https://www.iran-pedia.org/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D8%B6%D8%AF_%D8%B3%D9%84%D8%B7%D9%86%D8%AA%DB%8C 2026-04-04T09:51:57Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.43.0 https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D8%B6%D8%AF_%D8%B3%D9%84%D8%B7%D9%86%D8%AA%DB%8C&diff=75520&oldid=prev 2025-02-12T13:20:39Z

<p>تا تظاهرات ۱۷ شهریور ۱۳۵۷</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۲ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۲۰</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l109">خط ۱۰۹:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۰۹:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اگرچه به نظر می‌رسید این اعتراضات سرکوب شده باشد، اما شکاف عمیقی در ساختار رژیم پهلوی ایجاد شده بود که دیگر قابل ترمیم به نظر نمی‌رسید.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب ص ۶۲۳ تا ۶۲۷-یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اگرچه به نظر می‌رسید این اعتراضات سرکوب شده باشد، اما شکاف عمیقی در ساختار رژیم پهلوی ایجاد شده بود که دیگر قابل ترمیم به نظر نمی‌رسید.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب ص ۶۲۳ تا ۶۲۷-یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آبان ماه ١٣٥٦ شاه براي ديدار با كارتر به آمريكا رفت. او اكنون نيازمند جلب حمايت كارتر و تثبيت موقعيت خود در رابطه با سياست جديد دولت آمريكا و ادامه‌ی روند تحولات در داخل كشور بود. پس از بازگشت از آمريكا، شاه طی نطقی اعلام كرد كه تصميم گرفته به مردم ايران آزادی بدهد: &lt;blockquote&gt;«...در كشور ما هم كه با اجرای انقلاب شاه و مردم، ملت ايران به تدريج باسواد شده و می‌شوند، بايد روش اداره مملكت تغيير كند و به تدريج مردم عادت كنند كه در امور كشور دخالت بيشتری داشته باشند. اين است كه تصميم گرفته‌ايم به مردم آزادی داده شود...»&lt;/blockquote&gt;پس از سفر شاه به آمريكا و اعلام پايبندی وی به سياست حقوق بشر و روند آزادي‌ها، موج جديدی از سياست‌مداران محافظه‌كار، به جنبش دموكراتيك ضدشاه پيوستند. از جمله بايد از ورود عناصرسابق جبهه‌ی ملی، نهضت آزادی و برخی از ديگر ملی‌گرايان به صفوف جنبش دموكراتيك نام برد. در آذر ماه سال ٥٦، بازرگان به اتفاق چند تن ديگر «جمعیت طرفدران آزادی و حقوق بشر» را تأسيس كردند. اين جمعيت در اولين موضع‌گيری خود، خواستار آزادی زندانيان سياسی شد. اكنون در كنار صف «مرگ بر شاه» صف ملايم ديگری نيز به آرامی شكل می‌گرفت. درست در چنين موقعيتی بود كه بالاخره خمینی هم وارد شد.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">از نظر خمينی نيز كه تيزهوش‌ترين آخوند دوران بود، مناسب‌ترين و كم‌خطرترين زمان، پس از بازگشت شاه از آمريكا و اعلام وفاداريش به سياست حقوق بشر تشخيص داده شد. خمينی به علاوه، يك قدم دورتر را نيز در رابطه با موقعيت خودش می‌توانست ببيند. او ديگر هيچ درنگی را جايز نمی‌ديد. خمينی، در اوايل آذر۵۶ نامه‌ای خطاب به «آقایان علما» مخفیانه به ایران فرستاد و ا‌ز آن‌ها خواست زودتر بجنبند! خميني نوشته بود: «...امروز در ايران فرجه‌ای پيدا شده و اين فرصت را غنيمت  بشماريد… الان نويسنده‌های احزاب اشكال می‌كنند، اعتراض می‌كنند، نامه می‌نويسند و امضا می‌كنند. شما هم بنويسيد و چند نفر از آقايان علما امضا كنند. مطالب را گوشزد كنيد … اشكالات را بنويسيد و به دنيا اعلام كنيد اشكالات را بنويسيد و به خودشان بدهيد، مثل چندين نفر كه ما ديديم اشكال كردند و بسياری حرف‌ها زدند و امضا كردند و كسی هم كارشان نكرد...»&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب ـ سعید خدایی صفت&lt;/ref&gt;</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;nowiki&gt;*************************************************************&lt;/nowiki&gt;</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در آبان ۱۳۵۶، شاه برای دیدار با جیمی کارتر، رئیس‌جمهور آمریکا، به واشنگتن سفر کرد. او در این مقطع حساس، نیازمند جلب حمایت کارتر و تثبیت موقعیت خود در چارچوب سیاست جدید دولت آمریکا، به‌ویژه در حوزه حقوق بشر، بود. پس از بازگشت از آمریکا، شاه در نطقی اعلام کرد که تصمیم گرفته است به مردم ایران آزادی بدهد:&lt;blockquote&gt;«...در كشور ما هم كه با اجرای انقلاب شاه و مردم، ملت ايران به تدريج باسواد شده و می‌شوند، بايد روش اداره مملكت تغيير كند و به تدريج مردم عادت كنند كه در امور كشور دخالت بيشتری داشته باشند. اين است كه تصميم گرفته‌ايم به مردم آزادی داده شود...»&lt;/blockquote&gt;پس از این سخنرانی و اعلام پایبندی شاه به سیاست حقوق بشر و روند اصلاحات، موج جدیدی از سیاستمداران محافظه‌کار به جنبش دموکراتیک ضدشاه پیوستند. در این میان، برخی از عناصر سابق جبهه ملی، نهضت آزادی و دیگر ملی‌گرایان نیز به صفوف معترضان اضافه شدند. در آذر ۱۳۵۶، [[مهدی بازرگان]] به همراه چند تن دیگر، «جمعیت طرفداران آزادی و حقوق بشر» را تأسیس کرد. این جمعیت در نخستین موضع‌گیری رسمی خود، آزادی زندانیان سیاسی را خواستار شد. در کنار شعارهای رادیکال «مرگ بر شاه»، اکنون یک جریان ملایم‌تر نیز آرام‌آرام در حال شکل‌گیری بود.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در آبان ۱۳۵۶، شاه برای دیدار با جیمی کارتر، رئیس‌جمهور آمریکا، به واشنگتن سفر کرد. او در این مقطع حساس، نیازمند جلب حمایت کارتر و تثبیت موقعیت خود در چارچوب سیاست جدید دولت آمریکا، به‌ویژه در حوزه حقوق بشر، بود. پس از بازگشت از آمریکا، شاه در نطقی اعلام کرد که تصمیم گرفته است به مردم ایران آزادی بدهد:&lt;blockquote&gt;«...در كشور ما هم كه با اجرای انقلاب شاه و مردم، ملت ايران به تدريج باسواد شده و می‌شوند، بايد روش اداره مملكت تغيير كند و به تدريج مردم عادت كنند كه در امور كشور دخالت بيشتری داشته باشند. اين است كه تصميم گرفته‌ايم به مردم آزادی داده شود...»&lt;/blockquote&gt;پس از این سخنرانی و اعلام پایبندی شاه به سیاست حقوق بشر و روند اصلاحات، موج جدیدی از سیاستمداران محافظه‌کار به جنبش دموکراتیک ضدشاه پیوستند. در این میان، برخی از عناصر سابق جبهه ملی، نهضت آزادی و دیگر ملی‌گرایان نیز به صفوف معترضان اضافه شدند. در آذر ۱۳۵۶، [[مهدی بازرگان]] به همراه چند تن دیگر، «جمعیت طرفداران آزادی و حقوق بشر» را تأسیس کرد. این جمعیت در نخستین موضع‌گیری رسمی خود، آزادی زندانیان سیاسی را خواستار شد. در کنار شعارهای رادیکال «مرگ بر شاه»، اکنون یک جریان ملایم‌تر نیز آرام‌آرام در حال شکل‌گیری بود.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l125">خط ۱۲۵:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۱۵:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>او در اوایل آذر ۱۳۵۶، نامه‌ای محرمانه خطاب به «آقایان علما» به ایران فرستاد و از آنان خواست هرچه سریع‌تر اقدام کنند. در این نامه آمده بود:&lt;blockquote&gt;«...امروز در ايران فرجه‌ای پيدا شده و اين فرصت را غنيمت  بشماريد… الان نويسنده‌های احزاب اشكال می‌كنند، اعتراض می‌كنند، نامه می‌نويسند و امضا می‌كنند. شما هم بنويسيد و چند نفر از آقايان علما امضا كنند. مطالب را گوشزد كنيد … اشكالات را بنويسيد و به دنيا اعلام كنيد اشكالات را بنويسيد و به خودشان بدهيد، مثل چندين نفر كه ما ديديم اشكال كردند و بسياری حرف‌ها زدند و امضا كردند و كسی هم كارشان نكرد...»&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب ـ سعید خدایی صفت&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>او در اوایل آذر ۱۳۵۶، نامه‌ای محرمانه خطاب به «آقایان علما» به ایران فرستاد و از آنان خواست هرچه سریع‌تر اقدام کنند. در این نامه آمده بود:&lt;blockquote&gt;«...امروز در ايران فرجه‌ای پيدا شده و اين فرصت را غنيمت  بشماريد… الان نويسنده‌های احزاب اشكال می‌كنند، اعتراض می‌كنند، نامه می‌نويسند و امضا می‌كنند. شما هم بنويسيد و چند نفر از آقايان علما امضا كنند. مطالب را گوشزد كنيد … اشكالات را بنويسيد و به دنيا اعلام كنيد اشكالات را بنويسيد و به خودشان بدهيد، مثل چندين نفر كه ما ديديم اشكال كردند و بسياری حرف‌ها زدند و امضا كردند و كسی هم كارشان نكرد...»&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب ـ سعید خدایی صفت&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;nowiki&gt;*****************************************************************&lt;/nowiki&gt;    </del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== تظاهرات ۱۷ شهریور ۱۳۵۷ (جمعه سیاه) ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== تظاهرات ۱۷ شهریور ۱۳۵۷ (جمعه سیاه) ===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بعد از تظاهرات سلسله‌وار و برگزاری یادبودهای چهلم پی در پی، رژیم به اقداماتی برای مهار اوضاع بحرانی کشور دست زد. در واقع می‌خواست با دست زدن به اصلاحاتی ناآرامی‌ها را فرو بنشاند، ازجمله تعدیل سیاست‌های بلندپروازانه‌ی اقتصادی که باعث تورم شده بود و یا قائل شدن به بعضی آزادی‌های اجتماعی و سیاسی درمطبوعات، هم‌چنین از سخت‌گیری بر بازاریان و فروشنده‌های خرده‌پا کم کرد به این امید که اوضاع جامعه‌ی جوشان و انقلابی ایران را آرام کند که البته به صورت مقطعی هم موفق بود، به طوری که در دو ماه نخست تابستان ۱۳۵۷ ناآرامی عمده‌ای روی نداد و حتی چهلم کشتارهای ۲۲-۲۰ اردیبهشت آرام و بدون خونریزی برگزار شد و آموزگار نخست‌وزیر وقت با اطمینان گفت که «بحران پایان یافته است». اما در واقع این تنها آغاز بحران و آرامش تابستان آن سال، آرامش قبل از طوفان بود.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب- یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بعد از تظاهرات سلسله‌وار و برگزاری یادبودهای چهلم پی در پی، رژیم به اقداماتی برای مهار اوضاع بحرانی کشور دست زد. در واقع می‌خواست با دست زدن به اصلاحاتی ناآرامی‌ها را فرو بنشاند، ازجمله تعدیل سیاست‌های بلندپروازانه‌ی اقتصادی که باعث تورم شده بود و یا قائل شدن به بعضی آزادی‌های اجتماعی و سیاسی درمطبوعات، هم‌چنین از سخت‌گیری بر بازاریان و فروشنده‌های خرده‌پا کم کرد به این امید که اوضاع جامعه‌ی جوشان و انقلابی ایران را آرام کند که البته به صورت مقطعی هم موفق بود، به طوری که در دو ماه نخست تابستان ۱۳۵۷ ناآرامی عمده‌ای روی نداد و حتی چهلم کشتارهای ۲۲-۲۰ اردیبهشت آرام و بدون خونریزی برگزار شد و آموزگار نخست‌وزیر وقت با اطمینان گفت که «بحران پایان یافته است». اما در واقع این تنها آغاز بحران و آرامش تابستان آن سال، آرامش قبل از طوفان بود.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب- یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt;</div></td></tr> </table>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D8%B6%D8%AF_%D8%B3%D9%84%D8%B7%D9%86%D8%AA%DB%8C&diff=75519&oldid=prev 2025-02-12T13:18:32Z

<p>تظاهرات ۱۷ شهریور ۱۳۵۷</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۲ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۱۸</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l118">خط ۱۱۸:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۱۸:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;nowiki&gt;*************************************************************&lt;/nowiki&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;nowiki&gt;*************************************************************&lt;/nowiki&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در آبان ۱۳۵۶، شاه برای دیدار با جیمی کارتر، رئیس‌جمهور آمریکا، به واشنگتن سفر کرد. او در این مقطع حساس، نیازمند جلب حمایت کارتر و تثبیت موقعیت خود در چارچوب سیاست جدید دولت آمریکا، به‌ویژه در حوزه حقوق بشر، بود. پس از بازگشت از آمریکا، شاه در نطقی اعلام کرد که تصمیم گرفته است به مردم ایران آزادی بدهد:&lt;blockquote&gt;«...در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کشور ما، که </del>با اجرای انقلاب شاه و مردم، ملت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایران به‌تدریج </del>باسواد شده و می‌شوند، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">باید </del>روش اداره <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مملکت تغییر کند </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به‌تدریج </del>مردم عادت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کنند که </del>در امور <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کشور </del>دخالت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیشتری </del>داشته باشند. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این </del>است <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که تصمیم گرفته‌ایم </del>به مردم آزادی داده شود...»&lt;/blockquote&gt;پس از این سخنرانی و اعلام پایبندی شاه به سیاست حقوق بشر و روند اصلاحات، موج جدیدی از سیاستمداران محافظه‌کار به جنبش دموکراتیک ضدشاه پیوستند. در این میان، برخی از عناصر سابق جبهه ملی، نهضت آزادی و دیگر ملی‌گرایان نیز به صفوف معترضان اضافه شدند. در آذر ۱۳۵۶، مهدی بازرگان به همراه چند تن دیگر، «جمعیت طرفداران آزادی و حقوق بشر»<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''«جمعیت طرفداران آزادی و حقوق بشر»''' </del>را تأسیس کرد. این جمعیت در نخستین موضع‌گیری رسمی خود، آزادی زندانیان سیاسی را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خوا«مرگ بر شاه»،'''،'''نار </del>شعارهای رادیکال <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>«مرگ بر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شاه»'''، </del>اکنون یک جریان ملایم‌تر نیز آرام‌آرام در حال شکل‌گیری بود.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در آبان ۱۳۵۶، شاه برای دیدار با جیمی کارتر، رئیس‌جمهور آمریکا، به واشنگتن سفر کرد. او در این مقطع حساس، نیازمند جلب حمایت کارتر و تثبیت موقعیت خود در چارچوب سیاست جدید دولت آمریکا، به‌ویژه در حوزه حقوق بشر، بود. پس از بازگشت از آمریکا، شاه در نطقی اعلام کرد که تصمیم گرفته است به مردم ایران آزادی بدهد:&lt;blockquote&gt;«...در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كشور ما هم كه </ins>با اجرای انقلاب شاه و مردم، ملت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ايران به تدريج </ins>باسواد شده و می‌شوند، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بايد </ins>روش اداره <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مملكت تغيير كند </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به تدريج </ins>مردم عادت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كنند كه </ins>در امور <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كشور </ins>دخالت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بيشتری </ins>داشته باشند. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين </ins>است <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه تصميم گرفته‌ايم </ins>به مردم آزادی داده شود...»&lt;/blockquote&gt;پس از این سخنرانی و اعلام پایبندی شاه به سیاست حقوق بشر و روند اصلاحات، موج جدیدی از سیاستمداران محافظه‌کار به جنبش دموکراتیک ضدشاه پیوستند. در این میان، برخی از عناصر سابق جبهه ملی، نهضت آزادی و دیگر ملی‌گرایان نیز به صفوف معترضان اضافه شدند. در آذر ۱۳۵۶، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>مهدی بازرگان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>به همراه چند تن دیگر، «جمعیت طرفداران آزادی و حقوق بشر» را تأسیس کرد. این جمعیت در نخستین موضع‌گیری رسمی خود، آزادی زندانیان سیاسی را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خواستار شد. در کنار </ins>شعارهای رادیکال «مرگ بر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شاه»، </ins>اکنون یک جریان ملایم‌تر نیز آرام‌آرام در حال شکل‌گیری بود.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در چنین شرایطی، سرانجام خمینی نیز وارد صحنه شد. او که از نظر هوش و درایت، برجسته‌ترین روحانی دوران خود به شمار می‌رفت، این مقطع را بهترین و کم‌خطرترین زمان برای ورود به معادلات سیاسی تشخیص داد. خمینی همچنین یک گام فراتر را نیز در نظر داشت و دریافته بود که دیگر درنگ جایز نیست.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در چنین شرایطی، سرانجام خمینی نیز وارد صحنه شد. او که از نظر هوش و درایت، برجسته‌ترین روحانی دوران خود به شمار می‌رفت، این مقطع را بهترین و کم‌خطرترین زمان برای ورود به معادلات سیاسی تشخیص داد. خمینی همچنین یک گام فراتر را نیز در نظر داشت و دریافته بود که دیگر درنگ جایز نیست.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>او در اوایل آذر ۱۳۵۶، نامه‌ای محرمانه خطاب به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>«آقایان علما»<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </del>به ایران فرستاد و از آنان خواست هرچه سریع‌تر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ا«..</del>.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امروز </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایران فرجه‌ای پیدا شده و </del>این <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فرصت را غنیمت بشمارید… اکنون نویسندگان احزاب اشکال می‌کنند، اعتراض می‌کنند، </del>نامه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌نویسند و امضا می‌کنند. شما نیز باید بنویسید و چند نفر از آقایان علما امضا کنند. مطالب را گوشزد کنید… اشکالات را بنویسید و به دنیا اعلام کنید. اشکالات را بنویسید و به خودشان بدهید، مانند چندین نفری که ما دیدیم انتقاد کردند، سخنان بسیاری گفتند و امضا کردند و کسی هم کاری با آن‌ها نداشت...»</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>او در اوایل آذر ۱۳۵۶، نامه‌ای محرمانه خطاب به «آقایان علما» به ایران فرستاد و از آنان خواست هرچه سریع‌تر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اقدام کنند</ins>. در این نامه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آمده بود:&lt;blockquote&gt;</ins>«...امروز در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ايران </ins>فرجه‌ای <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پيدا </ins>شده و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين </ins>فرصت را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غنيمت  بشماريد… الان نويسنده‌های </ins>احزاب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اشكال می‌كنند، </ins>اعتراض <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌كنند، </ins>نامه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌نويسند </ins>و امضا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌كنند</ins>. شما <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هم بنويسيد </ins>و چند نفر از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آقايان </ins>علما امضا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كنند</ins>. مطالب را گوشزد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كنيد … اشكالات </ins>را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بنويسيد </ins>و به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دنيا </ins>اعلام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كنيد اشكالات </ins>را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بنويسيد </ins>و به خودشان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بدهيد، مثل چندين نفر كه </ins>ما <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ديديم اشكال كردند و بسياری حرف‌ها زدند </ins>و امضا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كردند </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كسی </ins>هم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كارشان نكرد</ins>...»<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب ـ سعید خدایی صفت&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>«...امروز در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایران </del>فرجه‌ای <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پیدا </del>شده و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این </del>فرصت را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غنیمت بشمارید… اکنون نویسندگان </del>احزاب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اشکال می‌کنند، </del>اعتراض <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌کنند، </del>نامه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌نویسند </del>و امضا <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌کنند</del>. شما <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیز باید بنویسید </del>و چند نفر از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آقایان </del>علما امضا <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کنند</del>. مطالب را گوشزد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کنید… اشکالات </del>را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بنویسید </del>و به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دنیا </del>اعلام <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کنید. اشکالات </del>را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بنویسید </del>و به خودشان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بدهید، مانند چندین نفری که </del>ما <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دیدیم انتقاد کردند، سخنان بسیاری گفتند </del>و امضا <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کردند </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کسی </del>هم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کاری با آن‌ها نداشت</del>...»<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;nowiki&gt;*****************************************************************&lt;/nowiki&gt;     </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;nowiki&gt;*****************************************************************&lt;/nowiki&gt;     </div></td></tr> </table>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D8%B6%D8%AF_%D8%B3%D9%84%D8%B7%D9%86%D8%AA%DB%8C&diff=75518&oldid=prev 2025-02-12T13:05:44Z

<p></p> <a href="https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D8%B6%D8%AF_%D8%B3%D9%84%D8%B7%D9%86%D8%AA%DB%8C&amp;diff=75518&amp;oldid=75514">نمایش تغییرات</a>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D8%B6%D8%AF_%D8%B3%D9%84%D8%B7%D9%86%D8%AA%DB%8C&diff=75514&oldid=prev 2025-02-12T07:28:34Z

<p>تا وقایع سال ۱۳۵۷</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۲ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۲۸</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l64">خط ۶۴:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۶۴:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== پیدایی سازمان‌های انقلابی پس از قیام ۱۵خرداد ۴۲ ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== پیدایی سازمان‌های انقلابی پس از قیام ۱۵خرداد ۴۲ ===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بعد </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سال ۱۳۴۲ و مشخصا </del>سرکوب خونین قیام ۱۵ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خرداد، دیگر </del>شیوه‌های اصلاح‌طلبانه برای تغییر در ساختار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نظام </del>دیکتاتوری سلطنتی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جواب‌گو نبود </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به تبع آن </del>احزابی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هم </del>که با این <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خط مشی </del>تأسیس شده <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بودند </del>کارایی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نداشتند</del>. شاه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عملا </del>حکومت خودکامه‌ی خود را تثبیت کرده <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بود </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اجازه‌ی فعالیت </del>به هیچ جریان سیاسی مخالفی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">را </del>نمی‌داد.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پس </ins>از سرکوب خونین قیام ۱۵ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خرداد ۱۳۴۲، </ins>شیوه‌های اصلاح‌طلبانه برای تغییر در ساختار دیکتاتوری سلطنتی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ناکارآمد شد </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به‌تبع آن، </ins>احزابی که با این <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رویکرد </ins>تأسیس شده <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بودند، </ins>کارایی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خود را از دست دادند</ins>. شاه حکومت خودکامه‌ی خود را تثبیت کرده و به هیچ جریان سیاسی مخالفی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اجازه‌ی فعالیت </ins>نمی‌داد.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در این <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شرایط بود که تعدادی </del>از جوانان که <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به دنبال </del>راهی برای اصلاح <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امور </del>جامعه بودند، پس از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مطالعاتی در </del>تاریخ ایران و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تاریخ انقلابات جهان </del>به تشکیل <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سازمان‌هایی </del>انقلابی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مبادرت کردند که اصلی‌ترین آن‌ها </del>[[سازمان مجاهدین خلق ایران]] و [[چریک‌های فدایی خلق ایران]] بودند<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. این گروه‌ها </del>راه مبارزه با دیکتاتوری <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شاه </del>را مبارزه‌ی مسلحانه و قهرآمیز <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دانسته و به مبارزه‌ی حرفه‌ای روی آوردند. بنیان‌گذاران سازمان مجاهدین ایران [[محمد حنیف‌نژاد]]، [[سعید محسن]] و [[علی اصغر بدیع زادگان|علی‌اصغر بدیع‌زادگان]] بودند که قبل از تشکیل سازمان مجاهدین در [[نهضت آزادی]] فعالیت داشتند. حنیف‌نژاد و یارانش در ۱۵ شهریور ۱۳۴۴ سازمان مجاهدین را تشکیل دادند. این سازمان طی مدت ۶ سال فعالیت مخفی که تا آن‌موقع در ایران بی‌سابقه بود به جذب نیرو و مطالعه و تربیت کادرها و تدوین ایدئولوژی و استراتژی و آماده‌سازی خود برای آغاز [[مبارزه مسلحانه|مبازره‌ مسلحانه]] پرداخت. در شهریور ۱۳۵۰ ضربه‌ی گسترده‌ی ساواک به سازمان مجاهدین باعث دستگیری تمامی کادر مرکزی و عمده اعضای سازمان شد و در سال‌های بعد بنیان‌گذاران سازمان و اکثر مرکزیت سازمان مجاهدین اعدام شدند. در نهایت اعضای باقی مانده‌ی سازمان ازجمله رهبر آنان [[مسعود رجوی]] در نیمه دوم سال ۱۳۵۷ و با بالا گرفتن تظاهرات مردمی و نزدیکی سرنگونی حکومت شاه از زندان آزاد شدند</del>.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در این <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شرایط، گروهی </ins>از جوانان که <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در پی </ins>راهی برای اصلاح جامعه بودند، پس از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مطالعه‌ی </ins>تاریخ ایران و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انقلاب‌های جهان، </ins>به تشکیل <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سازمان‌های </ins>انقلابی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">روی آوردند. مهم‌ترین این گروه‌ها «</ins>[[سازمان مجاهدین خلق ایران]]<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">» </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«</ins>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران|</ins>چریک‌های فدایی خلق ایران]]<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">» </ins>بودند <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>راه مبارزه با دیکتاتوری را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در </ins>مبارزه‌ی مسلحانه و قهرآمیز <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دیدند</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گروه دیگر </del>سازمان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چریک‌های فدایی خلق ایران نام داشت که از ترکیب دو گروه یکی به رهبری </del>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیژن جزنی</del>]] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">و </del>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حسن ضیاظریفی</del>]] و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دیگری به رهبری </del>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مسعود احمدزاده</del>]] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">و </del>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امیرپرویز پویان</del>]] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تشکیل شد</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چریک‌های فدایی خلق با حمله به پاسگاه ‌ژاندارمری سیاهکل </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بهمن ۱۳۴۹ </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شمال </del>ایران <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اعلام موجودیت کردند</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این عملیات </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">واقع سرآغاز جنگ چریکی </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تاریخ انقلاب ضدسلطنتی است</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بنیان‌گذاران </ins>سازمان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مجاهدین خلق، </ins>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محمد حنیف‌نژاد</ins>]]<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">، </ins>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سعید محسن</ins>]] و [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">علی اصغر بدیع زادگان|علی‌ اصغر بدیع‌زادگان</ins>]] <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بودند که پیش از تأسیس این سازمان، در «</ins>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نهضت آزادی</ins>]]<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">» فعالیت داشتند</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آنان </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۵ شهریور ۱۳۴۴ سازمان را تأسیس کردند و طی شش سال فعالیت مخفی، که </ins>در ایران <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بی‌سابقه بود، به جذب نیرو، مطالعه، تربیت کادرها، تدوین ایدئولوژی و آماده‌سازی برای [[مبارزه مسلحانه|مبارزه‌ی مسلحانه]] پرداختند</ins>. در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شهریور ۱۳۵۰، ضربه‌ی گسترده‌ی ساواک موجب دستگیری کادر مرکزی و اغلب اعضای سازمان شد و </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سال‌های بعد، بنیان‌گذاران و بسیاری از رهبران آن اعدام شدند. سرانجام، [[مسعود رجوی]] و برخی دیگر از اعضای باقی‌مانده، در نیمه‌ی دوم سال ۱۳۵۷ و با اوج‌گیری تظاهرات مردمی، از زندان آزاد شدند</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ورود سازمان‌های چریکی </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صحنه‌ی مبارزات مردم ایران روح تازه‌ای در جامعه‌‌ی خموده </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دیکتاتوری‌ زده‌ی ایران دمید. قشر جوان </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خصوص در دانشگاه‌ها به سمت گروه‌های انقلابی متمایل شدند </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دانشگاه اصلی‌ترین محل جذب نیرو برای این سازمان‌های انقلابی بود</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">از طرفی بسیاری از بازاریان مخالف شاه تامین‌کننده‌ی مالی این سازمان‌ها </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خصوص سازمان مجاهدین خلق </del>ایران <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بودند</del>.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در کنار این گروه، «چریک‌های فدایی خلق ایران» نیز با ترکیب دو گروه، یکی </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رهبری [[بیژن جزنی]] و [[حسن ضیاظریفی]] </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دیگری </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رهبری [[مسعود احمدزاده]] </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[امیرپرویز پویان]]، شکل گرفت</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آنان با حمله </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پاسگاه ژاندارمری [[قیام سیاهکل|سیاهکل]] در بهمن ۱۳۴۹ اعلام موجودیت کردند؛ عملیاتی که سرآغاز جنگ چریکی در انقلاب ضدسلطنتی </ins>ایران <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شد</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در زندان جبهه‌ای در مبارزه با شاه شکل گرفت و در واقع با </del>ورود <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مجاهدین و فداییان </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زندان آن‌جا نیز </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سنگر مبارزه با دیکتاتوری تبدیل شد، در حالی که قبلا زندان برای اعضای احزاب سنتی پایان مبارزه </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محلی </del>برای <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گذراندن دوران محکومیت بود</del>.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ورود <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سازمان‌های چریکی، روح تازه‌ای </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جامعه‌ی سرکوب‌شده‌ی ایران دمید. به‌ویژه در دانشگاه‌ها، قشر جوان </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این گروه‌های انقلابی گرایش یافت </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دانشگاه‌ها به مراکز اصلی جذب نیرو </ins>برای <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آن‌ها تبدیل شدند. از سوی دیگر، بسیاری از بازاریان مخالف شاه، به‌ویژه حامیان مجاهدین خلق، تأمین مالی این گروه‌ها را بر عهده گرفتند</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ورود سازمان‌های <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انقلابی به صحنه‌‌ی مبارزه‌ی اجتماعی مردم ایران سرفصلی است که </del>حامیان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غربی شاه به خصوص </del>آمریکا <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">را </del>وادار به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تجدید نظر </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مورد سیاست‌های خود </del>در ایران <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرد، چرا </del>که خطر یک انقلاب رادیکال <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> اجتماعی </del>را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قریب‌الوقوع دیدند</del>. در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">واقع سازمان‌های انقلابی و </del>فداکاری‌های <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آن‌ها بود که </del>زمینه‌ساز <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اتفاقات </del>سرنوشت‌ساز بعدی شد و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حامیان خارجی شاه </del>را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بر آن داشت که </del>برای <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جلوگیری از یک انقلاب قهرآمیز و از دست رفتن ایران </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عنوان اصلی‌ترین پایگاه خود در منطقه، به فکر چاره بیفتند که این خود پیش‌درآمد شکستن [[طلسم اختناق]] </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">طلسم شکست‌ناپذیری دیکتاتوری بود که با به میدان آمدن توده‌ی مردم در سال‌های پایانی حکومت پهلوی باعث </del>سرنگونی نظام شاهنشاهی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شد</del>.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در زندان‌ها نیز، با </ins>ورود <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مجاهدین و فداییان، جبهه‌ی تازه‌ای علیه دیکتاتوری شکل گرفت و زندان، که پیش‌تر صرفاً محلی برای گذراندن محکومیت اعضای احزاب سنتی بود، به سنگر مبارزه تبدیل شد.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حضور این </ins>سازمان‌های <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انقلابی، </ins>حامیان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خارجی شاه، به‌ویژه </ins>آمریکا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">را، </ins>وادار به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بازنگری </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سیاست‌هایشان </ins>در ایران <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرد. آنان </ins>که خطر یک انقلاب رادیکال را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">احساس می‌کردند، برای جلوگیری از وقوع یک تحول قهرآمیز، به فکر چاره افتادند</ins>. در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">واقع، </ins>فداکاری‌های <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این گروه‌ها </ins>زمینه‌ساز <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تحولات </ins>سرنوشت‌ساز بعدی شد و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">راه </ins>را برای <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ورود گسترده‌ی مردم </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میدان مبارزه </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سرانجام، </ins>سرنگونی نظام شاهنشاهی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هموار کرد</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== وقایع سال ۱۳۵۷ و سرنگونی نظام شاهنشاهی ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== وقایع سال ۱۳۵۷ و سرنگونی نظام شاهنشاهی ===</div></td></tr> </table>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D8%B6%D8%AF_%D8%B3%D9%84%D8%B7%D9%86%D8%AA%DB%8C&diff=75513&oldid=prev 2025-02-12T07:16:46Z

<p>قیام ۱۵ خرداد</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۲ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۱۶</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l59">خط ۵۹:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۵۹:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در نیمه‌شب ۱۵ خرداد ۱۳۴۲، با فراخوان جبهه‌ی ملی، اصناف و بازاریان، مردم به خیابان‌ها ریختند. [[قیام ۱۵ خرداد]] ۴۲ به مدت سه روز ادامه یافت و نه‌تنها تهران و قم، بلکه شهرهایی چون اصفهان، شیراز، مشهد و تبریز را نیز در بر گرفت. در نهایت، شاه برای سرکوب این قیام، نیروی نظامی را وارد میدان کرد و اعتراضات را به‌شدت سرکوب نمود؛ سرکوبی که صدها و شاید هزاران کشته و مجروح برجای گذاشت.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در نیمه‌شب ۱۵ خرداد ۱۳۴۲، با فراخوان جبهه‌ی ملی، اصناف و بازاریان، مردم به خیابان‌ها ریختند. [[قیام ۱۵ خرداد]] ۴۲ به مدت سه روز ادامه یافت و نه‌تنها تهران و قم، بلکه شهرهایی چون اصفهان، شیراز، مشهد و تبریز را نیز در بر گرفت. در نهایت، شاه برای سرکوب این قیام، نیروی نظامی را وارد میدان کرد و اعتراضات را به‌شدت سرکوب نمود؛ سرکوبی که صدها و شاید هزاران کشته و مجروح برجای گذاشت.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در جریان این اعتراضات، روح‌الله خمینی که در آن زمان ۶۴ سال داشت و پیش‌تر سابقه‌ی مبارزاتی نداشت، در صحنه ظاهر شد و با سخنرانی‌هایی به انتقاد از انقلاب سفید پرداخت. این در حالی بود که او در کنار [[آیت‌الله کاشانی]]، از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ حمایت کرده بود. به گفته‌ی آبراهامیان در کتاب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>ایران بین دو <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انقلاب''، </del>خمینی در آن مقطع خواهان سرنگونی سلطنت نبود و صرفاً شاه را برای حفظ قدرت نصیحت می‌کرد.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در جریان این اعتراضات، روح‌الله خمینی که در آن زمان ۶۴ سال داشت و پیش‌تر سابقه‌ی مبارزاتی نداشت، در صحنه ظاهر شد و با سخنرانی‌هایی به انتقاد از انقلاب سفید پرداخت. این در حالی بود که او در کنار [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سید ابوالقاسم کاشانی|</ins>آیت‌الله کاشانی]]، از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ حمایت کرده بود. به گفته‌ی آبراهامیان در کتاب ایران بین دو <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انقلاب، </ins>خمینی در آن مقطع خواهان سرنگونی سلطنت نبود و صرفاً شاه را برای حفظ قدرت نصیحت می‌کرد.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پس از سرکوب قیام ۱۵ خرداد، رهبران جبهه‌ی ملی دستگیر شدند، نهضت آزادی منحل گردید و خمینی به ترکیه تبعید شد. او پس از مدتی از ترکیه به عراق رفت. این واقعه، نقطه‌ی عطفی در تاریخ مبارزات ایران شد؛ چراکه هرگونه امید به اصلاحات در چارچوب نظام سلطنتی از بین رفت. از این‌رو، استراتژی احزاب سنتی مخالف شاه که به‌دنبال اصلاح نظام بودند، ناکارآمد جلوه کرد و به‌تدریج کنار گذاشته شد. این تغییر مسیر، بعدها به «گورستان رفرمیسم» معروف شد.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پس از سرکوب قیام ۱۵ خرداد، رهبران جبهه‌ی ملی دستگیر شدند، نهضت آزادی منحل گردید و خمینی به ترکیه تبعید شد. او پس از مدتی از ترکیه به عراق رفت. این واقعه، نقطه‌ی عطفی در تاریخ مبارزات ایران شد؛ چراکه هرگونه امید به اصلاحات در چارچوب نظام سلطنتی از بین رفت. از این‌رو، استراتژی احزاب سنتی مخالف شاه که به‌دنبال اصلاح نظام بودند، ناکارآمد جلوه کرد و به‌تدریج کنار گذاشته شد. این تغییر مسیر، بعدها به «گورستان رفرمیسم» معروف شد.</div></td></tr> </table>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D8%B6%D8%AF_%D8%B3%D9%84%D8%B7%D9%86%D8%AA%DB%8C&diff=75309&oldid=prev 2025-02-03T21:00:07Z

<p><span class="autocomment">پیدایی سازمان‌های انقلابی پس از قیام ۱۵خرداد ۴۲</span></p> <a href="https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D8%B6%D8%AF_%D8%B3%D9%84%D8%B7%D9%86%D8%AA%DB%8C&amp;diff=75309&amp;oldid=75307">نمایش تغییرات</a>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D8%B6%D8%AF_%D8%B3%D9%84%D8%B7%D9%86%D8%AA%DB%8C&diff=75307&oldid=prev 2025-02-03T19:37:46Z

<p></p> <a href="https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D8%B6%D8%AF_%D8%B3%D9%84%D8%B7%D9%86%D8%AA%DB%8C&amp;diff=75307&amp;oldid=75239">نمایش تغییرات</a>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D8%B6%D8%AF_%D8%B3%D9%84%D8%B7%D9%86%D8%AA%DB%8C&diff=75239&oldid=prev 2025-01-31T16:08:29Z

<p><span class="autocomment">انقلاب سفید شاه</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۳۱ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۰۸</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l55">خط ۵۵:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۵۵:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== قیام ۱۵ خرداد گورستان رفرمیسم ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== قیام ۱۵ خرداد گورستان رفرمیسم ===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:تشییع پیکر یکی از کشته شدگان در قیام ۱۵ خرداد.JPG|بندانگشتی|تشییع پیکر یکی از کشته‌شدگان قیام ۱۵ خرداد۴۲]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:تشییع پیکر یکی از کشته شدگان در قیام ۱۵ خرداد.JPG|بندانگشتی|تشییع پیکر یکی از کشته‌شدگان قیام ۱۵ خرداد۴۲]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مخالفان اصلی </del>برنامه‌های شاه دو <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گروه اصلی </del>قدرتمند <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بودند، یکی </del>جبهه‌ی ملی و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دیگری طبقه‌ی مذهبی و متحدانشان </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بازار</del>. جبهه‌ی ملی طی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اعلامیه‌ای </del>انقلاب سفید را «بازگشت به استبداد» <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دانست. </del>روحانیون نیز <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مخالف </del>افزایش قدرت شاه، اصلاحات <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اراضی </del>و اعطای حقوق مدنی به زنان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بودند. در نیمه‌ی ۱۵ خرداد با فراخوان جبهه‌ی ملی و تشکل‌های اصناف و بازاریان مردم به خیابان‌ها ریختند. قیام خرداد ۴۲ سه روز به طول انجامید و نه تنها تهران و قم بلکه اصفهان، شیراز، مشهد و تبریز را نیز در بر گرفت. در نهایت شاه این قیام را در ۱۵ خرداد با وارد کردن نیروی نظامی به طرز خونینی سرکوب کرد که صدها و شاید هزاران کشته و مجروح بر جای گذاشت</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>برنامه‌های شاه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">با مخالفت </ins>دو <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جریان </ins>قدرتمند <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">روبه‌رو شد: </ins>جبهه‌ی ملی و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">روحانیون که با حمایت بازار، نیرویی تأثیرگذار </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صحنه‌ی سیاسی کشور بودند</ins>. جبهه‌ی ملی طی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیانیه‌ای، </ins>انقلاب سفید را «بازگشت به استبداد» <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نامید، درحالی‌که </ins>روحانیون نیز <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">با </ins>افزایش قدرت شاه، اصلاحات <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ارضی </ins>و اعطای حقوق مدنی به زنان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مخالفت کردند</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">طی وقایع مربوط به این اعتراضات بود که خمینی که </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آن زمان شصت </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چهار ساله بود </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هیچ سابقه‌ی مبارزاتی نداشت </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برعکس در کنار کاشانی از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ حمایت کرده بود، ظاهر شد </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سخنرانی‌هایی </del>را در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اعتراض به انقلاب سفید ایراد کرد</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به قول آبراهامیان </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کتاب «ایران بین دو انقلاب» خمینی در آن سال‌ها به هیچ وجه به دنبال از بین رفتن سلطنت نبود </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در واقع شاه </del>را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برای امکان باقی ماندن در قدرت نصیحت می‌کرد</del>.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیمه‌شب ۱۵ خرداد ۱۳۴۲، با فراخوان جبهه‌ی ملی، اصناف </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بازاریان، مردم به خیابان‌ها ریختند. قیام خرداد ۴۲ به مدت سه روز ادامه یافت </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نه‌تنها تهران </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قم، بلکه شهرهایی چون اصفهان، شیراز، مشهد </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تبریز </ins>را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیز </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بر گرفت</ins>. در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نهایت، شاه برای سرکوب این قیام، نیروی نظامی را وارد میدان کرد </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اعتراضات </ins>را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به‌شدت سرکوب نمود؛ سرکوبی که صدها و شاید هزاران کشته و مجروح برجای گذاشت</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پس </del>از این <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">واقعه </del>که قیام <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۵خرداد نام گرفت، </del>رهبران جبهه‌ی ملی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دستگیر، </del>نهضت آزادی منحل و خمینی به ترکیه تبعید شد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </del>پس از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چندی </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آن‌جا </del>به عراق رفت. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در واقع بعد از </del>این <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">واقعه،‌ سرفصلی </del>در تاریخ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مبازرات مردم </del>ایران <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رقم خورد و </del>هرگونه امید به اصلاحات در نظام سلطنتی از بین رفت. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به همین خاطر شیوه‌های </del>احزاب سنتی مخالف شاه که <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در صدد </del>اصلاح <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این </del>نظام <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بودند نیز به گور سپرده </del>شد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">و در واقع </del>این <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سرفصل </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گورستان رفرمیسم </del>معروف شد.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در جریان این اعتراضات، روح‌الله خمینی که در آن زمان ۶۴ سال داشت و پیش‌تر سابقه‌ی مبارزاتی نداشت، در صحنه ظاهر شد و با سخنرانی‌هایی به انتقاد </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انقلاب سفید پرداخت. </ins>این <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در حالی بود </ins>که <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">او در کنار آیت‌الله کاشانی، از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ حمایت کرده بود. به گفته‌ی آبراهامیان در کتاب ''ایران بین دو انقلاب''، خمینی در آن مقطع خواهان سرنگونی سلطنت نبود و صرفاً شاه را برای حفظ قدرت نصیحت می‌کرد.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پس از سرکوب </ins>قیام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۵ خرداد، </ins>رهبران جبهه‌ی ملی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دستگیر شدند، </ins>نهضت آزادی منحل <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گردید </ins>و خمینی به ترکیه تبعید شد<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. او </ins>پس از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مدتی </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترکیه </ins>به عراق رفت. این <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">واقعه، نقطه‌ی عطفی </ins>در تاریخ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مبارزات </ins>ایران <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شد؛ چراکه </ins>هرگونه امید به اصلاحات در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چارچوب </ins>نظام سلطنتی از بین رفت. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">از این‌رو، استراتژی </ins>احزاب سنتی مخالف شاه که <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به‌دنبال </ins>اصلاح نظام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بودند، ناکارآمد جلوه کرد و به‌تدریج کنار گذاشته </ins>شد<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>این <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تغییر مسیر، بعدها </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«گورستان رفرمیسم» </ins>معروف شد.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== پیدایش سازمان‌های انقلابی بعد از سرکوب قیام ۱۵خرداد ۴۲ ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== پیدایش سازمان‌های انقلابی بعد از سرکوب قیام ۱۵خرداد ۴۲ ===</div></td></tr> <!-- diff cache key fairanpediadb-fa_:diff:1.41:old-75238:rev-75239:php=table --> </table>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D8%B6%D8%AF_%D8%B3%D9%84%D8%B7%D9%86%D8%AA%DB%8C&diff=75238&oldid=prev 2025-01-31T16:00:02Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۳۱ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۰۰</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l41">خط ۴۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۴۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== انقلاب سفید شاه ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== انقلاب سفید شاه ===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:دادن اسنادزمینهای کشاورزی بعد از انقلاب سفید.JPG|بندانگشتی|واگذاری اسناد زمینهای کشاورزی توسط شاه به کشاوزران در جریان انقلاب سفید]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:دادن اسنادزمینهای کشاورزی بعد از انقلاب سفید.JPG|بندانگشتی|واگذاری اسناد زمینهای کشاورزی توسط شاه به کشاوزران در جریان انقلاب سفید]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[انقلاب سفید]] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گذار از یک وضعیت نیمه‌فئودالی به بورژوازی کمپرادور( وابسته) بود. از سویی </del>می‌توان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این انقلاب را </del>نقطه‌ی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عطف چرخش </del>شاه از استعمار انگلیس به سمت آمریکا دانست. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انقلاب سفید و چرخش </del>از یک <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بافت روستایی </del>به سمت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بافت شهری و بورژوایی، </del>ایران را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">از سویی </del>برای سرمایه‌گذاران آمریکایی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مساعد می‌کرد و </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سوی دیگر زمینه‌ی </del>یک انقلاب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سرخ </del>را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که آمریکا از آن بیم داشت از میان می‌برد. </del>انقلاب‌های سوسیالیستی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در </del>آن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زمان، همواره </del>با شعار تقسیم اراضی و استراتژی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مبارزه از روستا در کشورهای مختلف توانسته بودند پیروزی‌هایی کسب نمایند</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[انقلاب سفید]] <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">را </ins>می‌توان نقطه‌ی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عطفی در تغییر مسیر </ins>شاه از استعمار انگلیس به سمت آمریکا دانست. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این تحول، نه‌تنها گذار </ins>از یک <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ساختار نیمه‌فئودالی </ins>به سمت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بورژوازی کمپرادور (وابسته) بود، بلکه </ins>ایران را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به محیطی مناسب </ins>برای سرمایه‌گذاران آمریکایی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تبدیل کرد. هم‌زمان، این سیاست </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بین بردن زمینه‌های </ins>یک انقلاب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سوسیالیستی </ins>را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیز هدف قرار داده بود، چراکه </ins>انقلاب‌های سوسیالیستی آن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دوران، عمدتاً </ins>با شعار تقسیم اراضی و استراتژی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مبارزه‌ی روستایی به پیروزی می‌رسیدند</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شاه در دهه‌ی نخست بعد </del>از کودتای <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۳۳۲ </del>قدرت خود را تثبیت کرد و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رهبران کودتا </del>را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به </del>مناصب کلیدی گمارد. با کمک <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سیا،‌ اف.بی.آی </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">موساد،‌ </del>[[ساواک]] را تشکیل داد<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. احزابی مانند </del>[[حزب توده ایران|حزب توده]] و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جریان‌هایی مثل </del>[[جبهه ملی ایران|جبهه‌ی ملی]] را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تار و مار </del>کرد. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مثلا </del>حزب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایران </del>ستون اصلی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تشکیل دهنده‌ی جبهه </del>ملی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">را </del>در سال ۱۳۳۶ منحل <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرد</del>. با تشکیل کنسرسیوم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نفت </del>متشکل از غول‌های بزرگ نفتی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دنیا عملا جنبش </del>ملی شدن نفت را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ساقط کرد</del>. ساواک با گسترش شبکه‌های <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خود توانست افرادی را که </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دانشگاه‌ها و </del>ادارات و کارخانه‌های <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عظیم </del>دولتی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وارد می‌شدند، به طور کامل بازرسی </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تفتیش می‌کرد، </del>با <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">طبقه‌‌‌ی </del>روشنفکر و کارگر برخوردی قاطع داشت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">و عملا دیکتاتوری همه جانبه‌ای را بر جامعه حاکم کرده بود</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">از طرفی </del>نفوذ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خانواده‌های اشرافی زمین‌دار روز به روز بیش‌تر می‌شد به طوری که نسبت نمایندگان </del>مجلس <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زمین‌دار </del>از ۴۹ درصد در دوره‌ی هفدهم ۱۳۳۲<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">-۱۳۳۱ </del>به ۵۱ درصد در دوره‌ی نوزدهم ۱۳۳۹<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">-۱۳۳۵ </del>رسید.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پس </ins>از کودتای <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۲۸ مرداد ۱۳۳۲، شاه </ins>قدرت خود را تثبیت کرد و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کودتاچیان </ins>را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در </ins>مناصب کلیدی گمارد. با کمک <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سازمان‌های اطلاعاتی سیا، اف‌بی‌آی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">موساد، </ins>[[ساواک]] را تشکیل داد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">و مخالفان، از جمله </ins>[[حزب توده ایران|حزب توده]] و [[جبهه ملی ایران|جبهه‌ی ملی]] را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سرکوب </ins>کرد. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برای مثال، </ins>حزب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایران، که </ins>ستون اصلی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جبهه‌ی </ins>ملی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محسوب می‌شد، </ins>در سال ۱۳۳۶ منحل <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شد</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شاه همچنین </ins>با تشکیل کنسرسیوم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نفتی </ins>متشکل از غول‌های بزرگ نفتی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جهان، عملاً دستاوردهای </ins>ملی شدن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صنعت </ins>نفت را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">از بین برد</ins>. ساواک با گسترش شبکه‌های <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خود، ورود افراد </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دانشگاه‌ها، </ins>ادارات و کارخانه‌های <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بزرگ </ins>دولتی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">را تحت نظارت شدید قرار داد </ins>و با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">طبقات </ins>روشنفکر و کارگر برخوردی قاطع داشت. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در همین حال، </ins>نفوذ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زمین‌داران در ساختار سیاسی افزایش یافت، به‌طوری‌که سهم آن‌ها در </ins>مجلس از ۴۹ درصد در دوره‌ی هفدهم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(۱۳۳۱-</ins>۱۳۳۲<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">) </ins>به ۵۱ درصد در دوره‌ی نوزدهم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(۱۳۳۵-</ins>۱۳۳۹<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">) </ins>رسید.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شاه </del>برای اجرای برنامه‌های <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بلند پروازانه‌ی </del>خود و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تامین </del>هزینه‌های نظامی، ایران را زیر بار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کمرشکن </del>وام‌های <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هنگفت </del>خارجی برد که <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">باعث ایجاد </del>بحران اقتصادی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شد</del>. این بحران در سال <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۳۳۹به </del>اوج خود رسید<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. به علت وام‌های سنگین اندوخته‌های خارجی </del>کشور <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خالی </del>شد و ایران <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محتاج </del>دریافت وام از صندوق بین‌المللی پول و آمریکا <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شد</del>. دولت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آمریکا به ریاست جمهوری </del>کندی که سیاستش <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برای </del>مهار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انقلابات احتماعی وارد کردن </del>اصلاحات لیبرالی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در حکومت‌های دیکتاتوری بود </del>شرط کمک <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خود </del>را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وارد کردن لیبرال‌ها </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ساختار </del>حکومت ایران قرار داد. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مجموع </del>این <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عوامل </del>رژیم را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بی‌ثبات </del>کرد<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </del>اعتصابات و اعتراضات گسترده‌ای <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شروع شد </del>که <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بعضا </del>به درگیری‌های <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خونینی </del>انجامید.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب ـ یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>برای اجرای برنامه‌های <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بلندپروازانه‌ی </ins>خود و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تأمین </ins>هزینه‌های نظامی، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شاه </ins>ایران را زیر بار وام‌های <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سنگین </ins>خارجی برد که <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در نهایت، کشور را دچار </ins>بحران اقتصادی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرد</ins>. این بحران در سال <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۳۳۹ به </ins>اوج خود رسید <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">و به‌دلیل بدهی‌های سنگین، ذخایر ارزی </ins>کشور <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تخلیه </ins>شد و ایران <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ناگزیر به </ins>دریافت وام از صندوق بین‌المللی پول و آمریکا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گردید</ins>. دولت کندی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در آمریکا، </ins>که سیاستش <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بر </ins>مهار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انقلاب‌های اجتماعی از طریق </ins>اصلاحات لیبرالی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">استوار بود، </ins>شرط کمک <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مالی </ins>را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مشارکت نیروهای لیبرال </ins>در حکومت ایران قرار داد. این <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تحولات، </ins>رژیم را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دچار بی‌ثباتی </ins>کرد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">و </ins>اعتصابات و اعتراضات گسترده‌ای <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در کشور شکل گرفت </ins>که <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در برخی موارد </ins>به درگیری‌های <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خونین </ins>انجامید.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب ـ یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شاه </del>تحت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این شرایط و </del>فشار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">از طرف آمریکا،‌ </del>علی امینی را به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نخست وزیری برگزید</del>. امینی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اصلاحات مد </del>نظر آمریکا <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">را که </del>اصلاحات <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ارضی در راس آن بود </del>در دستور کار خود قرار داد. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در این بین </del>شاه که <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیم آن داشت </del>اصلاحات <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سیاسی و اقتصادی </del>موقعیت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">او را تحت تاثیر قرار دهد، </del>آمریکایی‌ها را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قانع کرد </del>که اصلاحات را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خود به دست بگیرد و دولت </del>امینی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بعد ا‌ز چهارده ماه </del>برکنار شد و علم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جای </del>او <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">را گرفت و نهایتا برنامه‌ی اصلاحات ارضی به اجرا درآمد</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابتدا در ۱۹ دی ۱۳۴۱ کنگره‌ی ملی کشاورزان تشکیل شد و شاه برنامه‌ی </del>اصلاحات ارضی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خود را </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آن‌جا اعلام کرد. در ۶ بهمن ۱۳۴۱ شاه برای مشروعیت بخشیدن به </del>برنامه‌ی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خود آن را با نام انقلاب سفید با ۶ اصل به رفراندوم گذاشت. در واقع </del>شاه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رهبری دوران گذار از حکومتی نیمه‌فئودالی به حکومت بورژوازی کمپرادور را خود به دست گرفت و با این کار با یک پایه کردن حکومت خود، هر چه بیش‌تر پایه‌های دیکتاتوری سلطنتی را محکم‌تر کرد</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در چنین شرایطی و </ins>تحت فشار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آمریکا، شاه </ins>علی امینی را به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نخست‌وزیری منصوب کرد</ins>. امینی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اصلاحاتی را که مورد </ins>نظر آمریکا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بود، به‌ویژه </ins>اصلاحات <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ارضی، </ins>در دستور کار خود قرار داد. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اما </ins>شاه که <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نگران تأثیر این </ins>اصلاحات <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بر </ins>موقعیت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خود بود، توانست </ins>آمریکایی‌ها را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">متقاعد کند </ins>که <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خود شخصاً هدایت </ins>اصلاحات را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برعهده گیرد. پس از چهارده ماه، </ins>امینی برکنار شد و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسدالله </ins>علم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جایگزین </ins>او <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شد</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بدین ترتیب، </ins>اصلاحات ارضی در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چارچوب </ins>برنامه‌ی شاه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اجرا شد</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیهودگی </del>این <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تلاش‌ها </del>در خرداد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سال ۴۲ آشکار شد، وقتی که توده‌ی </del>مردم به خیابان‌ها <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ریختند و دست به اعتراض زدند</del>.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در ۱۹ دی ۱۳۴۱، شاه برنامه‌ی اصلاحات ارضی را در کنگره‌ی ملی کشاورزان اعلام کرد و در ۶ بهمن ۱۳۴۱، آن را با نام "انقلاب سفید" و در قالب شش اصل به رفراندوم گذاشت. با اجرای این برنامه، شاه نه‌تنها رهبری گذار از نظام نیمه‌فئودالی به بورژوازی وابسته را برعهده گرفت، بلکه پایه‌های دیکتاتوری سلطنتی خود را مستحکم‌تر کرد.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اما دیری نپایید که ناتوانی </ins>این <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اصلاحات در حل مشکلات جامعه آشکار شد. </ins>در خرداد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۳۴۲، موجی از اعتراضات مردمی به راه افتاد و توده‌های </ins>مردم به خیابان‌ها <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آمدند، نشان‌دهنده‌ی آنکه نارضایتی عمومی با سیاست‌های شاه همچنان پابرجا بود</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== قیام ۱۵ خرداد گورستان رفرمیسم ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== قیام ۱۵ خرداد گورستان رفرمیسم ===</div></td></tr> </table>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D8%B6%D8%AF_%D8%B3%D9%84%D8%B7%D9%86%D8%AA%DB%8C&diff=75210&oldid=prev 2025-01-29T20:01:01Z

<p>جنبش ملی شدن نفت</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۹ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۲:۰۱</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l25">خط ۲۵:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۵:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در دوران پس از جنگ جهانی دوم و خلع رضا شاه از سلطنت، در فاصله‌ی سال‌های ۱۳۲۰ تا ۱۳۳۲، فضایی باز برای فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی در ایران ایجاد شد. این فضا راه را برای ظهور جنبش‌های مختلف هموار کرد که در رأس آن‌ها، جنبش ملی شدن صنعت نفت قرار داشت. این جنبش به رهبری [[دکتر محمد مصدق]]، نماینده مجلس شورای ملی و رئیس کمیسیون نفت، به پیروزی رسید. زمزمه‌های این حرکت از سال ۱۳۲۸ آغاز شده بود. دکتر حسین فاطمی، از بنیان‌گذاران جبهه ملی ایران، زمانی که مذاکرات لایحه نفت در مجلس به بن‌بست رسید، پیشنهاد ملی کردن صنعت نفت را به مصدق ارائه داد و مبارزه برای تحقق آن آغاز شد. مصدق در این‌باره گفت: «اگر ملی شدن صنعت نفت خدمت بزرگی است که به مملکت شده، باید از کسی که اول این را پیشنهاد کرد سپاسگزاری نمود، و آن کس شهید راه وطن، [[سیدحسین فاطمی|دکتر حسین فاطمی]] است».&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/4428 دکتر حسین فاطمی، به دستور شاه اعدام شد]&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در دوران پس از جنگ جهانی دوم و خلع رضا شاه از سلطنت، در فاصله‌ی سال‌های ۱۳۲۰ تا ۱۳۳۲، فضایی باز برای فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی در ایران ایجاد شد. این فضا راه را برای ظهور جنبش‌های مختلف هموار کرد که در رأس آن‌ها، جنبش ملی شدن صنعت نفت قرار داشت. این جنبش به رهبری [[دکتر محمد مصدق]]، نماینده مجلس شورای ملی و رئیس کمیسیون نفت، به پیروزی رسید. زمزمه‌های این حرکت از سال ۱۳۲۸ آغاز شده بود. دکتر حسین فاطمی، از بنیان‌گذاران جبهه ملی ایران، زمانی که مذاکرات لایحه نفت در مجلس به بن‌بست رسید، پیشنهاد ملی کردن صنعت نفت را به مصدق ارائه داد و مبارزه برای تحقق آن آغاز شد. مصدق در این‌باره گفت: «اگر ملی شدن صنعت نفت خدمت بزرگی است که به مملکت شده، باید از کسی که اول این را پیشنهاد کرد سپاسگزاری نمود، و آن کس شهید راه وطن، [[سیدحسین فاطمی|دکتر حسین فاطمی]] است».&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/4428 دکتر حسین فاطمی، به دستور شاه اعدام شد]&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مصدق <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سرانجام </del>در تاریخ ۲۹ اسفند <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سال </del>۱۳۲۹ قانون ملی شدن صنعت نفت را از تصویب مجلس سنا گذراند و کم‌تر از ۴۰ روز بعد، قانون خلع ید از شرکت انگلیسی را نیز <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به‌ </del>تصویب رساند. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مصدق </del>اقدامات <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خود </del>را با حمایت توده‌های مردم و تظاهرات و اعتصابات گسترده‌ی نفت‌گران خوزستان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به </del>پیش می‌برد. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چنین بود که </del>در اردیبهشت ۱۳۳۰ نخست‌وزیری مصدق به مجلس و رژیم شاه تحمیل شد. اما اقدامات ملی و مردمی دکتر مصدق به مذاق دربار و استعمار انگلیس خوش <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیامد، </del>از همین رو <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شروع به ‌توطئه </del>علیه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دکترمصدق </del>کردند.&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/5048 قیام ۳۰ تیر مردم ایران در حمایت از مصدق]&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مصدق در تاریخ ۲۹ اسفند ۱۳۲۹ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">موفق شد </ins>قانون ملی شدن صنعت نفت را از تصویب مجلس سنا گذراند و کم‌تر از ۴۰ روز بعد، قانون خلع ید از شرکت انگلیسی را نیز <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به </ins>تصویب رساند. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">او این </ins>اقدامات را با حمایت توده‌های مردم و تظاهرات و اعتصابات گسترده‌ی نفت‌گران خوزستان پیش می‌برد. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بدین ترتیب، </ins>در اردیبهشت ۱۳۳۰ نخست‌وزیری مصدق به مجلس و رژیم شاه تحمیل شد. اما اقدامات ملی و مردمی دکتر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محمد </ins>مصدق به مذاق دربار و استعمار انگلیس خوش <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیامد و </ins>از همین رو <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آن‌ها توطئه‌هایی </ins>علیه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وی آغاز </ins>کردند.&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/5048 قیام ۳۰ تیر مردم ایران در حمایت از مصدق]&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دولت انگلیس کشتی‌های جنگی‌اش را برای جلوگیری از صادرات نفت ایران اعزام کرد&lt;ref&gt;همه مردان شاه ـ صفحه ۷۱&lt;/ref&gt; و دولت مصدق را تحت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مضیقه‌ی </del>شدید مالی قرار داد. از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">طرف دیگر از دولت </del>ایران به دادگاه لاهه شکایت کرد. دکتر مصدق <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شخصا </del>در این دادگاه حضور <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پیدا کرد </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دادگاه </del>را فاقد صلاحیت برای رسیدگی به این <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دعوا </del>دانست و در نهایت در این دعوای حقوقی پیروز شد. این یک <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ضربه‌ </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سیاست </del>انگلیس بود. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">از طرفی مصدق برای کوتاه کردن دست شاه و دربار و خنثی ساختن توطئه‌های استعمار از یک سو و پیش بردن اصلاحات اجتماعی و اقتصادی از سوی دیگر، خواستار آن شد که پست وزارت جنگ را که تا آن زمان در دست شاه بود و همواره از آن به عنوان ابزار اعمال فشار علیه جنبش ضداستعماری مردم استفاده می‌کرد بر عهده بگیرد و اعلام کرد که در صورت تن ندادن [[محمدرضا پهلوی|شاه]] به‌ این شرط، از نخست‌وزیری استعفا خواهد داد. شاه که  سلطنت خود را در خطر می‌دید، شدیداً با سپردن وزارت جنگ به مصدق مخالفت کرد. دکتر مصدق در روز ۲۵ تیر ۱۳۳۱، از نخست‌وزیری استعفا داد. با استعفای مصدق، شاه فرصت را غنیمت شمرده و [[قوام‌السلطنه]]'''،''' کهنه‌کارترین مهره‌ی ‌‌‌‌‌‌‌رژیم فئودالی و دربار استعماری را به نخست‌وزیری برگزید. قوام طی اعلامیه‌ای هرگونه مخالفت با دولت را ممنوع و مردم را تهدید به سرکوب و ارتش و شهربانی را در خیابان‌ها مستقر کرد. ٰاین گونه اقدامات و تهدیدات قوام نتیجه‌بخش نبود. موج اعتراضات توده‌ای علیه انتصاب قوام به‌ نخست‌وزیری از تهران و سایر نقاط کشور برخاست. سرانجام صبح روز سی‌ام تیرماه سال ۱۳۳۱، مردم تهران به خیابان‌ها ریختند. انبوه مردم با فریادها و شعارهای "یا مرگ یا مصدق"، "مصدق پیروز است"، "مرگ بر قوام"، با نیروهای ارتش و شهربانی به‌ مقابله برخاستند. قیام مردمی با شدت و حدت ادامه پیدا کرد و سرانجام پس از کشته و مجروح‌ شدن قریب به ۸۰۰ نفر از مردم تهران، شاه فرمان نخست‌وزیری قوام را لغو کرد و به خواسته‌های دکتر مصدق گردن گذاشت.&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/5048 قیام ۳۰ تیر مردم ایران در حمایت از مصدق]&lt;/ref&gt; </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دولت انگلیس کشتی‌های جنگی‌اش را برای جلوگیری از صادرات نفت ایران اعزام کرد &lt;ref&gt;همه مردان شاه ـ صفحه ۷۱&lt;/ref&gt;و دولت مصدق را تحت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فشار </ins>شدید مالی قرار داد. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">علاوه بر این، </ins>از ایران به دادگاه لاهه شکایت کرد. دکتر مصدق <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شخصاً </ins>در این دادگاه حضور <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یافت </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آن </ins>را فاقد صلاحیت برای رسیدگی به این <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دعوی </ins>دانست و در نهایت در این دعوای حقوقی پیروز شد. این <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پیروزی </ins>یک <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ضربه </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سیاست‌های </ins>انگلیس بود.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در نهایت انگلیسی‌ها </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این نتیجه رسیدند </del>که <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">باید دولت مصدق را ساقط کنند و در این راه آمریکا را نیز با این استدلال </del>که <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ادامه‌ی حکومت مصدق، ایران را </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آغوش کمونیسم </del>قرار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خواهد داد با خود همراه کردند. فرماندهی عملیات کودتا </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عهده کرمیت روزولت مدیر بخش خاورمیانه‌ی سیا بود</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آن‌ها ابتدا در روز ۲۵ مرداد ۱۳۳۲ اقدام به کودتا کردند </del>که <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">با  لو رفتن کودتا ناکام ماند ولی </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نهایت در روز [[کودتای ۲۸ مرداد|۲۸ مرداد ۱۳۳۲]] با هدایت سازمان سیا و اینتلیجنس سرویس و مشارکت ایادی دربار به خصوص اشرف پهلوی خواهر دوقلوی </del>شاه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">و نظامیان وابسته به شاه و در رأس آن‌ها سرلشگر فضل‌الله زاهدی  و روحانیون </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جمله </del>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سید ابوالقاسم کاشانی</del>|<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کاشانی</del>]] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">و اراذل و اوباشی مانند [[شعبان جعفری]] معروف </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«شعبان بی‌مخ» کودتا انجام شد و دولت </del>مصدق <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سرنگون گردید</del>.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref&gt;همه مردان شاه&lt;/ref&gt; </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همزمان، مصدق برای کوتاه کردن دست شاه و دربار و خنثی کردن توطئه‌های استعمار، </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همراه پیشبرد اصلاحات اجتماعی و اقتصادی، خواستار آن شد </ins>که <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پست وزارت جنگ، </ins>که <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تا آن زمان </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دست شاه بود و همواره به‌عنوان ابزاری برای فشار بر جنبش ضداستعماری مردم مورد استفاده </ins>قرار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌گرفت، </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">او سپرده شود</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مصدق اعلام کرد </ins>که در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صورت امتناع </ins>شاه از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این درخواست، از نخست‌وزیری استعفا خواهد داد. </ins>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محمدرضا پهلوی</ins>|<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شاه</ins>]] <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که سلطنت خود را در خطر می‌دید، با واگذاری وزارت جنگ </ins>به مصدق <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به شدت مخالفت کرد</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>چندی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بعد </del>دکتر مصدق دستگیر و در دادگاه نظامی به حبس و تبعید محکوم شد. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">روز ششم </del>اسفند <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۳۳۲دکتر </del>حسین فاطمی نیز دستگیر شد و روز ۱۹ آبان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۳۳۳در </del>حالی که ۴۰ درجه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تب </del>داشت، با برانکارد به پای <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جوخه‌ی </del>اعدام برده شد.&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/4428 دکتر حسین فاطمی، به دستور شاه اعدام شد]&lt;/ref&gt;  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دکتر مصدق در تاریخ ۲۵ تیر ۱۳۳۱ از نخست‌وزیری استعفا داد. پس از استعفای وی، شاه فرصت را غنیمت شمرده و [[قوام‌السلطنه]]، که کهنه‌کارترین مهره رژیم فئودالی و دربار استعماری بود، را به نخست‌وزیری برگزید. قوام طی اعلامیه‌ای هرگونه مخالفت با دولت را ممنوع اعلام کرد و مردم را تهدید به سرکوب نمود، همچنین ارتش و شهربانی را به خیابان‌ها گسیل داشت.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این اقدامات و تهدیدات قوام نتیجه‌بخش نبود و موج اعتراضات توده‌ای علیه انتصاب او به نخست‌وزیری در تهران و سایر نقاط کشور آغاز شد. سرانجام، در صبح روز ۳۰ تیر ۱۳۳۱، مردم تهران به خیابان‌ها ریختند و با فریادهای "یا مرگ یا مصدق"، "مصدق پیروز است" و "مرگ بر قوام"، به مقابله با نیروهای ارتش و شهربانی پرداختند. قیام مردمی با شدت ادامه یافت و در نهایت، پس از کشته و مجروح شدن حدود ۸۰۰ نفر از مردم تهران، شاه فرمان نخست‌وزیری قوام را لغو کرد و به خواسته‌های دکتر مصدق گردن نهاد.&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/5048 قیام ۳۰ تیر مردم ایران در حمایت از مصدق]&lt;/ref&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انگلیسی‌ها در نهایت به این نتیجه رسیدند که باید دولت مصدق را ساقط کنند و در این راه آمریکا را نیز با این استدلال که ادامه حکومت مصدق ایران را به سمت کمونیسم سوق خواهد داد، همراه کردند. فرماندهی عملیات کودتا بر عهده کرمیت روزولت، مدیر بخش خاورمیانه سیا، قرار گرفت. آن‌ها ابتدا در روز ۲۵ مرداد ۱۳۳۲ اقدام به کودتا کردند که با لو رفتن کودتا ناکام ماند، اما در نهایت در روز [[کودتای ۲۸ مرداد|۲۸ مرداد ۱۳۳۲]]، با هدایت سازمان سیا و اینتلیجنس سرویس، مشارکت ایادی دربار به‌ویژه اشرف پهلوی، خواهر شاه، نظامیان وابسته به شاه و روحانیون نظیر [[سید ابوالقاسم کاشانی|کاشانی]]، و اراذل و اوباشی مانند [[شعبان جعفری]] معروف به «شعبان بی‌مخ»، کودتا انجام شد و دولت مصدق سرنگون گردید.&lt;ref&gt;همه مردان شاه&lt;/ref&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>چندی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بعد، </ins>دکتر مصدق دستگیر و در دادگاه نظامی به حبس و تبعید محکوم شد. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در تاریخ ۶ </ins>اسفند <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۳۳۲، دکتر </ins>حسین فاطمی نیز دستگیر شد و روز ۱۹ آبان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۳۳۳، در </ins>حالی که <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تب </ins>۴۰ درجه داشت، با برانکارد به پای <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جوخه </ins>اعدام برده شد.&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/4428 دکتر حسین فاطمی، به دستور شاه اعدام شد]&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== انقلاب سفید شاه ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== انقلاب سفید شاه ===</div></td></tr> <!-- diff cache key fairanpediadb-fa_:diff:1.41:old-75078:rev-75210:php=table --> </table>

Sayfe