نمایش مبدأ برای رانت‌خواری در جمهوری اسلامی

[[پرونده:رانت‌خواری در جمهوری اسلامی؛3.JPG|جایگزین=رانت‌خواری در جمهوری اسلامی|بندانگشتی|277x277پیکسل|رانت‌خواری در جمهوری اسلامی]]'''رانت‌خواری در جمهوری اسلامی'''، به‌عنوان یکی از اشکال  فساد اقتصادی، در نظام حکومتی ایران به پدیده‌ای ساختاری و نهادینه تبدیل شده است. رانت‌خواری به کسب درآمد نامشروع از طریق سوءاستفاده از قدرت یا دسترسی به منابع انحصاری گفته می‌شود و شامل انواع اقتصادی (مانند رانت نفتی)، سیاسی (مانند انتصابات غیرشایسته)، و اطلاعاتی (مانند سوءاستفاده از اطلاعات محرمانه) است. ریشه‌های رانت‌خواری در ایران به اقتصاد نفتی و ساختار تیولداری پیش از [[انقلاب ضد سلطنتی|'''انقلاب ضدسلطنتی''']] بازمی‌گردد، اما پس از ۱۳۵۷، با تثبیت نهادهای حکومتی مانند [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|'''سپاه پاسداران''']] و بنیادها، این پدیده گسترش یافت. [[اکبر هاشمی رفسنجانی|'''هاشمی رفسنجانی''']] با واگذاری پروژه‌های بزرگ به سپاه، زمینه‌ساز رانت‌خواری نهادهای نظامی شد.

ساختار رانت‌خواری در جمهوری اسلامی بر شبکه‌های قدرت، مفهوم خودی/غیرخودی، و فقدان شفافیت استوار است. نهادهایی مانند سپاه پاسداران، [[بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی|'''بنیاد مستضعفان''']]، و [[بیت خامنه‌ای|'''بیت رهبری''']]، با کنترل منابع اقتصادی، به مراکز اصلی رانت تبدیل شده‌اند. این شبکه‌ها از طریق رشوه، لابی‌گری، و انحصار یارانه‌ها عمل می‌کنند. حوزه‌های کلیدی رانت‌خواری شامل اقتصاد نفتی، صنعت خودرو، زمین‌خواری، و تجارت چای است. برای مثال، فساد ۳.۵ میلیارد دلاری [[چای دبش|'''چای دبش''']] نشان‌دهنده عمق نفوذ رانت در سیستم است.

پیامدهای رانت‌خواری شامل [[اختلاف طبقاتی در ایران|'''شکاف طبقاتی''']]، کاهش اعتماد عمومی، و ناکارآمدی اقتصادی است. مقابله با رانت‌خواری به دلیل سیستمی بودن فساد دشوار است، اما شفافیت، رسانه‌های آزاد، و اصلاح ساختارها می‌توانند مؤثر باشند. این مقاله با استناد به منابع معتبر، از جمله گزارش‌های خبری و کتب اقتصادی، تصویری جامع از رانت‌خواری در ایران ارائه می‌دهد و بر ضرورت اصلاحات ساختاری تأکید دارد.<ref name=":1">[https://www.iran-emrooz.net/index.php/politic/more/43042/ رانتخواری سپاه و هدر رفتن ثروت‌های ملی - ایران امروز]</ref><ref name=":2">[https://www.radiofarda.com/a/iran-s-car-market-domestic-industry-or-rent-seeking/32358889.html بازار خودرو ایران؛ به اسم صنعت داخلی، به کام رانت‌خواری - رادیو فردا]</ref><ref name=":0">[https://www.radiofarda.com/a/irgc-rents-in-Iran-economy/29488416.html رانت‌خواری سپاه پاسداران در اقتصاد ایران - رادیو فردا]</ref><ref name=":0" /><ref name=":3">[https://www.independentpersian.com/node/304201/%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87/page_view_timing/ajax/print%20 همه بودجه‌های ناعادلانه نظام ولایی و گسترش رانت‌خواری و نابرابری! - ایندیپندنت]</ref><ref name=":4">[https://www.independentpersian.com/node/81456/%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87/%D8%B7%D9%84%D8%A8%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%AA%E2%80%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA%D9%87 طلبکاری اسلامی و رانت‌خواری سازمان‌یافته - ایندیپندنت]</ref><ref name=":5">[https://article.mojahedin.org/i/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%DB%8C%D9%88%D9%84-%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86 ایران در تیول رانت‌خواران! - سازمان مجاهدین خلق ایران]</ref><ref name=":6">[https://article.mojahedin.org/i/%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%AA-%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%A2%D8%AE%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%8C رانت و رانت‌خواری در نظام آخوندی - سازمان مجاهدین خلق ایران]</ref><ref name=":7">[https://www.sedayemardom.net/?p=148596 فساد و رانت شبکه ای در جمهوری اسلامی - صدای مردم]</ref><ref name=":8">[https://www.dw.com/fa-ir/%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%AA-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%AC%D9%86%D8%A7%D8%AD%DB%8C-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C/a-18037151 رانت و رانت‌خواری، بیماری فراجناحی جمهوری اسلامی - دویچه‌وله فارسی]</ref><ref name=":9">[https://fadaian-aghaliyat.org/archives/57447 نظامی که شالوده آن بر اختلاس و فساد و رانت خواری استوار است - سازمان فدائیان اقلیت]</ref>
==تعریف و تاریخچه رانت‌خواری==
===تعریف رانت‌خواری===
رانت‌خواری، شکلی از فساد اقتصادی، به کسب درآمد یا امتیازات نامشروع از طریق سوءاستفاده از قدرت، نفوذ، یا دسترسی به منابع انحصاری گفته می‌شود. برخلاف درآمدهای تولیدی، رانت‌خواری ارزش اقتصادی خلق نمی‌کند، بلکه منابع را به نفع گروه‌های خاص هدایت می‌کند. این پدیده در نظام‌های اقتدارگرا، به دلیل فقدان شفافیت و نظارت مستقل، شایع است. در ایران، وابستگی اقتصاد به نفت و انحصار منابع در دست نهادهای حکومتی، رانت‌خواری را به بخشی از ساختار اقتصادی تبدیل کرده است. اقتصاددانان کلاسیک، مانند آدام اسمیت، رانت را درآمدی مولد می‌دانستند، اما رانت‌خواری مدرن، به‌ویژه در نظام‌های استبدادی، به معنای امتیازجویی غیرقانونی است. رانت‌خواری نه‌تنها به نابرابری اقتصادی دامن می‌زند، بلکه اعتماد عمومی به نهادها را تضعیف می‌کند. در جمهوری اسلامی، این پدیده با تخصیص غیرشفاف یارانه‌ها و قراردادهای دولتی به افراد نزدیک به قدرت، نمود یافته است.<ref name=":4" />
===انواع رانت‌خواری===
رانت‌خواری در ایران به سه نوع اصلی تقسیم می‌شود: اقتصادی، سیاسی، و اطلاعاتی. رانت اقتصادی شامل کسب امتیازات از منابع عمومی، مانند یارانه‌های انرژی، قراردادهای نفتی، یا ارز ترجیحی (۴۲۰۰ تومانی) است که به شرکت‌های خاص تخصیص می‌یابد. این نوع رانت، منابع ملی را به نفع گروه‌های محدود هدر می‌دهد. رانت سیاسی به انتصابات غیرشایسته، تغییر قوانین برای منافع شخصی، یا واگذاری پست‌های کلیدی به افراد نزدیک به قدرت اشاره دارد. برای مثال، انتصابات در شرکت‌های دولتی اغلب بر اساس روابط سیاسی است. رانت اطلاعاتی شامل سوءاستفاده از اطلاعات محرمانه، مانند معاملات بورسی یا واگذاری زمین‌های دولتی، است. این انواع رانت، با ایجاد انحصار و تبعیض، به نابرابری اقتصادی و کاهش کارایی نظام اقتصادی منجر می‌شوند. در ایران، این رانت‌ها به دلیل فقدان نظارت مستقل، به بخشی از فرهنگ اقتصادی تبدیل شده‌اند.<ref name=":7" />
===ریشه‌های تاریخی رانت‌خواری===
ریشه‌های رانت‌خواری در ایران به ساختار اقتصادی و سیاسی پیش از انقلاب ضدسلطنتی ۱۳۵۷ بازمی‌گردد. نظام تیولداری در دوره قاجار، که در آن منابع دولتی به افراد خاص واگذار می‌شد، زمینه‌ساز فرهنگ رانت‌خواری شد. در دوره [[سلطنت پهلوی|'''پهلوی''']]، وابستگی اقتصاد به نفت و توزیع غیرشفاف درآمدها، این پدیده را تقویت کرد. پس از کشف نفت، قراردادهای انحصاری با شرکت‌های خارجی و تخصیص امتیازات به درباریان، رانت را نهادینه کرد. در این دوره، افراد نزدیک به دربار، مانند خاندان پهلوی، از منابع ملی بهره‌مند شدند. این ساختار، که بر اساس روابط و نه شایستگی عمل می‌کرد، الگویی برای رانت‌خواری مدرن شد. کتاب «اقتصاد سیاسی ایران» نوشته محمدعلی همایون کاتوزیان، این روند را به‌خوبی تحلیل می‌کند. این ریشه‌ها، پس از انقلاب نیز با تغییر بازیگران ادامه یافت.<ref name=":10">کتاب «اقتصاد سیاسی در ایران» نوشته‌ی محمدعلی همایون کاتوزیان (۱۳۸۹). تهران: نشر مرکز</ref><ref name=":5" />
===رانت‌خواری پس از انقلاب===
پس از انقلاب ۱۳۵۷، رانت‌خواری با تغییر بازیگران و نهادها، به شکلی گسترده‌تر ادامه یافت. در دهه ۱۳۶۰، هاشمی رفسنجانی با واگذاری پروژه‌های بازسازی به نهادهای نظامی مانند سپاه پاسداران، زمینه‌ساز رانت‌خواری نهادینه شد. این سیاست، که به بهانه بازسازی پس از [[جنگ ایران و عراق|'''جنگ ایران و عراق''']] اجرا شد، به انحصار منابع توسط نهادهای حکومتی منجر شد. بنیادهای حکومتی، مانند بنیاد مستضعفان، نیز با کنترل دارایی‌های مصادره‌شده، به مراکز رانت تبدیل شدند. در دهه‌های بعد، تخصیص غیرشفاف یارانه‌ها، ارز دولتی، و قراردادهای کلان به افراد و نهادهای نزدیک به قدرت، رانت‌خواری را به بخشی از ساختار نظام تبدیل کرد.<ref name=":11">کتاب «فساد در ایران-بررسی جامعه‌شناختی» نوشته‌ی سعید مدنی، (۱۳۹۷) . تهران: نشر نی.</ref>
==ساختار رانت‌خواری در جمهوری اسلامی==
===شبکه‌های قدرت و رانت===
[[پرونده:رانت‌خواری در جمهوری اسلامی؛2.JPG|جایگزین=رانت‌خواری در جمهوری اسلامی|بندانگشتی|286x286پیکسل]]رانت‌خواری در جمهوری اسلامی بر شبکه‌های پیچیده قدرت استوار است که نهادهای حکومتی، افراد بانفوذ، و گروه‌های خودی را در بر می‌گیرد. منابع گزارش می‌دهند که این شبکه‌ها از طریق روابط غیرشفاف، مانند رشوه، لابی‌گری، و واسطه‌گری، منابع ملی را به نفع گروه‌های خاص هدایت می‌کنند. نهادهایی مانند بیت رهبری، با کنترل بنیادهای اقتصادی، نقش محوری در توزیع رانت دارند. افراد نزدیک به قدرت، مانند اعضای خانواده مقامات، از امتیازات انحصاری مانند قراردادهای کلان برخوردار می‌شوند. این شبکه‌ها، با ایجاد حلقه‌های بسته، دسترسی غیرخودی‌ها به منابع را محدود می‌کنند. این شبکه‌ها به‌عنوان ستون اصلی رانت‌خواری هستند. این ساختار، فساد را به بخشی از فرهنگ سیاسی تبدیل کرده است.<ref name=":11" /><ref name=":6" />
===نقش نهادهای حکومتی===
[[پرونده:رانت‌خواری سپاه پاسداران.JPG|جایگزین=سپاه پاسداران یکی از ستون‌های اصلی رانت‌خواری|بندانگشتی|288x288پیکسل|سپاه پاسداران یکی از ستون‌های اصلی رانت‌خواری]]نهادهای حکومتی مانند سپاه پاسداران، بنیاد مستضعفان، و '''[[ستاد اجرایی فرمان امام]]'''، ستون‌های اصلی رانت‌خواری در ایران هستند. این نهادها، با کنترل بخش‌های کلیدی اقتصاد، از جمله نفت، مخابرات، و املاک مصادره‌شده، به مراکز توزیع رانت تبدیل شده‌اند. سپاه، با دریافت قراردادهای بدون مناقصه، مانند پروژه‌های پتروشیمی، میلیاردها دلار رانت کسب کرده است. بنیادها، با معافیت‌های مالیاتی و دسترسی به منابع دولتی، انحصارهای اقتصادی ایجاد کرده‌اند. این نهادها، تحت نظارت مستقیم بیت رهبری، از پاسخگویی به مجلس یا نهادهای نظارتی مستثنی هستند.<ref name=":0" /><ref name=":10" />
===مفهوم خودی و غیرخودی===
مفهوم خودی و غیرخودی، پایه ایدئولوژیک رانت‌خواری در جمهوری اسلامی است. منابع اقتصادی، مانند یارانه‌ها، وام‌های کلان، و قراردادهای دولتی، به افراد و گروه‌های «خودی» (نزدیک به قدرت) تخصیص می‌یابد. غیرخودی‌ها، شامل بخش خصوصی مستقل یا منتقدان، از این امتیازات محروم هستند. این تبعیض، با توجیه حفظ نظام، به انحصار منابع منجر شده است. به‌عنوان مثال، شرکت‌های وابسته به سپاه یا بنیادها، به دلیل «خودی» بودن، از امتیازات انحصاری برخوردارند. این ساختار، رقابت اقتصادی را از بین برده و رانت‌خواری را به ابزاری برای حفظ وفاداری سیاسی تبدیل کرده است. این تبعیض عامل اصلی نابرابری اقتصادی است.<ref name=":3" /><ref name=":11" />
===فقدان شفافیت و نظارت===
فقدان شفافیت و نظارت مستقل، رانت‌خواری را در ایران نهادینه کرده است. نهادهای نظارتی، مانند دیوان محاسبات، به دلیل وابستگی به قدرت، قادر به بررسی فعالیت‌های نهادهای حکومتی نیستند. اطلاعات مالی بنیادها و شرکت‌های وابسته به سپاه محرمانه است و از دسترسی عمومی خارج است. این عدم شفافیت، امکان رشوه، اختلاس، و تخصیص غیرقانونی منابع را فراهم می‌کند. برای مثال، پرونده‌های فساد مانند چای دبش، بدون نظارت مستقل، سال‌ها پنهان ماند. نبود رسانه‌های آزاد و سرکوب فعالان ضدفساد، این مشکل را تشدید کرده است. فقدان نظارت ریشه فساد سیستمی است.<ref name=":8" /><ref name=":10" />
===نقش رشوه و لابی‌گری===
رشوه و لابی‌گری، ابزارهای اصلی توزیع رانت در جمهوری اسلامی هستند. افراد و شرکت‌ها با پرداخت رشوه به مقامات یا واسطه‌ها، به قراردادهای کلان، یارانه‌های دولتی، یا معافیت‌های مالیاتی دسترسی پیدا می‌کنند. لابی‌گری، به‌ویژه توسط افراد نزدیک به بیت رهبری یا سپاه، انحصار منابع را تضمین می‌کند. برای مثال، در پرونده فساد چای دبش (۳.۵ میلیارد دلار)، رشوه به مقامات گمرک و وزارتخانه‌ها، تخصیص غیرقانونی ارز را تسهیل کرد. این مکانیزم، با ایجاد شبکه‌های فساد، رقابت سالم اقتصادی را از بین برده و منابع ملی را به نفع گروه‌های خاص هدایت کرده است. فقدان نهادهای نظارتی مستقل و سرکوب رسانه‌های آزاد، این روند را تشدید کرده است.<ref name=":1" />
==حوزه‌های کلیدی رانت‌خواری==
===رانت‌خواری در اقتصاد نفتی===
اقتصاد نفتی ایران، به دلیل وابستگی به درآمدهای نفتی، بستر اصلی رانت‌خواری است. قراردادهای نفتی و پتروشیمی، اغلب بدون مناقصه به شرکت‌های وابسته به سپاه یا بنیادها واگذار می‌شوند. پروژه‌های پارس جنوبی به شرکت‌های تحت کنترل نهادهای حکومتی سپرده شده، که میلیاردها دلار رانت ایجاد کرده است. تخصیص ارز حاصل از فروش نفت به افراد خاص، مانند ارز ۴۲۰۰ تومانی، نیز رانت گسترده‌ای به همراه داشته است. این انحصار، منابع ملی را هدر داده و بخش خصوصی مستقل را تضعیف کرده است. در واقع اقتصاد نفتی موتور محرک رانت‌خواری است.<ref name=":0" /><ref name=":10" />
===رانت‌خواری در صنعت خودرو===
[[پرونده:رانت‌خواری در صنعت خودرو.JPG|جایگزین=رانت‌خواری در صنعت خودرو|بندانگشتی|287x287پیکسل|رانت‌خواری در صنعت خودرو]]صنعت خودرو ایران، به دلیل انحصار و حمایت‌های دولتی، به کانون رانت‌خواری تبدیل شده است. شرکت‌های خودروسازی، مانند ایران‌خودرو و سایپا، با دریافت یارانه‌های کلان و معافیت‌های گمرکی، سودهای هنگفتی کسب می‌کنند، بدون اینکه کیفیت محصولات بهبود یابد. تخصیص ارز دولتی برای واردات قطعات، اغلب به شرکت‌های واسطه‌ای نزدیک به قدرت هدایت شده است. از بابت نمونه، در دهه ۱۳۹۰، میلیاردها دلار ارز دولتی به شرکت‌های خاص تخصیص یافت، اما قطعات وارد نشد. این رانت، قیمت خودرو را برای مصرف‌کنندگان افزایش داده و بازار را غیررقابتی کرده است.<ref name=":2" /><ref name=":11" />
===زمین‌خواری و رانت ملکی===
زمین‌خواری یکی از برجسته‌ترین حوزه‌های رانت‌خواری در ایران است. نهادهای حکومتی، مانند بنیاد مستضعفان و سباه پاسداران، با تصاحب زمین‌های عمومی یا مصادره املاک خصوصی، میلیاردها دلار رانت کسب کرده‌اند. برای مثال، واگذاری زمین‌های دولتی در تهران و مناطق خوش آب و هوا به افراد نزدیک به قدرت، به بهای ناچیز، به انباشت ثروت غیرقانونی منجر شده است. تغییر کاربری غیرمجاز زمین‌های کشاورزی به تجاری، اغلب با رشوه به مقامات، نمونه دیگری از این رانت است. این اقدامات، نه‌تنها منابع طبیعی را تخریب کرده، بلکه به افزایش قیمت مسکن و نابرابری اقتصادی دامن زده است. زمین‌خواری بخشی از فساد سیستمی است که با حمایت نهادهای قدرت انجام می‌شود. فقدان نظارت قضایی مستقل، این روند را تسهیل کرده و اصلاح آن را دشوار ساخته است.<ref name=":4" /><ref name=":11" />
===فساد در تجارت چای===
فساد در تجارت چای، به‌ویژه پرونده چای دبش، نمونه‌ای آشکار از رانت‌خواری در ایران است. این پرونده، ۳.۵ میلیارد دلار ارز دولتی به شرکت‌های خاص برای واردات چای تخصیص یافت، اما بخش عمده آن به بازار آزاد منتقل شد. این رانت، با همکاری مقامات گمرک، وزارت صمت، و افراد نزدیک به قدرت اجرا شد. شرکت‌های واسطه‌ای، بدون سابقه تجاری، با رشوه و لابی‌گری، این امتیازات را کسب کردند. نبود رسانه‌های آزاد و سرکوب افشاگران، این فساد را سال‌ها پنهان نگه داشت.<ref name=":9" /><ref name=":10" />
==پیامدها و چالش‌های مقابله==
===پیامدهای اقتصادی رانت‌خواری===
رانت‌خواری در ایران به ناکارآمدی اقتصادی و هدررفت منابع ملی منجر شده است. تخصیص غیرشفاف یارانه‌ها، ارز دولتی، و قراردادهای کلان به شرکت‌های وابسته به قدرت، میلیاردها دلار از ثروت ملی را نابود کرده است.  در پرونده چای دبش، ۳.۵ میلیارد دلار ارز دولتی به بازار آزاد منتقل شد، بدون هیچ بازدهی اقتصادی. این اقدامات، سرمایه‌گذاری مولد را کاهش داده و بخش خصوصی مستقل را تضعیف کرده است. انحصار نهادهای حکومتی، مانند سپاه در پروژه‌های نفتی، رقابت را از بین برده و بهره‌وری اقتصادی را پایین آورده است. رانت‌خواری عامل اصلی رکود اقتصادی و وابستگی به نفت است. این پیامدها، اقتصاد ایران را به سیستمی ناکارآمد و شکننده تبدیل کرده است.<ref name=":5" /><ref name=":10" />
===پیامدهای اجتماعی رانت‌خواری===
رانت‌خواری به شکاف طبقاتی و کاهش اعتماد عمومی در ایران دامن زده است. انباشت ثروت توسط افراد و نهادهای نزدیک به قدرت، مانند بنیادها و سپاه، در حالی که اکثریت مردم با [[فقر در ایران|'''فقر''']] مواجه‌اند، نابرابری اجتماعی را تشدید کرده است. برای مثال، واگذاری زمین‌های دولتی به افراد خاص، قیمت مسکن را افزایش داده و دسترسی طبقات متوسط را محدود کرده است. افشای پرونده‌های فساد، مانند چای دبش، خشم عمومی را برانگیخته و اعتماد به نهادهای حکومتی را به حداقل رسانده است. این بی‌اعتمادی، مشارکت اجتماعی و انسجام ملی را تضعیف کرده است. رانت‌خواری یکی از عامل اصلی اعتراضات اجتماعی، مانند [[اعتراضات ۱۳۹۸ ایران|'''اعتراضات آبان ۹۸''']]، بود. این پیامدها، جامعه ایران را به سمت بی‌ثباتی سوق داده است.<ref name=":3" /><ref name=":11" />
===چالش‌های مقابله با رانت‌خواری===
مقابله با رانت‌خواری در ایران به دلیل سیستمی بودن فساد، چالش‌های متعددی دارد. نهادهای حکومتی، مانند سپاه و بنیادها، با نفوذ در قوه قضائیه و نهادهای نظارتی، مانع رسیدگی به پرونده‌های فساد می‌شوند. فقدان رسانه‌های آزاد و سرکوب افشاگران، مانند فعالان ضدفساد، امکان افشاگری را محدود کرده است. ساختار اقتدارگرا، که رانت را به ابزاری برای حفظ وفاداری سیاسی تبدیل کرده، اصلاحات را غیرممکن می‌سازد. نفوذ نهادهای قدرت مانع اصلی مبارزه با فساد است. نبود شفافیت در بودجه نهادهای حکومتی و معافیت آن‌ها از حسابرسی، این چالش را تشدید کرده است. هرگونه تلاش برای اصلاح، با مقاومت شبکه‌های رانت‌خوار مواجه می‌شود.<ref name=":8" /><ref name=":11" />
===نقش رانت‌خواری در کاهش سرمایه‌گذاری خارجی===
رانت‌خواری در ایران به کاهش شدید سرمایه‌گذاری خارجی منجر شده است. انحصار نهادهای حکومتی، مانند سپاه و بنیادها، در پروژه‌های اقتصادی، سرمایه‌گذاران خارجی را از ورود به بازار ایران منصرف کرده است. قراردادهای نفتی و پتروشیمی اغلب به شرکت‌های داخلی نزدیک به قدرت واگذار می‌شود، که شفافیت لازم برای جذب سرمایه خارجی را ندارد. فساد گسترده، مانند پرونده چای دبش (۳.۵ میلیارد دلار)، تصویر ایران را به‌عنوان محیطی پرریسک برای سرمایه‌گذاری تخریب کرده است. نبوداطمینان به سیستم قضایی و نبود قوانین حمایتی، این مشکل را تشدید کرده است.<ref name=":6" /><ref name=":10" />
==منابع:==