت و بسیاری از روستاییان و اقشار کم درآمد شهری با از دست دادن دارایی‌هایشان مجبور به حاشیه نشینی شدند. از طرفی عباس واعظ طبسی که تولیت [[آستان قدس رضوی]] را به عهده داشت برای گسترش صحن حرم امام هشتم همواره چشم طمع به ~~زمین‌های اطراف حرم داشت که کوی طلاب در مرکز این زمین‌ها قرار داشت~~.		'''تظاهرات مشهد''' رویدادی است که در روز ۹ خرداد ۱۳۷۱ شمسی پس از اینکه ماموران استانداری مشهد برای تخریب خانه‌های مردم فقیر در کوی طلاب مشهد اقدام کردند، رخ داد. این تظاهرات از جمله بزرگترین شورش‌های مسلحانه مردم در حاکمیت جمهوری اسلامی به شمار می‌رود.

	روز ۹ خرداد ۱۳۷۰ ماموران استانداری از طرف علی جنتی استاندار وقت خراسان که بعدها در دور اول ریاست جمهوری [[حسن روحانی]] وزیر ارشاد کابینه‌ی او شد برای تخریب خانه‌های مردم در کوی طلاب ~~گسیل شدند~~. ~~در اثر مقاومت~~ مردم در مقابل ~~ماموران~~ و ~~درگیری بین مردم و شلیک ما‌موران انتظامی یک کودک دانش آموز~~ کشته شد. این واقعه آتش خشم مردم را برانگیخت و تظاهرات عظیمی با پیوستن مردم محله‌های اطراف در مشهد شکل گرفت. طی چند ساعت دو کلانتری ۳ و ۴ مشهد به دست مردم افتاد و سلاح‌های آن مصادره شد. مردم، بسیاری از ساختمان‌های دولتی و مراکز انتظامی و فروشگاه‌های متعلق یه آستان قدس را آتش زدند و به طرف استانداری حرکت کردند. شهر ~~عملا~~ از کنترل حکومت خارج شد و به دست مردم افتاد. علی جنتی در هراس از قیام مردم در تلویزیون ظاهر شد و از نیروهای بسیجی و حزب‌اللهی خواست که مردم را سرکوب کنند. در نهایت به دستور [[سید علی خامنه ای\|خامنه‌ای]] و تاکید او بر سخت گیری و عدم هرگونه انعطاف با گسیل نیروهای [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی\|سپاه]] از تهران و شهرها و استان‌های اطراف، قیام مردم مشهد در روز ۱۰ خرداد سرکوب شد. تعدادی از نیروهای امنیتی و مردم در جریان درگیری‌ها کشته شدند. تعداد بسیاری از مردم دستگیر و روانه زندان‌ها شدند. در روزهای بعد ۴ تن از قیام کنندگان اعدام شدند. جمهوری اسلامی قیام مردم مشهد را به بیگانگان و ضد انقلاب نسبت داد تا دستش برای سرکوب باز باشد درحالیکه بنا به گزارشات مهره‌ها و عوامل جمهوری اسلامی علت قیام مردم فقر و سیاست‌ها چپاولگرانه‌ی دولت و حکومت [[رژیم ولایت فقیه\|ولایت فقیه]] بود و در سال‌های بعد نیز عناصر جمهوری اسلامی به این حقایق اعتراف کردند. از تعداد کشته شدگان و دستگیر شدگان این قیام هیچ‌گاه آمار دقیقی منتشر نشده‌است.		این شورش از کوی طلاب مشهد آغاز شد. کوی طلاب از مناطق حاشیه نشین مشهد و محل زندگی خانواده‌های فقیر و مهاجر بود. عباس واعظ طبسی که تولیت [[آستان قدس رضوی]] را به عهده داشت برای گسترش صحن حرم امام هشتم همواره چشم به زمین‌های اطراف حرم داشت که کوی طلاب در مرکز این زمین‌ها قرار داشت.

			روز ۹ خرداد ۱۳۷۰ ماموران استانداری از طرف علی جنتی استاندار وقت خراسان که بعدها در دور اول ریاست جمهوری [[حسن روحانی]] وزیر ارشاد کابینه‌ی او شد، برای تخریب خانه‌های مردم در کوی طلاب حرکت کردند. هنگامی که مردم در مقابل آن‌ها مقاومت کردند آن‌ها اقدام به خراب کردن خانه‌ای بر سر اعضای خانواده نمودند که مادر و همسر مرد معترض در زیر آوار کشته شد. همچنین کودکی در این ماجرا جان خود را از دست داد. این واقعه آتش خشم مردم را برانگیخت و تظاهرات عظیمی با پیوستن مردم محله‌های اطراف در مشهد شکل گرفت. طی چند ساعت دو کلانتری ۳ و ۴ مشهد به دست مردم افتاد و سلاح‌های آن مصادره شد. مردم، بسیاری از ساختمان‌های دولتی و مراکز انتظامی و فروشگاه‌های متعلق یه آستان قدس را آتش زدند و به طرف استانداری حرکت کردند. شهر مشهد از کنترل حکومت خارج شد و به دست مردم افتاد. علی جنتی در هراس از قیام مردم در تلویزیون ظاهر شد و از نیروهای بسیجی و حزب‌اللهی خواست که مردم را سرکوب کنند. در نهایت به دستور [[سید علی خامنه ای\|خامنه‌ای]] و تاکید او بر سخت گیری و عدم هرگونه انعطاف با گسیل نیروهای [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی\|سپاه]] از تهران و شهرها و استان‌های اطراف، قیام مردم مشهد در روز ۱۰ خرداد سرکوب شد. تعدادی از نیروهای امنیتی و مردم در جریان درگیری‌ها کشته شدند. تعداد بسیاری از مردم دستگیر و روانه زندان‌ها شدند. در روزهای بعد ۴ تن از قیام کنندگان اعدام شدند. جمهوری اسلامی قیام مردم مشهد را به بیگانگان و ضد انقلاب نسبت داد تا دستش برای سرکوب باز باشد درحالیکه بنا به گزارشات مهره‌ها و عوامل جمهوری اسلامی علت قیام مردم فقر و سیاست‌ها چپاولگرانه‌ی دولت و حکومت [[رژیم ولایت فقیه\|ولایت فقیه]] بود و در سال‌های بعد نیز عناصر جمهوری اسلامی به این حقایق اعتراف کردند. از تعداد کشته شدگان و دستگیر شدگان این قیام هیچ‌گاه آمار دقیقی منتشر نشده‌است. همچنین هیچ‌تصویری از این شورش بزرگ منتشر نشده است.

	== زمینه ==		== زمینه ==
خط ۱۳۱:		خط ۱۳۳:

	'''محمد حسین جعفریان روزنامه نگار -مستند ساز:'''		'''محمد حسین جعفریان روزنامه نگار -مستند ساز:'''
			[[پرونده:تظاهرات مشهد ۱۳۷۱.JPG\|جایگزین=تظاهرات مشهد ۱۳۷۱\|بندانگشتی\|تظاهرات مشهد ۱۳۷۱- تصویر بازسازی شده]]
	۵۰ نفر آدم که کلانتری را توانسته بودند خلع سلاح بکنند آمدند از جلو راه آهن مشهد رد شدند و اصلا راه آهن را دست نزدند وگرنه اگر اینها حرفه ای بودند میگرفتند راه آهن را به سمت فرودگاه نیرو نفرستادند نرفتند صدا سیمای مشهد را بگیرند. هرجا میرسیدند غارت میکردند دیگه عصبی بودند گرسنه بودند از فقر که تحمل کرده بودند به تنگ آمده بودند احساس میکردند که حقشان نیست		۵۰ نفر آدم که کلانتری را توانسته بودند خلع سلاح بکنند آمدند از جلو راه آهن مشهد رد شدند و اصلا راه آهن را دست نزدند وگرنه اگر اینها حرفه ای بودند میگرفتند راه آهن را به سمت فرودگاه نیرو نفرستادند نرفتند صدا سیمای مشهد را بگیرند. هرجا میرسیدند غارت میکردند دیگه عصبی بودند گرسنه بودند از فقر که تحمل کرده بودند به تنگ آمده بودند احساس میکردند که حقشان نیست

خط ۱۵۴:		خط ۱۵۶:
	'''احمد توکلی:''' آقای عادلی رییس بانک مرکزی مان مرتب نسیه میخریدند ...شش ماهه هست یا دوساله		'''احمد توکلی:''' آقای عادلی رییس بانک مرکزی مان مرتب نسیه میخریدند ...شش ماهه هست یا دوساله

	'''الویری:''' بانک مرکزی تعهداتی انجام داد که سررسید این تعهدات رسید به سال 73یک مرتبه مواردی از تعهدات خارجی سررسید شده فرا رسید و فشار روی منابع ارزی ما آورد فشار روی موارد ارزی مردم را نگران کرد افتادند دنبال خرید ارز مثل همین چیزهاییکه الان ما داریم میگذرانیم به همین جهت شما علی رغم اینکه میبینید قیمت ارز آنموقع که حدود ۳۰۰تومان بودش در سالهای ۷۳توی یک منطقه به ۶۰۰تومان هم توی بازار سیاه رسید .		'''الویری:''' بانک مرکزی تعهداتی انجام داد که سررسید این تعهدات رسید به سال 73یک مرتبه مواردی از تعهدات خارجی سررسید شده فرا رسید و فشار روی منابع ارزی ما آورد فشار روی موارد ارزی مردم را نگران کرد افتادند دنبال خرید ارز مثل همین چیزهاییکه الان ما داریم میگذرانیم به همین جهت شما علی رغم اینکه میبینید قیمت ارز آنموقع که حدود ۳۰۰تومان بودش در سالهای ۷۳توی یک منطقه به ۶۰۰تومان هم توی بازار سیاه رسید.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=7DuoYCF1IoA مستند شورش علیه سازندگی]</ref>

	== واکنش‌ها ==		== واکنش‌ها ==

Ehsan در ‏۲۸ مهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۲۰:۴۳

2020-05-28T20:43:11Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ مهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۲۲:۴۳
خط ۴۴:		خط ۴۴:

	== شروع تظاهرات ==		== شروع تظاهرات ==
	استانداری در مقاطع مختلف به بهانه ساخت و سازهای غیر مجاز در محله‌ی کوی طلاب، در صدد تخریب خانه‌های مردم بود.<ref name=":1" /> در روز نهم خرداد سال ۱۳۷۱، علی جنتی، استاندار آن زمان خراسان دستور تخریب بخشی از سکونت‌گاه‌های کوی طلاب و دیگر مناطق حاشیه حرم را صادر کرد. بولدوزرها وقتی به انتهای خیابان طبرسی در کوی طلاب رسیدند با مقاومت مردم مواجه شدند. درگیری میان ماموران امنیتی و اهالی کوی طلاب بالا گرفت و در جریان این درگیری یک کودک دانش‌آموز که از مدرسه به سمت خانه‌اش می‌رفت با شلیک ماموران امنیتی کشته شد. مرگ این کودک آتش خشم اهالی کوی طلاب را بیشتر کرد و با پیوستن اهالی دیگر محلات شهر نهایتا در عرض چند ساعت و با تسخیر کلانتری ۳ و ۴ مشهد و مسلح شدن مردم، شهر از کنترل نیروهای امنیتی و انتظامی خارج شد و به دست مردم افتاد.		[[پرونده:ویران کردن خانه‌ی مردم در مشهد- مستند بازسازی شده.JPG\|جایگزین=تظاهرات مشهد ۱۳۷۱\|بندانگشتی\|212x212پیکسل\|ویران کردن خانه‌ی مردم در مشهد- مستند بازسازی شده]]
	[[پرونده:~~کلیشه یکی از روزنامه‌ها در مورد تظاهرات ۱۳۷۱~~ مردم ~~مشهد~~.JPG\|جایگزین=~~کلیشه یکی از رونامه‌ها در مورد قیام مردم مشهددر سال~~ ۱۳۷۱\|بندانگشتی\|~~کلیشه یکی از رونامه‌ها در مورد قیام~~ مردم ~~مشهددر سال ۱۳۷۱~~]]		استانداری در مقاطع مختلف به بهانه ساخت و سازهای غیر مجاز در محله‌ی کوی طلاب، در صدد تخریب خانه‌های مردم بود.<ref name=":1" /> در روز نهم خرداد سال ۱۳۷۱، علی جنتی، استاندار آن زمان خراسان دستور تخریب بخشی از سکونت‌گاه‌های کوی طلاب و دیگر مناطق حاشیه حرم را صادر کرد. بولدوزرها وقتی به انتهای خیابان طبرسی در کوی طلاب رسیدند با مقاومت مردم مواجه شدند. درگیری میان ماموران امنیتی و اهالی کوی طلاب بالا گرفت و در جریان این درگیری یک کودک دانش‌آموز که از مدرسه به سمت خانه‌اش می‌رفت با شلیک ماموران امنیتی کشته شد. مرگ این کودک آتش خشم اهالی کوی طلاب را بیشتر کرد.
			مردم منطقه جنازه کودک را بلند کرده و الله‌اکبر گویان حرکت کردند. در عرض مدت کوتاهی افراد زیادی به آنها پیوستند و جمعیت پیوسته خشمگین‌تر می‌شد.

			مردم به سمت شهرداری حرکت کردند اما در راه دو کلانتری را تسخیر کرده و آن را خلع سلاح کردند. جوانان مشهد که اکنون مسلح شده بودند با جسارت بیشتری در خیابان‌ به حرکت درآمده و به سمت شهرداری به راه افتادند.
			با پیوستن اهالی دیگر محلات شهر نهایتا در عرض چند ساعت و با تسخیر کلانتری ۳ و ۴ مشهد و مسلح شدن مردم، شهر از کنترل نیروهای امنیتی و انتظامی خارج شد و به دست مردم افتاد.
			[[پرونده:خلع سلاح کلانتریها توسط مردم.JPG\|جایگزین=تظاهرات مشهد ۱۳۷۱\|بندانگشتی\|خلع سلاح کلانتری ها توسط مردم- تصویر بازسازی شده]]
	در جریان این درگیری‌ها چندین بانک و موسسه اقتصادی که وابسته به [[آستان قدس رضوی]] بودند به آتش کشیده شد و ساختمان شهرداری و چندین ساختمان دولتی دیگر توسط مردم تخریب شدند. روز بعد و با اعزام گسترده نیروهای امنیتی و [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی\|سپاه]] از تهران و استان‌های همجوار قیام کوی طلاب سرکوب شد. در پایان دو روز قیام مشهد، ۶ نیروی امنیتی و ۳ نفر از مردم عادی کشته شدند، ۳۰۰ نفر زندانی شدند و به ارزش آن زمان ریال، ۱۰ میلیارد خسارت به شهر وارد شد و علی جنتی به رغم ارتباط نزدیکش با رییس‌جمهور وقت، اکبر هاشمی رفسنجانی، اندکی بعد، از سمت استانداری خراسان عزل و به تهران فراخواند شد.<ref name=":0" />		در جریان این درگیری‌ها چندین بانک و موسسه اقتصادی که وابسته به [[آستان قدس رضوی]] بودند به آتش کشیده شد و ساختمان شهرداری و چندین ساختمان دولتی دیگر توسط مردم تخریب شدند. روز بعد و با اعزام گسترده نیروهای امنیتی و [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی\|سپاه]] از تهران و استان‌های همجوار قیام کوی طلاب سرکوب شد. در پایان دو روز قیام مشهد، ۶ نیروی امنیتی و ۳ نفر از مردم عادی کشته شدند، ۳۰۰ نفر زندانی شدند و به ارزش آن زمان ریال، ۱۰ میلیارد خسارت به شهر وارد شد و علی جنتی به رغم ارتباط نزدیکش با رییس‌جمهور وقت، اکبر هاشمی رفسنجانی، اندکی بعد، از سمت استانداری خراسان عزل و به تهران فراخواند شد.<ref name=":0" />

خط ۷۴:		خط ۷۹:

	== سرانجام تظاهرات مشهد ==		== سرانجام تظاهرات مشهد ==
	[[پرونده:کلیشه روزنامه خراسان.JPG\|جایگزین=صفحه اول روزنامه‌‌ی خراسان در مورد وقایع مشهد در سال ۱۳۷۱ و اعدام ۴ نفر\|بندانگشتی\|صفحه اول روزنامه‌‌ی خراسان در مورد وقایع مشهد در سال ۱۳۷۱ و اعدام ۴ نفر]]
	قیام مشهد در دو روز سرکوب شد. در آن زمان نیروهای کمکی از شهرهای دیگر روانه مشهد شدند و [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی\|سپاه پاسداران]] نیز نقش مستقیمی در سرکوب معترضان داشت.		قیام مشهد در دو روز سرکوب شد. در آن زمان نیروهای کمکی از شهرهای دیگر روانه مشهد شدند و [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی\|سپاه پاسداران]] نیز نقش مستقیمی در سرکوب معترضان داشت.

	دادگاه انقلاب مشهد نیز چهارتن را به اعدام محکوم کرد. مجازات مرگ این چهار متهم تنها ۱۱ روز پس از شورش‌ها و بدون طی مراحل متعارف قانونی اجرا شد.<ref name=":2" />		دادگاه انقلاب مشهد نیز چهارتن را به اعدام محکوم کرد. مجازات مرگ این چهار متهم تنها ۱۱ روز پس از شورش‌ها و بدون طی مراحل متعارف قانونی اجرا شد.<ref name=":2" />[[پرونده:کلیشه یکی از روزنامه‌ها در مورد تظاهرات ۱۳۷۱ مردم مشهد.JPG\|جایگزین=کلیشه یکی از رونامه‌ها در مورد قیام مردم مشهددر سال ۱۳۷۱\|بندانگشتی\|کلیشه یکی از رونامه‌ها در مورد قیام مردم مشهددر سال ۱۳۷۱]]نتیجه «دستور سختگیری» [[سید علی خامنه ای\|خامنه‌ای]]، ۱۰ روز بعد خود را در اعلامیه دادگاه انقلاب مشهد نشان داد: «به موجب احکام صادره از دادگاه‌های انقلاب اسلامی مشهد و تایید و تنفیذ دیوان‌عالی کشور، ۴ تن از عوامل اصلی غائله اخیر مشهد سحرگاه دیروز به دار مجازات آویخته شدند.»

	نتیجه «دستور سختگیری» [[سید علی خامنه ای\|خامنه‌ای]]، ۱۰ روز بعد خود را در اعلامیه دادگاه انقلاب مشهد نشان داد: «به موجب احکام صادره از دادگاه‌های انقلاب اسلامی مشهد و تایید و تنفیذ دیوان‌عالی کشور، ۴ تن از عوامل اصلی غائله اخیر مشهد سحرگاه دیروز به دار مجازات آویخته شدند.»

	دستگیری، محاکمه،صدور حکم اولیه، درخواست تجدید‌نظر، تایید حکم و تنفیذ آن که رویه مرسوم محاکمات در ایران (حتی در دادگاه انقلاب) است در نتیجه فشار رهبر ایران کنار گذاشته شد و تنها ظرف ۹ روز ۴ نفر از معترضان با طناب دار اعدام شدند.		دستگیری، محاکمه،صدور حکم اولیه، درخواست تجدید‌نظر، تایید حکم و تنفیذ آن که رویه مرسوم محاکمات در ایران (حتی در دادگاه انقلاب) است در نتیجه فشار رهبر ایران کنار گذاشته شد و تنها ظرف ۹ روز ۴ نفر از معترضان با طناب دار اعدام شدند.
خط ۹۲:		خط ۹۴:
	'''محمد حسین جعفریان:''' ۵۰ نفر آدم که کلانتری را توانسته بودند خلع سلاح بکنند...کلانتری از همه جایش آتش در می آمد وقتی که رسیدم به میدان شهدا که دیدم اصلاً تمام میدان شهدا آتش است شهرداری را آتش زدند درب و دیوار شهرداری آتش بود چهار طبقه که آمدم اصلاً وحشت برداشت من را دادگستری تمام دادگستری داشت تو آتش می سوخت ''' '''		'''محمد حسین جعفریان:''' ۵۰ نفر آدم که کلانتری را توانسته بودند خلع سلاح بکنند...کلانتری از همه جایش آتش در می آمد وقتی که رسیدم به میدان شهدا که دیدم اصلاً تمام میدان شهدا آتش است شهرداری را آتش زدند درب و دیوار شهرداری آتش بود چهار طبقه که آمدم اصلاً وحشت برداشت من را دادگستری تمام دادگستری داشت تو آتش می سوخت ''' '''

	'''علی جنتی:''' در استان خراسان استان قدس تقریبا حاکم مطلق تقریبا 85درصد اراضی مشهد مال آستان قدس رضویه کل شهرستان سرخس با حوزه آستان قدس ۵۰درصد شهرستان چناران بصورت مشاع در اختیار استان قدسه یعنی هر کسی خانه ای داره نصفش مال استان قدس رضوی بصورت مشاع در اختیار آستان قدسه		[[پرونده:کلیشه روزنامه خراسان.JPG\|جایگزین=صفحه اول روزنامه‌‌ی خراسان در مورد وقایع مشهد در سال ۱۳۷۱ و اعدام ۴ نفر\|بندانگشتی\|صفحه اول روزنامه‌‌ی خراسان در مورد وقایع مشهد در سال ۱۳۷۱ و اعدام ۴ نفر]]'''علی جنتی:''' در استان خراسان استان قدس تقریبا حاکم مطلق تقریبا 85درصد اراضی مشهد مال آستان قدس رضویه کل شهرستان سرخس با حوزه آستان قدس ۵۰درصد شهرستان چناران بصورت مشاع در اختیار استان قدسه یعنی هر کسی خانه ای داره نصفش مال استان قدس رضوی بصورت مشاع در اختیار آستان قدسه

	گزارشگر : ۹خرداد ۱۳۷۱ کوی طلاب مشهد بلوار طبرسی دوم جایی که تا حرم امام رضا (ع) کمتر از ۵ کیلومتر فاصله هست اما آن روزگار در حاشیه شهر قرار داشت غروب بود که جمعیتی خشمگین با تابوتی در دست به سوی شهر راه افتادند شورشی آغاز شده بود که در تاریخ چهارده ساله جمهوری اسلامی تا آن زمان بی‌سابقه بود داستان اما از چه قرار بود <ref>مستند شورش علیه سازندگی - تایم کد:3837</ref>		گزارشگر : ۹خرداد ۱۳۷۱ کوی طلاب مشهد بلوار طبرسی دوم جایی که تا حرم امام رضا (ع) کمتر از ۵ کیلومتر فاصله هست اما آن روزگار در حاشیه شهر قرار داشت غروب بود که جمعیتی خشمگین با تابوتی در دست به سوی شهر راه افتادند شورشی آغاز شده بود که در تاریخ چهارده ساله جمهوری اسلامی تا آن زمان بی‌سابقه بود داستان اما از چه قرار بود <ref>مستند شورش علیه سازندگی - تایم کد:3837</ref>
خط ۱۰۹:		خط ۱۱۱:

	'''یکی از مقامات :''' و بلافاصله مردم همین را بهانه می‌کنند برای ابزار نارضایتی‌شان از وضع موجود		'''یکی از مقامات :''' و بلافاصله مردم همین را بهانه می‌کنند برای ابزار نارضایتی‌شان از وضع موجود
			[[پرونده:جنازه کودک کشته شده در تخریب منازل- تصویر بازسازی شده.JPG\|جایگزین=تظاهرات مشهد ۱۳۷۱\|بندانگشتی\|جنازه کودک کشته شده در تخریب منازل- تصویر بازسازی شده]]
	'''جعفریان:''' یک لت درب را کندند جنازه اینها را انداختند روی لت درب و جمعیت پشت سر این شروع کرد		'''جعفریان:''' یک لت درب را کندند جنازه اینها را انداختند روی لت درب و جمعیت پشت سر این شروع کرد

Ehsan در ‏۲۸ مهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۲۰:۳۷

2020-05-28T20:37:07Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ مهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۲۲:۳۷
خط ۳:		خط ۳:
	\| subtitle = تظاهرات ۱۳۷۱ مشهد		\| subtitle = تظاهرات ۱۳۷۱ مشهد
	\| partof =		\| partof =
	\| image =[[پرونده:~~قیام در ایران~~.JPG\|350px]]		\| image =[[پرونده:آتش زدن کلانتری ها توسط مردم خشمگین.JPG\|350px]]
	\| caption =		\| caption =
	\| date = ۹ و ۱۰ خرداد ۱۳۷۱		\| date = ۹ و ۱۰ خرداد ۱۳۷۱

Ehsan در ‏۲۸ مهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۲۰:۲۱

2020-05-28T20:21:56Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ مهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۲۲:۲۱
خط ۸۴:		خط ۸۴:

	افراد اعدام شده ۴ نفر به نام‌های جواد گنج‌خانلو، غلامحسین پورشیرزاد، علی صادقی و حمید جاوید بودند که بنا به اعلامیه دادگاه انقلاب مشهد جرمشان آتش زدن قرآن، آتش زدن سازمان تبلیغات اسلامی و تخریب ادارات دولتی بود. دادستان وقت مشهد نیز در توضیح این احکام مدعی شده بود که معترضان با «اسلام، قرآن و انقلاب اسلامی ضدیت داشته‌اند».<ref>[https://www.independentpersian.com/node/29626/%D8%B7%D9%86%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%9B-%D8%B1%D8%A7%D9%87%E2%80%8C%D8%AD%D9%84-%D9%82%D8%AF%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%B4-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85 طناب دار؛ راه‌حل قدیمی رهبر ایران برای شورش مردم]- ایندیبندنت فارسی</ref>		افراد اعدام شده ۴ نفر به نام‌های جواد گنج‌خانلو، غلامحسین پورشیرزاد، علی صادقی و حمید جاوید بودند که بنا به اعلامیه دادگاه انقلاب مشهد جرمشان آتش زدن قرآن، آتش زدن سازمان تبلیغات اسلامی و تخریب ادارات دولتی بود. دادستان وقت مشهد نیز در توضیح این احکام مدعی شده بود که معترضان با «اسلام، قرآن و انقلاب اسلامی ضدیت داشته‌اند».<ref>[https://www.independentpersian.com/node/29626/%D8%B7%D9%86%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%9B-%D8%B1%D8%A7%D9%87%E2%80%8C%D8%AD%D9%84-%D9%82%D8%AF%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%B4-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85 طناب دار؛ راه‌حل قدیمی رهبر ایران برای شورش مردم]- ایندیبندنت فارسی</ref>

			== مستند «شورش علیه ساندگی» ==
			در سال ۱۳۷۹ مستندی به نام شورش علی سازندگی ساخته شد که اگر چه یک مستند حکومتی بود و تلاش می‌کرد علی خامنه‌ای را در مورد کشتار در مشهد بی‌تقصیر نشان دهد اما در آن واقعیت‌های نیز در مورد ابعاد این تظاهرات برملا شده است. از جمله این مستند نشان می‌دهد که پس از وقوع تظاهرات گروه‌های سیاسی به ویژه مجاهدین خلق وارد شده و به کمک مردم و هدایت آنها پرداخته‌اند.

			'''فرشاد مومنی:''' برای اولین بار در تاریخ ایران پس از انقلاب ما با شورش های شهری گسترده روبرو شدیم

			'''محمد حسین جعفریان:''' ۵۰ نفر آدم که کلانتری را توانسته بودند خلع سلاح بکنند...کلانتری از همه جایش آتش در می آمد وقتی که رسیدم به میدان شهدا که دیدم اصلاً تمام میدان شهدا آتش است شهرداری را آتش زدند درب و دیوار شهرداری آتش بود چهار طبقه که آمدم اصلاً وحشت برداشت من را دادگستری تمام دادگستری داشت تو آتش می سوخت ''' '''

			'''علی جنتی:''' در استان خراسان استان قدس تقریبا حاکم مطلق تقریبا 85درصد اراضی مشهد مال آستان قدس رضویه کل شهرستان سرخس با حوزه آستان قدس ۵۰درصد شهرستان چناران بصورت مشاع در اختیار استان قدسه یعنی هر کسی خانه ای داره نصفش مال استان قدس رضوی بصورت مشاع در اختیار آستان قدسه

			گزارشگر : ۹خرداد ۱۳۷۱ کوی طلاب مشهد بلوار طبرسی دوم جایی که تا حرم امام رضا (ع) کمتر از ۵ کیلومتر فاصله هست اما آن روزگار در حاشیه شهر قرار داشت غروب بود که جمعیتی خشمگین با تابوتی در دست به سوی شهر راه افتادند شورشی آغاز شده بود که در تاریخ چهارده ساله جمهوری اسلامی تا آن زمان بی‌سابقه بود داستان اما از چه قرار بود <ref>مستند شورش علیه سازندگی - تایم کد:3837</ref>

			'''محمد حسین جعفریان روزنامه نگار -مستند ساز:'''

			جنجال از محله من شروع شد [تصاویری از اعتراضات مردمی و تخریب خانه‌های مردم] در دوره‌ای بودیم که انبوه مهاجرت ها به‌دلیل مشکلاتی که برای روستا نشینی به‌وجود آمده بود به‌سمت شهر شروع شده بود و چون مملکت درگیر جنگ بود دولتمردها گناهی نداشتند فکری برای این توده اجتماعی نشده بود

			'''علی جنتی:''' مردم از بعضی از همین مناطق کوچ کرده بودند آمده بودند طرف مشهد در حاشیه شهر مشهد شروع کرده بودند به یکسری ساختمان مثل همه حاشیه ‌نشین‌هایی که می آیند [تصویر شعار روی دیوار شهردار خیانت می‌کند دولت حمایت می‌کند] شهرداری هم می‌خواسته اعمال قانون بکند میرفته جلوی این ساخت و سازها را می‌گرفته

			یکی از مصاحبه‌کنندگان: یک خانه‌یی در واقع توسط شهرداری بر اساس مثلا حکم ماده ۱۰۰ اینها مورد تخریب قرار می‌گیرد. بچه‌ای در آنجا آسیب می‌بیند و کشته می‌شود

			'''جعفریان:''' این بنده خدا زن و بچه‌اش را می‌گذارد زیر سقف و آنها هم نامردی نمی‌کنند با لودر می‌زنند خراب می‌کنند و زن مادری که این زیر بوده کشته می‌شود

			'''علی جنتی:''' دو نفر دانش‌آموز آنجا کشته شدند مردم سر دست گرفتند دو تا دانش‌آموز را راه افتادند

			'''یکی از مقامات :''' و بلافاصله مردم همین را بهانه می‌کنند برای ابزار نارضایتی‌شان از وضع موجود

			'''جعفریان:''' یک لت درب را کندند جنازه اینها را انداختند روی لت درب و جمعیت پشت سر این شروع کرد

			'''جعفریان:''' آمد دیگه ۱۰۰تا و ۲۰۰هزار تا و ۵۰هزار تا جمعیت یکهو شروع کرد به‌سمت مرکز شهر از ته بلوار طبرسی دوم آمد رسید به بلوار طبرسی اول و آمد توی شهر ... آمدند به‌سمت کلانتری را آتش زدند کل سلاحهای کلانتری را برداشتند آمدند به‌سمت شهرداری چون شهرداری را باعث و بانی این کار می‌دانستند...سر راه توی خیابان دریادل یک کلانتری دیگر را آتش زدند سلاح هایش را برداشتند حالا جمعیت هی دارد زیاد می‌شود هی دارد زیاد می‌شود

			'''یکی از مصاحبه‌کنندگان:''' این جمعیت به‌راحتی توانست حرکت بکند بیاید به پل اول طلاب برسد کلانتری را خلع‌سلاح بکند بیاید وارد شهر بشود فروشگاهها را غارت بکند و بانکها را آتش بزند و خودش را برساند مثلا به نزدیکی استانداری و هیچ مقاومتی هم در برابرش صورت نگیرد

			'''جعفریان:''' من سر چهارطبقه که رسیدم تمام مسیرم گله به گله لکه آتش مثلا ماشین آتش زده بودند موتور آتش زده بودند اینور داشت می‌زد کلانتری از همه جایش آتش در می آمد وقتی که رسیدم به میدان شهدا که دیدم اصلاً تمام میدان شهدا آتش است شهرداری را آتش زدند درب و دیوار شهرداری آتش بود چهار طبقه که آمدم اصلاً وحشت برداشت من را دادگستری تمام دادگستری داشت تو آتش می سوخت <ref>مستند شورش علیه زندان -تایم کد: ۴۲۴۳</ref>

			بانک توسعه صادرات از طبقه نهم از پنجره آتش در می‌آمد یک بخشی از پست را آتش زده بودند خیلی وضع فجیع بود.

			تعاونیهای مصرف ادارات را غارت می‌کردند تعاونیهای دادگستری و یکی دو تا بانک تو همان محدوده اینها را غارت کرده بودند یک پیرمردی دیدم یک روغن ۱۸کیلویی بغل کرده بود یک گونی برنج هم روی دوشش داشت می‌رفت بعد یکی از رفقایم بهش گفت حاج آقا می‌بری اینها مال مردم هست‌ها روغن ۱۸کیلویی را گذاشت زمین نشست رویش گفت مگه من مردم نیستم؟

			چند نفر از این شورشیان نظرشان جلب شد ماوحشت‌زده شدیم یکدفعه گفتیم چرا شما مردم هستید بعد چند تا بسته شکولات هم دزدیده بود یکهو یکی از آن شکولات هارا برداشت انداخت جلوی ما گفت اینهم برای شما.

			سه روز طول کشید یعنی سه روز شهر دست هیچکس نبود

			'''محمد هاشمی رفسنجانی برادر رفسنجانی:''' من این ها را باصطلاح مستقیما دست نشانده آمریکا نمی دانم بهشان توهین نمی کنم ولی عناصری هستند که اینها را سازماندهی میکنند و هدفشان اینه این نه تنها انروز وجود داشته از قبلش هم بوده بعدش هم بوده الانش هم هست

			'''محمد حسین جعفریان روزنامه نگار -مستند ساز:'''

			۵۰ نفر آدم که کلانتری را توانسته بودند خلع سلاح بکنند آمدند از جلو راه آهن مشهد رد شدند و اصلا راه آهن را دست نزدند وگرنه اگر اینها حرفه ای بودند میگرفتند راه آهن را به سمت فرودگاه نیرو نفرستادند نرفتند صدا سیمای مشهد را بگیرند. هرجا میرسیدند غارت میکردند دیگه عصبی بودند گرسنه بودند از فقر که تحمل کرده بودند به تنگ آمده بودند احساس میکردند که حقشان نیست

			'''علی جنتی: د'''ر استان خراسان استان قدس تقریبا حاکم مطلق تقریبا 85درصد اراضی مشهد مال آستان قدس رضویه کل شهرستان سرخس با حوزه آستان قدس ۵۰درصد شهرستان چناران بصورت مشاع در اختیار استان قدسه یعنی هر کسی خانه ای داره نصفش مال استان قدس رضوی بصورت مشاع در اختیار آستان قدسه آنزمان هم خیلی بحث بود همین بخث هایی که خیلی آقایان میکنندخب اگر حضرت آقا خودشان الان بود چکار میکرد میامد همه اش را صرف ساختن صحنه سرای خودش میکرد برای فقرا و بیجاره ها و افرادی که آنجا بودند بالاخره کمک میکرد یاری میکرد خانه برایشان تامین میکرد خب آنجا مشکلاتی از آن جهت وجود داشت و همان زمان هم نوشتم که بالاخره یک مقداری اش مربوط به نوع مدیریت است که آنجا آستان قدس داره اعمال میکنه

			'''رفسنجانی:''' بعد از آنکه حوادث پیش آمد من از مشهد آمدم یک نامه مفصل خدمت مقام معظم رهبری نوشتم و ریشه های آن مسئله را بهشان توضیح دادم که چی هست

			'''احمد توکلی:''' وقتی شما ...گفتی از سرعصبانیت و دلخوری و اعتراض نضح میگیره با وجود گروه های نفاق و بعضی از سرانهای آن نواحی هم که فعال بودند باید انتظار داشته باشید که چهارتا مغازه هم (نامفهوم) جنسی ببرند چهارتا مدرسه را آتش بزنند تعجب نداره تاسف داره تعجب نداره جعفریان: جوکهایی که توی مشهد بسیار بعد از این قضیه ساختند از جمله یکی شان بود میگفتند که رفیقی داشتیم از این بچه محله هایمان راستی شنیدی رئیس کلانتری را اعدام کردند چی اعدام کردند چکار داشتند وقتی گرفتند اینجوری آتش زدند رفته تو سلمانی بغل کلانتری نشسته گفته '''ریشم را بزن که انقلاب تمام رفت هاهاهاها'''

			'''یکی از مقامات :''' رخداد واقعه مشهد را بعنوان یک هشدار برای نظام در واقع پدید آورد که حواسش جمع باشد .

			گزارش: مقارن ساعت ۸و ۳۰دقیقه روز ۵شنبه ۱۵مهرماه آقای هاشمی رفسنجانی رییس جمهور وارد مشهد شدند

			فرشاد مومنی: در همان خود دوره آقای هاشمی رفسنجانی نکته بسیار جالب اینه که '''برای اولین بار در تاریخ ایران پس از انقلاب ما با شورش های شهری گسترده روبرو شدیم'''

			'''محمد حسین جعفریان''' : فکر میکنند مردم یکجوری بقول خراسانی ها بی توقعی شان شد ببینید آقا نظامی که اینطور خون دادند برایش بیاد خانه روی سرت خراب کنه و کشته بشن که تو مثلا یواشکی ساختی این خانه را آن باید بسازه آن خانه را بهت بده

			'''الویری:''' سال ۷۴بدترین سطح تورمی بعد از انقلاب ما بود بحران بدهی های ارزی خارجی کشور را دچار تلاطم های جدی کرد

			'''گزارش:''' قرار نبود آرامشی در کار باشد یکماه بعد اردیبهشت ۱۳۷۴شوکی بزرگ بازار ارز را ملتهب کرد

			'''احمد توکلی:''' آقای عادلی رییس بانک مرکزی مان مرتب نسیه میخریدند ...شش ماهه هست یا دوساله

			'''الویری:''' بانک مرکزی تعهداتی انجام داد که سررسید این تعهدات رسید به سال 73یک مرتبه مواردی از تعهدات خارجی سررسید شده فرا رسید و فشار روی منابع ارزی ما آورد فشار روی موارد ارزی مردم را نگران کرد افتادند دنبال خرید ارز مثل همین چیزهاییکه الان ما داریم میگذرانیم به همین جهت شما علی رغم اینکه میبینید قیمت ارز آنموقع که حدود ۳۰۰تومان بودش در سالهای ۷۳توی یک منطقه به ۶۰۰تومان هم توی بازار سیاه رسید .

	== واکنش‌ها ==		== واکنش‌ها ==

Ehsan در ‏۲۸ مهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۰۶:۵۴

2020-05-28T06:54:58Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ مهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۰۸:۵۴
خط ۳۵:		خط ۳۵:
	\| sidebox =		\| sidebox =
	}}		}}
	'''تظاهرات مشهد''' رویدادی است که در روز ۹ خرداد ۱۳۷۱ شمسی پس از اینکه ماموران استانداری مشهد برای تخریب خانه‌های مردم فقیر در کوی طلاب مشهد اقدام کردند، رخ داد. کوی طلاب از مناطق حاشیه نشین مشهد بود که محل زندگی خانواده‌های فقیر و مهاجر بود. در اثر سیاست‌های ~~غارتگرانه‌ی~~ دولت [[علی ‌اکبرهاشمی رفسنجانی\|هاشمی رفسنجانی]] که به نام تعدیل اقتصادی انجام شد میزان تورم در دهه ۷۰ شمسی بسیار بالا رفت و بسیاری از روستاییان و اقشار کم درآمد شهری با از دست دادن دارایی‌هایشان مجبور به حاشیه نشینی شدند. از طرفی عباس واعظ طبسی که تولیت [[آستان قدس رضوی]] را به عهده داشت برای گسترش صحن حرم امام هشتم همواره چشم طمع به زمین‌های اطراف حرم داشت که کوی طلاب در مرکز این زمین‌ها قرار داشت.		'''تظاهرات مشهد''' رویدادی است که در روز ۹ خرداد ۱۳۷۱ شمسی پس از اینکه ماموران استانداری مشهد برای تخریب خانه‌های مردم فقیر در کوی طلاب مشهد اقدام کردند، رخ داد. کوی طلاب از مناطق حاشیه نشین مشهد بود که محل زندگی خانواده‌های فقیر و مهاجر بود. در اثر سیاست‌های دولت [[علی ‌اکبرهاشمی رفسنجانی\|هاشمی رفسنجانی]] که به نام تعدیل اقتصادی انجام شد میزان تورم در دهه ۷۰ شمسی بسیار بالا رفت و بسیاری از روستاییان و اقشار کم درآمد شهری با از دست دادن دارایی‌هایشان مجبور به حاشیه نشینی شدند. از طرفی عباس واعظ طبسی که تولیت [[آستان قدس رضوی]] را به عهده داشت برای گسترش صحن حرم امام هشتم همواره چشم طمع به زمین‌های اطراف حرم داشت که کوی طلاب در مرکز این زمین‌ها قرار داشت.

	روز ۹ خرداد ۱۳۷۰ ماموران استانداری از طرف علی جنتی استاندار وقت خراسان که بعدها در دور اول ریاست جمهوری [[حسن روحانی]] وزیر ارشاد کابینه‌ی او شد برای تخریب خانه‌های مردم در کوی طلاب گسیل شدند. در اثر ~~پایداری~~ مردم در مقابل ماموران و درگیری بین مردم و شلیک ما‌موران انتظامی یک کودک دانش آموز کشته شد. این واقعه آتش خشم مردم را برانگیخت و تظاهرات عظیمی با پیوستن مردم محله‌های اطراف در مشهد شکل گرفت که طی چند ساعت دو کلانتری ۳ و ۴ مشهد به دست مردم افتاد و سلاح‌های آن مصادره شد. مردم، بسیاری از ساختمان‌های دولتی و مراکز انتظامی و فروشگاه‌های متعلق یه آستان قدس را آتش زدند و به طرف استانداری حرکت کردند. شهر عملا از کنترل حکومت خارج شد و به دست مردم افتاد. علی جنتی در هراس از قیام مردم در تلویزیون ظاهر شد و از نیروهای بسیجی و حزب‌اللهی خواست که مردم را سرکوب کنند. در نهایت به دستور [[سید علی خامنه ای\|خامنه‌ای]] و تاکید او بر سخت گیری و عدم هرگونه انعطاف با گسیل نیروهای [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی\|سپاه]] از تهران و شهرها و استان‌های ~~اطراف~~ قیام مردم مشهد در روز ۱۰ خرداد سرکوب شد. تعدادی از نیروهای امنیتی و مردم در جریان درگیری‌ها کشته شدند. تعداد بسیاری از مردم دستگیر و روانه زندان‌ها شدند. در روزهای بعد ۴ تن از قیام کنندگان اعدام شدند. ~~طبق معمول،~~ جمهوری اسلامی قیام مردم مشهد را به بیگانگان و ضد انقلاب نسبت داد تا دستش برای سرکوب باز باشد درحالیکه بنا به گزارشات مهره‌ها و عوامل جمهوری اسلامی علت قیام مردم فقر و سیاست‌ها چپاولگرانه‌ی دولت و حکومت [[رژیم ولایت فقیه\|ولایت فقیه]] بود و در سال‌های بعد نیز عناصر جمهوری اسلامی به این حقایق اعتراف کردند. از تعداد کشته شدگان و دستگیر شدگان این قیام هیچ‌گاه آمار دقیقی منتشر نشده‌است.		روز ۹ خرداد ۱۳۷۰ ماموران استانداری از طرف علی جنتی استاندار وقت خراسان که بعدها در دور اول ریاست جمهوری [[حسن روحانی]] وزیر ارشاد کابینه‌ی او شد برای تخریب خانه‌های مردم در کوی طلاب گسیل شدند. در اثر مقاومت مردم در مقابل ماموران و درگیری بین مردم و شلیک ما‌موران انتظامی یک کودک دانش آموز کشته شد. این واقعه آتش خشم مردم را برانگیخت و تظاهرات عظیمی با پیوستن مردم محله‌های اطراف در مشهد شکل گرفت. طی چند ساعت دو کلانتری ۳ و ۴ مشهد به دست مردم افتاد و سلاح‌های آن مصادره شد. مردم، بسیاری از ساختمان‌های دولتی و مراکز انتظامی و فروشگاه‌های متعلق یه آستان قدس را آتش زدند و به طرف استانداری حرکت کردند. شهر عملا از کنترل حکومت خارج شد و به دست مردم افتاد. علی جنتی در هراس از قیام مردم در تلویزیون ظاهر شد و از نیروهای بسیجی و حزب‌اللهی خواست که مردم را سرکوب کنند. در نهایت به دستور [[سید علی خامنه ای\|خامنه‌ای]] و تاکید او بر سخت گیری و عدم هرگونه انعطاف با گسیل نیروهای [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی\|سپاه]] از تهران و شهرها و استان‌های اطراف، قیام مردم مشهد در روز ۱۰ خرداد سرکوب شد. تعدادی از نیروهای امنیتی و مردم در جریان درگیری‌ها کشته شدند. تعداد بسیاری از مردم دستگیر و روانه زندان‌ها شدند. در روزهای بعد ۴ تن از قیام کنندگان اعدام شدند. جمهوری اسلامی قیام مردم مشهد را به بیگانگان و ضد انقلاب نسبت داد تا دستش برای سرکوب باز باشد درحالیکه بنا به گزارشات مهره‌ها و عوامل جمهوری اسلامی علت قیام مردم فقر و سیاست‌ها چپاولگرانه‌ی دولت و حکومت [[رژیم ولایت فقیه\|ولایت فقیه]] بود و در سال‌های بعد نیز عناصر جمهوری اسلامی به این حقایق اعتراف کردند. از تعداد کشته شدگان و دستگیر شدگان این قیام هیچ‌گاه آمار دقیقی منتشر نشده‌است.

	== زمینه ==		== زمینه ==

Ehsan در ‏۲۸ مهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۰۶:۴۹

2020-05-28T06:49:15Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ مهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۰۸:۴۹
خط ۳:		خط ۳:
	\| subtitle = تظاهرات ۱۳۷۱ مشهد		\| subtitle = تظاهرات ۱۳۷۱ مشهد
	\| partof =		\| partof =
	\| image = قیام در ایران.JPG		\| image =[[پرونده:قیام در ایران.JPG\|350px]]
	\| caption =		\| caption =
	\| date = ۹ و ۱۰ خرداد ۱۳۷۱		\| date = ۹ و ۱۰ خرداد ۱۳۷۱

Ehsan: صفحه‌ای تازه حاوی «{{Infobox civil conflict | title = تظاهرات ۱۳۷۱ مشهد | subtitle = تظاهرات ۱۳۷۱ مشهد | part...» ایجاد کرد

2020-05-28T06:47:37Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{Infobox civil conflict | title = تظاهرات ۱۳۷۱ مشهد | subtitle = تظاهرات ۱۳۷۱ مشهد | part...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{Infobox civil conflict
| title = تظاهرات ۱۳۷۱ مشهد
| subtitle = تظاهرات ۱۳۷۱ مشهد
| partof =
| image = قیام در ایران.JPG
| caption =
| date = ۹ و ۱۰ خرداد ۱۳۷۱
| place = شهر مشهد
| coordinates =
| causes = تخریب خانه مردم در کوی طلاب و کشته شدن یک دانش آموز
| goals =
| methods = تظاهرات
| status =
| result =سرکوب تظاهرات توسط حکومت و اعدام ۴ تن از تظاهر کنندگان
| side1 = مردم مشهد
| side2 = حکومت جمهوری اسلامی ایران (نیروهای امنیتی - نیروی ضد شورش - سپاه- بسیج - نیروی انتظامی)
| side3 =
| leadfigures1 =
| leadfigures2 =
| leadfigures3 =
| howmany1 = ده‌ها هزار نفر
| howmany2 =
| howmany3 =
| casualties1 =
| casualties2 =
| casualties3 =
| fatalities = ده‌ها نفر از مردم و ۶ نیروی امنیتی
| injuries =صدها نفر
| arrests = ۳۰۰۰،۸۰۰،۳۰۰ نفر در روایت‌های مختلف
| detentions =
| charged =
| fined =
| casualties_label =
| notes =
| sidebox =
}}
'''تظاهرات مشهد''' رویدادی است که در روز ۹ خرداد ۱۳۷۱ شمسی پس از اینکه ماموران استانداری مشهد برای تخریب خانه‌های مردم فقیر در کوی طلاب مشهد اقدام کردند، رخ داد. کوی طلاب از مناطق حاشیه نشین مشهد بود که محل زندگی خانواده‌های فقیر و مهاجر بود. در اثر سیاست‌های غارتگرانه‌ی دولت [[علی ‌اکبرهاشمی رفسنجانی|هاشمی رفسنجانی]] که به نام تعدیل اقتصادی انجام شد میزان تورم در دهه ۷۰ شمسی بسیار بالا رفت و بسیاری از روستاییان و اقشار کم درآمد شهری با از دست دادن دارایی‌هایشان مجبور به حاشیه نشینی شدند. از طرفی عباس واعظ طبسی که تولیت [[آستان قدس رضوی]] را به عهده داشت برای گسترش صحن حرم امام هشتم همواره چشم طمع به زمین‌های اطراف حرم داشت که کوی طلاب در مرکز این زمین‌ها قرار داشت.

روز ۹ خرداد ۱۳۷۰ ماموران استانداری از طرف علی جنتی استاندار وقت خراسان که بعدها در دور اول ریاست جمهوری [[حسن روحانی]] وزیر ارشاد کابینه‌ی او شد برای تخریب خانه‌های مردم در کوی طلاب گسیل شدند. در اثر پایداری مردم در مقابل ماموران و درگیری بین مردم و شلیک ما‌موران انتظامی یک کودک دانش آموز کشته شد. این واقعه آتش خشم مردم را برانگیخت و تظاهرات عظیمی با پیوستن مردم محله‌های اطراف در مشهد شکل گرفت که طی چند ساعت دو کلانتری ۳ و ۴ مشهد به دست مردم افتاد و سلاح‌های آن مصادره شد. مردم، بسیاری از ساختمان‌های دولتی و مراکز انتظامی و فروشگاه‌های متعلق یه آستان قدس را آتش زدند و به طرف استانداری حرکت کردند. شهر عملا از کنترل حکومت خارج شد و به دست مردم افتاد. علی جنتی در هراس از قیام مردم در تلویزیون ظاهر شد و از نیروهای بسیجی و حزب‌اللهی خواست که مردم را سرکوب کنند. در نهایت به دستور [[سید علی خامنه ای|خامنه‌ای]] و تاکید او بر سخت گیری و عدم هرگونه انعطاف با گسیل نیروهای [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه]] از تهران و شهرها و استان‌های اطراف قیام مردم مشهد در روز ۱۰ خرداد سرکوب شد. تعدادی از نیروهای امنیتی و مردم در جریان درگیری‌ها کشته شدند. تعداد بسیاری از مردم دستگیر و روانه زندان‌ها شدند. در روزهای بعد ۴ تن از قیام کنندگان اعدام شدند. طبق معمول، جمهوری اسلامی قیام مردم مشهد را به بیگانگان و ضد انقلاب نسبت داد تا دستش برای سرکوب باز باشد درحالیکه بنا به گزارشات مهره‌ها و عوامل جمهوری اسلامی علت قیام مردم فقر و سیاست‌ها چپاولگرانه‌ی دولت و حکومت [[رژیم ولایت فقیه|ولایت فقیه]] بود و در سال‌های بعد نیز عناصر جمهوری اسلامی به این حقایق اعتراف کردند. از تعداد کشته شدگان و دستگیر شدگان این قیام هیچ‌گاه آمار دقیقی منتشر نشده‌است.

== زمینه ==
[[پرونده:تصویری از حاشیه نشینی در شهرهای ایران.JPG|جایگزین=تصویری از حاشیه نشینی در شهرهای ایران|بندانگشتی|تصویری از حاشیه نشینی در شهرهای ایران]]
حاشیه نشینی پدیده‌ای بود که گرچه در زمان حکومت پهلوی به‌وجود آمده بود اما بعد از روی کار آمدن جمهوری اسلامی شدت یافت. وقوع [[جنگ ایران و عراق]] که با آواره شدن میلیون‌ها نفر از مردم ایران همراه بود یکی از دلایل اصلی حاشیه نشینی در شهرهای بزرگ ایران است. نیاز سالانه به مسکن جدید که در دهه ۵۰ حدود ۲۰۰ هزار بود در دهه ۶۰ به ۳۰۰ هزار رسید و این درحالی بود که با توقف سرمایه‌گذاری دولتی در بخش مسکن و عدم سرمایه‌گذاری بخش خصوصی، رقم ساخت مسکن جدید که در سال ۱۳۵۷ حدود ۱۶۰هزار بود در میانه دهه ۶۰ به رقم عجیب ۱۱ هزار و ۶۰۰ رسید. کوی طلاب مشهد محله‌ای است که در جوار حرم امام رضا(ع) در محدوده خیابان طبرسی قرار دارد. زمین این محله که عموما سکونت‌گاه افراد فقیر بود در دهه ۳۰ خورشیدی برای اسکان طلاب بی‌بضاعت در نظر گرفته شده بود. در سال‌های بعد برخی از طلبه‌ها سهم خود را به مردم عادی و کم‌درآمد فروخته و از آنجا خارج شده بودند. و این محله که در مرکز مشهد قرار داشت به صورت بزرگترین کلونی حاشیه نشینی در مشهد درآمد. این محله به دلیل مجاورتش با بارگاه امام هشتم شیعیان از همان ابتدای پیروزی [[انقلاب ضد سلطنتی]] به خاطر دست اندازی عباس واعظ طبسی برای توسعه حرم، محل مناقشه‌ی اهالی و مسئولان شهری مشهد قرار گرفت. مسئولان شهری از دادن امکانات مورد نیاز اهالی سرباز می‌زدند تا مردم را مجبور به رها کردن خانه و کاشانه‌ی خود کنند.<ref name=":0">[https://www.bbc.com/persian/blogs/2016/08/160831_l44_nazeran_mashhad_mutiny مشهد: شورشی‌ که سرکوب شد]</ref>

== شروع تظاهرات ==
استانداری در مقاطع مختلف به بهانه ساخت و سازهای غیر مجاز در محله‌ی کوی طلاب، در صدد تخریب خانه‌های مردم بود.<ref name=":1" /> در روز نهم خرداد سال ۱۳۷۱، علی جنتی، استاندار آن زمان خراسان دستور تخریب بخشی از سکونت‌گاه‌های کوی طلاب و دیگر مناطق حاشیه حرم را صادر کرد. بولدوزرها وقتی به انتهای خیابان طبرسی در کوی طلاب رسیدند با مقاومت مردم مواجه شدند. درگیری میان ماموران امنیتی و اهالی کوی طلاب بالا گرفت و در جریان این درگیری یک کودک دانش‌آموز که از مدرسه به سمت خانه‌اش می‌رفت با شلیک ماموران امنیتی کشته شد. مرگ این کودک آتش خشم اهالی کوی طلاب را بیشتر کرد و با پیوستن اهالی دیگر محلات شهر نهایتا در عرض چند ساعت و با تسخیر کلانتری ۳ و ۴ مشهد و مسلح شدن مردم، شهر از کنترل نیروهای امنیتی و انتظامی خارج شد و به دست مردم افتاد.
[[پرونده:کلیشه یکی از روزنامه‌ها در مورد تظاهرات ۱۳۷۱ مردم مشهد.JPG|جایگزین=کلیشه یکی از رونامه‌ها در مورد قیام مردم مشهددر سال ۱۳۷۱|بندانگشتی|کلیشه یکی از رونامه‌ها در مورد قیام مردم مشهددر سال ۱۳۷۱]]
در جریان این درگیری‌ها چندین بانک و موسسه اقتصادی که وابسته به [[آستان قدس رضوی]] بودند به آتش کشیده شد و ساختمان شهرداری و چندین ساختمان دولتی دیگر توسط مردم تخریب شدند. روز بعد و با اعزام گسترده نیروهای امنیتی و [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه]] از تهران و استان‌های همجوار قیام کوی طلاب سرکوب شد. در پایان دو روز قیام مشهد، ۶ نیروی امنیتی و ۳ نفر از مردم عادی کشته شدند، ۳۰۰ نفر زندانی شدند و به ارزش آن زمان ریال، ۱۰ میلیارد خسارت به شهر وارد شد و علی جنتی به رغم ارتباط نزدیکش با رییس‌جمهور وقت، اکبر هاشمی رفسنجانی، اندکی بعد، از سمت استانداری خراسان عزل و به تهران فراخواند شد.<ref name=":0" />

این ناآرامی در روایت حکومت، به «ضدانقلاب» نسبت داده شد و دادگاه انقلاب مشهد چهار نفر را به اتهاماتی چون «ایجاد رعب و وحشت و سلب آزادی و امنیت مردم و تخریب اموال دولتی» به اعدام محکوم کرد و ۱۱ روز پس از قیام، این چهارنفر اعدام شدند.<ref name=":1">[https://iranwire.com/fa/features/20267 روایت شورش مشهد، ‌اسلام شهر و قزوین در دوران هاشمی] - ایران وایر</ref>

تظاهرات حوالی نیمه شب ۹ خرداد به پایان رسید ولی تا نزدیک صبح صدای تیراندازی‌های متقابل از قسمت‌های مختلف شهر مشهد به گوش می رسید. دهها اتوبوس و خودرو ارگان‌های امنیتی، در خیابان‌ها و پارکینگ‌های دولتی در حال سوختن بود و دود انبوه غلیظ آتش سوزی‌ها سراسر شهر را پوشانده بود. برخی از اماکن دولتی و مراکز انتظامی، که در جریان این خیزش عظیم مردمی تخریب یا به آتش کشیده شد، عبارتند از:

ـ شعبه‌ی مرکزی بانک ملّت

ـ ساختمان ادار‌ه‌ی کلّ دارایی

ـ ساختمان «تبلیغات اسلامی»

ـ ساختمان اجرای احکام دادگستری (که کلیه‌ی پرونده های آن در آتش سوخت)

ـ تعاونی آستان قدس و پاساژ مرکزی قدس، وابسته به آستان قدس

ـ دو جایگاه پمپ بنزین در خیابان عشرت آباد و کوی طلّاب

ـ کلیه‌ی شعب بانک واقع در خیابانهای راه آهن، چهار طبقه، دروازه طلایی، «شهدا» و طبرسی

ـ تعدادی سینما در خیابان ارک.

روزنامه‌ی «جمهوری اسلامی» ۱۲خرداد، تعداد ساختمانهای تخریب شده و به آتش کشیده شد‌ه‌ي این تظاهرات را حدود صد ساختمان برآورد کرده و نوشته بود که این آتش سوزی‌ها «چهر‌ه‌ی شهر را دگرگون» کرد.<ref name=":3">[https://hambastegimeli.com/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D9%8A%DA%98%D9%87/%D8%B7%D8%A8%D9%84%D9%87-%D8%B9%D8%B7%D8%A7%D8%B1/79488-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%82%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%AF%D9%84%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%80-%D9% یادی از قیام دلاورانۀ مردم مشهد]- سایت همبستگی ملی</ref>

=== روایت علی جنتی از واقعه ===
علی جنتی، سال‌بعد در گفت‌و‌گو با وب‌سایت خبری «انتخاب»، علت این قیام‌ و شورش مردم مشهد را فقر وحاشیه نشینی عنوان کرد و نه دخالت گروهک‌ها و ضد انقلاب. او در سخنان خود پیرامون واقعه قیام مردم مشهد گفت که بر اثر شلیک نیروهای امنیتی ۲ دانش آموز کشته شدند. او هم‌چنین اذعان می‌کند که نیروهای بسیجی و حزب‌الله به دستور او برای مقابله با قیام حاشیه‌نشینان مشهد وارد عمل می‌شوند و البته بخشی از مردم معترض را نیز «اراذل و اوباش» ‌خواند: <blockquote>«مردم همین‌طور به حرکت خود ادامه دادند و در مسیر، برخی از اراذل و اوباش هم به آنان پیوستند، این جمعیت در طول مسیر مغازه‌های مردم را غارت کردند. بعد هم به یک پاسگاه نیروی انتظامی حمله کردند. مأموران نیروی انتظامی از فرط رعب و وحشت، تسلیم شدند. جمعیت سپس به سمت مرکز شهر یعنی میدان شهدا آمدند و اداره کل دادگستری را هم به تسخیر خود درآوردند. حتی یک قسمت اداره دادگستری را آتش زدند. ساعت حدودا هفت یا هفت و سی دقیقه شب بود، نیروی انتظامی هم خود را باخته بود، سپاه و ارتش هم در آن فاصله به این‌ راحتی نمی‌توانستند نیرو جمع کند. نهایتا اوایل شب بود که به صداوسیما رفتم و اعلام کردم عده‌ای در حال تخریب شهر هستند، از نیروهای بسیجی و حزب‌الله خواستم که وارد شوند و جلوی این اوباش را بگیرند. بعد از این اعلام، مردم به مرکز تجمع رفتند. حدود ٨٠٠ نفر از تجمع‌کنندگان را دستگیر کردند و به استانداری آوردند. چشمان آنها را بستند و بعدا به زندان منتقل کردند.»<ref name=":2">[https://www.radiozamaneh.com/358987 «شورش ۱۳۷۱ مشهد به دلیل فقر و حاشیه‌نشینی بود، نه کار ضدانقلاب»]- رادیو زمانه</ref></blockquote>

== سرانجام تظاهرات مشهد ==
[[پرونده:کلیشه روزنامه خراسان.JPG|جایگزین=صفحه اول روزنامه‌‌ی خراسان در مورد وقایع مشهد در سال ۱۳۷۱ و اعدام ۴ نفر|بندانگشتی|صفحه اول روزنامه‌‌ی خراسان در مورد وقایع مشهد در سال ۱۳۷۱ و اعدام ۴ نفر]]
قیام مشهد در دو روز سرکوب شد. در آن زمان نیروهای کمکی از شهرهای دیگر روانه مشهد شدند و [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران]] نیز نقش مستقیمی در سرکوب معترضان داشت.

دادگاه انقلاب مشهد نیز چهارتن را به اعدام محکوم کرد. مجازات مرگ این چهار متهم تنها ۱۱ روز پس از شورش‌ها و بدون طی مراحل متعارف قانونی اجرا شد.<ref name=":2" />

نتیجه «دستور سختگیری» [[سید علی خامنه ای|خامنه‌ای]]، ۱۰ روز بعد خود را در اعلامیه دادگاه انقلاب مشهد نشان داد: «به موجب احکام صادره از دادگاه‌های انقلاب اسلامی مشهد و تایید و تنفیذ دیوان‌عالی کشور، ۴ تن از عوامل اصلی غائله اخیر مشهد سحرگاه دیروز به دار مجازات آویخته شدند.»

دستگیری، محاکمه،صدور حکم اولیه، درخواست تجدید‌نظر، تایید حکم و تنفیذ آن که رویه مرسوم محاکمات در ایران (حتی در دادگاه انقلاب) است در نتیجه فشار رهبر ایران کنار گذاشته شد و تنها ظرف ۹ روز ۴ نفر از معترضان با طناب دار اعدام شدند.

افراد اعدام شده ۴ نفر به نام‌های جواد گنج‌خانلو، غلامحسین پورشیرزاد، علی صادقی و حمید جاوید بودند که بنا به اعلامیه دادگاه انقلاب مشهد جرمشان آتش زدن قرآن، آتش زدن سازمان تبلیغات اسلامی و تخریب ادارات دولتی بود. دادستان وقت مشهد نیز در توضیح این احکام مدعی شده بود که معترضان با «اسلام، قرآن و انقلاب اسلامی ضدیت داشته‌اند».<ref>[https://www.independentpersian.com/node/29626/%D8%B7%D9%86%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%9B-%D8%B1%D8%A7%D9%87%E2%80%8C%D8%AD%D9%84-%D9%82%D8%AF%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%B4-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85 طناب دار؛ راه‌حل قدیمی رهبر ایران برای شورش مردم]- ایندیبندنت فارسی</ref>

== واکنش‌ها ==
نمایندگان مجلس شورای اسلامی ۱۱ خرداد ۱۳۷۱ در صحن علنی مجلس به «تحرکات ضدانقلاب» اعتراض کردند و فقر و حاشیه‌نشینی را علت این شورش‌ها عنوان نکردند.<ref name=":2" />

علی جنتی در گفت‌و‌گو با انتخاب تصریح کرد که در گزارشی که فلاحیان از این اتفاق تهیه کرد، تأکید شده بود که هیچ‌کدام از بازداشتی‌ها وابستگی گروهی و گروهکی ندارند. حتی در بین آنها از خانواده شهید و جانبازان هم بودند. بیشتر مشکلات اقتصادی و اجتماعی باعث این اتفاق شد.
[[پرونده:خبر اعدام ۴ نفر در قیام مشهد.JPG|جایگزین=درج خبر اعدام ۴ تن از تظاهر کنندگان تظاهرات مشهد در سال ۱۳۷۱ در روزنامه‌ی خراسان|بندانگشتی|درج خبر اعدام ۴ تن از تظاهر کنندگان تظاهرات مشهد در سال ۱۳۷۱ در روزنامه‌ی خراسان]]
سعید امامی، متهم اصلی پرونده قتل‌های زنجیره‌ای و از معاونان [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی|وزارت اطلاعات]] نیز ۱۳۷۵ در مورد قیام مشهد گفته بود: «بعضی اعتراضات اعتراضاتی است که باید بپذیریم.»

علی جنتی در انتهای گفت‌و‌گو با سایت انتخاب مدعی شد که پیش‌بینی قیام‌های بیشتری را نیز کرده بود: <blockquote>«همان زمان هم پیش‌بینی می‌کردم این امر در سایر مناطق هم که مشکلات مشابهی دارد، تکرار شود که اتفاق هم افتاد؛ در اکبرآباد تهران و اراک هم چنین اتفاقی رخ داد. الان هم مشکل حاشیه‌نشینی مشکلی جدی‌ برای دولت است.»</blockquote>در طی سال‌های آتی ریاست‌جمهوری هاشمی رفسنجانی نیز قیام‌های مشابهی در قزوین (مرداد ۱۳۷۳) و اسلام‌شهر (فروردین ۱۳۷۴) روی دادند.<ref name=":2" />

در خاطرات هاشمی رفسنجانی به تاریخ ۱۰ خرداد ۱۳۷۱ این چنین آمده است: <blockquote>«به دفترم آمدم. اوضاع مشهد را پرسیدم. گفتند دیشب شرارت تا ساعت یک ونیم بعد از نیمه شب ادامه داشته و با دخالت سپاه تمام شده و جمعی را بازداشت کرده‌اند. خرابی‌های زیادی بار آورده‌اند. در جلسه هیأت دولت، وقت زیادی صرف مسأله مشهد و کیفیت برخورد با آن به منظور جلوگیری از تکرار این گونه حوادث شد. رهبری هم امروز با احضار وزرای مربوط، دستور سخت گیری داده‌اند.»<ref name=":1" /></blockquote>روز ۱۰خرداد، آقای [[مسعود رجوی]]، مسئول [[شورای ملی مقاومت ایران|شورای ملی مقاومت]]، در یک پیام رادیویی به مردم قهرمان مشهد درود فرستاد و گفت: <blockquote>«خشم و خروش مردم به ستوه آمده‌ی ایران، که بنیاد ستم و سرکوب حکومت پلید آخوندی را در شهرهای سراسر ایران به لرزه افکنده است، این بار از خراسان و از شهر مقدس مشهد شعله کشیده و بقایای رژیم [[روح‌الله خمینی|خمینی]] را فرا می گیرد. همزمان با خیمه شب بازی‌های آخوندی در سال‌مرگ دجال ضدبشر، مردم قهرمان مشهد که از ستم و سرکوب بی حد و حصر رژیم و محدودیت‌ها و فشارهای فزاینده‌ی آن به جان آمده اند، مشت محکمی بر دهان آخوندهای یاوه گو کوبیدند؛ مردمی که سال‌هاست در حکومت منحوس [[روح‌الله خمینی|خمینی]] از ابتدایی ترین مایحتاج زندگی و کمترین مسکن و سرپناهی محرومند و اکنون اراده کرده اند تا در پیوند با فرزندان مجاهد و رزم‌آور خود در ارتش آزادی، بنیاد ستم و سرکوب آخوندی را براندازند. عکس العمل‌های هراس آلود سردمداران رژیم، نمایش‌ها و فغان و فریاد چماقداران و اوباش حزب اللهی، که در خیابان‌های مشهد علیه مردم این شهر و مجاهدین زوزه سر می دهند، تنها و تنها، نشان‌دهنده‌ی عجز و درماندگی سردمداران رژیم پوسید‌ه‌ي [[روح‌الله خمینی|خمینی]] در قبال اوجگیری اعتراضات مردم ایران است».<ref name=":3" /></blockquote>روز ۲۰ خرداد نیز آقای [[مسعود رجوی|رجوی]] در رابطه با اعدام شماری از شرکت کنندگان در تظاهرات بزرگ مشهد که رادیوی جمهوری اسلامی خبر آن را اعلام کرد، طی یک پیام رادیویی، به مردم مشهد و شهیدان تظاهرات ۹خرداد آن شهر درود فرستاد و اعلام کرد: <blockquote>«سرانجام رفسنجانی و [[سید علی خامنه ای|خامنه‌ای]] و دیگر دژخیمان پسمانده از [[روح‌الله خمینی|خمینی]]، که پس از تظاهرات قهرمانانه‌‌ی مردم مشهد به دست و پا افتاده و با دستگیری بیش از سه هزار تن از مردم مشهد به تدارک اعدام و کشتار تظاهرکنندگان برخاستند... در آستانه‌ی عید قربان خبر اعدام و به دارآویختن مردم محروم و به جان آمده‌ای را به مردم ایران دادند که قبلاً سرپناه آنان را بر سرشان خراب کرده و کودکان‌شان را در زیر آوار به قتل رسانده بودند. اما این دژخیمان، که یک‌بار دیگر فضیحت افسانه پردازی دربار‌ه‌ی میانه روی و اصلاح و استحاله‌‌ی آن‌ها برملا شده، آتش انتقام ارتش آزادیبخش ملی و مقاومت انقلابی برآمده از این خلق به پاخاسته را دربرابر خود دارند که رژیم لرزان و غرقه در بحران آخوندی را در تمامیت خود سرنگون و نابود خواهدکرد».<ref name=":3" /></blockquote><blockquote></blockquote>

== منابع ==
<references />