https://www.iran-pedia.org/w/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=Safa 2026-05-23T14:41:33Z مشارکت‌های کاربر MediaWiki 1.43.0 https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%AF_%D8%B1%D8%A7%D9%85&diff=88904 2026-05-23T14:40:40Z

<p>Safa: /* دستگیری */</p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات هنرمند موسیقی<br /> | نام =عماد رام<br /> | تصویر =عماد رام،هنرمند.jpg<br /> | توضیح_تصویر =عماد رام نوازنده فلوت و خواننده پاپ<br /> | اندازه_تصویر =<br /> | دورنما =<br /> |اندازه تصویر=240| پس‌زمینه =<br /> | نام_اصلی =عماد رام<br /> | نام_مستعار =<br /> | تولد = ۱۳۰۹ خورشیدی<br /> | مرگ = ۳ خرداد ۱۳۸۲ خورشیدی آلمان<br /> |علت مرگ =<br /> | ملیت =<br /> | ساز =فلوت<br /> | نوع_صوت =<br /> | سبک =پاپ<br /> | حرفه =<br /> | زمینه فعالیت =آهنگسازی، نوازندگی، خوانندگی<br /> | مدت =<br /> | هنرمندان همکار =<br /> | تحصیلات =لیسانس کشاورزی<br /> | دانشگاه =<br /> | شاگرد =<br /> | استاد =<br /> | علت معروف‌شدن =<br /> | بنیانگذار =<br /> | آلبوم معروف =<br /> | جایزه =<br /> | عضو گروه =<br /> | ناشر =<br /> | نقش‌های_مرتبط =<br /> | وب‌گاه =<br /> | اعضای_کنونی =<br /> | اعضای_پیشین =<br /> | سازهای_برجسته =فلوت<br /> | امضا =<br /> | اندازه_امضا =<br /> | جایگزین_امضا =<br /> }}<br /> <br /> '''عماد رام،''' (زاده ۱۳۰۹ ساری - درگذشته ۱۳۸۲ آلمان) عماد‌ رام نوازنده فلوت، خواننده و آهنگساز برجسته‌ی ایرانی است.او در شهر ساری متولد شد و از ۶ سالگی با نی‌‌ نیزارها به نواختن فلوت می‌پرداخت. <br /> <br /> عماد رام در سال ۱۳۳۵ به تهران آمد و به اداره هنرهای زیبا رفت. نت، سازشناسی و ارکستراسیون را نزد محمدعلی خادم میثاق، و ردیف‌ها را نزد حسن رادمرد فرا گرفت. از سال ۱۳۵۰ به سرپرستی یکی از ارکسترهای مهم منصوب شد. عماد‌ رام پس از [[انقلاب ضد سلطنتی]] سال ۱۳۵۷ به ضبط و پخش نوارهای «شبانه یا شب‌زنده‌داران» پرداخت اما در همین رابطه دستگیر و محکوم به زندان و شلاق شد. <br /> <br /> او پس از آزادی به آلمان مهاجرت کرد و در کنسرت‌های بزرگ در نقاط مختلف اروپا و آمریکا برنامه اجرا کرد. عماد رام سال ۱۳۷۳ به [[شورای ملی مقاومت ایران]] پیوست. او بارها در میان [[سازمان مجاهدین خلق ایران|مجاهدین]] و رزمندگان [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران|ارتش آزادی]] برنامه اجرا کرد. عماد رام در سوم خرداد ۱۳۸۲ در آلمان درگذشت. همسر او فلور صدودی همچنان عضو شورای ملی مقاومت است.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == کودکی و نوجوانی ==<br /> عبدالعلی معصومی در مورد زندگی عماد رام در مقاله‌ای از زبان خود خود می‌نویسد:<br /> <br /> «من [در یازدهم اسفندماه ۱۳۰۹] در شهر ساری در استان مازندران متولّد شدم. از شش سالگی در حالی که از نی‌های خودرو در شمال، که آن را به صورت فلوت طرّاحی می‌کردم، بدون مربّی یادگیری این ساز را شروع کردم. انجام این مقصود با شرایط آن روز چندان کار ساده‌یی نبود، زیرا که هنر و هنرمند در جامعه زمان ما کمترین اعتباری نداشته و از دید مردم شهر باعث ننگ خانواده بود. <br /> <br /> در چنین موقعیتی به خوبی می‌توان احساس کرد توفیق در این راه با چه ناامیدی‌ها و دردسرهایی همراه بود و تنها راه برای موفقیت، ذوق سرشار و استقامت بی‌حدّ و حَصری لازم داشت تا انسان را به سرمنزل مقصود برساند &lt;ref&gt;- عبدالعلی معصومی: به یاد عماد رام[https://www.hambastegimeli.com/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D9%8A%DA%98%D9%87/%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%A7%D8%AF%D8%A8%D9%8A%D8%A7%D8%AA/41995-2013-05-23-18-52-04]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==ازدواج عماد رام==<br /> <br /> عماد رام در هفتم مهر ۱۳۴۳ با خانم فلور صدودی ازدواج کرد. وی دارای سه فرزند به نامهای گویا، آهنگ و ملودی است. خانم فلور صدودی عضو شورای ملی مقاومت ایران و از پشتیبانان مقاومت ایران است. وی همواره رابطه‌ای صمیمانه‌ای با همسرش داشته و در کارهای هنری و فعالیت‌های سیاسی حامی او بود<br /> <br /> == فعالیت‌های حرفه‌ای ==<br /> عماد رام از دوران جوانی علاقه زیادی به موسیقی داشت و با راه‌های ابتکار و تولید نی از نیزارها به نواختن می‌پرداخت. او در سال ۱۳۲۲ خورشیدی به تئاتر روی‌ آورد و علاوه بر ایفای نقش در پشت پرده می‌خواند و فلوت می‌زد. عماد رام در شهریور ۱۳۲۲ به تئاتر روی آورد و علاوه بر ایفای نقش، پیش پرده می‌خواند و فلوت می‌زد.&lt;ref&gt;نت آهنگ - زندگینامه عماد رام _ استاد بزرگ فلوت ایران [http://www.noteahang.com/forum/showthread.php?17328-زندگینامه-عماد-رام-_-استاد-بزرگ-فلوت-Ø§ÛŒØ±Ø &lt;nowiki&gt;[1]&lt;/nowiki&gt;]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> در تهران با مجید محسنی، حمید قنبری و جمشید شیبانی از سال‌های ۱۳۲۰ پیش پرده‌خوانی را شروع کرده بودند و پرویز خطیبی و ابوالقاسم حالت، اشعار فکاهی آن را می‌سرودند. پیش پرده‌خوانی در آن سال‌ها بسیار مرسوم بود. در سال ۱۳۳۵ به تهران آمد و و به اداره هنرهای زیبا رفت و نت و سازشناسی را نزد استادان خود فراگرفت. او دارای مدرک لیسانس از دانشسرای کشاورزی بود. وی از سال ۱۳۵۰ به سرپرستی یکی از ارکسترهای مهم منصوب شد.<br /> <br /> در سال ۱۳۳۵ به تهران آمد و به اداره هنرهای زیبا رفت. نت، سازشناسی و ارکستراسیون نزد محمدعلی خادم میثاق، و ردیف‌ها را نزد حسن رادمرد فرا گرفت. مدتی نزد نورعلی برومند و حاج آقا محمد ایرانی مجرد آموزش دید. در سال ۱۳۳۹ برای اولین بار در ارکستر حسن رادمرد کنسرت داد. در تلویزیون، ارکستر سه نفره‌ای متشکل از حسین تهرانی، فرامرز پایور و عماد رام پا‌گرفت… از سال ۱۳۵۰ به سرپرستی یکی از ارکسترهای فرهنگ و هنر منصوب شد.<br /> <br /> عماد رام پس از [[انقلاب ضدسلطنتی]] به ضبط و پخش نوارهای «وطن با شبانه» پرداخت که از شعر، کلام و آهنگهای ملی و وطنی سرشار بود.<br /> [[پرونده:عماد رام در یکی از کنسرتهایش.jpg|جایگزین=عماد رام در یکی از کنسرتهایش|بندانگشتی|عماد رام در یکی از کنسرتهایش|271x271پیکسل]]<br /> عمادرام در بزرگترین کنسرتها در نقاط مختلف اروپا و آمریکا با ارکسترهای بزرگ جهانی شرکت داشت و تحسین همگان را برانگیخت.<br /> <br /> او پس از پیوستن به شورای ملی مقاومت نیز سال‌ها در کنسرت های مختلف با اساتیدی چون محمد شمس شرکت داشت و به اجرای برنامه پرداخت.<br /> <br /> == نقل قول‌ها از عماد رام== <br /> * من عقیده دارم هنرمند باید راه آزادگی پیشه‌کند و بازگو‌کننده رنجها خوشی‌ها و هر آنچه که بر مردم جامعه‌اش می‌گذرد باشد.<br /> *منحنی هنر نسبت به پیشینیان سقوط کرده‌بود، کار اساتیدی همچون درویش‌خان، رکن‌الدین خان و صبا و … چون مکتبی بود پس از سال‌ها همچنان پابرجا مانده‌است و کار بعضی از شبه هنرمندان چون سرابی بود، اثری از آثارشان باقی نمانده. مکتبی‌ها به دنبال هنر بودند، دود چراغ می‌خوردند و دو زانو دستِ ادب بر سینه در برابر استادان می‌نشستند، لذا آثارشان نیز پایدار ماند و شبه هنرمندان از لوح دلها زدوده شدند. <br /> *من گاهی برای اینکه آموزش فرهنگی و اخلاقی بگیرم نزد شادروان اسماعیل مهرتاش می‌رفتم، روزی نقل کرد در هنگام جوانی که من و علی اکبر شهنازی برای مشق تار خدمت درویش‌خان می‌رفتیم، روزی از قسمت روابط فرهنگی ایران و فرانسه پاکتی آوردند که محتوی یکصد تومان بود. در آن زمان یکصد تومان فوق‌العاده ارزش داشت و اگر کسی در کوچه‌ای صد تومان پول داشت آن کوچه به کوچه صد تومانی‌ها معروف می‌شد.<br /> *درویش‌خان گفت: گمان نمی‌کنم که فرهنک و کار فرهنگی پاداش داشته باشد و از پول امتناع ورزید. پس از ساعتی در همان جلسه رو کرد به حاجی علی‌اکبر‌خان که نسبتآ ثروتمند بود و ماهانه سه تومان بابت حق‌التدریس می‌پرداخت و گفت: پول‌ داری حق‌التدریس ماه آینده خود را بپردازی؟ و پس از اینکه سه تومان را که مبلغ نسبتا قابل توجهی بود گرفت، نوکرش را صدا زد و گفت: این سه تومان را بده این همسایه ارمنی که امروز زنش مرده و پول کفن و دفنش را ندارد. <br /> *حالا شما این را مقایسه کنید با کسانی که اسم خود را هنرمند گذاشته بودند و شبها به کاباره‌ها و … هجوم می‌آوردند برای انباشتن جیب خود؛ و این تفاوت بود که هنر امثال درویش‌خان را ماندنی کرد.<br /> [[پرونده:عماد رام در دوران جوانی.jpg|جایگزین=عماد رام در دوران جوانی|بندانگشتی|عماد رام در دوران جوانی|276x276پیکسل]]<br /> <br /> == دستگیری ==<br /> <br /> عماد رام پس از انقلاب به تولید و انتشار نوارهایی با نام شبانه پرداخت که مضامین وطن‌پرستی و آزادی‌خواهانه داشت. او بخاطر این نوارها دستگیر شده و به زندان افتاد. او در این مورد می‌نویسد «به خاطر دارم یکی دو هفته پیش از پیروزی انقلاب ۵۷، خمینی پس از سالها دوری با هواپیما عازم ایران بود. <br /> <br /> خبرنگاری از او پرسید که در آن لحظه چه احساسی دارد. او در جوابش گفت: &quot;هیچ&quot;. من از همان لحظه فهمیدم که وطن من درگیر مشتی عمّامه به سر شده که سالیان دراز برای دست یافتن به چنین فرصتی خوابهای طلایی می‌دیده‌اند. از این‌رو، باید بدون هیچ درنگی دست به کار شد و تا آخرین لحظه حیات برای ریشه‌کن‌کردن این زالوهای تشنه به خون از هیچ مبارزه‌یی روی گردان نبود. <br /> <br /> ابتدا، دست به تهیه و تکثیر نوارهایی زدم به نام &quot;شبانه&quot; یا &quot;شب‌زنده‌داران&quot; که محتوایی جز وطن‌خواهی و مردم سالاری نداشت و ترانه‌هایی به نام &quot;هموطن، ایران ـ ایران» که با سخنانی نیشدار به آخوندها همراه بود و خوشایند ذائقهٌ عوامل حکومت نبود؛ لذا در سال۱۳۶۰ دستگیر و روانهٌ زندانم کردم که روزنامهٌ مردم ارگان رسمی حزب توده، که در آن زمان در نماز جمعه هم پخش می‌شد اولین روزنامه‌یی بود که نوشت «عماد رام»، «جُرثومهٌ فساد دستگیر و زندانی شد». <br /> <br /> بعد از دو ماه اسارت با پادرمیانی دوستی به نام کاشانی، که خود را به ظاهر طرفدار رژیم نشان داده‌ بود ـ با… تحمل هشتاد ضربه شلاق، از زندان آزاد شدم.»<br /> <br /> == خروج از ایران ==<br /> پس از آزادی از زندان به این فکر افتادم که در برابر چنین حکومتی نباید لب فروبست و آرام نشست، لذا به تهیه و پخش نوارهایی دست زدم به نامهای حافظ، همتای آف این کارم شتاب (دربارهٌ مولوی) و قصه‌های کودکان… امّا، متأسّفانه باز هم حکومت مانع انجام آن شد. <br /> <br /> ضمناً در این گیرودار از مزاحمت‌های مأموران رژیم در امان نبودم. آنها هر وقت دلشان می‌خواست بدون اطلاع قبلی در ساعات مختلف آرامش زندگی من و خانواده‌ام را درهم می‌ریختند. <br /> <br /> در این روزهای سیاه می‌شنیدم که جوانان رشید ما را به جرم آزادیخواهی گروه گروه تیرباران می‌کردند یا به چوبه دار می‌سپردند. به ناچار تصمیم گرفتم تا دیرنشده و اقدام به دستگیریم نکردند، برخلاف تمایلم، ایران را ترک کنم و با همسر و فرزندانم در آلمان رَحلِ اقامت افکنم… با ورودم به آلمان سعی کردم تاحدّ ممکن در اغلب اجتماع هموطنانم برای تظاهرات ضد رژیم شرکت کنم. <br /> <br /> کما این که در اغلب تظاهرات حضور داشتم. اما دیری نپایید که همین اجتماعات از هم پاشیده شد و دیگر این‌گونه تظاهرات به ندرت برپا می‌شد و من مجبور شدم دوسالی از مباره دست برداشته کنج عُزلت اختیار کنم. در این فاصلهٌ دوسال همیشه به دنبال گمشده‌یی می‌گشتم که عاشق ملت و وطن باشد که من در شعاع حمایت او بتوانم به مبارزهٌ خود ادامه دهم و همین‌طور هم شد. دوستی داشتم که عضو شورای ملی مقاومت بود. <br /> <br /> او ضمن بحث و گفتگو با من، کتابها و فیلم‌هایی از مجاهدین خلق و شورای ملی مقاومت را در اختیارم قرار می‌داد. رفته رفته پی بردم که گمشدهٌ خود را باز خواهم‌یافت لذا، به مبارزهٌ سی سالهٌ سازمان مجاهدین خلق و اعضای شورای ملی مقاومت پی بردم. به خصوص، در فیلمهای اوایل انقلاب ـ که حاوی سخنان آقای رجوی در [[میتینگ امجدیه|امجدیه]]، تبریز و شمال ایران بودـ آتش حقیقت مردم‌خواهی و ایران‌دوستی را در وجود ایشان شعله‌ور دیدم و یقینم شد ایشان رهبر جنبشی است که منشاٌ مبارزه‌اش همان صداقت، فداکاری به خاطر مردم ایران می‌باشد.<br /> [[پرونده:مجسمه‌ی عماد رام.jpg|جایگزین=مجسمه‌ی عماد رام|بندانگشتی|مجسمه‌ی عماد رام- رضا اولیا|380x380پیکسل]]<br /> <br /> == پیوستن به شورای ملی مقاومت ایران ==<br /> عماد رام می‌گوید: منحنی هنر نسبت به پیشینیان سقوط کرده بود، کار اساتیدی همچون درویش خان، رکن‌الدین خان و صبا و … چون مکتبی بود پس از سال‌ها همچنان پابرجا مانده‌است و کار بعضی از شبه‌هنرمندان چون سرابی بود، اثری از آثارشان باقی نمانده. مکتبی‌ها به دنبال هنر بودند، دود چراغ می‌خوردند و دو زانو دستِ ادب بر سینه در برابر استادان می‌نشستند، لذا آثارشان نیز پایدار ماند و شبه هنر مندان از لوح دلها زدوده شدند.<br /> <br /> == آلبوم‌ها ==<br /> عشق و آزادی، فرنگیس، بهار من، خدایا، همتای آفتاب، لیلا رو بردن، پیام حافظ، شبانه با وطن، تنهای تنها، در به دری<br /> <br /> == آهنگسازی ==<br /> عماد رام برای خوانندگان ایرانی همچون فریدون فروغی، داریوش، مهستی، مرجان، نادر گلچین و… آهنگسازی کرده‌است.<br /> <br /> == درگذشت ==<br /> عماد رام پس از هفتاد و دو سال سرانجام در سوم خرداد۱۳۸۲ درگذشت. مراسم تشییع و خاکسپاری او صبح روز ۹ خرداد ۱۳۸۲با حضور خانوادهٌ رام و صدها تن از یاران و همرزمان و دوستداران این هنرمند بزرگ در گورستان بریف‌هوف شهر دوسِلدُرف آلمان برگزار شد.<br /> <br /> ==پیام تسلیت مریم رجوی==<br /> <br /> [[مریم رجوی]] پس از درگذشت عماد رام طی پیامی گفت:<br /> <br /> «درگذشت عماد رام، استاد نامدار موسیقی، هنرمند محبوب مردم و عضو شورای ملی مقاومت ایران را به هموطنان، به جامعه هنری کشور و به خانوادهٌ محترم رام به ویژه همسر ارجمندش خانم فلور صدودی عضو شورای ملی مقاومت و همچنین به همهٌ یاران شورایی و اعضای خانوادهٌ بزرگ مقاومت تسلیت می‌گویم.<br /> <br /> قدر و منزلت هنری عماد رام برای جامعهٌ هنری کشور و برای همهٌ ایرانیانی که عواطف و احساساتشان با ساز و صدای او آشناست، نیاز به وصف ندارد. بااین همه، تردیدی نیست که خصال انسانی این رادمرد هنر ملی در صدر ارزشهایش قرار می‌گیرد؛ ارزشهایی همچون وفا و بزرگمنشی و فروتنی که او را در قلب هموطنان و دوستدارانش جای داده‌است. همان ارزشهای والایی که او را با مقاومت پیوند داد و به یار و غمخوار صمیمی رزم آوران آزادی تبدیل کرد. <br /> <br /> آن‌قدر که برخی آثار ارزندهٌ هنری خود را به تجلیل از مجاهدان و رزم‌آوران آزادی اختصاص داد و به آنها هدیه نمود.<br /> <br /> اگر فقدان عماد رام ضایعه‌یی بزرگ و پراندوه برای مقاومت و برای جامعهٌ هنری ایران به‌شمار می‌رود، اما ره آوردها و نوآوریهایش در هنر ملی و همراهی صمیمانه و پرصفایش با ارتش آزادی، گنجینه و میراثی فناناپذیر و الگویی برای هنرمندان مردمی است.<br /> <br /> برای روح پرفتوحش شادی و رحمت ایزدی و برای همسر و فرزندان و همهٌ عزیزانش صبر و سلامتی آرزو می‌کنم. مریم رجوی ـ ۵ خرداد۱۳۸۲»<br /> <br /> مراسم تشییع و خاکسپاری پیکر هنرمند برجستهٌ مقاومت، موسیقیدان بزرگ ایرانی، استاد عمادرام با گلباران مزار او پایان یافت.<br /> <br /> «عماد‌جان» که در سراسر زندگی بی‌قرار و آرامش، همواره آرزومند و جان ـ شیفته آزادی ایران زمین و سامان گرفتن زندگی مردم این زیباترین وطن بود، اینک، به ظاهر، در میان ما نیست، اما یادها و یادگارها و خاطرات و جای پای او، برای همیشه در دل و جان تک تک مشتاقان آزادی ایران، جاودانه، باقی خواهد‌ماند. عمادجان، همیشه با ماست، ایران و ایرانی که او یه عمر براشون ترانه خوند و به عشق ایران رو صحنه موند، هرگز او را تنها نخواهدگذاشت.<br /> [[پرونده:زنده یاد عماد رام.jpg|جایگزین=زنده یاد عماد رام|بندانگشتی|زنده یاد عماد رام|267x267پیکسل]]<br /> این هم دو بیت از ترانه خاطره‌انگیز «گذشته‌های شیرین» «عمادجان»، که خواننده و نوازنده‌اش خود او بود:<br /> <br /> «نکنه، خدا نکرده، من رو تنها بگذارید<br /> <br /> وقتی برمی‌گردید ایران، من رو اینجا بگذارید<br /> <br /> یک عمریه، من، براتون ترانه خوندم<br /> <br /> به عشق ایرانه، هنوز رو صحنه موندم».<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> <br /> == منابع ==<br /> {{پانویس}}<br /> [[رده:آهنگ‌سازان اهل ایران]]<br /> [[رده:اهالی ساری]]<br /> [[رده:ترانه‌سرایان اهل ایران]]<br /> [[رده:خوانندگان اهل ایران]]<br /> [[رده:خوانندگان موسیقی پاپ اهل ایران]]<br /> [[رده:اعضای شورای ملی مقاومت ایران]]</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B2_%D8%AE%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AF&diff=88786 2026-05-22T15:23:57Z

<p>Safa: /* درگذشت‌ها */</p> <hr /> <div>{{خرداد}}<br /> <br /> '''۲ خرداد''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۶۴ روز گذشته و به پایان آن ۳۰۱ روز (در سال عادی) یا ۳۰۲ روز (در سال کبیسه) مانده‌است.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> <br /> * ۵۹۹ - شروع محاصره نیشابور توسط جبه‌نویان در پی حمله مغول به نیشابور<br /> <br /> * ۱۲۲۳ - علی‌محمد باب شیرازی، برای نخستین‌بار در دیدار با ملا حسین بشرویه‌ای اعلان قائمیت کرد و خود را باب‌الله خواند.<br /> * ۱۳۳۰ - [[مهدی بازرگان|'''مهدی بازرگان''']] رئيس دانشكده فنی به سمت معاونت پارلمانی وزارت فرهنگ منصوب شد.<br /> * ۱۳۷۶ - روی کار آمدن [[سید محمد خاتمی|'''محمد خاتمی''']] به عنوان پنجمین رئیس‌جمهور نظام جمهوری اسلامی ایران.<br /> * ۱۴۰۱ - فروریزی ساختمان [[متروپل آبادان|'''متروپل آبادان''']] با ده‌ها کشته و مجروح <br /> ۲۳ مه<br /> * ۱۸۶۳ - انجمن عمومی کارگران آلمان، پیشرو حزب سوسیال دموکرات مدرن آلمان، در لایپزیگ، پادشاهی ساکسونی تاسیس شد.<br /> * ۱۹۹۲ - [[جووانی فالکونه]]، برجسته‌ترین قاضی ضد مافیای ایتالیا، همسر و سه محافظش توسط خانواده کورلئونسی با بمب نیم تنی در نزدیکی کاپاچی، سیسیل کشته شدند.<br /> * ۱۹۹۵ - نخستین نسخه زبان برنامه‌نویسی جاوا منتشر شد.<br /> <br /> == زادروزها ==<br /> * ۱۳۰۹ - فریدون رهنما شاعر، روزنامه‌نگار و سینماگر (درگذشته ۱۷ مرداد ۱۳۵۴)<br /> * ۱۳۱۰ - آرامش دوستدار، فیلسوف<br /> ۲۳ مه<br /> <br /> * ۱۷۰۷ - کارل ون لینه، گیاه‌شناس و پزشک سوئدی و پایه‌گذار نظام امروزی طبقه‌بندی گیاهان و جانوران<br /> * ۱۷۸۳ - ویلیام استورجن، فیزیکدان و مخترع انگلیسی، موتور الکترومغناطیسی و موتور الکتریکی را اختراع کرد.<br /> * ۱۹۰۵ - بودو فون بوریس، فیزیکدان آلمانی، مخترع میکروسکوپ الکترونی<br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> * ۹۰۳ - شاه اسماعیل یکم صفوی، پایه‌گذار سلسله پادشاهی صفوی<br /> * ۱۳۶۰ - نصرالله فلسفی، مورخ، محقق، مترجم، نویسنده و شاعر (زادروز ۹ آذر ۱۲۸۰)<br /> * ۱۳۸۰ - جمیله شیخی، بازیگر<br /> * ۱۳۹۰ - [[ناصر حجازی|'''ناصر حجازی''']]، بازیکن و مربی فوتبال<br /> ۲۳ مه<br /> <br /> * ۱۴۹۸ - جیرولامو ساوونارولا، کشیش فلورانسی به اتهام کفر در ایتالیا سوزانده شد.<br /> * ۱۸۸۶ - لئوپولد فون رانکه، تاریخ‌نگار اهل آلمان و یکی از برجسته‌ترین بنیان‌گذاران تاریخ‌نگاری مدرن که استاندارهایی برای تاریخ‌نویسی معاصر بنیان گذارد و بیشتر بر تاریخ سیاسی و تاریخ دیپلماتیک تمرکز داشت.<br /> <br /> * ۱۹۰۶ - هنریک یوهان ایبسن، شاعر، نمایش‌نامه‌نویس و درام‌نویس نروژی<br /> * ۱۹۳۷ - جان دیویس راکفلر، سرمایه‌دار آمریکایی که ثروتمندترین آمریکایی تاریخ و ثروتمندترین فرد تاریخ معاصر جهان شناخته می‌شود.<br /> * ۱۹۴۵ - هاینریش هیملر، نظامی و سیاست‌مدار آلمانی و فرماندۀ نیروهای اس‌اس در این کشور در دورۀ حاکمیت حزب نازی که آدولف هیتلر بعدها او را به‌فرماندهیِ ارتش جایگزین و قائم‌مقام ادارۀ تمام رایش سوم منصوب کرد. او به‌عنوان یکی از مسئولین اصلیِ هولوکاست شناخته می‌شود.<br /> * ۱۹۶۰ - ژرژ کلود، مهندس و مخترع فرانسوی، روشنایی نئون را ایجاد کرد.<br /> * ۲۰۱۵ - جان فوربز نش، ریاضی‌دان نابغه و برجستۀ آمریکایی و برندۀ جایزۀ نوبل اقتصاد<br /> <br /> == مناسبت‌ها ==<br /> <br /> * روز متروپل در ایران<br /> <br /> *<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B2_%D8%AE%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AF&diff=88784 2026-05-22T15:05:08Z

<p>Safa: /* درگذشت‌ها */</p> <hr /> <div>{{خرداد}}<br /> <br /> '''۲ خرداد''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۶۴ روز گذشته و به پایان آن ۳۰۱ روز (در سال عادی) یا ۳۰۲ روز (در سال کبیسه) مانده‌است.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> <br /> * ۵۹۹ - شروع محاصره نیشابور توسط جبه‌نویان در پی حمله مغول به نیشابور<br /> <br /> * ۱۲۲۳ - علی‌محمد باب شیرازی، برای نخستین‌بار در دیدار با ملا حسین بشرویه‌ای اعلان قائمیت کرد و خود را باب‌الله خواند.<br /> * ۱۳۳۰ - [[مهدی بازرگان|'''مهدی بازرگان''']] رئيس دانشكده فنی به سمت معاونت پارلمانی وزارت فرهنگ منصوب شد.<br /> * ۱۳۷۶ - روی کار آمدن [[سید محمد خاتمی|'''محمد خاتمی''']] به عنوان پنجمین رئیس‌جمهور نظام جمهوری اسلامی ایران.<br /> * ۱۴۰۱ - فروریزی ساختمان [[متروپل آبادان|'''متروپل آبادان''']] با ده‌ها کشته و مجروح <br /> ۲۳ مه<br /> * ۱۸۶۳ - انجمن عمومی کارگران آلمان، پیشرو حزب سوسیال دموکرات مدرن آلمان، در لایپزیگ، پادشاهی ساکسونی تاسیس شد.<br /> * ۱۹۹۲ - [[جووانی فالکونه]]، برجسته‌ترین قاضی ضد مافیای ایتالیا، همسر و سه محافظش توسط خانواده کورلئونسی با بمب نیم تنی در نزدیکی کاپاچی، سیسیل کشته شدند.<br /> * ۱۹۹۵ - نخستین نسخه زبان برنامه‌نویسی جاوا منتشر شد.<br /> <br /> == زادروزها ==<br /> * ۱۳۰۹ - فریدون رهنما شاعر، روزنامه‌نگار و سینماگر (درگذشته ۱۷ مرداد ۱۳۵۴)<br /> * ۱۳۱۰ - آرامش دوستدار، فیلسوف<br /> ۲۳ مه<br /> <br /> * ۱۷۰۷ - کارل ون لینه، گیاه‌شناس و پزشک سوئدی و پایه‌گذار نظام امروزی طبقه‌بندی گیاهان و جانوران<br /> * ۱۷۸۳ - ویلیام استورجن، فیزیکدان و مخترع انگلیسی، موتور الکترومغناطیسی و موتور الکتریکی را اختراع کرد.<br /> * ۱۹۰۵ - بودو فون بوریس، فیزیکدان آلمانی، مخترع میکروسکوپ الکترونی<br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> * ۹۰۳ - شاه اسماعیل یکم صفوی، پایه‌گذار سلسله پادشاهی صفوی<br /> * ۱۳۶۰ - نصرالله فلسفی، مورخ، محقق، مترجم، نویسنده و شاعر (زادروز ۹ آذر ۱۲۸۰)<br /> * ۱۳۸۰ - جمیله شیخی، بازیگر<br /> * ۱۳۹۰ - [[ناصر حجازی|'''ناصر حجازی''']]، بازیکن و مربی فوتبال<br /> ۲۳ مه<br /> <br /> * ۱۴۹۸ - جیرولامو ساوونارولا، کشیش فلورانسی به اتهام کفر در ایتالیا سوزانده شد.<br /> * ۱۸۸۶ - لئوپولد فون رانکه، تاریخ‌نگار اهل آلمان و یکی از برجسته‌ترین بنیان‌گذاران تاریخ‌نگاری مدرن که استاندارهایی برای تاریخ‌نویسی معاصر بنیان گذارد و بیشتر بر تاریخ سیاسی و تاریخ دیپلماتیک تمرکز داشت.<br /> <br /> * ۱۹۰۶ - هنریک یوهان ایبسن، شاعر، نمایش‌نامه‌نویس و درام‌نویس نروژی<br /> * ۱۹۳۷ - جان دیویس راکفلر، سرمایه‌دار آمریکایی که ثروتمندترین آمریکایی تاریخ و ثروتمندترین فرد تاریخ معاصر جهان شناخته می‌شود.<br /> * ۱۹۴۵ - هاینریش هیملر، نظامی و سیاست‌مدار آلمانی و فرماندۀ نیروهای اس‌اس در این کشور در دورۀ حاکمیت حزب نازی که آدولف هیتلر بعدها او را به‌فرماندهیِ ارتش جایگزین و قائم‌مقام ادارۀ تمام رایش سوم منصوب کرد. او به‌عنوان یکی از مسئولین اصلیِ هولوکاست شناخته می‌شود.<br /> * ۱۹۶۰ - ژرژ کلود، مهندس و مخترع فرانسوی، روشنایی نئون را ایجاد کرد.<br /> * ۲۰۱۵ - جان فوربز نش، ریاضی‌دان نابغه و برجستۀ آمریکایی و برندۀ جایزۀ نوبل اقتصاد<br /> <br /> *<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B1_%D8%AE%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AF&diff=88767 2026-05-22T07:22:35Z

<p>Safa: /* رویدادها */</p> <hr /> <div>{{خرداد}}<br /> '''۱ خرداد''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۶۳ روز گذشته و به پایان آن ۳۰۲ روز (در سال عادی) یا ۳۰۳ روز (در سال کبیسه) مانده‌است.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> * ۱۲۹۶ - عبدالحمید‌خان متین‌السلطنه، روزنامه‌نگار و سیاستمدار ایرانی دوران مشروطه در دفتر کار خود در روزنامه عصر جدید به دست کمیته مجازات ترور شد.<br /> * بست‌نشینی دکتر محمد مصدق و یارانش در دربار در اعتراض به‌انتخابات دورۀ شانزدهم مجلس شورای ملی در سال ۱۳۲۸<br /> * ۱۳۵۹ ‐ آغاز تحریم اقتصادی جمهوری اسلامی توسط ایالات متحده‌ی آمریکا<br /> * ۱۳۸۵ - آغاز قيام مردم آذربايجان عليه اهانت به آنان در روزنامه حكومتی ايران<br /> ۲۲ مه<br /> <br /> * ۳۳۴ پ.م - نیروهای ایران در نبرد گرانیک در کنار رودی به همین نام، از سپاه اسکندر مقدونی شکست خوردند و این شکست مقدمه‌ای برای فتح ایران توسط اسکندر شد.<br /> * ۱۸۴۸ ـ برده‌داری در جزایر مارتینیک لغو شد.<br /> <br /> * ۱۹۰۰ - آسوشیتدپرس به عنوان یک تعاونی خبری غیرانتفاعی در شهر نیویورک تشکیل شد.<br /> * ۱۹۴۳ ـ [[ژوزف استالین|'''ژوزف استالین''']]، رهبر وقت شوروی سابق کمینترن را منحل اعلام کرد.<br /> * ۱۹۷۲ - ریچارد نیکسون با رفتن به مسکو، نخستین رئیس‌جمهور آمریکا شد که از شوروی دیدن می‌کند.<br /> * ۱۹۹۲ - بوسنی و هرزگوین، کرواسی و اسلوونی به سازمان ملل پیوستند. <br /> <br /> == زادروزها ==<br /> * ۱۲۸۹ - ملوک ضرابی، خواننده<br /> * ۱۲۹۸ - عباس یمینی شریف، شاعر و نویسنده کودکان<br /> * ۱۳۰۰ - جلیل شهناز، نوازنده تار (درگذشت ۱۳۹۲)<br /> * ۱۳۱۴ - غلامعباس‌توسلی، نویسنده، مترجم، جامعه‌شناس، استاد دانشگاه، بنیانگذار علم جامعه‌شناسی در ایران و عضو پیوسته  فرهنگستان علوم<br /> ۲۲ مه<br /> <br /> *۱۸۱۳ - ریچارد واگنر، آهنگساز آلمانی<br /> *۱۹۲۸ - سرژ دوبروسکی، نظریه‌پرداز و نویسنده فرانسوی<br /> *۱۹۵۱ - آناتولی اوگنیویچ کارپف، قهرمان سابق شطرنج جهان از شوروی<br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> <br /> * ۱۲۹۶ - عبدالحمید‌خان متین‌السلطنه، روزنامه‌نگار و سیاستمدار ایرانی دوران مشروطه<br /> * ۱۳۶۲ - محمد پدر دره‌گرگی، معروف به محمد بروجردی، از فرماندهان سپاه پاسداران در سرکوب مردم کردستان <br /> * ۱۳۶۸ - عباس نعلبندیان، نویسنده<br /> <br /> * ۱۳۹۱ - منصور رادپور از اعضای [[سازمان مجاهدین خلق ایران|'''سازمان مجاهدین خلق ایران''']] در زندان<br /> * ۱۳۹۱- [[بهرام عالیوندی|'''بهرام عالیوندی''']] هنرمند و نقاش عضو [[شورای ملی مقاومت ایران|'''شورای ملی مقاومت ایران''']]<br /> * ۱۳۹۹ - قتل [[رومینا اشرفی|'''رومینا اشرفی''']]، به‌دست پدرش در تالش<br /> * ۱۴۰۱ - ترور حسن صیادخدایی، سرهنگ [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|'''سپاه پاسداران انقلاب اسلامی''']] از واحد ۸۴۰ [[نیروی قدس|'''نیروی قدس''']]<br /> ۲۲ مه<br /> <br /> * ۱۸۸۶ - ویکتور هوگو، شاعر، داستان‌نویس و نمایشنامه‌نویس فرانسوی<br /> <br /> *۱۹۶۷ - لنگستن هیوز، شاعر، نویسنده، فعال اجتماعی و نمایشنامه‌نویس آمریکایی<br /> == مناسبت‌ها ==<br /> * روز بزرگداشت ملاصدرا<br /> * روز جهانی تنوع زیستی<br /> * روز متروپل در ایران<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B2_%D8%AE%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AF&diff=88766 2026-05-22T07:21:58Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{خرداد}}<br /> <br /> '''۲ خرداد''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۶۴ روز گذشته و به پایان آن ۳۰۱ روز (در سال عادی) یا ۳۰۲ روز (در سال کبیسه) مانده‌است.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> <br /> * ۵۹۹ - شروع محاصره نیشابور توسط جبه‌نویان در پی حمله مغول به نیشابور<br /> <br /> * ۱۲۲۳ - علی‌محمد باب شیرازی برای نخستین بار در دیدار با ملا حسین بشرویه‌ای اعلان قائمیت کرد و خود را باب‌الله خواند.<br /> * ۱۳۳۰ - [[مهدی بازرگان|'''مهدی بازرگان''']] رئيس دانشكده فنی به سمت معاونت پارلمانی وزارت فرهنگ منصوب شد.<br /> * ۱۳۷۶ - روی کار آمدن [[سید محمد خاتمی|'''محمد خاتمی''']] به عنوان پنجمین رئیس‌جمهور نظام جمهوری اسلامی ایران.<br /> * ۱۴۰۱ - فروریزی ساختمان [[متروپل آبادان|'''متروپل آبادان''']] با ده‌ها کشته و مجروح <br /> ۲۳ مه<br /> * ۱۸۶۳ - انجمن عمومی کارگران آلمان، پیشرو حزب سوسیال دموکرات مدرن آلمان، در لایپزیگ، پادشاهی ساکسونی تاسیس شد.<br /> * ۱۹۹۲ - [[جووانی فالکونه]]، برجسته‌ترین قاضی ضد مافیای ایتالیا، همسر و سه محافظش توسط خانواده کورلئونسی با بمب نیم تنی در نزدیکی کاپاچی، سیسیل کشته شدند.<br /> * ۱۹۹۵ - نخستین نسخه زبان برنامه‌نویسی جاوا منتشر شد.<br /> <br /> == زادروزها ==<br /> * ۱۳۰۹ - فریدون رهنما شاعر، روزنامه‌نگار و سینماگر (درگذشته ۱۷ مرداد ۱۳۵۴)<br /> * ۱۳۱۰ - آرامش دوستدار، فیلسوف<br /> ۲۳ مه<br /> <br /> * ۱۷۰۷ - کارل ون لینه، گیاه‌شناس و پزشک سوئدی و پایه‌گذار نظام امروزی طبقه‌بندی گیاهان و جانوران<br /> * ۱۷۸۳ - ویلیام استورجن، فیزیکدان و مخترع انگلیسی، موتور الکترومغناطیسی و موتور الکتریکی را اختراع کرد.<br /> * ۱۹۰۵ - بودو فون بوریس، فیزیکدان آلمانی، مخترع میکروسکوپ الکترونی<br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> * ۹۰۳ - شاه اسماعیل یکم صفوی، پایه‌گذار سلسله پادشاهی صفوی<br /> * ۱۳۶۰ - نصرالله فلسفی، مورخ، محقق، مترجم، نویسنده و شاعر (زادروز ۹ آذر ۱۲۸۰)<br /> * ۱۳۸۰ - جمیله شیخی، بازیگر<br /> * ۱۳۹۰ - [[ناصر حجازی|'''ناصر حجازی''']]، بازیکن و مربی فوتبال<br /> ۲۳ مه<br /> <br /> * ۱۴۹۸ - جیرولامو ساوونارولا، کشیش فلورانسی به اتهام کفر در ایتالیا سوزانده شد.<br /> <br /> * ۱۹۰۶ - هنریک یوهان ایبسن، شاعر، نمایش‌نامه‌نویس و درام‌نویس نروژی<br /> * ۱۹۳۷ - جان دیویس راکفلر، سرمایه‌دار آمریکایی که ثروتمندترین آمریکایی تاریخ و ثروتمندترین فرد تاریخ معاصر جهان شناخته می‌شود.<br /> * ۱۹۴۵ - هاینریش هیملر، نظامی و سیاست‌مدار آلمانی و فرماندۀ نیروهای اس‌اس در این کشور در دورۀ حاکمیت حزب نازی که آدولف هیتلر بعدها او را به‌فرماندهیِ ارتش جایگزین و قائم‌مقام ادارۀ تمام رایش سوم منصوب کرد. او به‌عنوان یکی از مسئولین اصلیِ هولوکاست شناخته می‌شود.<br /> * ۱۹۶۰ - ژرژ کلود، مهندس و مخترع فرانسوی ، روشنایی نئون را ایجاد کرد.<br /> * ۲۰۱۵ - جان فوربز نش، ریاضی‌دان نابغه و برجستۀ آمریکایی و برندۀ جایزۀ نوبل اقتصاد<br /> * لئوپولد فون رانکه در سال ۱۸۸۶م؛ تاریخ‌نگار اهل آلمان و یکی از برجسته‌ترین بنیان‌گذاران تاریخ‌نگاری مدرن که استاندارهایی برای تاریخ‌نویسی معاصر بنیان گذارد و بیشتر بر تاریخ سیاسی و تاریخ دیپلماتیک تمرکز داشت.<br /> <br /> *<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B1_%D8%AE%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AF&diff=88736 2026-05-21T11:22:11Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{خرداد}}<br /> '''۱ خرداد''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۶۳ روز گذشته و به پایان آن ۳۰۲ روز (در سال عادی) یا ۳۰۳ روز (در سال کبیسه) مانده‌است.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> * ۱۲۹۶ - عبدالحمید‌خان متین‌السلطنه، روزنامه‌نگار و سیاستمدار ایرانی دوران مشروطه در دفتر کار خود در روزنامه عصر جدید به دست کمیته مجازات ترور شد.<br /> * بست‌نشینی دکتر محمد مصدق و یارانش در دربار در اعتراض به‌انتخابات دورۀ شانزدهم مجلس شورای ملی در سال ۱۳۲۸<br /> * ۱۳۵۹ ‐ آغاز تحریم اقتصادی جمهوری اسلامی توسط ایالات متحده‌ی آمریکا<br /> * ۱۳۸۵ - آغاز قيام مردم آذربايجان عليه اهانت به آنان در روزنامه حكومتی ايران<br /> <br /> *۱۴۰۱ - فروریزی ساختمان [[متروپل آبادان|'''متروپل آبادان''']] با ده‌ها کشته و مجروح<br /> ۲۲ مه<br /> <br /> * ۳۳۴ پ.م - نیروهای ایران در نبرد گرانیک در کنار رودی به همین نام، از سپاه اسکندر مقدونی شکست خوردند و این شکست مقدمه‌ای برای فتح ایران توسط اسکندر شد.<br /> * ۱۸۴۸ ـ برده‌داری در جزایر مارتینیک لغو شد.<br /> <br /> * ۱۹۰۰ - آسوشیتدپرس به عنوان یک تعاونی خبری غیرانتفاعی در شهر نیویورک تشکیل شد.<br /> * ۱۹۴۳ ـ [[ژوزف استالین|'''ژوزف استالین''']]، رهبر وقت شوروی سابق کمینترن را منحل اعلام کرد.<br /> * ۱۹۷۲ - ریچارد نیکسون با رفتن به مسکو، نخستین رئیس‌جمهور آمریکا شد که از شوروی دیدن می‌کند.<br /> * ۱۹۹۲ - بوسنی و هرزگوین، کرواسی و اسلوونی به سازمان ملل پیوستند. <br /> <br /> == زادروزها ==<br /> * ۱۲۸۹ - ملوک ضرابی، خواننده<br /> * ۱۲۹۸ - عباس یمینی شریف، شاعر و نویسنده کودکان<br /> * ۱۳۰۰ - جلیل شهناز، نوازنده تار (درگذشت ۱۳۹۲)<br /> * ۱۳۱۴ - غلامعباس‌توسلی، نویسنده، مترجم، جامعه‌شناس، استاد دانشگاه، بنیانگذار علم جامعه‌شناسی در ایران و عضو پیوسته  فرهنگستان علوم<br /> ۲۲ مه<br /> <br /> *۱۸۱۳ - ریچارد واگنر، آهنگساز آلمانی<br /> *۱۹۲۸ - سرژ دوبروسکی، نظریه‌پرداز و نویسنده فرانسوی<br /> *۱۹۵۱ - آناتولی اوگنیویچ کارپف، قهرمان سابق شطرنج جهان از شوروی<br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> <br /> * ۱۲۹۶ - عبدالحمید‌خان متین‌السلطنه، روزنامه‌نگار و سیاستمدار ایرانی دوران مشروطه<br /> * ۱۳۶۲ - محمد پدر دره‌گرگی، معروف به محمد بروجردی، از فرماندهان سپاه پاسداران در سرکوب مردم کردستان <br /> * ۱۳۶۸ - عباس نعلبندیان، نویسنده<br /> <br /> * ۱۳۹۱ - منصور رادپور از اعضای [[سازمان مجاهدین خلق ایران|'''سازمان مجاهدین خلق ایران''']] در زندان<br /> * ۱۳۹۱- [[بهرام عالیوندی|'''بهرام عالیوندی''']] هنرمند و نقاش عضو [[شورای ملی مقاومت ایران|'''شورای ملی مقاومت ایران''']]<br /> * ۱۳۹۹ - قتل [[رومینا اشرفی|'''رومینا اشرفی''']]، به‌دست پدرش در تالش<br /> * ۱۴۰۱ - ترور حسن صیادخدایی، سرهنگ [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|'''سپاه پاسداران انقلاب اسلامی''']] از واحد ۸۴۰ [[نیروی قدس|'''نیروی قدس''']]<br /> ۲۲ مه<br /> <br /> * ۱۸۸۶ - ویکتور هوگو، شاعر، داستان‌نویس و نمایشنامه‌نویس فرانسوی<br /> <br /> *۱۹۶۷ - لنگستن هیوز، شاعر، نویسنده، فعال اجتماعی و نمایشنامه‌نویس آمریکایی<br /> == مناسبت‌ها ==<br /> * روز بزرگداشت ملاصدرا<br /> * روز جهانی تنوع زیستی<br /> * روز متروپل در ایران<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%85%D8%AA%D8%B1%D9%88%D9%BE%D9%84_%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%86&diff=88735 2026-05-21T11:19:56Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>[[پرونده:متروپل ۴.JPG|بندانگشتی|'''مجتمع متروپل آبادان''']]<br /> [[پرونده:متروپل ۲۰.mp4|جایگزین= متروپل آبادان|بندانگشتی|'''بازسازی فروریزی متروپل آبادان''']]<br /> '''متروپل آبادان،''' نام مجتمع ساختمانی ۱۲ طبقه‌ای است که علیرغم اعتراض‌های مکرر نسبت به ایمن‌سازی و تقویت استحکام بنا و یا جلوگیری از ساخت و ساز اضافی در یک مناسبات رانتی طبقه بر طبقه بر آن افزودند. ساختمان متروپل آبادان سرانجام ساعت ۱۲ و ۳۰ دقیقه روز دوشنبه ۲ خرداد ۱۴۰۱ فروریخت و مردم آبادان و خانواده‌های آنها را عزادار کرد. <br /> <br /> رژیم ایران تعداد جان‌باختگان این حادثه را تا روز ۱۱ خرداد ۱۴۰۱، ۳۷ نفر و تعداد مجروحین را بیش از ۳۳ نفر اعلام کرد اما بر اساس اخبار و داده‌های مردمی تعداد جانباختگان بسیار بیشتر است و هنوز افراد زیادی نیز زیر آوار مانده‌اند. دستگاه‌های اجرایی درمانده از کمک موثر بودند و نیروهای مردمی بطور داوطلب و شبانه‌روز به جستجوی عزیزانشان در میان آوار پرداختند. <br /> <br /> == تاریخچه ساخت متروپل ==<br /> پروانه ساخت متروپل در تاریخ ۴ مرداد ۹۶ از سوی شهرداری منطقه یک شهرستان آبادان خارج از روال اصولی و بدون اطلاع سازمان نظام مهندسی ساختمان صادر شد در حالی‌که عملیات اجرایی احداث این ساختمان چند ماه پیش از صدور پروانه آغاز شده بود!<br /> <br /> نمایندگی سازمان نظام مهندسی ساختمان کشور در آبادان، از زمانی که متوجه این موضوع شد، در قالب نامه‌ای به تاریخ ۱۷ اسفند ۹۵ به شهرداری آبادان اطلاع داد که صدور پروانه ساختمانی با تایید این نمایندگی صورت نگرفته و رونوشت این نامه را نیز به فرماندار و دادستان و شورای اسلامی آبادان ارائه داد.<br /> <br /> در آن دوره هیچ اقدامی از سوی نهاد‌های مجری صورت نگرفت و این بی‌اعتنایی‌ها ادامه یافت. مجدداً سازمان نظام مهندسی ساختمان در تاریخ ۱۶ خرداد سال ۹۶ از سوی دفتر نمایندگی نظام مهندسی در شهرستان آبادان، به نمایندگان این شهرستان در مجلس شورای اسلامی اطلاع داد که طراحی و نظارت برخی از ساختمان‌های در حال ساخت آبادان از جمله ساختمان متروپل در خیابان امیری، خارج از تایید و نظارت قانونی سازمان نظام مهندسی در حال انجام است، اما باز هم اعتنایی به انجام تخلفات صورت نگرفت. <br /> <br /> در تاریخ ۴ مرداد سال ۹۶ شهرداری منطقه یک آبادان تحت نظارت یکی از شرکت‌های مهندسی مشاور در مسیر تایید نظارت  سازمان نظام مهندسی ساختمان قرار گرفت و در سال ۹۹، سرپرست معاونت سرمایه مشارکت‌های اقتصادی شهرداری آبادان، مدارک ارسالی مالک به شهرداری را تایید کرد که پس از آن، طی نامه‌ای ادامه کار نیز از نظر آن معاونت بلامانع شد.<br /> <br /> با پیگیری موضوع رسیدگی به تخلفات متروپل از سوی دفتر نمایندگی نظام مهندسی ساختمان در آبادان، مالک این ساختمان ملزم به پذیرش نظارت سازمان نظام مهندسی شد؛ به طوری که در ۱۲ اسفند ۹۹ در قالب نامه‌ای نواقص سازه‌ای متروپل در ۱۳ مورد به شهرداری و مالک ابلاغ  شده تا اقدامات برای رفع مشکلات انجام شود.[[پرونده:متروپل ۷.JPG|بندانگشتی|'''گزارش تخلفات متروپل''']]این دفتر نمایندگی در تاریخ ۱۴ مهر ۱۴۰۰ هم مشکلات را به شهرداری منطقه ابلاغ کرد، اما متاسفانه مشکلات ادامه یافت و ۷ گزارش از سوی مهندسان در روزهای پنجم، ششم و هشتم تیر، همچنین ۱۴ آبان، ۶ دی پارسال و ۳۰ فروردین و ۶ اردیبهشت امسال به شهرداری منطقه در خصوص مواردی از جمله خیز بیش از حد چندین تیر اصلی ساختمان ابلاغ شد که متاسفانه از سوی مالک توجهی نشد که نهایتاً دستور توقف و مقاوم‌سازی و همچنین درخواست اصلاح  اشکالات سازه‌ای در قالب گزارش‌های رسمی داده شد.<br /> در هشدارهای مستند و مکتوب سازمان نظام مهندسی ساختمان، اعلام شده که متروپل خیز و ترک برداشته و سقف آن پیچیده شده بود. این ساختمان برای همان ۹ طبقه مجاز هم مشکل داشت، اما با این وجود، سه طبقه دیگر هم اضافی ساخته شد؛ یعنی ۱۲ طبقه به همراه زیرزمین و همکف ساخته شده است.&lt;ref&gt;[https://shahr.ir/news/22044/%D9%BE%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%AA%D8%B1%D9%88%D9%BE%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D8%B1%DA%98%D8%A7%D9%86%D8%AA%DB%8C%D9%86-%DA%A9%D8%B4%DB%8C%D8%AF%D9%87-%D8%B4%D8%AF-%D8%B3%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB% سایت پایگاه خبری تحلیلی شهر]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === مشخصات مجتمع متروپل ===<br /> طبقه منفی یک واحد‌های تجاری، هایپر مارکت، کافی شاپ و فضای سبز<br /> <br /> طبقات همکف، اول و دوم ده‌ها واحد تجاری با متراژهای ۸ تا ۸۰ متر مربع<br /> <br /> طبقه سوم واحدهای تجاری، رستوران مراکشی و فودکورت دوبلکس<br /> <br /> طبقه چهارم پارکینگ طبقاتی، خانه کودک، بیلیارد، بولینگ، سالن سینما<br /> <br /> طبقات پنجم تا نهم واحدهای اداری، واحدهای تجاری و پارکینگ طبقاتی<br /> <br /> طبقه دهم واحدهای اداری، باشگاه بدنسازی ۵۰۰ متری و پارکینگ طبقاتی<br /> <br /> بام مجتمع: روف گاردن (بام سبز) با آلاچیق‌های چهارفصل، کافی شاپ و پارکینگ طبقاتـی<br /> <br /> سازه‌ی عظیم دوازده طبقه با زیر بنای ۴۵ هزار متر مربع<br /> <br /> سه بر ۲۷، ۵۰ و ۱۰۰ متری در سه خیابان اصلی<br /> <br /> موقعیت عالی در قلب منطقه‌ی امیری<br /> <br /> سازه‌ی بتنی ضد زلزله با شمع‌های ۲۷ متری<br /> <br /> خنک‌کننده مرکزی چیلر<br /> <br /> سیستم روشنایی هوشمند و برق اضطراری جهت فضای داخلی و نمای ساختمان<br /> <br /> ارتباط با برج شماره یک توسط دو پل شیشه‌ای در طبقات سوم و ششم<br /> <br /> هشت دستگاه پله برقی و هشت دستگاه آسانسور<br /> <br /> لابی با معماری مدرن، پله درباری، فضای سبز و کافی شاپ<br /> [[پرونده:متروپل ۶.jpg|بندانگشتی|'''نمای دیگری از مجتمع متروپل آبادان''']]<br /> سیستم بوستر پمپ جهت تامین آب مصرفی سیستم اعلام و اطفاء حریق<br /> <br /> دوربین مداربسته، اتاق برق مجزا، یو پی اس<br /> <br /> [[پرونده:متروپل ۲.JPG|بندانگشتی|'''ساختمان متروپل پس از ریزش''']]<br /> ==دیدگاه‌ها پیرامون ریزش متروپل ==<br /> <br /> === مسئول حراست متروپل، ===<br /> مسئول حراست ساختمان ویران شده متروپل در گفت‌وگو با خبرنگار اعزامی تسنیم به آبادان می‌گوید:<br /> <br /> برخلاف آنچه در رسانه‌ها مطرح می‌شود، متروپل ۱۰ طبقه نبود بلکه ۱۲ طبقه بود. چرا که باید طبقه منفی یک و همکف و ... را هم به آن اضافه کرد.<br /> <br /> قرار بود پارکینگ ساختمان متروپل در نوروز ۱۴۰۲ افتتاح شود و طبق کاتالوگی که خود عبدالباقی (مالک ساختمان) داده بود و ما بین مردم توزیع کرده بودیم، بنا بود ۸۰۰ خودرو در این پارکینگ‌ها حضور داشته باشند.<br /> <br /> عبدالباقی می‌خواست در این ساختمان، سینمامتروپل را نیز افتتاح کند. به گفته‌ی آگاهان اگر این ساختمان افتتاح رسمی شده بود و ۸۰۰ خودرو در ساختمان حضور داشتند و سینما و فروشگاه‌ها کامل راه می‌افتادند و چنین فاجعه‌ای مثلاً ساعت ۹ شب در خیابان شلوغ امیرکبیر آبادان رخ می‌داد، می‌توانست نزدیک به ۴۰۰۰ نفر را به کام مرگ بکشد!<br /> <br /> === رئیس انجمن سازندگان مسکن و ساختمان خوزستان ===<br /> رئیس انجمن سازندگان مسکن و ساختمان خوزستان، سیامک صادقی هفشجانی، گفت:&lt;blockquote&gt;«متروپل قراربود در ۷ طبقه بنا شود اما طمع برای ساخت و ساز بیشتر و بی‌قانونی برای عدم توقف ساخت و ساز باعث شد متروپل ریزش کند. وی گفت: چرا شهرداری این مساله را پذیرفته و روند ساخت را متوقف نکرده است؟ احداث ۳ طبقه اضافه بر روی ساختمان از نظر وزن و دیگر موارد یکی از علل بسیار مهمی است که در حادثه متروپل نقش داشته است. صادقی هفشجانی افزود: در تولید فلز، بتن و دیگر مصالح ساختمانی در کشور و استان خوزستان مشکلاتی وجود دارد و از این رو باید پیش از استفاده از نظر کیفی کنترل شوند. <br /> <br /> در این راستا استفاده از مصالح نامرغوب و نامناسب نیز می‌تواند یکی دیگر از عوامل ریزش متروپل باشد. طبق برخی گزارش‌ها، سازه اصلی متروپل به قدری سست بود که ستون اصلی و حمال مجتمع‌ها نشست کرده و شکم داده بود. اعتراضات به ساخت این بنای ناایمن، باعث شد که بهمن سال گذشته، کارشناسان نظام‌مهندسی آبادان از این بنا بازدید و «‌‌‌‌‌‌‌‌در خصوص ایرادات موجود، موارد و مشکلات یافت شده را صورت‌جلسه نمودند».&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.trt.net.tr/persian/yrn/2022/05/24/skhtmn-mtrwpl-abdn-chr-frwrykht-1831889 سایت تی آر تی فارسی ۲۴ - ۵ - ۲۰۲۲]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> === حمزه شکیب، ===<br /> در گفت‌وگو با خبرنگار اقتصادی ایرنا درباره حادثه فروریختن ساختمان متروپل آبادان، گفت: بر اساس گزارش مقدماتی و اطلاعات فعلی که نیاز به تکمیل دارد، ساختمان متروپل در سال ۹۶ پروانه ساخت را اخذ کرده است، اما طراحی ساختمان توسط سازمان نظام‌مهندسی انجام نشده است.<br /> <br /> وی توضیح داد: بعد از اینکه دفتر نمایندگی سازمان نظام‌مهندسی در آبادان متوجه ساخت این برج شد، ورود کرد و پیمانکار مجبور شده تا مهندس ناظر را انتخاب کند.<br /> <br /> سرپرست سازمان نظام‌مهندسی ساختمان توضیح داد: مهندسان ناظر، فرآیند ساخت را به‌صورت مرتب کنترل کرده‌اند و گزارش وضعیت بحرانی پروژه را داده‌ بودند؛ حتی در آخرین گزارش خود که مربوط به سال ۱۴۰۱ است، یکبار دیگر گزارش وضعیت بحرانی پروژه به شهرداری داده شد، اما  توجهی به گزارش سازمان نظام‌مهندسی نشد.<br /> <br /> شکیب گفت: سازمان نظام‌مهندسی وظیفه قانونی و ابزار توقف پروژه را ندارد و فقط می‌تواند در طول فرآیند ساخت، گزارش تخلفات را به شهرداری ارایه دهد و شهرداری می‌بایست جلوی ساخت‌وساز غیرمجاز را بگیرد.<br /> <br /> وی تاکید کرد: در تخلفی آشکار ۳ طبقه این برج به‌صورت اضافه ساخته شده است و بی‌توجهی به گزارش مهندسان ناظر این فاجعه را رقم زد.<br /> <br /> سرپرست سازمان نظام‌مهندسی ساختمان گفت: این حادثه باید درسی باشد که مقررات ملی ساختمان را رعایت کنیم.&lt;ref&gt;[https://www.irna.ir/news/84764771/%D8%A8%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D8%AC%D9%87%DB%8C-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D9%85%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D9%86%D8%A7%D8%B8%D8%B1-%D8%AD%D8%A7%D8%AF%D8% خبرگزاری جمهوری اسلامی ۲ خرداد ۱۴۰۱]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === فرماندار آبادان ===<br /> نیز با بیان اینکه آمار دقیقی از تلفات در حال حاضر وجود ندارد، گفت: &lt;blockquote&gt;«...ساختمان در حال ساخت بوده است و احتمال تلفات به دلیل حضور در منطقه مسکونی بالاست. وی تصریح کرد: دستور تخلیه مناطق اطراف ساختمان داده شده است.»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> === احمد وحیدی ===<br /> احمد وحیدی وزیر کشور ایران به دنبال ریزش ساختمان متروپل در شهرستان آبادان، در تماس تلفنی با استاندار خوزستان خواستار به کارگیری همه امکانات برای رسیدگی فوری به حادثه‌دیدگان و نجات محبوسان احتمالی زیر آوار شد. وزیر کشور خواستار معرفی مسببان و متخلفان این حادثه به دستگاه قضایی شد.<br /> <br /> === جعفر میعادفر، ===<br /> رئیس سازمان اورژانس ایران احتمال محبوس‌شدن ۵۰ نفر در زیر آوار را داده است، مدیرعامل هلال‌احمر خوزستان اعلام کرده است طبق ارزیابی تیم‌های این سازمان و گزارش‌های رسیده از شاهدان عینی حداقل ۸۰ نفر زیر آوار گرفتار هستند. <br /> <br /> درپی بروز این حادثه تمام بیمارستان‌های اهواز و آبادان به حالت آماده‌باش درآمدند. به برخی پزشکان اعلام شد که برای خدمات جراحی و اورژانسی به آبادان اعزام شوند و همچنین برخی بیماران نیز برای درمان به شهرهای مجاور به ویژه اهواز اعزام خواهند شد. برخی قطعات ساختمان بر روی خودروهای پارک شده یا عبوری از محل ریخته که سبب افزایش احتمال تلفات خواهد شد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> === صادق جعفری چگنی، ===<br /> دادستان عمومی و انقلاب استان خوزستان ایران در گفتگو با خبرنگاران درباره حادثه ساختمان متروپل گفت: تاکنون ۱۰ نفر از جمله شهردار فعلی آبادان به عنوان مقصران حادثه دستگیر شدند. وی در این باره تصریح کرد: حسین حمیدپور شهردار فعلی، ۲ شهردار قبلی و ناظران پروژه ساختمان متروپل در بین افراد دستگیر شده هستند. <br /> <br /> [[پرونده:متروپل ۳.JPG|بندانگشتی|'''تابلوی قدیمی سینما متروپل در آبادان''']]<br /> وی همچنین ‌‌‌‌با اعلام تایید هویت متهم اصلی یعنی تایید هویت جسد مالک و پیمانکار ساختمان متروپل آبادان، اظهار کرد: بلافاصله پس از وقوع حادثه، دستور بازداشت نامبرده و تعدادی از متخلفان و مسببان حادثه از سوی مرجع قضایی صادر شده بود که تعدادی از آن‌ها بازداشت شده‌اند. <br /> <br /> باتوجه به‌ کشف اسناد هویتی حسین عبدالباقی، مالک برج متروپل و یکی از متهمان اصلی پرونده در البسه‌ یکی از قربانیان حادثه که غیر قابل تشخیص بوده، دستورات مقتضی جهت تشخیص هویت متوفی از طریق واحد تشخیص هویت فراجا و پزشکی قانونی صادر شد که در نهایت هویت وی مورد تایید قرار گرفت. <br /> <br /> وی افزود: مالک و پیمانکار اصلی ساختمان که از متهمان بوده و دستور بازداشت وی نیز صادر شده بود و در جریان ریزش ساختمان در محل حضور داشت در جریان این حادثه جان خود را از دست داد.همه اجساد جهت تعیین هویت، به پزشکی قانونی منتقل شده‌اند.<br /> <br /> === مریم رجوی، ===<br /> پیام تسلیت [[مریم رجوی]] به خانوده‌های قربانیان فاجعه برج  متروپل آبادان:<br /> <br /> از دست رفتن جان هموطنان بر اثر فروریختن ساختمان در آبادان را به بستگان قربانیان و مردم آبادان تسلیت می‌گویم. این گونه فجایع مرگبار نتیجه سیاست‌های ضدمردمی رژیم تبهکار و غارتگر آخوندهاست. برای مصدومین آرزوی بهبودی دارم.&lt;ref&gt;حساب توئیتر مریم رجوی ۲۳ می ۲۰۲۲&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === ابراهیم رئیسی[[ابراهیم رئیسی|،]] ===<br /> [[پرونده:متروپل ۱۵.JPG|بندانگشتی|'''رئیسی ۱۰ روز پس از فاجعه متروپل به آبادان سفر کرد.''']]<br /> سید [[ابراهیم رئیسی]] رئیس‌جمهور ایران در زمان این حادثه در سفر به کشور عمان بود، معاون خود را مامور پیگیری ماجرا کرده و سفر خود را لغو نکرد.<br /> <br /> === کانون نویسندگان ایران، ===<br /> بیانیه‌ی کانون نویسندگان ایران در اعتراض به سرکوب داغ‌دیدگان و معترضان فاجعه‌ی متروپل آبادان  <br /> <br /> پنج روز از فرو ریختن ساختمان متروپل آبادان می‌گذرد و هر لحظه بر تعداد قربانیان این فاجعه افزوده می‌شود. روز دوشنبه ۲ خرداد تصاویر هولناک ویران شدن این ساختمان ۱۰ طبقه در فضای مجازی منتشر شد و مردم را در بهت و اندوه و خشم فرو برد. <br /> <br /> رسانه‌های رسمی حکومت با نیمه‌کاره خواندن این ساختمان و انتشار آمار غلط از مجروحان و درآوارماندگان سعی در پنهان کردن حقایق این فاجعه داشتند. اما اخبار و تصاویری که توسط مردم، با عبور از سد سانسور دست‌به‌دست می‌شود از ابعاد فجیع این ویرانی پرده برمی‌دارد و نشان می‌دهد این ساختمان نه تنها نیمه‌کاره نبوده است بلکه چند بخش آن راه‌اندازی شده و در زمان فروریختن، مردم بسیاری در آن بوده‌اند.  <br /> <br /> در طول این سال‌ها و دهه‌ها کم نبوده ویرانی‌هایی از این دست؛ کم نبوده فجایعی که به هیچ ترتیبی در قالب «حادثه» نمی‌گنجند. آنجا که پای فساد و تباهی ساختاری در میان باشد بر این ویرانی‌ها نمی‌توان نام حادثه گذاشت و تنها به «مجازات عاملان» آن بسنده کرد؛ عاملانی که همچون همیشه، در نمایشی ناشیانه به قصد سرپوش گذاشتن بر ریشه‌های فساد نهادینه شده در دستگاه‌های دولتی و نهادهای حاکمیتی «معرفی و مجازات» می‌شوند.  <br /> <br /> این‌بار هم روش و نمایش فرقی با گذشته نکرده است. این‌بار هم اولین واکنش حاکمیت به این فاجعه، نه اعزام نیروهای امدادگر، بلکه گسیل ادوات و تجهیزات سرکوب بوده است و اخبار رسمی‌اش با سانسور فریاد معترضان، قطع اینترنت و جعل وقایع منتشر می‌شود. <br /> <br /> صدای اعتراض اما بلندتر از سرکوب و انسداد است و حقایق را می‌توان از دهان مردم داغ‌دیده شنید؛ مردمی که زیر ضرب گلوله و باتوم و گاز اشک‌آور، خودشان، هم دست‌به‌کار آواربرداری و امداد شده‌اند و هم دست‌به‌کار خروشیدن و فاش کردن و اعتراض.  <br /> <br /> آنچه در آبادان بر مردم می‌رود یادآور جنایت‌های سال‌های اخیر چون کشتار مردم در آبان ۹۸ و ساقط کردن هواپیمای مسافربری است. بدیهی است آنانی که همواره چنگ بر جان و مال مردم انداخته‌اند، موفق نخواهند شد با تقلیل عوامل ویرانی‌آفرین به چند تن، فساد سیستماتیک و ستم‌پیشگی خود را انکار کنند‌. <br /> <br /> سانسور اخبار و تحریف واقعیت جاری که همچون همیشه قرار بود راه را بر درک ابعاد فاجعه ببندد، به مدد مردم عقب رانده شده است و بی‌تردید این موج عظیم دادخواهی که اکنون پدید آمده به جریان پویای دادخواهی‌های پیشین می‌پیوندد. <br /> <br /> کانون نویسندگان ایران با ارج نهادن به این موج دادخواهی، ضمن تسلیت به بازماندگان و داغ‌دیدگان این فاجعه و ابراز همدردی با آنان، همچون همیشه بی هیچ حصر و استثنا از حق اعتراض مردم و گردش آزاد اطلاعات دفاع می‌کند و از همه‌ی آزادی‌خواهان می‌خواهد صدای مردم ستم‌کشیده و سرکوب‌شده باشند. <br /> <br /> کانون نویسندگان ایران <br /> <br /> ۷ خرداد ۱۴۰۱&lt;ref&gt;[https://www.radiofarda.com/a/31872798.html سایت رادیو فردا ۷ خرداد ۱۴۰۱]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === سندیکای کارگران نیشکر هفت‌تپه ===<br /> سندیکای [[کارگران کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه]] خود را در ماتم غیرقابل جبران مردم آبادان سهیم می‌داند!<br /> <br /> مردم شریف و زحمتکش آبادان!<br /> <br /> فساد ناشی از تباهی و زخم بجا مانده ازمرگ فزاینده  مردم در آتش افروزی «[[آتش‌سوزی سینما رکس آبادان|سینما رکس]]» آبادان که  مردم به ناگزیر  برای فرار از مهلکه به طرف درهای خروجی روی آوردند، ولی درها بسته شده بود و حدود۴۲۰ نفر به هنگام تماشای فیلم &quot;گوزن ها&quot; درمیان شعله‌های آتش جان باختند. آن زخم تا به امروز با شماست، جنگ و خانه خرابی مردم و دهها درد بی‌درمان دیگری که در این چهار دهه با شما مردم گذشت تا با حادثه دردناک فروریزی ساختمان متروپل آبادان روبرو شدیم.  <br /> <br /> آنچه دربیش از چهاردهه پیش دراین شهرحادث شد ([[آتش‌سوزی سینما رکس آبادان|آتش سوزی سینما رکس]]) و آنچه امروزبروزکرد (فروریزی سازه متروپل) وناکارآمدی جنایت حسین عبدالباقی از یک جنس نیست. جنایت پیشین در دل درهای بسته سینما و بدور از چشمان مردم و جنایت امروز با توجه به هشدارهای مکرر، دربرابر چشمان مردم شهر رُخ داد و تا به امروز دهها و صدها فیلم و گزارش از این جنایت در سطح شبکه‌های مجازی دست به دست می‌گردد.   <br /> <br /> این جنایت مرگ‌آفرین در وارسی علت بروز حادثه متروپل آبادان، نشانگر فسادی گسترده میان مالک ساختمان، پیمانکار، ناظر و دستگاه‌های اداری استانداری - شهرداری - شورای شهر و بخش واگذاری مجوز ساختمان و همه و همه ... مسئول‌اند که باید به طور جدی با آن‌ها برخورد شود تا اینگونه حوادث ناگوار تکرار نشود. بگمان ما این سطح جرم‌انگاری در برابر چشمان مردم، قطعا جرم آن دسته ازمسئولینی است که قصور باز گذاشتن دست امثال حسین عبدالباقی را مهیا ساخته‌اند. <br /> <br /> ما برآنیم در جامعه ما عبدالباقی‌ها یک شبه رشد نمی‌کنند و بالا کشیده نمی‌شوند و سازه متروپل نیز یک شبه بالا نمی‌رود بلکه این گونه سازه‌های ناپایدار که جان و هستی مردم را به تباهی می‌کشند و مردمی را داغدار می‌سازند، حاصل سال‌ها دزدی و چپاول، چشم فرو بستن دست اندرکاران حکومتی و بسان شتردیدی، ندیدی کسانی است که وظیفه برخورد با متخلف زمین‌خوار و رانت‌خواز را ازسرخود وا می‌کنند تا آنان در بی مسئولیتی و بی درایتی چشمگیر حادثه آفرینند و چشمان مردم را اشکبار نمایند!<br /> <br /> مردمی که در برابر مدیریت ناکارآمد و بی‌‌مسئولیتی، همه دست اندرکاران استان و شهرستان، درمانده و بی صدایند و همچنان فریاد دادخواهی سرمی‌دهند. <br /> <br /> برای ما کارگران روشن است که این حادثه نتیجه قدرت سرمایه و سودبری و منفعت‌طلبی مشتی اراذل و اوباش مال‌اندوزی است که به پشتوانه رایزنی و دست و دل بازی کسانی که درکل استان، چنین نکبتی را بر جامعه آبادان وارد ساختند. مافیای ساخت و سازی که نسبت به سلامت جان و هستی شهروندان هیچ احساس مسئولیت انسانی در خود نمی‌بیند. <br /> <br /> ما درگذشت همه ساکنان سازه متروپل آبادان و داغ وارده بر خانواده آنان را به سان ترکش خمپاره جنگ هشت ساله برجان و تن مردم زحمتکش خوزستان می‌شناسیم و آنرا بار دیگر به عینه داغ آتش‌افروزی سینما رکس ابادان، بر جان خسته و غمزده آبادان و ایران عزادار و اندوهبار می‌شناسیم و خود را در کنار همه آنان می‌یابیم . <br /> <br /> شادی سازماندهی شده همایش &quot;سلام فرمانده &quot; درتهران و سایر استان‌ها را نمک پاشیدن به زخم دهن واکرده مردم آبادان و نفرت‌پراکنی جدایی قومی می‌شناسیم.  <br /> <br /> ما کارگران سندیکایی نیشکرهفت‌تپه، خود را در همدردی و همنوایی مردم آبادان و همه خانواده‌هایی سهیم می‌دانیم که با غمی جانفرسا و مصیبت بار هنوز که هنوز است ازدوم خرداد تا به این سو، به دنبال عزیزانشان زیر خروارها آوار فرو ریخته می‌گردند و هیچ مقام مسئولی نیز پاسخگوی آنان نیست و در این رخداد جگر‌خراش تنها این مردم ان که به کمک و یاری عزیزان خود شتافته‌اند.!<br /> <br /> ما برانیم غم مردم آبادان، غم ما کارگران هفت‌تپه هم است. این درد مشترکی است که با کنار هم بودن درمان می‌یابد.<br /> <br /> ۸ خرداد ۱۴۰۱ <br /> <br /> سندیکای کارگران نیشکر هفت‌تپه&lt;ref&gt;[https://www.akhbar-rooz.com/155792/1401/03/08/ سایت اخبار روز یکشنبه ۸ خرداد ۱۴۰۱]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اعتراضات مردمی در فاجعه متروپل آبادان ==<br /> پس از فروریختن ساختمان متروپل در تاریخ ۲ خرداد ۱۴۰۱شمار زیادی از مردم آبادان با تجمع در خیابان‌های این شهر نسبت به «اهمال کاری و صدور مجوز برای این ساختمان خارج از ضوابط و دستورالعمل‌ها» اعتراض کردند. در حالی که شمار زیادی از مردم برای کمک و امداد در محل حادثه جمع شده‌اند، کاربران شبکه‌های اجتماعی از جو امنیتی شهر آبادان و حضور گسترده نیروهای امنیتی در سطح شهر خبر می‌دهند. <br /> <br /> تجمعاتی که در جمعه شب در آبادان صورت گرفت با واکنش شدید نیروهای امنیتی و نظامی مواجه شد. در چهارراه امیری هم تجمعات و درگیری بین مردم عزادار و نیروهای امنیتی رخ داد وقتی که این نیروها به سمت عزاداران، گلوله مستقیم شلیک کردند. <br /> <br /> در لاین ساحلی کیان‌پارس اهواز نیروهای یگان ویژه وارد جمع عزاداران شدند. به محض اینکه مردم با مسیری که توسط یگان ویژه موتوری باز شده بود به سمت خیابان حرکت کردند، یکباره گاز اشک‌آور در بین جمعیت زدند.<br /> <br /> با فراخوان‌های مردمی، تجمعات عزاداری عمومی در شهرهای ایذه، اهواز، سوسنگرد، آبادان و شادگان شکل گرفت که همه این تجمعات با سرکوب نیروهای امنیتی مواجه شد.<br /> <br /> تظاهرات کنندگان در ایران با افزایش تلفات فروریختن ساختمان به دنبال عدالت هستند.<br /> <br /> تهران (خبرگزاری فرانسه) - خبرگزاری ها در جمهوری اسلامی روز جمعه اعلام کردند که صدها نفر در جنوب غربی ایران پس از ریزش یک برج ( ساختمانی) که منجر به کشته شدن ۲۴ نفر شد، به خیابان‌ها آمدند و خواستار اجرای عدالت شدند. <br /> <br /> تصاویر منتشر شده از سوی خبرگزاری فارس، صدها تن از ساکنان این شهر را نشان می دهد که پنجشنبه شب در خیابان های آبادان راهپیمایی کرده و با کوبیدن طبل سنتی و زدن سنج به سوگ جان باختگان پرداختند. <br /> <br /> به گزارش فارس، برخی  فریاد مرگ بر مسئولان نالایق سر داده  و  از «شهدای متروپل» تجلیل می‌کردند. <br /> <br /> مردم همچنین با حضور در خیابان‌های شهر خرمشهر در همین استان، ضمن ابراز همدردی با خانواده‌های جان باختگان، خواستار محاکمه «قاطع و جدی» عاملان این حادثه شدند. <br /> <br /> تلویزیون دولتی گزارش داد که تظاهرات مشابهی چهارشنبه شب در آبادان برگزار شد. <br /> <br /> بیش از چهار روز پس از فروریختن  برج، تیم‌های نجات همچنان در حال بازیابی اجساد از زیر صفحات سیمانی بودند.... <br /> <br /> در همین رابطه یکی از فعالین مدنی ساکن اهواز که از نزدیک در جریان اتفاقات این روزهای آبادان قرار دارد در گفتگویی با امتداد، ضمن تشریح وضعیت شهر پس از این فاجعه، اظهار داشت: در خیابان منتهی به متروپل، شمار زیادی از خانواده‌ها، مات و مبهوت چشم انتظار عزیزان خود هستند و هرکس یا منتظر برادر و خواهرش نشسته و یا یکی از بستگان نزدیکش در زیر آوار گرفتار هستند. <br /> <br /> شب گذشته (جمعه شب) اعلام کردند که عملیات آواربرداری و جستجوی محبوسین و اجساد تا سه روز آینده ادامه دارد و پس از آن، احتمالا مجبور به تخریب بخش باقی مانده متروپل خواهند بود.<br /> <br /> این سازه به قدری عظیم است که اگر از نزدیک آن را نمی‌دیدم، هیچ وقت متوجه عمق فاجعه‌ای که رخ داده نمی‌شدم. متاسفانه چنین سازه عظیمی در یک کوچه کم عرض (۸ متری) قدیمی ساخته شده و همین مسئله، اساسا تردد به سمت متروپل و عملیات امدادرسانی را سخت کرده است.&lt;ref&gt;خبرگزاری فرانسه ۲۷ می ۲۰۲۲ ساعت ۱۱۲۰&lt;/ref&gt;<br /> [[پرونده:متروپل 20.JPG|بندانگشتی|'''مزار درگذشتگان فاجعه متروپل آبادان''']]<br /> متاسفانه از دو روز قبل، بوی تعفن اجساد مدفون در زیر آوار متروپل، موجی از ناامیدی را در آبادان ایجاد کرده و افراد چشم‌انتظار به این نتیجه رسیده‌اند که بعد از چند روز، امکان زنده یافتن هیچ فرد گرفتاری وجود ندارد. اگر هم شخصی در یک محیط بسته گرفتار شده باشد به دلیل عدم رسیدن اکسیژن تاکنون، حتما جان خود را از دست داده است. به اضافه اینکه ما گرمای شدید هوا و گرد و خاک وحشتناک را هم در میان این وضعیت شاهد هستیم.&lt;ref&gt;[https://telegra.ph/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%DA%AF%D9%81%D8%AA%DA%AF%D9%88%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%AA%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D8%A7% سایت تلگراف]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مالک متروپل ==<br /> حسین عبدالباقی مالک این مجتمع در یک مناسبات فاسد با مسئولان استان علیزغم گزارش سازمان نظام‌ مهندسی در زمینه خطرات ساخت و ساز غیر اصولی این مجتمع به کار خود ادامه داد تا حتی برای کلنگ‌زنی و افتتاح پروژه‌های شخصی‌اش مسوولان رده بالای استانی هم حضور پیدا می‌کنند… او بدلیل ساخت ساختمانی برای نیروی انتظامی به عنوان خیّر امنیت‌ساز هم لوح تقدیر گرفته بود! برای افتتاح همین برج متروپل شخص استاندار وقت حضور داشت.<br /> <br /> === سوابق شغلی ===<br /> هلدینگ عبدالباقی، در شهرستان آبادان در گروه ساختمان‌سازی فعالیت خود را آغاز کرد و در مدیریت حسین عبدالباقی این فاجعه رخ داد. از سال ۱۳۷۱ با گسترش حوزه فعالیت این شرکت در زمینه‌ی تولید و توزیع آجیل و خشکبار و ایجاد رستوران‌های زنجیره‌ای، به کار خود ادامه داد.<br /> <br /> سال ۹۷ و در بحبوحه ساخت غیر اصولی برج متروپل، حسین عبدالباقی چهره ماندگار صنعت ساختمان شد و در اجلاس مدیران پیشرو در دی ماه ۱۴۰۰ نیز عنوان مدیر منتخب به وی تعلق گرفت.<br /> <br /> هلدینگ عبدالباقی، پروژه‌های متعددی را ساخته یا در دست احداث دارد که از جمله برج های دو قلوی متروپل، برج مسکونی پرستیژ، برج‌های مسکونی پریمو، مجتمع تفریحی باکس پارک و مجتمع تجاری مهرگان پروژه‌های در دست احداث هستند و مجتمع تجاری و پارکینگ طبقاتی الماس جنوب، مجتمع تجاری الماس اروند، شهرک خودرویی آبادان، مجتمع اداری وزرا، بازار سنتی فیدوس، مجتمع مسکونی والا و مجتمع مسکونی مینیاتور نیز قبلاً احداث و تحویل شده‌اند.<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;span dir=&quot;RTL&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;RTL&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;RTL&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;RTL&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> &lt;references /&gt;</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B3%DB%B1_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA&diff=88734 2026-05-21T10:58:08Z

<p>Safa: /* مناسبت‌ها */</p> <hr /> <div>{{اردیبهشت}}<br /> '''۳۱ اردیبهشت''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۶۲ روز گذشته و به پایان آن ۳۰۳ روز (در سال عادی) یا ۳۰۴ روز (در سال کبیسه) مانده است.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> * ۶۳۰ - سالروز سلطنت «پوراندخت»، دحتر خسرو پرویز، به روايت رويدادنگاران کليسای قسطنطنيه<br /> * ۱۳۳۱ - پيشنهاد تقسيم ايران از سوی داماد چرچيل<br /> * ۱۳۵۴ - دو تن از افسران مستشاری ایالات متحده امریکا به نام‌های سرهنگ جک ترنر و سرهنگ پل شفر ساعت ۶/۳۰ بامداد در قیطریه به‌قتل رسیدند.<br /> * ۱۳۶۱ - تاسیس [[دانشگاه آزاد - واحد علوم و تحقیقات|'''دانشگاه آزاد اسلامی''']]<br /> ۲۱ مه<br /> <br /> * ۲۱۶ پیش از میلاد - پيروزی بزرگ هانيبال بر روميان<br /> * ۱۸۷۱ - هفته خونین کمون پاریس علیه دولت فرانسه ۲۱ تا ۲۸ مه<br /> <br /> * ۱۸۸۱ - صلیب سرخ آمریکا توسط کلارا بارتون در واشنگتن دی سی تأسیس شد.<br /> * ۱۹۰۴ - فدراسیون بین‌المللی فوتبال (فیفا) در پاریس تأسیس شد.<br /> <br /> * ۱۹۱۱ - رئیس‌جمهور مکزیک پورفیریو دیاز و فرانسیسکو مادرو انقلابی معاهده سیوداد خوارز را امضا کردند تا به نبرد بین نیروهای هر دو خاتمه داده شود و مرحله اولیه انقلاب مکزیک به پایان برسد.<br /> * ۱۹۲۷ - چارلز لیندبرگ، در میدان Le Bourget در پاریس فرود آمد و اولین پرواز انفرادی بدون توقف جهان را از طریق اقیانوس اطلس به پایان رساند.<br /> * ۱۹۵۴ - آزمايش اولين بمب هيدروژنی آمريكا در جزيره بي‏كينی<br /> * ۱۹۸۱ - فرانسوا میتران، از حزب سوسیالیست فرانسه، رئیس‌جمهور این کشور شد.<br /> * ۱۹۹۱ - با فرار منگیستو هایله ماریام، رئیس‌جمهور اتیوپی از کشور جنگ داخلی این مملکت به پایان خود رسید.<br /> * ۱۹۹۸ - ژنرال سوهارتو رئیس‌جمهور سابق اندونزی به مدت سه دهه، در پی اعتراضات گسترده مردمی، مجبور به کناره‌گیری از قدرت شد.<br /> * ۲۰۰۶ - ۵۵ درصد مردم مونته‌نگرو در رفراندومی رای به استقلال از اتحادیه صربستان و مونته‌نگرو دادند.<br /> <br /> == زادروزها ==<br /> * ۱۳۲۰ - فریدون ژورک (مهدی ژورک)، کارگردان، فیلم‌نامه‌نویس، تهیه‌کننده فیلم، تدوین‌گر، فیلم‌بردار و بازیگر<br /> * ۱۳۴۵ - مرتضی احمدی هرندی، کارگردان ۴۲۷ ق.م - افلاطون، عالم بزرگ یونان باستان<br /> * ۱۳۵۴ - همایون شجریان، خواننده و نوازنده تنبک و کمانچه<br /> ۲۱ مه<br /> <br /> * ۱۴۷۱ - آلبرشت دورر، نقاش، حکاک و ریاضی‌دان آلمان<br /> * ۱۹۲۱ - آندره ساخاروف، فیزیکدان هسته‌ای شوروی، برنده جایزه صلح نوبل<br /> <br /> * ۱۹۳۷ - منگیستو هایله ماریام، رئیس‌جمهور سابق اتیوپی<br /> * ۱۹۴۷ - ریاض منصور، نماینده دائم فلسطین در سازمان ملل متحد<br /> * ۱۹۶۰ - جفری لایونل دامر، آدم‌کش زنجیره‌ای و مجرم جنسی اهل آمریکا<br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> * ۱۳۹۳ - علیرضا سلیمانی، کشتی‌گیر آزادکار و قهرمان سنگین‌وزن جهان (زاده ۱۵ بهمن ۱۳۳۵ ) تهران<br /> * ۱۳۹۷ - [[غلامرضا حسنی]]، معروف به ملاحسنی نماینده خامنه‌ای در آذربایجان غربی (وی کسی بود که پسرش رشید از رهبران چریک‌های فدایی خلق ایران را لو داد و رشید اعدام شد).<br /> * ۱۳۹۹ - [[رومینا اشرفی|'''رومینا اشرفی''']]، از قربانیان قتل‌های ناموسی<br /> ۲۱ مه<br /> <br /> * ۱۱۸۹ - محمد بحرانی اِربِلی (موفق‌الدین)، زبان‌شناس، ادیب و شاعر عربی که به‌فلسفه و هندسه نیز پرداخت. او را از پیشوایان پیشتاز در علوم عربی وصف کرده‌اند که در عروض و قافیۀ هوشمند، در نقد شعر خوش‌گزین بود.<br /> * ۱۴۷۱ - هنری ششم، پادشاه انگلستان<br /> * ۱۷۸۶ - کارل ویلهلم شیله، داروساز آلمانی-سوئدی، کاشف چند عنصر<br /> * ۱۹۳۵ - جین آدامز، فعال اجتماعی، اصلاح‌طلب، جامعه‌شناس و مؤلف آمریکایی و یکی از فعالان جنبش حق رأی زنان در آمریکا، مددکار اجتماعی، فیلسوف عمومی، جامعه‌شناس، نویسنده در عصر رئیس‌جمهورهایی مانند تئودور روزولت و توماس وودرو ویلسون، شناخته شده‌ بود.<br /> * ۱۹۹۱ - ترور راجیو گاندی، نخست‌وزیر سابق هند در مدرس<br /> <br /> == مناسبت‌ها ==<br /> <br /> * روز جهانی تنوع نژادها برای گفتگو و توسعه<br /> * روز اهدای عضو در تقویم ایرانی<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D9%85%D8%B5%D8%AF%D9%82&diff=88728 2026-05-21T08:36:01Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{Infobox Officeholder<br /> | name = محمد مصدق<br /> | image = دکتر محمد مصدق ۱.JPG<br /> | caption = دکتر محمد مصدق<br /> | office1 = [[فهرست نخست‌وزیران ایران|سی و پنجمین]] [[نخست‌وزیر ایران]]<br /> | term_start1 = ۳۰ تیر ۱۳۳۱<br /> | term_end1 = ۲۸ مرداد ۱۳۳۲<br /> | monarch1 = [[محمدرضا پهلوی]]<br /> | term_start2 = ۷ اردیبهشت ۱۳۳۰<br /> | term_end2 = ۲۵ تیر ۱۳۳۱<br /> | monarch2 = [[محمدرضا پهلوی]]<br /> | office3 = [[فهرست وزیران دفاع ایران|وزیر دفاع ملی]]<br /> | term_start3 = ۷ مرداد ۱۳۳۱<br /> | term_end3 = ۲۸ مرداد ۱۳۳۲<br /> | primeminister3 = ''خودش''<br /> | monarch3 = [[محمدرضا پهلوی]]<br /> | deputy3 = احمد وثوق{{سخ}}میرمحمد مهنا<br /> | office4 = نمایندهٔ [[مجلس شورای ملی]]{{سخ}}&lt;small&gt;دوره‌ اول ، دوره سوم ، دوره پنجم ، دوره ششم ، دوره چهاردهم و دوره شانزدهم &lt;/small&gt;<br /> | office10 = [[فهرست وزیران امور خارجه ایران|وزیر امور خارجه]]<br /> | term_start10 = ۲۴ خرداد ۱۳۰۲<br /> | term_end10 = ۳۱ شهریور ۱۳۰۲<br /> | monarch10 = [[احمدشاه قاجار]]<br /> | primeminister10= حسن پیرنیا<br /> | term_start11 = ۸ مهر ۱۳۰۰<br /> | term_end11 = ۱۶ مهر ۱۳۰۰<br /> | monarch11 = [[احمدشاه قاجار]]<br /> | primeminister11= احمد قوام<br /> | predecessor11 = حسن اسفندیاری<br /> | successor11 = اسدالله مشارالسلطنه|اسدالله قدیمی<br /> | office12 = [[فهرست استانداران آذربایجان|والی آذربایجان]]<br /> | term_start12 = ۲۸ بهمن ۱۳۰۰<br /> | term_end12 = ۲۰ تیر ۱۳۰۱<br /> | monarch12 = [[احمدشاه قاجار]]<br /> | primeminister12= حسن پیرنیا<br /> | office13 = [[وزارت امور اقتصادی و دارایی|وزیر مالیه]]<br /> | term_start13 = ۱۴ خرداد ۱۳۰۰<br /> | term_end13 = بهمن ۱۳۰۰<br /> | monarch13 = [[احمدشاه قاجار]]<br /> | primeminister13= احمد قوام<br /> | predecessor13 =<br /> | successor13 =<br /> | office14 = [[فهرست استانداران فارس|والی فارس]]<br /> | term_start14 = ۷ مهر ماه ۱۲۹۹<br /> | term_end14 = ۲ فروردین ۱۳۰۰<br /> | monarch14 = [[احمدشاه قاجار]]<br /> | primeminister14= حسن پیرنیا<br /> | birth_date = ۲۹ اردیبهشت ۱۲۵۸<br /> | birth_place = [[تهران]]، [[ایران]]<br /> | death_date = ۱۴ اسفند ۱۳۴۵ (۸۷ سال)<br /> | death_place = [[تهران]]، [[ایران]]<br /> | resting_place = [[قلعه احمدآباد (مصدق)|احمدآباد مصدق]]، [[استان البرز]]<br /> | nationality = [[مردمان ایرانی|ایرانی]]<br /> | party = [[جبهه ملی ایران]] (۱۳۲۸–۱۳۴۵)<br /> | spouse = {{marriage|زهرا ضیاءالسلطنه|۱۲۸۰}}<br /> | children = احمد، غلام‌حسین، منصوره، ضیا اشرف، خدیجه<br /> | alma_mater = {{نشکن|مؤسسه مطالعات سیاسی پاریس|مدرسه علوم سیاسی پاریس}}{{سخ}}دانشگاه نوشاتل<br /> | religion = اسلام (شیعه)<br /> | signature = mohammad mossadegh Signature.svg<br /> }}<br /> '''دکترمحمد مصدق،''' در ۲۶ خرداد ۱۲۶۱ خورشیدی، در محله سنگلج تهران متولد شد. پدرش میرزا هدایت‌الله از رجال متجدد و از اطرافیان میرزا تقی‌خان [[امیرکبیر]] بود. پدر دکتر محمد مصدق وزیردفتر و عموزاده میرزا یوسف‌خان مستوفی‌الممالک، صدراعظم پیشین ایران و مادرش، ملک‌تاج خانم نجم‌السلطنه، نوه عباس میرزا، ولیعهد فتحعلی شاه قاجار و خواهر عبدالحسین میرزا فرمانفرما بود. <br /> <br /> دکتر محمد مصدق در چنین خانواده‌ای، با افکار متجدد آن زمان آشنا گشت. دکتر محمد مصدق، در ۱۹ سالگی با خانم ضیا‌ء‌السلطنه، دختر حاج‌سید زین‌العابدین، ازدواج کرد که حاصل آن پنج فرزند بود.<br /> <br /> دکتر محمد مصدق جوان، در [[انقلاب مشروطه]] به جمع آزادی‌خواهان پیوست و پس از به توپ بستن مجلس توسط [[محمدعلی شاه]]، مدتی مخفی شد. در انتخابات مجلس اول به نمایندگی از اصفهان برگزیده شد، اما چون سنش به حد نصاب ۳۰ سال نرسید، اعتبار نامه‌اش در شعبه رسیدگی مورد مخالفت قرار گرفت و قبل از اینکه گزارش کمیسیون در مجلس مطرح شود، از نمایندگی صرف‌نظر کرد.<br /> <br /> دکتر محمد مصدق برای تحصیل در سال ۱۲۸۸خورشیدی به اروپا رفت. ابتدا در پاریس در مدرسه علوم سیاسی به تحصیل پرداخت و در نهایت، در رشته دکترای حقوق، از مدرسه عالی نوشاتل، در سوییس فارغ‌التحصیل شد. او اولین ایرانی دارای دکترای حقوق است.<br /> <br /> دکتر محمد مصدق پس از فارغ‌التحصیلی، مدتی در کارهای دولتی مشغول گشت، از جمله معاونت وزارت مالیه، رئیس کل محاسبات و همچنین اداره‌ی ولایت فارس، مدتی بر عهده‌ی او بود.<br /> <br /> در زمان ولایت فارس، [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹]] اتفاق افتاد و [[رضاخان]] با کمک [[سید ضیاءالدین طباطبایی]] و همراهی ژنرال آیرونساید انگلیسی و استفاده از نیروهای قزاق خود، سلطنت قاجاریه که با فشار متجددین و مشروطه‌خواهان بسیار ضعیف شده بود را سرنگون کرد. دکتر محمد مصدق با این کودتا و نخست‌وزیری سید ضیاء مخالفت کرد. او در کابینه دوم مشیرالدوله، مدت کوتاهی از خرداد تا مهر ۱۳۰۲ وزیر خارجه بود.<br /> <br /> دکتر محمد مصدق در دوره پنجم مجلس از تهران به عنوان نماینده انتخاب شد. او از جمله نمایندگانی بود که در مجلس پنجم با ماده واحده‌ی تغییر سلطنت از قاجار به پهلوی مخالفت کرد و نطقی نیز در این رابطه در مجلس ایراد کرد و قبل از رای‌گیری در این‌باره مجلس را ترک کرد. در مجلس ششم نیز دکتر محمد مصدق به نمایندگی از تهران انتخاب شد و به رغم محکم شدن پایه‌های حکومت رضاخان، پایه‌گذاری سلطنت پهلوی را زیر سوال برد.<br /> <br /> در مجلس هفتم اما با دخالت دولت در انتخابات هیچ یک از مخالفان رژیم از جمله دکتر محمد مصدق، به مجلس راه نیافتند. پیامد آن، دکتر محمد مصدق توسط رضا‌خان خانه‌نشین شد. از سال ۱۳۰۷ تا پایان سلطنت رضاشاه در ۱۳۲۰ دکتر محمد مصدق خانه‌نشین و تحت نظر بود. دکتر محمد مصدق در ۲۰ شهریور ۱۳۲۰ آزاد گردید و در انتخابات دوره چهاردهم مجلس به عنوان نماینده اول تهران، انتخاب شد و فعالیت سیاسی را از سرگرفت.<br /> <br /> در سالهای بعد از شهریور ۱۳۲۰، به دلیل کنار رفتن رضاخان و ضعف دولت‌های غربی که هنوز درگیر تبعات جنگ جهانی بودند، یک فضای باز سیاسی در ایران شکل گرفت. در این دوران دکتر محمد مصدق رهبری نیروهای ملی ایران را برعهده داشت. در سال ۱۳۲۸ [[جبهه ملی ایران|جبهه ملی]] به رهبری دکتر محمد مصدق و مشارکت نیروها و احزاب ملی شکل گرفت.<br /> <br /> در مجلس دوره شانزدهم دکتر محمد مصدق موفق شد، قانون [[ملی شدن صنعت نفت ایران]] را از تصویب مجلس بگذراند. در اردیبهشت سال ۱۳۳۰ دکتر محمد مصدق به نخست‌وزیری انتخاب شد و قانون خلع ید از شرکت نفت انگلستان را به تصویب رساند.<br /> <br /> دکتر محمد مصدق در پی شکایت دولت انگلستان از دولت ایران به دیوان بین‌المللی لاهه، در مورد خلع ید از شرکت انگلیسی، خود شخصا در دادگاه حاضر شد و از حق ایران در این دعوای حقوقی، دفاعی تاریخی کرد و پیروز شد. پیروزی دکتر محمد مصدق و دفاع تاریخی او در دادگاه لاهه، الهام‌بخش بسیاری از کشورهایی شد که با استعمار در جنگ بودند.<br /> <br /> از جمله، ملی کردن کانال سوئز توسط [[جمال عبدالناصر]] با الهام از دکتر محمد مصدق انجام گرفت.<br /> <br /> درتیرماه ۱۳۳۱ در پی تن ندادن [[محمدرضا شاه پهلوی|محمدرضا شاه]] به شروط دکتر محمد مصدق، او از نخست‌وزیری کناره‌گیری کرد و شاه [[احمد قوام]] (قوام‌السلطنه) را به نخست‌وزیری برگزید. ولی دولت قوام دیری نپایید، زیرا در [[۳۰ تیر]]۱۳۳۱ مردم در تهران و بسیاری از شهرها به خیابانها ریختند و با شعار «یامرگ یا مصدق» خواهان بازگشت دکتر محمد مصدق به نخست‌وزیری شدند.<br /> <br /> در نهایت، دکتر محمد مصدق برای بار دوم نخست‌وزیر شد. این بار دولت انگلستان شروع به توطئه بر علیه دکتر محمد مصدق کرد. در ۹ اسفند ۱۳۳۱ یک کودتا علیه او خنثی شد، اما توطئه‌ها باز هم ادامه یافت. در نهایت با همکاری سازمان سیا و سازمان امنیت بریتانیا و عوامل داخلیشان و عوامل دربار، چون [[شعبان جعفری]] معروف به «شعبان بی‌مخ» و روحانیونی همچون [[آیت‌الله کاشانی]]، در [[کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲|۲۸ مرداد ۱۳۳۲]] در پی یک کودتا، دولت دکتر محمد مصدق سقوط کرد.<br /> <br /> دکتر محمد مصدق، دستگیر و در دادگاه نظامی به زندان و تبعید محکوم شد. او پس از تحمل ۳سال زندان به احمد‌آباد، روستایی در نزدیکی کرج که خانه‌اش در آنجا قرار داشت، تبعید شد و تا پایان عمر در آنجا به سر برد. دکتر محمد مصدق در سال ۱۳۴۵ دراثر بیماری در بیمارستان نجمیه تهران که بانی آن مادر خودش بود درگذشت. &lt;ref&gt;مصدق سال‌های مبارزه و مقاومت ج ۱&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == گاه‌شمار زندگی محمد مصدق ==<br /> [[پرونده:مصدق در دوران کودکی.JPG|بندانگشتی|263x263پیکسل|مصدق در دوران کودکی]]<br /> دکتر محمد مصدق در ۲۶ خرداد ۱۲۶۱ درتهران متولد شد. تحصیلات مقدماتی را در تهران گذراند. در ۹ سالگی پدرش از [[ناصرالدین شاه]] درخواست کرد که پسرش محمد در ردیف مستوفیان زیر دست قرار بگیرد که ناصرالدین شاه پذیرفت.<br /> <br /> بعد از فوت پدرش، که محمد بیش از ۱۲سال نداشت ناصرالدین شاه لقب «مصدق‌السلطنه» به او داد. مدتی پس از ترور ناصرالدین شاه مستوفی خراسان شد.<br /> <br /> پس از تشکیل مدرسه علوم سیاسی در تهران، به خاطر علاقه‌ای که به کسب علوم جدید داشت، از کار مستوفی‌گری کناره‌گیری کرد تا در آن مدرسه تحصیل کند، اما به دلیل ممنوعیت تحصیل برای کسانی‌که قبلا در استخدام دولت بودند، الزامات آن‌ را در خانه مهیا کرد و با کمک استادانی از آن مدرسه، به تحصیل علوم سیاسی پرداخت. دکتر محمد مصدق در ۱۹ سالگی با خانم ضیاءالسلطنه (دختر حاج سید زین‌العابدین امام جمعه تهران) ازدواج کرد که حاصل آن ۴ پسر و ۳ دختر بودند. ۲ پسر او به نام‌های محمود و یحیی در کودکی فوت کردند. دیگر فرزندان او احمد، غلامحسین، منصوره، ضیاءاشرف و خدیجه نام داشتند.<br /> <br /> === مصدق در انقلاب مشروطه ===<br /> دکتر محمد مصدق، در دوران انقلاب مشروطه به جرگه‌ی آزادی‌خواهان پیوست. بعد از به توپ بستن مجلس توسط محمدعلی‌ شاه، دکتر محمد مصدق نیز مدتی مخفی بود. در انتخابات مجلس اول، به نمایندگی مردم اصفهان برگزیده شد، اما چون سن او به سی سال که حد نصاب برای انتخاب شدن بود، نرسیده بود، اعتبارنامه‌اش در شعبه رسیدگی مورد اعتراض قرار گرفت، که او نیز از نمایندگی صرفنظر کرد.<br /> <br /> مدتی عضو انجمن مترقی، «جامع آدمیت»‌ بود، چون گفته می‌شد این انجمن با فراماسونری ارتباط‌هایی دارد، از آن کناره‌ گرفت. و به «جامع انسانیت» که [[علی‌اکبر دهخدا]]، عضو فعال آن بود پیوست، مدتی بعد از آن جمعیت نیز کناره‌‌گیری کرد.<br /> <br /> === تحصیل در خارجه و بازگشت به ایران ===<br /> [[پرونده:مصدق در دوران دانشجویی.JPG|بندانگشتی|300x300پیکسل|دکتر محمد مصدق در دوران دانشجویی|جایگزین=دکتر محمد مصدق در دوران دانشجویی]]<br /> دکتر محمد مصدق در سال ۱۲۸۸ خورشیدی برای ادامه تحصیلات، عازم اروپا شد و در مدرسه علوم سیاسی پاریس ثبت نام کرد. ولی پس از چند ماه تحصیل به علت بیماری، به توصیه پزشکان از ادامه تحصیل دست کشید و به ایران بازگشت. در اوایل ۱۲۹۰ خورشیدی، پس از بهبود کامل، بار دیگر به همراه خانواده به اروپا بازگشت.<br /> <br /> دکتر محمد مصدق، فرزندانش را برای تحصیل در مدارس نوشاتل سوییس نام‌نویسی کرد و خود در صدد برآمد امتحانات دور قبلی را به پایان ببرد. او پس از موفقیت به نوشاتل بازگشت و تا اواخر ژوییه ۱۹۱۳ دوره لیسانس و دکترای خود را در رشته حقوق به پایان رسانید. مدتی در دفتر حقوقی یکی از وکلای همان شهر به کارآموزی پرداخت و هم‌زمان رساله دکترای خود را با عنوان «وصیت در فقه اسلام» تدوین نمود.<br /> <br /> رساله‌اش پس از طی مراحل مربوطه، در شورای دانشکده به تصویب رسید و چاپ شد. دکتر محمد مصدق بعد از اخذ درجه دکترا، فرزندانش را برای ادامه تحصیل، در سوییس گذاشت و خود، درست یک روز قبل از آغاز جنگ جهانی اول به ایران بازگشت. دکتر محمد مصدق اولین ایرانی دارای دکترای حقوق بود.<br /> <br /> دکتر محمد مصدق در اواسط سال۱۲۹۳ به دعوت دکتر ولی‌الله‌خان نصر، رییس مدرسه علوم سیاسی تهران، با سمت استادی در آن مدرسه تدریس کرد و کتاب «دستور در محاکم حقوقی» را نوشت. <br /> <br /> === والی‌گری و وزارت ===<br /> [[پرونده:دکتر مصدق در زمان ولایت فارس.JPG|بندانگشتی|372x372پیکسل|دکتر محمد مصدق در زمان والی‌گری فارس|جایگزین=دکتر محمد مصدق در زمان والی‌گری فارس]]<br /> ددکتر محمد مصدق هنگام تشکیل کابینه‌ی دوم وثوق‌الدوله به اروپا رفت. اندکی بعد مشیرالدوله که به جای وثوق‌الدوله نخست‌وزیر شد او را برای تصدی وزارت عدلیه دادگستری به ایران دعوت کرد. مصدق از راه بندر بوشهر به ایران بازگشت. در فارس به درخواست عده‌ای از محترمین و طبقات و اقشار مختلف مردم که از نا‌امنی‌ها و فشارهای حاکمان و والیان گذشته ناراضی بودند و طی تلگراف‌های متعدد از [[مشیرالدوله]] خواهان انتصاب وی به والی‌گری فارس بودند، از طرف نخست‌وزیر به ولایت فارس انتخاب شد. مصدق مدت شش‌ ماه در آن سمت باقی ماند.<br /> <br /> مصدق اولین شخصیت سیاسی بود که با کودتای سیدضیاء و رضاخان مخالفت کرد و آن‌را نپذیرفت. او اعلامیه‌های رژیم کودتا را در فارش منتشر نکرد. تلاش‌هایش برای تشویق [[احمد شاه]] برای مقاومت در برابر کودتا نتیجه نداد و از والی‌گری فارس استعفا داد. بعد از قبول استعفایش از طرف شاه عازم تهران شد. در نزدیکی اصفهان، حاکم اصفهان به او اطلاع داد که می‌خواهند او را دستگیر کنند و به او توصیه کرد که به چهارمحال و بختیاری برود.<br /> <br /> او به آنجا رفت که پس از مدتی کابینه سیدضیاء سقوط کرد و [[قوام‌السلطنه]] نخست‌وزیر شد و مصدق را به عنوان وزیر مالیه به شاه معرفی کرد. مصدق پس از آمدن به تهران به علت وجود «‌آرمیتاژ اسمیت» مستشار انگلیسی مالیه از قبول وزارت امتناع کرد.<br /> <br /> با رفتن اسمیت در آبان ۱۳۰۰ با گرفتن امتیازاتی از مجلس برای اصلاح آن وزارت‌خانه، قبول خدمت کرد. پس از سقوط کابینه قوام در سوم بهمن ۱۳۰۰ مشیر‌الدوله مأمور تشکیل دولت شد. نخست‌وزیر از مصدق خواست که حکومت آذربایجان را که در آن زمان اوضاع مساعدی نداشت بپذیرد.<br /> <br /> مصدق این شغل را به شرطی که ارتش در آنجا تحت امر او باشد پذیرفت. مصدق از بهمن ۱۳۰۰ تا تیر ۱۳۰۱ در آن سمت باقی ماند اما به خاطر دخالت‌های فرمانده قشون آذربایجان در امور اداری آنجا که به دستور وزیر جنگ یعنی [[رضاخان]] صورت می‌گرفت کناره‌گیری کرد.<br /> <br /> مصدق در کابینه دوم مشیرالدوله پیرنیا از خرداد ۱۳۰۲ تا مهر ۱۳۰۲ به وزارت خارجه منصوب شد. وی در این دوران کوتاه در مقابل ادعا و فشار مداوم انگلستان ایستادگی کرد و مانع دستیابی آن به برخی جزایر خلیج فارس از جمله ابوموسی و شیخ شعیب گردید.<br /> <br /> '''نمایندگی مجلس شورای ملی'''<br /> <br /> دکتر محمد مصدق در اولین دوره مجلس از اصفهان به نمایندگی انتخاب شد، ولی چون سنش به سی سالگی نرسیده بود اعتبار نامه‌اش تصویب نشد و طی بررسی در کمیسیون، از نمایندگی انصراف داد. بعد از استعفای مشیرالدوله در سال ۱۳۰۲ احمد شاه حکم نخست‌وزیری رضا‌خان را در ۶ آبان ۱۳۰۲ امضا کرد.<br /> <br /> در ۲۲ بهمن همان سال مجلس پنجم گشایش یافت. در این مجلس مصدق به نمایندگی مردم تهران انتخاب شد. کار انتخاباب ولایات برای اولین بار به دست فرماندهان لشگر و وزارت جنگ افتاد و نطفه‌ی خلع قاجاریه در همین مجلس بسته شد.<br /> <br /> در اواخر همین مجلس، ماده واحده تغییر سلطنت، از قاجاریه و پادشاهی موقت رضاخان تا تشکیل مجلس مؤسسان، مطرح شد که مصدق و اقلیت مجلس با آن مخالفت کردند. در نهایت این ماده واحده در نهم آبان ۱۳۰۴ تصویب شد.<br /> <br /> درانتخابات دوره ششم که در تیر ۱۳۰۵ به پایان رسید، مصدق بار دیگر به نمایندگی از تهران انتخاب شد. در این مجلس نیز مصدق جز‌ء اقلیت مجلس بودند که با محکم شدن پایه‌های حکومت دیکتاتوری مخالفت می‌کردند. مصدق هنگام معرفی کابینه [[مستوفی‌الممالک]] با عضویت [[وثوق‌الدوله]]،‌ عاقد قراداد ۱۹۱۹ در آن کابینه مخالفت کرد و طی بیاناتی در مجلس او را خائن به ملت معرفی کرد.<br /> <br /> در دوره هفتم که پایه‌های حکومت رضاخان کاملا مستحکم شده بود و انتخابات کاملا در کنترل حکومت بود، مصدق حتی یک رأ‌ی هم نیاورد. او در این دوره خانه‌نشین شد. در اواخر حکومت رضاخان به زندان افتاد و بعد از مدتی آزاد شد. بعد از سقوط رضاخان و ایجاد فضای باز سیاسی در مجلس چهاردهم، نماینده اول تهران شد و از این فضا به نفع جنبش ملی مردم ایران استفاده کرد.<br /> <br /> انتخابات دوره پانزدهم مصادف بود با نخست‌وزیری قوام که حزب دولتی دموکرات را پایه‌گذاری کرده بود و با دخالت در انتخابات و کنترل آن به نفع خود اکثریت مجلس را به خود اختصاص دادند و حتی از انتخاب دکتر مصدق نماینده اول تهران در دوره پیشین جلوگیری کردند.<br /> <br /> در انتخابات مجلس شانزدهم مصدق بار دیگر به نمایندگی انتخاب شد و در این مجلس بود که رهبری نهضت ملی شدن نفت را به عهده گرفت و به پیش برد.<br /> <br /> '''مصدق در دوران رضاشاه'''<br /> <br /> رضاخان در ۶ آبان ۱۳۰۲ با حکم احمدشاه به نخست‌وزیری انتخاب شد. روز ۲۲بهمن ۱۳۲۰ مجلس شورای ملی که مصدق در آن نماینده مردم تهران بود گشایش یافت. در انتخابات این دوره مجلس کار انتخابات در ایالات به دست فرماندهان لشگر و وزارت جنگ افتاد و نطفه خلع قاجاریه در همین مجلس بسته شد.<br /> <br /> رضاخان ابتدا موضوع تغییر رژیم سلطنت به جمهوری را مطرح کرد. این موضوع با مخالفت شدید مردم و تظاهرات وسیع همراه با درگیری مواجه شد و منتفی شد.<br /> <br /> با شکست طرح جمهوری، رضاخان در صدد خلع احمدشاه قاجار و انتقال سلطنت به خودش از شیوه‌های قانونی برآمد و در همین رابطه، در ۹ آبان ۱۳۰۴ ماده واحده‌ای برای تغییر سلطنت به مجلس پنجم ارائه شد. دکتر مصدق، در یک سخنرانی، با ماده واحده‌ی تغییر سلطنت مخالفت کرد و مجلس را ترک کرد.<br /> <br /> ماده واحده تغییر سلطنت با ۸۰ رای موافق از ۸۵ نماینده حاضر تصویب شد و رضاخان به سلطنت موقت انتخاب شد، تا اینکه روز ۱۵ آذر مجلس موسسان با نطق رضاخان گشایش یافت و طی ۵جلسه در تاریخ ۲۲آذر اصول ۳۶،۳۷،۳۸ و ۴۰ متمم قانون اساسی را تغییر داد و سلطنت دائمی ایران به رضاخان پهلوی و اعقاب او واگذار گردید.<br /> <br /> مصدق در دوره ششم مجلس باز هم به نمایندگی مردم تهران انتخاب شد. او در معرفی کابینه مستوفی‌الممالک با شرکت وثوق‌الدوله عاقد قرارداد ۱۹۱۹ در دولت و وکالت مجلس مخالفت کرد<br /> <br /> در زمان رضاشاه و با محکم شدن پایه‌های حکومت او بسیاری از شخصیتهای سیاسی و سیاستمداران با دستگاه حاکم همکاری کرده و بسیار نیز کناره گیری کردند. اما مصدق همواره به سیاستهای رضاخان انتقاد می‌کرد. از جمله مخالفت‌های مصدق با سیاستهای رضاشاه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:<br /> <br /> * مخالفت با لایحه ساختمان زندان و تعمیر قصور سلطنتی<br /> <br /> * اعتراض به آزاد نبودن انتخابات<br /> <br /> * مخالفت با لایحه راه آهن که نه برای تامین نیاز ایران به راه آهن، بلکه برای تامین منافع استراتژیک انگلستان بود. کوشش مصدق برای مخالفت با تصویب لایحه راه‌آهن به نتیجه نرسید و مجلس آنرا تصویب کرد. سیزده سال بعد در جریان جنگ جهانی دوم نیروهای نظامی بریتانیا و شوروی به ایران حمله کردند و راه‌آهن سراسری را در اختیار گرفتند و به مدت پنج سال صدها هزار تن جنگ‌افزار از بندر شاه به شوروی حمل کردند.<br /> <br /> پس از پایان دوره ششم مجلس در ۲۲مرداد ۱۳۰۷ با مداخله علنی دولت در انتخابات، هیچ یک از مخالفان رژيم به مجلس راه نیافتند. مصدق که در دوره پیش از نمایندگان تراز اول تهران بود در مجلس هفتم حتی یک رأی هم نداشت. پایه‌های حکومت استبدادی محکم شده بود. مصدق خانه نشین شد و در احمدآباد به سر می‌برد. در اردیبهشت ۱۳۱۵ ناگهان دچار خونریزی گلو شد. در ایران بیماری او تشخیص داده نشد، در نتیجه همراه فرزندش دکتر غلامحسین مصدق عازم اروپا شد و در یکی از بیمارستان‌های برلین بستری شد.<br /> <br /> پس از بهبودی به ایران بازگشت. روز ۵ تیر ۱۳۱۹ که برای دیدار خانواده به تهران آمده بود، بازداشت می‌شود و بازپرس بدون بازجویی، قرار توقیف او را صادر می‌کند و به زندان انفرادی منتقل می‌شود. روز ۱۷تیرماه، مصدق را از زندان شهربانی به مشهد و سپس به بیرجند می‌فرستند و روز ۲۳تیر او را به زندان شهربانی تحویل می‌دهند.<br /> <br /> آزادی مصدق از زندان بیرجند، در نتیجه دخالت ارنست پرون سوییسی، دوست نزدیک و محرم راز محمدرضا ولیعهد صورت گرفت. او که بر اثر بیماری کبد در بیمارستان نجمیه که مادر مصدق بانی آن بود، بستری شده بود و با عمل جراحی و مراقبت‌های پزشکی بهبود یافته بود، از محمدرضا پهلوی می‌خواهد که مداخله کند تا مصدق آزاد شود. بدین ترتیب ۱۵روز بعد دستور آزادی مصدق صادر شد، و روز ۲۳ آذر به روستای احمدآباد انتقال یافت و همانند گذشته تحت مراقبت قرار گرفت..<br /> <br /> جنبش ملی شدن نفت<br /> <br /> روز ۳ شهریور ۱۳۲۰ نیروهای متفقین به ایران حمله کردند و بخش‌های وسیعی از خاک ایران اشغال شد. چند روز بعد رضاشاه امور سلطنت را به ولیعهد واگذار کرد و خود ایران را ترک کرد. سقوط رضاشاه باعث ایجاد فضای باز سیاسی، برای تجدید فعالیت رجال سیاسی و احزاب مختلف شد. دکتر مصدق نیز در ۲۰ شهریور آزاد گردید و بار دیگر به عنوان نماینده اول تهران در دوره چهاردهم مجلس، فعالیت سیاسی را آغاز کرد.<br /> <br /> مشی سیاسی مصدق در تمام دوران زندگی سیاسی‌اش بر دو محور اصلی استوار بود:<br /> <br /> # دفاع از استقلال سیاسی و اقتصادی ایران<br /> # کوشش برای احیای مشروطیت و استقرار دموکراسی.<br /> <br /> مصدق در دفاع از استقلال ایران، طرفدار سیاست موازنه منفی بود؛ یعنی مخالفت با دادن هرگونه امتیاز به بیگانگان، مبارزه با کاپیتولاسیون، مخالفت با تجدید امتیازهای بانک شاهنشاهی، شیلات شمال و غیره از این موارد بودند. او همچنین طرح قانون تحریم دادن امتیاز نفت را در مجلس به تصویب رساند. سپس با تشریح و تفهیم امضاء قراداد ۱۳۱۲ و مبارزه برای جلوگیری از تصویب لایحه قراداد الحاقی در سال ۱۳۲۹ زمینه ملی شدن صنعت نفت ایران را فراهم کرد.<br /> <br /> از جمله اقدامات مصدق در سالهای بعد از شهریور ۲۰ می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:<br /> <br /> * مخالفت با اعتبار نامه [[سید ضیاءالدین طباطبایی]]<br /> * مخالفت با اختیارات دکتر میلسپو آمریکایی رییس کل دارایی ایران<br /> * مخالفت با دادن امتیاز نفت به شوروی و تاکید بر اتخاذ سیاست موازنه منفی<br /> * مخالفت با تغییر قانون اساسی به منظور دادن اختیارات بیشتر به شاه<br /> <br /> دکتر مصدق علیرغم اینکه در دوره چهاردهم نماینده اول تهران بود، در دوره پانزدهم به نمایندگی انتخاب نشد؛ علت آن هم دخالت دولت قوام در انتخابات و جلوگیری از راهیابی مخالفان به مجلس بود. در انتخابات دوره شانزدهم نیز سیاست دولت و دربار جلوگیری از ورود مخالفان به مجلس بود که در پی آن دخالت‌های عناصر نظامی و وابسته به دربار و دولت؛ اعتراض مردم به خصوص تهران را در پی داشت.<br /> <br /> دکتر مصدق با آگاهی به این مسئله و به منظور مقابله با این دخالتها در صدد تشکیل یک جبهه متشکل از احزاب سیاسی و نیز افراد و جمعیتهای مختلف برامد. روز ۲۳ شهریور ۱۳۲۸ نمایندگان اقلیت مجلس پانزدهم و شماری از مدیران روزنامه‌های تهران در منزل دکتر مصدق گردآمدند. چندی بعد این تشکل به پیشنهاد دکتر فاطمی، جبهه‌ی ملی نام گرفت و روز ۱۰ آبان جبهه‌ی ملی رسما موجودیت خود را اعلام کرد.<br /> <br /> روز ۲۵ بهمن ۱۳۲۸ انتخابات مجلس تهران خاتمه یافت و رهبران جبهه ملی در صدر لیست انتخابی تهران قرار گرفتند. همچنین دکتر مصدق به عنوان نماینده اول تهران انتخاب شد.<br /> <br /> در همین دروه بود که مصدق به عنوان عضو کمیسیون نفت مجلس طرح ملی شدن صنعت نفت را به مجلس ارائه داد. که در نهایت این طرح در ۲۴ اسفند ۱۳۲۹ در مجلس و در ۲۹ اسفند در مجلس سنا به تصویب رسید و صنعت نفت ایران ملی شد.<br /> <br /> == کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ ==<br /> [[پرونده:مصدق در میان مردم پس از قیام سی تیر.JPG|بندانگشتی|338x338پیکسل|دکتر محمد مصدق پس از قیام سی تیر جلو مجلس|جایگزین=دکتر محمد مصدق پس از قیام سی تیر جلو مجلس]]<br /> بعد از تصویب ماده واحده ملی شدن صنعت نفت در مجلسین شورای ملی و سنا، بحث بر سر این بود که این قانون چگونه اجرا شود. در این زمان بعد از قتل رزم آرا، حسین علاء به عنوان نخست‌وزیر انتخاب شده بود. <br /> <br /> در واقع تمایل دولت بر این بود به بهانه اینکه ایران توانایی فنی استخراج و اداره تأسیسات نفتی را ندارد، اداره و استخراج و صادرات نفت همچنان به عهده شرکت نفت ایران و انگلیس باشد. در این گیرودار دکتر مصدق طرح ۹ماده‌ای را برای طرز اجرای ملی کردن صنعت نفت در کمیسیون نفت تصویب و تسلیم مجلس شورای ملی کرد. روز ۷ اردیبهشت ۱۳۳۰ حسین علاء از نخست‌وزیری استعفا داد.<br /> <br /> در همین روز در جلسه خصوصی مجلس و قبل از طرح و تصویب گزارش کمیسیون نفت، جمال امامی به مصدق پیشنهاد نخست وزیری کرد که مصدق آنرا پذیرفت، به شرط آن که مجلس در جلسه رسمی به نخست وزیری او ابراز تمایل کند و همچنین طرح پیشنهادی کمیسیون نفت برای اجرای ملی کردن صنعت نفت و قانون خلع ید از شرکت نفت انگلیس را تصویب کند.<br /> <br /> البته امامی و دیگر وابستگان دربار و سفارت بریتانیا انتظار داشتند مصدق این پیشنهاد را رد کند، اما مصدق با هوشیاری در آن مقطع حساس آنرا پذیرفت؛ این در حالی بود که در همین زمان سید ضیاء در حال مذاکره با شاه و در انتظار رأی تمایل مجلس با نخست وزیری‌اش بود.<br /> <br /> روز ۷ اردیبهشت مجلس طرح نه ماده‌ای پیشنهادی کمیسیون نفت را تصویب کرد و روز بعد نیز از تصویب سنا گذشت و شاه نیز آن را امضاء کرد. روز۱۲اردیبهشت مصدق کابینه خود را به مجلس معرفی کرد. مصدق برنامه دولتش را بر پایه دو اصل اجرای قانون ملی شدن صنعت نفت و اصلاح قانون انتخابات قرار داده بود.<br /> <br /> مصدق حق آزادی بیان و آزادی مطبوعات را اساس دموکراسی می‌دانست. او با اعتقاد به این اصل روز ۱۱ شهریور ۱۳۳۰ طی نامه‌ای به شهربانی کل کشور نوشت:<br /> <br /> «شهربانی کل کشور! در جراید آنچه راجع به شخص اینجانب نگاشته می‌شود، هرچه نوشته باشد و هر که نوشته باشد به هیچ وجه نباید مورد تعرض و اعتراض قرار گیرد...»<br /> <br /> در ۶ خرداد ۱۳۳۰ شکایت دولت انگلستان به دیوان لاهه تسلیم دولت ایران شد. از طرف دیگر هیات مدیره ایرانی شرکت نفت برای اجرای قانون خلع ید از شرکت انگلیسی در خرمشهر مستقر گردید. انگلستان اعلام کرد که چند رزمناو و ناوشکن را در آب‌های نزدیک خلیج فارس مستقر کرده است. در ۳۰ خرداد دکتر مصدق اعلام کرد که عملیات خلع ید از شرکت انگلیسی نفت آغاز شده است.<br /> <br /> مصدق در شورای امنیت سازمان ملل برای دفاع از حق ایران شرکت کرد، چرا که دولت انگلستان موضوع نفت را به شورای امنیت کشانده بود. شورای امنیت به نفع ایران رأی داد. همچنین دکتر مصدق در جلسه دادرسی دادگاه لاهه در پی شکایت دولت انگلستان شرکت کرد.<br /> <br /> استدلال و دفاعیه‌ی دکتر مصدق براین مبنا بود که اختلاف بین ایران و شرکت انگلیسی نفت یک موضوع داخلی ایران است، چرا که قرارداد نفت بین ایران و یک شرکت خصوصی منعقد شده و ربطی به دولت انگلستان ندارد؛ پس دادگاه لاهه که مسئول رسیدگی به اختلافات بین‌المللی است صلاحیت رسیدگی به این دعوا را ندارد.<br /> <br /> ۲۵ تیر ۱۳۳۱ مصدق برای محدود کردن اختیارات شاه و جلوگیری از توطئه‌های عوامل دربار و مخالفان، ضمن معرفی کابینه خود به شاه که بعد از تشکیل مجلس هفدهم مجددا انتخاب شده بود، در خواست کرد پست وزارت جنگ و اختیار انتصاب رییس ستاد ارتش و فرماندهان نیروهای سه‌گانه ارتش به نخست‌وزیر داده شود که شاه آن را رد کرد. مصدق بلافاصله استعفا داد. روز ۲۶ تیر شاه قوام را به نخست‌وزیری انتخاب کرد.<br /> <br /> قوام طی بیانیه شدیداللحنی مخالفان را تهدید به سرکوب و برقراری حکومت نظامی کرد. از همان روز تظاهرات و اعتراضات گسترده‌ای شهرهای ایران را فرا گرفت. در نهایت صبح [[۳۰ تیر]] ۱۳۳۱ انبوهی از مردم در تهران و شهرهای ایران به خیابانها ریختند و با «شعار زنده باد مصدق»، «یا مرگ یا مصدق»، «مرگ بر قوام» خواهان برکناری قوام و بازگشت مصدق شدند. قوام استعفا داد، مصدق دوباره نخست‌وزیر شد و شاه با درخواست‌های مصدق موافقت کرد.<br /> <br /> از همان زمان توطئه‌ها بر علیه مصدق توسط عوامل دربار و وابستگان به سفارت انگلستان و طرفداران سیاست‌های انگلستان شروع شد. در واقع این عوامل که از سازش‌ناپذیری مصدق ناامید شدند، از این پس به طور جدی‌تری ایده کودتا و سقوط دولت مصدق را دنبال کردند. در واقع بعد از روی کار آمدن آیزنهاور در آمریکا، انگلستان، آمریکا را نیز بر علیه مصدق همراه می‌کند و در نهایت پروژه موسوم به آژاکس برای کودتا و ساقط کردن مصدق با همکار سازمان سیا و ام آی۶ و عوامل دربار کلید می‌خورد.<br /> <br /> فرماندهی کودتا به کرمیت روزولت آمریکایی واگذار می‌شود. ابتدا در ۲۵ مرداد۱۳۳۲ طرح کودتا اجرا می‌شود که طرح لو رفته و تعدادی از عوامل آن دستگیر می‌شوند و شکست می‌خورد. در نهایت بار دیگر کودتا در ۲۸ مرداد ۳۲ این بار با همکاری نیروهای نظامی و اراذل و اوباشی چون، [[شعبان جعفری]] و همینطور رهبران مذهبی چون، [[ابوالقاسم کاشانی|کاشانی]] و بهبهانی اجرا می‌شود و در بعد از ظهر همان‌روز با اشغال خانه دکتر مصدق کودتا پیروز شده و دولت دکتر مصدق سقوط می‌کند.<br /> <br /> == محاکمه، زندان و تبعید دکتر مصدق ==<br /> [[پرونده:مصدق در دادگاه.JPG|بندانگشتی|دکتر محمد مصدق در دادگاه نظامی پس از کودتای ۲۸ مرداد ۳۲[[پرونده:دکتر مصدق در دوران تبعید در احمد آباد.JPG|بندانگشتی|دکتر محمد مصدق در دوران تبعید در احمد آباد|جایگزین=دکتر محمد مصدق در دوران تبعید در احمد آباد]]|جایگزین=دکتر محمد مصدق در دادگاه نظامی پس از کودتای ۲۸ مرداد ۳۲]]<br /> مصدق ساعتی قبل از اشغال خانه‌اش به دست عوامل کودتا، از راه پشت بام از خانه خارج شد. او روز ۲۹ مرداد در منزل یکی از دوستان بازداشت شد و از آن‌جا به فرمانداری نظامی تهران منتقل شد. شاه که قبل از این در پی شکست کودتای ۲۵ مرداد از کشور خارج شده و از طریق بغداد به رم رفته بود؛ پس از کودتای ۲۸ مرداد و روی کار آمدن دولت سرلشگر زاهدی در ۳۱ مرداد عازم تهران شد. <br /> <br /> بعد از کودتا یک حکومت نظامی خشن برقرار شد و بسیاری از نیروهای نهضت ملی دستگیر و روانه زندان شدند.<br /> <br /> دکتر مصدق در دادگاه نظامی محاکمه شد. در واقع عوامل کودتا برای ریشه کن کردن نهضت ملی به محاکمه مصدق اقدام کردند. لوی هندرسن سفیر آمریکا در ایران بر محاکمه مصدق تأکید داشت و به شاه توصیه کرد: «دولت باید به سرعت و قاطعیت مصدق را محاکمه کند، زیرا تردید و تأخیر در این کار، مصدق پیر را به صورت یک اسطوره در خواهد‌ آورد...».<br /> <br /> با این حال نمی‌شد مصدق را در یک دادگاه دربسته نظامی محاکمه کرد، زیرا افکار عمومی ایران و جهان در انتظار سرنوشت مصدق بودند، که در زندان به‌سر می‌برد. گروهی از خبرنگاران مطبوعات خارجی برای پوشش خبری دادگاه مصدق به ایران آمده بودند. لوموند روزنامه معتبر فرانسوی نوشت: «این دادگاه یکی از مهمترین دادگاههای تاریخ است...».<br /> <br /> سرانجام در ۲۲شهریور ۱۳۳۲، شاه دستور محاکمه مصدق و سرتیپ تقی ریاحی رییس سابق ستاد ارتش را صادر کرد. سرتیپ حسین آزموده دادستان ارتش پس از سه هفته که ار بازداشت آنها می‌گذشت، قرار بازپرس را تأیید کرد. مصدق در دادگاه ضمن دفاع از خود، رژیم شاه را به محاکمه کشید و دولت کودتا را محکوم کرد<br /> <br /> == درگذشت دکتر مصدق ==<br /> روز چهارشنبه ۱ مهر ۱۳۳۲ دادگاه ویژه عادی نظامی برای بازپرسی از مصدق و یاران او تشکیل شد و قرار بازداشت مصدق را به اتفاق آرا تأیید کرد. دادستان برای مصدق درخواست حکم اعدام کرده بود. اولین جلسه محاکمه مصدق روز یکشنبه ۱۷ آبان ۳۲ در تالار آیینه سلطنت آباد، محل زندان مصدق، تشکیل گردید.<br /> <br /> وکیل تسخیری مصدق سرهنگ جلیل بزرگمهر بود و ریاست دادگاه را سرلشگر نصرالله مقبلی به عهده داشت.<br /> <br /> در پایان، دادگاه بدوی، مصدق را به ۳ سال حبس مجرد محکوم کرد. دکتر مصدق به این حکم اعتراض کرد و دادگاه تجدید نظر روز پنج شنبه ۱۹ فروردین ۱۳۳۳ تشکیل شد. دادگاه تجدید نظر نیز رأی به سه سال حبس مجرد دکتر مصدق داد.<br /> <br /> دکتر مصدق درخواست فرجام دیگری به دیوان عالی ارائه داد و در نهایت بعد از ۲۳ماه رأی قطعی سه سال حبس به وی ابلاغ شد. پس از تأیید حکم از طرف دیوان عالی دکتر مصدق دوران سه ساله زندان مجرد را در لشگر ۲ زرهی قصر گذراند.<br /> <br /> در این مدت تنها خانواده‌اش اجازه ملاقات با وی را داشتند. پس از پایان یافتن دوره زندان، در۱۳مرداد ۱۳۳۵ به احمدآباد منتقل شد و تا اواسط بهمن ۱۳۴۵ که به علت شدت یافتن بیماری‌اش برای ادامه درمان در بیمارستان به تهران آمد و به مدت ۱۰ سال و پنج ماه در احمدآباد زیر نظر مأموران [[ساواک|سازمان امنیت شاه]] بود.<br /> <br /> درگذشت دکتر مصدق<br /> <br /> مصدق در دوران تبعید در احمدآباد بیش از هر چیز از تنهایی شکایت داشت. تنها دل مشغولی او نامه‌های دوستان سیاسی، رهبران نهضت مقاومت ملی و جبهه ملی و دیگر دوستدارانش از داخل و خارج ایران بود که توسط فرزندانش مهندس احمد و دکتر غلامحسین به دستش می‌رسید. همسرش در سال ۱۳۴۴ درگذشت.<br /> <br /> در اواخر همان سال براثر سرما‌خوردگی دچار سینه پهلو شد، اما بر اثر مراقبت‌های فرزندش دکتر غلامحسین مصدق بهبود یافت. در آبان ۱۳۴۵ بر اثر تورم و تاول سقف دهان لزوم معاینه او در یک مرکز پزشکی پیش آمد، اما انتقال او به بیمارستان مستلزم موافقت شاه بود که به تقاضای دکتر غلامحسین مصدق و کوشش پروفسور یحیی عدل، شاه موافقت کرد.<br /> <br /> پس از آزمایش‌ها، بیماری او سرطان تشخیص داده شد. به علت بی‌تاثیر بودن معالجات، فرزندانش تصمیم گرفتند او را برای معالجه به اروپا ببرند که مصدق موافقت نکرد. سرانجام در نیمه شب ۱۴ اسفند ۱۳۴۵ دکتر محمد مصدق به بیهوشی رفت و در سحرگاه همان روز در بیمارستان نجمیه درگذشت.<br /> <br /> === اولین سالگرد درگذشت مصدق پس از انقلاب ضد سلطنتی ===<br /> [[پرونده:سالگرد درگذشت دکتر مصدق در ۱۴ اسفند ۱۳۵۷.JPG|بندانگشتی|362x362پیکسل|سالگرد درگذشت دکتر محمد مصدق در ۱۴ اسفند ۱۳۵۷ در احمد آباد|جایگزین=سالگرد درگذشت دکتر محمد مصدق در ۱۴ اسفند ۱۳۵۷ در احمد آباد]]<br /> بعد از پیروزی انقلاب ضد سلطنتی در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ اولین سالگرد درگذشت دکتر مصدق بعد از انقلاب در روز ۱۴ اسفند ۵۷ با حضور میلیونی مردم در شهرهای مختلف برگزار شد. جمعیت شرکت کننده در تهران و بر سر مزار مصدق بیشتر از بقیه شهرها بود. روزنامه کیهان روز ۱۵ اسفند این خبر را به طور مشروح با این تیتر منعکس کرد: «میلیونها نفر در بزرگداشت مصدق شرکت کردند».<br /> <br /> در این مراسم شخصیت‌هایی از رهبران انقلاب شرکت کردند و تعدادی از جمله آیت‌الله [[سید محمود طالقانی]]، [[مسعود رجوی]] مسئول اول و سخنگوی [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] و [[طاهر احمدزاده]] سخنرانی کردند. <br /> <br /> آیت‌الله طالقانی در سخنانش گفت:&lt;blockquote&gt;«برادران، خواهران، فرزندان گرامی، امروز، روز خاطره‌ انگیزی است، برای ملت ما. همه در پیرامون تربت شخصیتی مبارز و تاریخی، جمع شده‌ ایم. نام مرحوم دکتر محمد مصدق، برای همه‌ی ملت ایران و برای تاریخ ما و نهضت ما خاطره انگیز است. نام دکتر مصدق همان اندازه که برای هوشیاری، بیداری نهضت، مقاومت، قدرت ملی خاطره انگیز است، به همان اندازه برای دشمنان ما، دشمنان داخلی و خارجی، استعمار خارجی و عوامل استعمار داخلی، وحشت‌ آور و نگرانی آور است.  &lt;/blockquote&gt;دکتر مصدق ۱۲ سال پیش در حال تبعید، در میان این قلعه و بیابان، چشم از جهان دوخت، ولی قبر او، مزار او، نام او، همه‌ی اینها برای دشمنان ملت وحشت‌‌انگیز بود. چه سال‌هایی که گذشت، و مردم ما، ملت با وفای ما، ملت هوشیار ما، برای زیارت قبر او، برای زنده کردن نام و نهضت او، به سوی مزار او می آمدند، و پلیس و ماموران دژخیم و طاغوت، از زیارت کردن و فاتحه خواندن بالای او وحشت داشتند و همه راه‌‌ها را به روی ما و همه‌ی ملت ما، در این گوشه بیابان می‌ بستند. چرا؟ مگر دکتر مصدق چه بود؟ <br /> <br /> دکتر مصدق خفته در خاک، چشم از جهان دوخته، چه وحشتی از او داشتند. دکتر مصدق مجموعه‌ای است، نام او، راه و روش او، از مبارزه بیش از نیم قرن ملت ایران. دکتر مصدق در پی نهضت‌‌های پیش از خود و ادامه‌ی نهضت‌‌های پس از وفاتش، حلقه‌‌ای و واسطه‌ای بود برای ادامه‌ی نهضت مردم ایران، علیه ظلم و استبداد و استعمار و استثمار. <br /> <br /> این نام و این مزار همیشه مورد توجه مردم ایران و دنیای آزاد و آزادیخواه بوده است و خواهد بود. امروز که ما در اطراف مزار او جمع شده‌‌ایم، بیش از اجتماع ظاهری ما، باید مرکز اجتماع فکری، اندیشه‌ ای، انقلابی ملت‌ ما باشد»[&lt;ref&gt;[https://www.enghelabe-eslami.com/component/content/article/21-didgagha/tarikhi/10664-2014-09-09-14-14-45.html انقلاب اسلام در هجرت]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> هم‌چنین مسعود رجوی در سخنرانی خود گفت:&lt;blockquote&gt;«به نام خدا و به نام خلق قهرمان ایران و به‌نام رهبر فقیدی که در این‌جا آرمیده‌ است. رهبری استوار، سرسخت و سازش‌ناپذیر که نخستین‌بار درس مبارزه با استعمار را در مکتب او آموختیم. آن‌که در میهن خود غریب و در خانه‌اش در تبعید و در عین زنده بودن، چونان شهید به‌سر برد. <br /> <br /> از این‌رو جای آن است که بدواً خالصانه‌ترین درود انقلابی خود را نثار این آموزگار جنبش‌های بزرگ ضد استعماری ملل اسیر و در زنجیر جهان کنیم؛ و همچنین درود بفرستیم به شهید پرافتخار، وزیر خارجه قهرمان دکتر محمد مصدق، شهید [[دکتر حسین فاطمی]]، قهرمان ملت ایران؛ و نیز درود بفرستیم به شهدای پرافتخار سی‌ام تیر… <br /> <br /> به همین مناسبت از کلمات تاریخی خود دکتر مصدق یاری می‌گیریم و درود بفرستیم باز هم به همه کسانی که به‌قول خود او «... در سیاست مملکت اهل سازش نیستند و تا آنجا که بتوانند مرد و مردانه می‌ایستند و یک‌دندگی به‌خرج می‌دهند...» و درود می‌فرستیم باز هم به کسانی که بقول خود ایشان «....در راه آزادی و استقلال ایران عزیز از همه چیز خود می‌گذرند...». &lt;ref&gt;[https://www.mojahedin.org/i/%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D8%B1%D8%AC%D9%88%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DB%8C#111 سخنرانی مسعود رجوی بر مزار دکتر مصدق]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D9%85%D8%B5%D8%AF%D9%82&diff=88727 2026-05-21T08:17:55Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{Infobox Officeholder<br /> | name = محمد مصدق<br /> | image = دکتر محمد مصدق ۱.JPG<br /> | caption = دکتر محمد مصدق<br /> | office1 = [[فهرست نخست‌وزیران ایران|سی و پنجمین]] [[نخست‌وزیر ایران]]<br /> | term_start1 = ۳۰ تیر ۱۳۳۱<br /> | term_end1 = ۲۸ مرداد ۱۳۳۲<br /> | monarch1 = [[محمدرضا پهلوی]]<br /> | term_start2 = ۷ اردیبهشت ۱۳۳۰<br /> | term_end2 = ۲۵ تیر ۱۳۳۱<br /> | monarch2 = [[محمدرضا پهلوی]]<br /> | office3 = [[فهرست وزیران دفاع ایران|وزیر دفاع ملی]]<br /> | term_start3 = ۷ مرداد ۱۳۳۱<br /> | term_end3 = ۲۸ مرداد ۱۳۳۲<br /> | primeminister3 = ''خودش''<br /> | monarch3 = [[محمدرضا پهلوی]]<br /> | deputy3 = احمد وثوق{{سخ}}میرمحمد مهنا<br /> | office4 = نمایندهٔ [[مجلس شورای ملی]]{{سخ}}&lt;small&gt;دوره‌ اول ، دوره سوم ، دوره پنجم ، دوره ششم ، دوره چهاردهم و دوره شانزدهم &lt;/small&gt;<br /> | office10 = [[فهرست وزیران امور خارجه ایران|وزیر امور خارجه]]<br /> | term_start10 = ۲۴ خرداد ۱۳۰۲<br /> | term_end10 = ۳۱ شهریور ۱۳۰۲<br /> | monarch10 = [[احمدشاه قاجار]]<br /> | primeminister10= حسن پیرنیا<br /> | term_start11 = ۸ مهر ۱۳۰۰<br /> | term_end11 = ۱۶ مهر ۱۳۰۰<br /> | monarch11 = [[احمدشاه قاجار]]<br /> | primeminister11= احمد قوام<br /> | predecessor11 = حسن اسفندیاری<br /> | successor11 = اسدالله مشارالسلطنه|اسدالله قدیمی<br /> | office12 = [[فهرست استانداران آذربایجان|والی آذربایجان]]<br /> | term_start12 = ۲۸ بهمن ۱۳۰۰<br /> | term_end12 = ۲۰ تیر ۱۳۰۱<br /> | monarch12 = [[احمدشاه قاجار]]<br /> | primeminister12= حسن پیرنیا<br /> | office13 = [[وزارت امور اقتصادی و دارایی|وزیر مالیه]]<br /> | term_start13 = ۱۴ خرداد ۱۳۰۰<br /> | term_end13 = بهمن ۱۳۰۰<br /> | monarch13 = [[احمدشاه قاجار]]<br /> | primeminister13= احمد قوام<br /> | predecessor13 =<br /> | successor13 =<br /> | office14 = [[فهرست استانداران فارس|والی فارس]]<br /> | term_start14 = ۷ مهر ماه ۱۲۹۹<br /> | term_end14 = ۲ فروردین ۱۳۰۰<br /> | monarch14 = [[احمدشاه قاجار]]<br /> | primeminister14= حسن پیرنیا<br /> | birth_date = ۲۹ اردیبهشت ۱۲۵۸<br /> | birth_place = [[تهران]]، [[ایران]]<br /> | death_date = ۱۴ اسفند ۱۳۴۵ (۸۷ سال)<br /> | death_place = [[تهران]]، [[ایران]]<br /> | resting_place = [[قلعه احمدآباد (مصدق)|احمدآباد مصدق]]، [[استان البرز]]<br /> | nationality = [[مردمان ایرانی|ایرانی]]<br /> | party = [[جبهه ملی ایران]] (۱۳۲۸–۱۳۴۵)<br /> | spouse = {{marriage|زهرا ضیاءالسلطنه|۱۲۸۰}}<br /> | children = احمد، غلام‌حسین، منصوره، ضیا اشرف، خدیجه<br /> | alma_mater = {{نشکن|مؤسسه مطالعات سیاسی پاریس|مدرسه علوم سیاسی پاریس}}{{سخ}}دانشگاه نوشاتل<br /> | religion = اسلام (شیعه)<br /> | signature = mohammad mossadegh Signature.svg<br /> }}'''دکترمحمد مصدق،''' در ۲۶ خرداد ۱۲۶۱ خورشیدی، در محله سنگلج تهران متولد شد. پدرش میرزا هدایت‌الله از رجال متجدد و از اطرافیان میرزا تقی‌خان [[امیرکبیر]] بود. پدر دکتر محمد مصدق وزیردفتر و عموزاده میرزا یوسف‌خان مستوفی‌الممالک، صدراعظم پیشین ایران و مادرش، ملک‌تاج خانم نجم‌السلطنه، نوه عباس میرزا، ولیعهد فتحعلی شاه قاجار و خواهر عبدالحسین میرزا فرمانفرما بود. <br /> <br /> دکتر محمد مصدق در چنین خانواده‌ای، با افکار متجدد آن زمان آشنا گشت. دکتر محمد مصدق، در ۱۹ سالگی با خانم ضیا‌ء‌السلطنه، دختر حاج‌سید زین‌العابدین، ازدواج کرد که حاصل آن پنج فرزند بود. <br /> <br /> دکتر محمد مصدق جوان، در [[انقلاب مشروطه]] به جمع آزادی‌خواهان پیوست و پس از به توپ بستن مجلس توسط [[محمدعلی شاه]]، مدتی مخفی شد. در انتخابات مجلس اول به نمایندگی از اصفهان برگزیده شد، اما چون سنش به حد نصاب ۳۰ سال نرسید، اعتبار نامه‌اش در شعبه رسیدگی مورد مخالفت قرار گرفت و قبل از اینکه گزارش کمیسیون در مجلس مطرح شود، از نمایندگی صرف‌نظر کرد.<br /> <br /> دکتر محمد مصدق برای تحصیل در سال ۱۲۸۸خورشیدی به اروپا رفت. ابتدا در پاریس در مدرسه علوم سیاسی به تحصیل پرداخت و در نهایت، در رشته دکترای حقوق، از مدرسه عالی نوشاتل، در سوییس فارغ‌التحصیل شد. او اولین ایرانی دارای دکترای حقوق است. <br /> <br /> دکتر محمد مصدق پس از فارغ‌التحصیلی، مدتی در کارهای دولتی مشغول گشت، از جمله معاونت وزارت مالیه، رئیس کل محاسبات و همچنین اداره‌ی ولایت فارس، مدتی بر عهده‌ی او بود. <br /> <br /> در زمان ولایت فارس، [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹]] اتفاق افتاد و [[رضاخان]] با کمک [[سید ضیاءالدین طباطبایی]] و همراهی ژنرال آیرونساید انگلیسی و استفاده از نیروهای قزاق خود، سلطنت قاجاریه که با فشار متجددین و مشروطه‌خواهان بسیار ضعیف شده بود را سرنگون کرد. دکتر محمد مصدق با این کودتا و نخست‌وزیری سید ضیاء مخالفت کرد. او در کابینه دوم مشیرالدوله، مدت کوتاهی از خرداد تا مهر ۱۳۰۲ وزیر خارجه بود.<br /> <br /> دکتر محمد مصدق در دوره پنجم مجلس از تهران به عنوان نماینده انتخاب شد. او از جمله نمایندگانی بود که در مجلس پنجم با ماده واحده‌ی تغییر سلطنت از قاجار به پهلوی مخالفت کرد و نطقی نیز در این رابطه در مجلس ایراد کرد و قبل از رای‌گیری در این‌باره مجلس را ترک کرد. در مجلس ششم نیز دکتر محمد مصدق به نمایندگی از تهران انتخاب شد و به رغم محکم شدن پایه‌های حکومت رضاخان، پایه‌گذاری سلطنت پهلوی را زیر سوال برد. در مجلس هفتم اما با دخالت دولت در انتخابات هیچ یک از مخالفان رژیم از جمله دکتر محمد مصدق، به مجلس راه نیافتند. پیامد آن، دکتر محمد مصدق توسط رضا‌خان خانه‌نشین شد. از سال ۱۳۰۷ تا پایان سلطنت رضاشاه در ۱۳۲۰ دکتر محمد مصدق خانه‌نشین و تحت نظر بود. دکتر محمد مصدق در ۲۰ شهریور ۱۳۲۰ آزاد گردید و در انتخابات دوره چهاردهم مجلس به عنوان نماینده اول تهران، انتخاب شد و فعالیت سیاسی را از سرگرفت. در سالهای بعد از شهریور ۱۳۲۰، به دلیل کنار رفتن رضاخان و ضعف دولت‌های غربی که هنوز درگیر تبعات جنگ جهانی بودند، یک فضای باز سیاسی در ایران شکل گرفت. در این دوران دکتر محمد مصدق رهبری نیروهای ملی ایران را برعهده داشت. در سال ۱۳۲۸ [[جبهه ملی ایران|جبهه ملی]] به رهبری دکتر محمد مصدق و مشارکت نیروها و احزاب ملی شکل گرفت. در مجلس دوره شانزدهم دکتر محمد مصدق موفق شد، قانون [[ملی شدن صنعت نفت ایران]] را از تصویب مجلس بگذراند. در اردیبهشت سال ۱۳۳۰ دکتر محمد مصدق به نخست‌وزیری انتخاب شد و قانون خلع ید از شرکت نفت انگلستان را به تصویب رساند. دکتر محمد مصدق در پی شکایت دولت انگلستان از دولت ایران به دیوان بین‌المللی لاهه، در مورد خلع ید از شرکت انگلیسی، خود شخصا در دادگاه حاضر شد و از حق ایران در این دعوای حقوقی، دفاعی تاریخی کرد و پیروز شد. پیروزی دکتر محمد مصدق و دفاع تاریخی او در دادگاه لاهه، الهام‌بخش بسیاری از کشورهایی شد که با استعمار در جنگ بودند. از جمله، ملی کردن کانال سوئز توسط [[جمال عبدالناصر]] با الهام از دکتر محمد مصدق انجام گرفت. <br /> <br /> درتیرماه ۱۳۳۱ در پی تن ندادن [[محمدرضا شاه پهلوی|محمدرضا شاه]] به شروط دکتر محمد مصدق، او از نخست‌وزیری کناره‌گیری کرد و شاه [[احمد قوام]] (قوام‌السلطنه) را به نخست‌وزیری برگزید. ولی دولت قوام دیری نپایید، زیرا در [[۳۰ تیر]]۱۳۳۱ مردم در تهران و بسیاری از شهرها به خیابانها ریختند و با شعار «یامرگ یا مصدق» خواهان بازگشت دکتر محمد مصدق به نخست‌وزیری شدند. در نهایت، دکتر محمد مصدق برای بار دوم نخست‌وزیر شد. این بار دولت انگلستان شروع به توطئه بر علیه دکتر محمد مصدق کرد. در ۹ اسفند ۱۳۳۱ یک کودتا علیه او خنثی شد، اما توطئه‌ها باز هم ادامه یافت. در نهایت با همکاری سازمان سیا و سازمان امنیت بریتانیا و عوامل داخلیشان و عوامل دربار، چون [[شعبان جعفری]] معروف به «شعبان بی‌مخ» و روحانیونی همچون [[آیت‌الله کاشانی]]، در [[کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲|۲۸ مرداد ۱۳۳۲]] در پی یک کودتا، دولت دکتر محمد مصدق سقوط کرد. دکتر محمد مصدق، دستگیر و در دادگاه نظامی به زندان و تبعید محکوم شد. او پس از تحمل ۳سال زندان به احمد‌آباد، روستایی در نزدیکی کرج که خانه‌اش در آنجا قرار داشت، تبعید شد و تا پایان عمر در آنجا به سر برد. دکتر محمد مصدق در سال ۱۳۴۵ دراثر بیماری در بیمارستان نجمیه تهران که بانی آن مادر خودش بود درگذشت. <br /> <br /> == گاه‌شمار زندگی محمد مصدق ==<br /> [[پرونده:مصدق در دوران کودکی.JPG|بندانگشتی|263x263پیکسل|مصدق در دوران کودکی]]<br /> دکتر محمد مصدق در ۲۶ خرداد ۱۲۶۱ درتهران متولد شد. تحصیلات مقدماتی را در تهران گذراند. در ۹ سالگی پدرش از [[ناصرالدین شاه]] درخواست کرد که پسرش محمد در ردیف مستوفیان زیر دست قرار بگیرد که ناصرالدین شاه پذیرفت. بعد از فوت پدرش، که محمد بیش از ۱۲سال نداشت ناصرالدین شاه لقب «مصدق‌السلطنه» به او داد. مدتی پس از ترور ناصرالدین شاه مستوفی خراسان شد. پس از تشکیل مدرسه علوم سیاسی در تهران، به خاطر علاقه‌ای که به کسب علوم جدید داشت، از کار مستوفی‌گری کناره‌گیری کرد تا در آن مدرسه تحصیل کند، اما به دلیل ممنوعیت تحصیل برای کسانی‌که قبلا در استخدام دولت بودند، الزامات آن‌ را در خانه مهیا کرد و با کمک استادانی از آن مدرسه، به تحصیل علوم سیاسی پرداخت. دکتر محمد مصدق در ۱۹ سالگی با خانم ضیاءالسلطنه (دختر حاج سید زین‌العابدین امام جمعه تهران) ازدواج کرد که حاصل آن ۴ پسر و ۳ دختر بودند. ۲ پسر او به نام‌های محمود و یحیی در کودکی فوت کردند. دیگر فرزندان او احمد، غلامحسین، منصوره، ضیاءاشرف و خدیجه نام داشتند.<br /> <br /> === مصدق در انقلاب مشروطه ===<br /> دکتر محمد مصدق، در دوران انقلاب مشروطه به جرگه‌ی آزادی‌خواهان پیوست. بعد از به توپ بستن مجلس توسط محمدعلی‌ شاه، دکتر محمد مصدق نیز مدتی مخفی بود. در انتخابات مجلس اول، به نمایندگی مردم اصفهان برگزیده شد، اما چون سن او به سی سال که حد نصاب برای انتخاب شدن بود، نرسیده بود، اعتبار نامه‌اش در شعبه رسیدگی مورد اعتراض قرار گرفت، که او نیز از نمایندگی صرفنظر کرد. مدتی عضو انجمن مترقی، «جامع آدمیت»‌ بود، چون گفته می‌شد این انجمن با فراماسونری ارتباط‌هایی دارد، از آن کناره‌ گرفت. و به «جامع انسانیت» که [[علی‌اکبر دهخدا]]، عضو فعال آن بود پیوست، مدتی بعد از آن جمعیت نیز کناره‌‌گیری کرد.<br /> <br /> === تحصیل در خارج و بازگشت به ایران ===<br /> [[پرونده:مصدق در دوران دانشجویی.JPG|بندانگشتی|300x300پیکسل|دکتر محمد مصدق در دوران دانشجویی|جایگزین=دکتر محمد مصدق در دوران دانشجویی]]<br /> دکتر محمد مصدق در سال ۱۲۸۸ خورشیدی برای ادامه تحصیلات، عازم اروپا شد و در مدرسه علوم سیاسی پاریس ثبت نام کرد. ولی پس از چند ماه تحصیل به علت بیماری، به توصیه پزشکان از ادامه تحصیل دست کشید و به ایران بازگشت. در اوایل ۱۲۹۰ خورشیدی، پس از بهبود کامل، بار دیگر به همراه خانواده به اروپا بازگشت. دکتر محمد مصدق، فرزندانش را برای تحصیل در مدارس نوشاتل سوییس نام‌نویسی کرد و خود در صدد برآمد امتحانات دور قبلی را به پایان ببرد. او پس از موفقیت به نوشاتل بازگشت و تا اواخر ژوییه ۱۹۱۳ دوره لیسانس و دکترای خود را در رشته حقوق به پایان رسانید. مدتی در دفتر حقوقی یکی از وکلای همان شهر به کارآموزی پرداخت و هم‌زمان رساله دکترای خود را با عنوان «وصیت در فقه اسلام» تدوین نمود. رساله‌اش پس از طی مراحل مربوطه، در شورای دانشکده به تصویب رسید و چاپ شد. دکتر محمد مصدق بعد از اخذ درجه دکترا، فرزندانش را برای ادامه تحصیل، در سوییس گذاشت و خود، درست یک روز قبل از آغاز جنگ جهانی اول به ایران بازگشت. دکتر محمد مصدق اولین ایرانی دارای دکترای حقوق بود.<br /> <br /> دکتر محمد مصدق در اواسط سال۱۲۹۳ به دعوت دکتر ولی‌الله‌خان نصر، رییس مدرسه علوم سیاسی تهران، با سمت استادی در آن مدرسه تدریس کرد و کتاب «دستور در محاکم حقوقی» را نوشت. <br /> <br /> === والی‌گری و وزارت ===<br /> [[پرونده:دکتر مصدق در زمان ولایت فارس.JPG|بندانگشتی|372x372پیکسل|دکتر محمد مصدق در زمان والی‌گری فارس|جایگزین=دکتر محمد مصدق در زمان والی‌گری فارس]]<br /> دکتر محمد مصدق هنگام تشکیل کابینه‌ی دوم وثوق‌الدوله به اروپا رفت. اندکی بعد مشیرالدوله که به جای وثوق‌الدوله نخست‌وزیر شد او را برای تصدی وزارت عدلیه دادگستری به ایران دعوت کرد. مصدق از راه بندر بوشهر به ایران بازگشت. در فارس به درخواست عده‌ای از محترمین و طبقات و اقشار مختلف مردم که از نا امنی‌ها و فشارهای حاکمان و والیان گذشته ناراضی بودند و طی تلگراف‌های متعدد از مشیرالدوله خواهان انتصاب وی به والی‌گری فارس بودند، از طرف نخست‌وزیر به ولایت فارس انتخاب شد. مصدق مدت شش‌ ماه در آن سمت باقی ماند. مصدق اولین شخصیت سیاسی بود که با کودتای سیدضیاء و رضاخان مخالفت کرد و آن‌را نپذیرفت. او اعلامیه‌های رژیم کودتا را در فارش منتشر نکرد. تلاش‌هایش برای تشویق [[احمد شاه]] برای مقاومت در برابر کودتا نتیجه نداد و از والی‌گری فارس استعفا داد. بعد از قبول استعفایش از طرف شاه عازم تهران شد. در نزدیکی اصفهان، حاکم اصفهان به او اطلاع داد که می‌خواهند او را دستگیر کنند و به او توصیه کرد که به چهارمحال و بختیاری برود. او به آنجا رفت که پس از مدتی کابینه سیدضیاء سقوط کرد و قوام‌السلطنه نخست‌وزیر شد و مصدق را به عنوان وزیر مالیه به شاه معرفی کرد. مصدق پس از آمدن به تهران به علت وجود «‌آرمیتاژ اسمیت» مستشار انگلیسی مالیه از قبول وزارت امتناع کرد. با رفتن اسمیت در آبان ۱۳۰۰ با گرفتن امتیازاتی از مجلس برای اصلاح آن وزارت‌خانه، قبول خدمت کرد. پس از سقوط کابینه قوام در سوم بهمن ۱۳۰۰ مشیر‌الدوله مأمور تشکیل دولت شد. نخست‌وزیر از مصدق خواست که حکومت آذربایجان را که در آن زمان اوضاع مساعدی نداشت بپذیرد. مصدق این شغل را به شرطی که ارتش در آنجا تحت امر او باشد پذیرفت. مصدق از بهمن ۱۳۰۰ تا تیر ۱۳۰۱ در آن سمت باقی ماند اما به خاطر دخالت‌های فرمانده قشون آذربایجان در امور اداری آنجا که به دستور وزیر جنگ یعنی رضاخان صورت می‌گرفت کناره‌گیری کرد. مصدق در کابینه دوم مشیرالدوله پیرنیا از خرداد ۱۳۰۲ تا مهر ۱۳۰۲ به وزارت خارجه منصوب شد. وی در این دوران کوتاه در مقابل ادعا و فشار مداوم انگلستان ایستادگی کرد و مانع دستیابی آن به برخی جزایر خلیج فارس از جمله ابوموسی و شیخ شعیب گردید.<br /> <br /> === نمایندگی مجلس شورای ملی ===<br /> دکتر محمد مصدق در اولین دوره مجلس از اصفهان به نمایندگی انتخاب شد، ولی چون سنش به سی سالگی نرسیده بود اعتبار نامه‌اش تصویب نشد و طی بررسی در کمیسیون، از نمایندگی انصراف داد. بعد از استعفای مشیرالدوله در سال ۱۳۰۲ احمد شاه حکم نخست‌وزیری رضا‌خان را در ۶ آبان ۱۳۰۲ امضا کرد. در ۲۲ بهمن همان سال مجلس پنجم گشایش یافت. در این مجلس مصدق به نمایندگی مردم تهران انتخاب شد. کار انتخاباب ولایات برای اولین بار به دست فرماندهان لشگر و وزارت جنگ افتاد و نطفه‌ی خلع قاجاریه در همین مجلس بسته شد.<br /> <br /> در اواخر همین مجلس، ماده واحده تغییر سلطنت، از قاجاریه و پادشاهی موقت رضاخان تا تشکیل مجلس مؤسسان، مطرح شد که مصدق و اقلیت مجلس با آن مخالفت کردند. در نهایت این ماده واحده در نهم آبان ۱۳۰۴ تصویب شد. <br /> <br /> درانتخابات دوره ششم که در تیر ۱۳۰۵ به پایان رسید، مصدق بار دیگر به نمایندگی از تهران انتخاب شد. در این مجلس نیز مصدق جز‌ء اقلیت مجلس بودند که با محکم شدن پایه‌های حکومت دیکتاتوری مخالفت می‌کردند. مصدق هنگام معرفی کابینه مستوفی‌الممالک با عضویت وثوق‌الدوله،‌ عاقد قراداد ۱۹۱۹ در آن کابینه مخالفت کرد و طی بیاناتی در مجلس او را خائن به ملت معرفی کرد.<br /> <br /> در دوره هفتم که پایه‌های حکومت رضاخان کاملا مستحکم شده بود و انتخابات کاملا در کنترل حکومت بود، مصدق حتی یک رأ‌ی هم نیاورد. او در این دوره خانه‌نشین شد. در اواخر حکومت رضاخان به زندان افتاد و بعد از مدتی آزاد شد. بعد از سقوط رضاخان و ایجاد فضای باز سیاسی در مجلس چهاردهم، نماینده اول تهران شد و از این فضا به نفع جنبش ملی مردم ایران استفاده کرد. انتخابات دوره پانزدهم مصادف بود با نخست‌وزیری قوام که حزب دولتی دموکرات را پایه‌گذاری کرده بود و با دخالت در انتخابات و کنترل آن به نفع خود اکثریت مجلس را به خود اختصاص دادند و حتی از انتخاب دکتر مصدق نماینده اول تهران در دوره پیشین جلوگیری کردند. <br /> <br /> در انتخابات مجلس شانزدهم مصدق بار دیگر به نمایندگی انتخاب شد و در این مجلس بود که رهبری نهضت ملی شدن نفت را به عهده گرفت و به پیش برد.<br /> <br /> === مصدق در دوران رضاشاه ===<br /> رضاخان در ۶ آبان ۱۳۰۲ با حکم احمدشاه به نخست‌وزیری انتخاب شد. روز ۲۲بهمن ۱۳۲۰ مجلس شورای ملی که مصدق در آن نماینده مردم تهران بود گشایش یافت. در انتخابات این دوره مجلس کار انتخابات در ایالات به دست فرماندهان لشگر و وزارت جنگ افتاد و نطفه خلع قاجاریه در همین مجلس بسته شد. <br /> <br /> رضاخان ابتدا موضوع تغییر رژیم سلطنت به جمهوری را مطرح کرد. این موضوع با مخالفت شدید مردم و تظاهرات وسیع همراه با درگیری مواجه شد و منتفی شد. <br /> <br /> با شکست طرح جمهوری، رضاخان در صدد خلع احمدشاه قاجار و انتقال سلطنت به خودش از شیوه‌های قانونی برآمد و در همین رابطه، در ۹ آبان ۱۳۰۴ ماده واحده‌ای برای تغییر سلطنت به مجلس پنجم ارائه شد. دکتر مصدق، در یک سخنرانی، با ماده واحده‌ی تغییر سلطنت مخالفت کرد و مجلس را ترک کرد.<br /> <br /> ماده واحده تغییر سلطنت با ۸۰ رای موافق از ۸۵ نماینده حاضر تصویب شد و رضاخان به سلطنت موقت انتخاب شد، تا اینکه روز ۱۵ آذر مجلس موسسان با نطق رضاخان گشایش یافت و طی ۵جلسه در تاریخ ۲۲آذر اصول ۳۶،۳۷،۳۸ و ۴۰ متمم قانون اساسی را تغییر داد و سلطنت دائمی ایران به رضاخان پهلوی و اعقاب او واگذار گردید.<br /> <br /> مصدق در دوره ششم مجلس باز هم به نمایندگی مردم تهران انتخاب شد. او در معرفی کابینه مستوفی‌الممالک با شرکت وثوق‌الدوله عاقد قرارداد ۱۹۱۹ در دولت و وکالت مجلس مخالفت کرد <br /> <br /> در زمان رضاشاه و با محکم شدن پایه‌های حکومت او بسیاری از شخصیتهای سیاسی و سیاستمداران با دستگاه حاکم همکاری کرده و بسیار نیز کناره گیری کردند. اما مصدق همواره به سیاستهای رضاخان انتقاد می‌کرد. از جمله مخالفت‌های مصدق با سیاستهای رضاشاه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:<br /> * مخالفت با لایحه ساختمان زندان و تعمیر قصور سلطنتی<br /> <br /> * اعتراض به آزاد نبودن انتخابات<br /> <br /> * مخالفت با لایحه راه آهن که نه برای تامین نیاز ایران به راه آهن، بلکه برای تامین منافع استراتژیک انگلستان بود. کوشش مصدق برای مخالفت با تصویب لایحه راه‌آهن به نتیجه نرسید و مجلس آنرا تصویب کرد. سیزده سال بعد در جریان جنگ جهانی دوم نیروهای نظامی بریتانیا و شوروی به ایران حمله کردند و راه‌آهن سراسری را در اختیار گرفتند و به مدت پنج سال صدها هزار تن جنگ‌افزار از بندر شاه به شوروی حمل کردند. <br /> پس از پایان دوره ششم مجلس در ۲۲مرداد ۱۳۰۷ با مداخله علنی دولت در انتخابات، هیچ یک از مخالفان رژيم به مجلس راه نیافتند. مصدق که در دوره پیش از نمایندگان تراز اول تهران بود در مجلس هفتم حتی یک رأی هم نداشت. پایه‌های حکومت استبدادی محکم شده بود. مصدق خانه نشین شد و در احمدآباد به سر می‌برد. در اردیبهشت ۱۳۱۵ ناگهان دچار خونریزی گلو شد. در ایران بیماری او تشخیص داده نشد، در نتیجه همراه فرزندش دکتر غلامحسین مصدق عازم اروپا شد و در یکی از بیمارستان‌های برلین بستری شد. <br /> <br /> پس از بهبودی به ایران بازگشت. روز ۵ تیر ۱۳۱۹ که برای دیدار خانواده به تهران آمده بود، بازداشت می‌شود و بازپرس بدون بازجویی، قرار توقیف او را صادر می‌کند و به زندان انفرادی منتقل می‌شود. روز ۱۷تیرماه، مصدق را از زندان شهربانی به مشهد و سپس به بیرجند می‌فرستند و روز ۲۳تیر او را به زندان شهربانی تحویل می‌دهند.<br /> <br /> آزادی مصدق از زندان بیرجند، در نتیجه دخالت ارنست پرون سوییسی، دوست نزدیک و محرم راز محمدرضا ولیعهد صورت گرفت. او که بر اثر بیماری کبد در بیمارستان نجمیه که مادر مصدق بانی آن بود، بستری شده بود و با عمل جراحی و مراقبت‌های پزشکی بهبود یافته بود، از محمدرضا پهلوی می‌خواهد که مداخله کند تا مصدق آزاد شود. بدین ترتیب ۱۵روز بعد دستور آزادی مصدق صادر شد، و روز ۲۳ آذر به روستای احمدآباد انتقال یافت و همانند گذشته تحت مراقبت قرار گرفت..&lt;ref&gt;مصدق سالهای مبارزه و مقاومت جلد ۱&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == جنبش ملی شدن نفت ==<br /> روز ۳ شهریور ۱۳۲۰ نیروهای متفقین به ایران حمله کردند و بخش‌های وسیعی از خاک ایران اشغال شد. چند روز بعد رضاشاه امور سلطنت را به ولیعهد واگذار کرد و خود ایران را ترک کرد. سقوط رضاشاه باعث ایجاد فضای باز سیاسی، برای تجدید فعالیت رجال سیاسی و احزاب مختلف شد. دکتر مصدق نیز در ۲۰ شهریور آزاد گردید و بار دیگر به عنوان نماینده اول تهران در دوره چهاردهم مجلس، فعالیت سیاسی را آغاز کرد. <br /> <br /> مشی سیاسی مصدق در تمام دوران زندگی سیاسی‌اش بر دو محور اصلی استوار بود:<br /> # دفاع از استقلال سیاسی و اقتصادی ایران <br /> # کوشش برای احیای مشروطیت و استقرار دموکراسی.<br />  مصدق در دفاع از استقلال ایران، طرفدار سیاست موازنه منفی بود؛ یعنی مخالفت با دادن هرگونه امتیاز به بیگانگان، مبارزه با کاپیتولاسیون، مخالفت با تجدید امتیازهای بانک شاهنشاهی، شیلات شمال و غیره از این موارد بودند. او همچنین طرح قانون تحریم دادن امتیاز نفت را در مجلس به تصویب رساند. سپس با تشریح و تفهیم امضاء قراداد ۱۳۱۲ و مبارزه برای جلوگیری از تصویب لایحه قراداد الحاقی در سال ۱۳۲۹ زمینه ملی شدن صنعت نفت ایران را فراهم کرد.<br /> <br /> از جمله اقدامات مصدق در سالهای بعد از شهریور ۲۰ می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: <br /> * مخالفت با اعتبار نامه [[سید ضیاءالدین طباطبایی]]<br /> * مخالفت با اختیارات دکتر میلسپو آمریکایی رییس کل دارایی ایران<br /> * مخالفت با دادن امتیاز نفت به شوروی و تاکید بر اتخاذ سیاست موازنه منفی <br /> * مخالفت با تغییر قانون اساسی به منظور دادن اختیارات بیشتر به شاه<br /> دکتر مصدق علیرغم اینکه در دوره چهاردهم نماینده اول تهران بود، در دوره پانزدهم به نمایندگی انتخاب نشد؛ علت آن هم دخالت دولت قوام در انتخابات و جلوگیری از راهیابی مخالفان به مجلس بود. در انتخابات دوره شانزدهم نیز سیاست دولت و دربار جلوگیری از ورود مخالفان به مجلس بود که در پی آن دخالت‌های عناصر نظامی و وابسته به دربار و دولت؛ اعتراض مردم به خصوص تهران را در پی داشت. دکتر مصدق با آگاهی به این مسئله و به منظور مقابله با این دخالتها در صدد تشکیل یک جبهه متشکل از احزاب سیاسی و نیز افراد و جمعیتهای مختلف برامد. روز ۲۳ شهریور ۱۳۲۸ نمایندگان اقلیت مجلس پانزدهم و شماری از مدیران روزنامه‌های تهران در منزل دکتر مصدق گردآمدند. چندی بعد این تشکل به پیشنهاد دکتر فاطمی، جبهه‌ی ملی نام گرفت و روز ۱۰ آبان جبهه‌ی ملی رسما موجودیت خود را اعلام کرد. روز ۲۵ بهمن ۱۳۲۸ انتخابات مجلس تهران خاتمه یافت و رهبران جبهه ملی در صدر لیست انتخابی تهران قرار گرفتند. همچنین دکتر مصدق به عنوان نماینده اول تهران انتخاب شد.<br /> <br /> در همین دروه بود که مصدق به عنوان عضو کمیسیون نفت مجلس طرح ملی شدن صنعت نفت را به مجلس ارائه داد. که در نهایت این طرح در ۲۴ اسفند ۱۳۲۹ در مجلس و در ۲۹ اسفند در مجلس سنا به تصویب رسید و صنعت نفت ایران ملی شد.<br /> <br /> == کودتای ۲۸مرداد۱۳۳۲ ==<br /> [[پرونده:مصدق در میان مردم پس از قیام سی تیر.JPG|بندانگشتی|338x338پیکسل|دکتر محمد مصدق پس از قیام سی تیر جلو مجلس|جایگزین=دکتر محمد مصدق پس از قیام سی تیر جلو مجلس]]<br /> بعد از تصویب ماده واحده ملی شدن صنعت نفت در مجلسین شورای ملی و سنا، بحث بر سر این بود که این قانون چگونه اجرا شود. در این زمان بعد از قتل رزم آرا، حسین علاء به عنوان نخست‌وزیر انتخاب شده بود. در واقع تمایل دولت بر این بود به بهانه اینکه ایران توانایی فنی استخراج و اداره تأسیسات نفتی را ندارد، اداره و استخراج و صادرات نفت همچنان به عهده شرکت نفت ایران و انگلیس باشد. در این گیرودار دکتر مصدق طرح ۹ماده‌ای را برای طرز اجرای ملی کردن صنعت نفت در کمیسیون نفت تصویب و تسلیم مجلس شورای ملی کرد. روز ۷ اردیبهشت ۱۳۳۰ حسین علاء از نخست‌وزیری استعفا داد. <br /> <br /> در همین روز در جلسه خصوصی مجلس و قبل از طرح و تصویب گزارش کمیسیون نفت، جمال امامی به مصدق پیشنهاد نخست وزیری کرد که مصدق آنرا پذیرفت، به شرط آن که مجلس در جلسه رسمی به نخست وزیری او ابراز تمایل کند و همچنین طرح پیشنهادی کمیسیون نفت برای اجرای ملی کردن صنعت نفت و قانون خلع ید از شرکت نفت انگلیس را تصویب کند. <br /> <br /> البته امامی و دیگر وابستگان دربار و سفارت بریتانیا انتظار داشتند مصدق این پیشنهاد را رد کند، اما مصدق با هوشیاری در آن مقطع حساس آنرا پذیرفت؛ این در حالی بود که در همین زمان سید ضیاء در حال مذاکره با شاه و در انتظار رأی تمایل مجلس با نخست وزیری‌اش بود.<br /> <br /> روز ۷ اردیبهشت مجلس طرح نه ماده‌ای پیشنهادی کمیسیون نفت را تصویب کرد و روز بعد نیز از تصویب سنا گذشت و شاه نیز آن را امضاء کرد. روز۱۲اردیبهشت مصدق کابینه خود را به مجلس معرفی کرد. مصدق برنامه دولتش را بر پایه دو اصل اجرای قانون ملی شدن صنعت نفت و اصلاح قانون انتخابات قرار داده بود.<br /> <br /> مصدق حق آزادی بیان و آزادی مطبوعات را اساس دموکراسی می‌دانست. او با اعتقاد به این اصل روز ۱۱ شهریور ۱۳۳۰ طی نامه‌ای به شهربانی کل کشور نوشت:&lt;blockquote&gt;«شهربانی کل کشور! در جراید آنچه راجع به شخص اینجانب نگاشته می‌شود، هرچه نوشته باشد و هر که نوشته باشد به هیچ وجه نباید مورد تعرض و اعتراض قرار گیرد...»&lt;/blockquote&gt;در ۶ خرداد ۱۳۳۰ شکایت دولت انگلستان به دیوان لاهه تسلیم دولت ایران شد. از طرف دیگر هیات مدیره ایرانی شرکت نفت برای اجرای قانون خلع ید از شرکت انگلیسی در خرمشهر مستقر گردید. انگلستان اعلام کرد که چند رزمناو و ناو شکن را در آب‌های نزدیک خلیج فارس مستقر کرده است. در ۳۰ خرداد دکتر مصدق اعلام کرد که عملیات خلع ید از شرکت انگلیسی نفت آغاز شده است. <br /> <br /> مصدق در شورای امنیت سازمان ملل برای دفاع از حق ایران شرکت کرد، چرا که دولت انگلستان موضوع نفت را به شورای امنیت کشانده بود. شورای امنیت به نفع ایران رأی داد. همچنین دکتر مصدق در جلسه دادرسی دادگاه لاهه در پی شکایت دولت انگلستان شرکت کرد. <br /> <br /> استدلال و دفاعیه‌ی دکتر مصدق براین مبنا بود که اختلاف بین ایران و شرکت انگلیسی نفت یک موضوع داخلی ایران است، چرا که قرارداد نفت بین ایران و یک شرکت خصوصی منعقد شده و ربطی به دولت انگلستان ندارد؛ پس دادگاه لاهه که مسئول رسیدگی به اختلافات بین‌المللی است صلاحیت رسیدگی به این دعوا را ندارد.<br /> <br /> ۲۵ تیر ۱۳۳۱ مصدق برای محدود کردن اختیارات شاه و جلوگیری از توطئه‌های عوامل دربار و مخالفان، ضمن معرفی کابینه خود به شاه که بعد از تشکیل مجلس هفدهم مجددا انتخاب شده بود، در خواست کرد پست وزارت جنگ و اختیار انتصاب رییس ستاد ارتش و فرماندهان نیروهای سه‌گانه ارتش به نخست وزیر داده شود که شاه آن را رد کرد. مصدق بلافاصله استعفا داد. روز ۲۶ تیر شاه قوام را به نخست‌وزیری انتخاب کرد. <br /> <br /> قوام طی بیانیه شدیداللحنی مخالفان را تهدید به سرکوب و برقراری حکومت نظامی کرد. از همان روز تظاهرات و اعتراضات گسترده‌ای شهرهای ایران را فرا گرفت. در نهایت صبح [[۳۰ تیر]] ۱۳۳۱ انبوهی از مردم در تهران و شهرهای ایران به خیابانها ریختند و با «شعار زنده باد مصدق»، «یا مرگ یا مصدق»، «مرگ بر قوام» خواهان برکناری قوام و بازگشت مصدق شدند. قوام استعفا داد، مصدق دوباره نخست‌وزیر شد و شاه با درخواست‌های مصدق موافقت کرد. <br /> <br /> از همان زمان توطئه‌ها بر علیه مصدق توسط عوامل دربار و وابستگان به سفارت انگلستان و طرفداران سیاست‌های انگلستان شروع شد. در واقع این عوامل که از سازش‌ناپذیری مصدق ناامید شدند، از این پس به طور جدی‌تری ایده کودتا و سقوط دولت مصدق را دنبال کردند. در واقع بعد از روی کار آمدن آیزنهاور در آمریکا، انگلستان، آمریکا را نیز بر علیه مصدق همراه می‌کند و در نهایت پروژه موسوم به آژاکس برای کودتا و ساقط کردن مصدق با همکار سازمان سیا و ام آی۶ و عوامل دربار کلید می‌خورد. <br /> <br /> فرماندهی کودتا به کرمیت روزولت آمریکایی واگذار می‌شود. ابتدا در ۲۵ مرداد۱۳۳۲ طرح کودتا اجرا می‌شود که طرح لو رفته و تعدادی از عوامل آن دستگیر می‌شوند و شکست می‌خورد. در نهایت بار دیگر کودتا در ۲۸ مرداد ۳۲ این بار با همکاری نیروهای نظامی و اراذل و اوباشی چون، شعبان جعفری و همینطور رهبران مذهبی چون، کاشانی و بهبهانی اجرا می‌شود و در بعد از ظهر همان‌روز با اشغال خانه دکتر مصدق کودتا پیروز شده و دولت دکتر مصدق سقوط می‌کند.<br /> <br /> == محاکمه، زندان و تبعید دکتر مصدق ==<br /> [[پرونده:مصدق در دادگاه.JPG|بندانگشتی|دکتر محمد مصدق در دادگاه نظامی پس از کودتای ۲۸ مرداد ۳۲|جایگزین=دکتر محمد مصدق در دادگاه نظامی پس از کودتای ۲۸ مرداد ۳۲]]<br /> مصدق ساعتی قبل از اشغال خانه‌اش به دست عوامل کودتا، از راه پشت بام از خانه خارج شد. او روز ۲۹ مرداد در منزل یکی از دوستان بازداشت شد و از آن‌جا به فرمانداری نظامی تهران منتقل شد. شاه که قبل از این در پی شکست کودتای ۲۵ مرداد از کشور خارج شده و از طریق بغداد به رم رفته بود؛ پس از کودتای ۲۸ مرداد و روی کار آمدن دولت سرلشگر زاهدی در ۳۱ مرداد عازم تهران شد. بعد از کودتا یک حکومت نظامی خشن برقرار شد و بسیاری از نیروهای نهضت ملی دستگیر و روانه زندان شدند. <br /> <br /> دکتر مصدق در دادگاه نظامی محاکمه شد. در واقع عوامل کودتا برای ریشه کن کردن نهضت ملی به محاکمه مصدق اقدام کردند. لوی هندرسن سفیر آمریکا در ایران بر محاکمه مصدق تأکید داشت و به شاه توصیه کرد: «دولت باید به سرعت و قاطعیت مصدق را محاکمه کند، زیرا تردید و تأخیر در این کار، مصدق پیر را به صورت یک اسطوره در خواهد‌ آورد...». <br /> <br /> با این حال نمی‌شد مصدق را در یک دادگاه دربسته نظامی محاکمه کرد، زیرا افکار عمومی ایران و جهان در انتظار سرنوشت مصدق بودند، که در زندان به‌سر می‌برد. گروهی از خبرنگاران مطبوعات خارجی برای پوشش خبری دادگاه مصدق به ایران آمده بودند. لوموند روزنامه معتبر فرانسوی نوشت: «این دادگاه یکی از مهمترین دادگاههای تاریخ است...».<br /> <br /> سرانجام در ۲۲شهریور ۱۳۳۲، شاه دستور محاکمه مصدق و سرتیپ تقی ریاحی رییس سابق ستاد ارتش را صادر کرد. سرتیپ حسین آزموده دادستان ارتش پس از سه هفته که ار بازداشت آنها می‌گذشت، قرار بازپرس را تأیید کرد. مصدق در دادگاه ضمن دفاع از خود، رژیم شاه را به محاکمه کشید و دولت کودتا را محکوم کرد.[[پرونده:دکتر مصدق در دوران تبعید در احمد آباد.JPG|بندانگشتی|دکتر محمد مصدق در دوران تبعید در احمد آباد|جایگزین=دکتر محمد مصدق در دوران تبعید در احمد آباد]]روز چهارشنبه ۱ مهر ۱۳۳۲ دادگاه ویژه عادی نظامی برای بازپرسی از مصدق و یاران او تشکیل شد و قرار بازداشت مصدق را به اتفاق آرا تأیید کرد. دادستان برای مصدق درخواست حکم اعدام کرده بود. اولین جلسه محاکمه مصدق روز یکشنبه ۱۷ آبان ۳۲ در تالار آیینه سلطنت آباد، محل زندان مصدق، تشکیل گردید. وکیل تسخیری مصدق سرهنگ جلیل بزرگمهر بود و ریاست دادگاه را سرلشگر نصرالله مقبلی به عهده داشت. <br /> <br /> در پایان، دادگاه بدوی، مصدق را به ۳ سال حبس مجرد محکوم کرد. دکتر مصدق به این حکم اعتراض کرد و دادگاه تجدید نظر روز پنج شنبه ۱۹ فروردین ۱۳۳۳ تشکیل شد. دادگاه تجدید نظر نیز رأی به سه سال حبس مجرد دکتر مصدق داد. <br /> <br /> دکتر مصدق درخواست فرجام دیگری به دیوان عالی ارائه داد و در نهایت بعد از ۲۳ماه رأی قطعی سه سال حبس به وی ابلاغ شد. پس از تأیید حکم از طرف دیوان عالی دکتر مصدق دوران سه ساله زندان مجرد را در لشگر ۲ زرهی قصر گذراند. <br /> <br /> در این مدت تنها خانواده‌اش اجازه ملاقات با وی را داشتند. پس از پایان یافتن دوره زندان، در۱۳مرداد ۱۳۳۵ به احمدآباد منتقل شد و تا اواسط بهمن ۱۳۴۵ که به علت شدت یافتن بیماری‌اش برای ادامه درمان در بیمارستان به تهران آمد و به مدت ۱۰ سال و پنج ماه در احمدآباد زیر نظر مأموران [[ساواک|سازمان امنیت شاه]] بود.<br /> <br /> == درگذشت دکتر مصدق ==<br /> مصدق در دوران تبعید در احمدآباد بیش از هر چیز از تنهایی شکایت داشت. تنها دل مشغولی او نامه‌های دوستان سیاسی، رهبران نهضت مقاومت ملی و جبهه ملی و دیگر دوستدارانش از داخل و خارج ایران بود که توسط فرزندانش مهندس احمد و دکتر غلامحسین به دستش می‌رسید. همسرش در سال ۱۳۴۴ درگذشت. در اواخر همان سال براثر سرما‌خوردگی دچار سینه پهلو شد، اما بر اثر مراقبت‌های فرزندش دکتر غلامحسین مصدق بهبود یافت. در آبان ۱۳۴۵ بر اثر تورم و تاول سقف دهان لزوم معاینه او در یک مرکز پزشکی پیش آمد، اما انتقال او به بیمارستان مستلزم موافقت شاه بود که به تقاضای دکتر غلامحسین مصدق و کوشش پروفسور یحیی عدل، شاه موافقت کرد. پس از آزمایش‌ها، بیماری او سرطان تشخیص داده شد. به علت بی‌تاثیر بودن معالجات، فرزندانش تصمیم گرفتند او را برای معالجه به اروپا ببرند که مصدق موافقت نکرد. سرانجام در نیمه شب ۱۴ اسفند ۱۳۴۵ دکتر محمد مصدق به بیهوشی رفت و در سحرگاه همان روز در بیمارستان نجمیه درگذشت.<br /> <br /> === اولین سالگرد درگذشت مصدق پس از انقلاب ضد سلطنتی ===<br /> [[پرونده:سالگرد درگذشت دکتر مصدق در ۱۴ اسفند ۱۳۵۷.JPG|بندانگشتی|362x362پیکسل|سالگرد درگذشت دکتر محمد مصدق در ۱۴ اسفند ۱۳۵۷ در احمد آباد|جایگزین=سالگرد درگذشت دکتر محمد مصدق در ۱۴ اسفند ۱۳۵۷ در احمد آباد]]<br /> بعد از پیروزی انقلاب ضد سلطنتی در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ اولین سالگرد درگذشت دکتر مصدق بعد از انقلاب در روز ۱۴ اسفند ۵۷ با حضور میلیونی مردم در شهرهای مختلف برگزار شد. جمعیت شرکت کننده در تهران و بر سر مزار مصدق بیشتر از بقیه شهرها بود. روزنامه کیهان روز ۱۵ اسفند این خبر را به طور مشروح با این تیتر منعکس کرد: «میلیونها نفر در بزرگداشت مصدق شرکت کردند».<br /> <br /> در این مراسم شخصیت‌هایی از رهبران انقلاب شرکت کردند و تعدادی از جمله آیت‌الله [[سید محمود طالقانی]]، [[مسعود رجوی]] مسئول اول و سخنگوی [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] و [[طاهر احمدزاده]] سخنرانی کردند. <br /> <br /> آیت‌الله طالقانی در سخنانش گفت:&lt;blockquote&gt;«برادران، خواهران، فرزندان گرامی، امروز، روز خاطره‌ انگیزی است، برای ملت ما. همه در پیرامون تربت شخصیتی مبارز و تاریخی، جمع شده‌ ایم. نام مرحوم دکتر محمد مصدق، برای همه‌ی ملت ایران و برای تاریخ ما و نهضت ما خاطره انگیز است. نام دکتر مصدق همان اندازه که برای هوشیاری، بیداری نهضت، مقاومت، قدرت ملی خاطره انگیز است، به همان اندازه برای دشمنان ما، دشمنان داخلی و خارجی، استعمار خارجی و عوامل استعمار داخلی، وحشت‌ آور و نگرانی آور است.  &lt;/blockquote&gt;دکتر مصدق ۱۲ سال پیش در حال تبعید، در میان این قلعه و بیابان، چشم از جهان دوخت، ولی قبر او، مزار او، نام او، همه‌ی اینها برای دشمنان ملت وحشت‌‌انگیز بود. چه سال‌هایی که گذشت، و مردم ما، ملت با وفای ما، ملت هوشیار ما، برای زیارت قبر او، برای زنده کردن نام و نهضت او، به سوی مزار او می آمدند، و پلیس و ماموران دژخیم و طاغوت، از زیارت کردن و فاتحه خواندن بالای او وحشت داشتند و همه راه‌‌ها را به روی ما و همه‌ی ملت ما، در این گوشه بیابان می‌ بستند. چرا؟ مگر دکتر مصدق چه بود؟ <br /> <br /> دکتر مصدق خفته در خاک، چشم از جهان دوخته، چه وحشتی از او داشتند. دکتر مصدق مجموعه‌ای است، نام او، راه و روش او، از مبارزه بیش از نیم قرن ملت ایران. دکتر مصدق در پی نهضت‌‌های پیش از خود و ادامه‌ی نهضت‌‌های پس از وفاتش، حلقه‌‌ای و واسطه‌ای بود برای ادامه‌ی نهضت مردم ایران، علیه ظلم و استبداد و استعمار و استثمار. <br /> <br /> این نام و این مزار همیشه مورد توجه مردم ایران و دنیای آزاد و آزادیخواه بوده است و خواهد بود. امروز که ما در اطراف مزار او جمع شده‌‌ایم، بیش از اجتماع ظاهری ما، باید مرکز اجتماع فکری، اندیشه‌ ای، انقلابی ملت‌ ما باشد»[&lt;ref&gt;[https://www.enghelabe-eslami.com/component/content/article/21-didgagha/tarikhi/10664-2014-09-09-14-14-45.html انقلاب اسلام در هجرت]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> هم‌چنین مسعود رجوی در سخنرانی خود گفت:&lt;blockquote&gt;«به نام خدا و به نام خلق قهرمان ایران و به‌نام رهبر فقیدی که در این‌جا آرمیده‌ است. رهبری استوار، سرسخت و سازش‌ناپذیر که نخستین‌بار درس مبارزه با استعمار را در مکتب او آموختیم. آن‌که در میهن خود غریب و در خانه‌اش در تبعید و در عین زنده بودن، چونان شهید به‌سر برد. <br /> <br /> از این‌رو جای آن است که بدواً خالصانه‌ترین درود انقلابی خود را نثار این آموزگار جنبش‌های بزرگ ضد استعماری ملل اسیر و در زنجیر جهان کنیم؛ و همچنین درود بفرستیم به شهید پرافتخار، وزیر خارجه قهرمان دکتر محمد مصدق، شهید [[دکتر حسین فاطمی]]، قهرمان ملت ایران؛ و نیز درود بفرستیم به شهدای پرافتخار سی‌ام تیر… <br /> <br /> به همین مناسبت از کلمات تاریخی خود دکتر مصدق یاری می‌گیریم و درود بفرستیم باز هم به همه کسانی که به‌قول خود او «... در سیاست مملکت اهل سازش نیستند و تا آنجا که بتوانند مرد و مردانه می‌ایستند و یک‌دندگی به‌خرج می‌دهند...» و درود می‌فرستیم باز هم به کسانی که بقول خود ایشان «....در راه آزادی و استقلال ایران عزیز از همه چیز خود می‌گذرند...». &lt;ref&gt;[https://www.mojahedin.org/i/%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D8%B1%D8%AC%D9%88%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DB%8C#111 سخنرانی مسعود رجوی بر مزار دکتر مصدق]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C&diff=88726 2026-05-21T08:13:25Z

<p>Safa: /* فلاسفه، استادان دانشگاه و دانشمندان */</p> <hr /> <div>این صفحه فهرستی است از موضوعاتی پایه‌ای که ایران‌پدیا باید آن‌ها را در سطح یک نوشتار باکیفیت یا در سطح بالاتر - نوشتار برگزیده - داشته باشد.<br /> <br /> * اسامی قرمز، نگارش نشده و اسامی آبی نگارش شده یا در حال نگارش هستند.<br /> <br /> [[ایران‌پدیا:نوشتارهای برگزیده|نوشتارهای برگزیده]] با ({{FA-star}})، نوشتارهای عالی (کلاس آ) با ({{A-Class-icon}})، [[ایران‌پدیا:نوشتار خوب|نوشتارهای خوب]] با ({{GAicon}}) و نوشتارهای متوسط (کلاس ب) با ({{B-icon}}) مشخص شده‌اند. نوشتارهایی که برچسب [[ایران‌پدیا:تمیزکاری|تمیزکاری]] خورده‌اند یا نیاز به بهبود در سریع‌ترین زمان ممکن را دارند، '''توپر''' نشان داده شده‌اند.<br /> <br /> == انقلاب دموکراتیک ایران ==<br /> {{لنگر|افراد}}<br /> {{col-begin}}<br /> <br /> == اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ ==<br /> === جستارهای وابسته ===<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[خیزش دانشگاه‌ها در اسفند ۱۴۰۴]]<br /> <br /> ===جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[گالری شهیدان قیام ۱۴۰۴]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان تهران]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمانشاه]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اصفهان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان لرستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان خوزستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان فارس]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گیلان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مازندران]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سیستان و بلوچستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان البرز]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان ایلام]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قزوین]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان همدان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مرکزی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان شرقی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان غربی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گلستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان زنجان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان هرمزگان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان یزد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قم]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان بوشهر]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان‌های خراسان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اردبیل]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان چهارمحال و بختیاری]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در ٰاستان کهگیلویه و بویراحمد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سمنان]]<br /> # [[شهیدانی که محل شهادت آنها نامشخص است]]<br /> # جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ (شماره۲)<br /> # [[کشتار در ملکشاهی ۱۴۰۴]]<br /> # [[حمله به بیمارستان خمینی ایلام]]<br /> # [[قطع اینترنت ایران در دی ۱۴۰۴]]<br /> # [[آتش‌نشان‌های شهید در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ ===<br /> # [[داریوش انصاری بختیاروند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسام خدایاری‌فرد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شایان اسدالهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا عظیم‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خداداد شیروانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وهاب موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی فلاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سجاد والامنش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بیاتی]]<br /> # [[سروش سلیمانی]]<br /> # [[رسول کدیوریان]]<br /> # [[رضا قنبری]]<br /> # [[عرفان بزرگی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرمحمد کوهکن]]<br /> # [[محمد نوری]]<br /> # [[احمدرضا امانی]]<br /> # [[طاها صفری]]<br /> # [[احد ابراهیم‌پور عبدلی]]<br /> # [[فارص (محسن) آقامحمدی]]<br /> # [[محمد مقدسی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[لطیف کریمی]]<br /> # [[مبین یعقوب‌زاده]]<br /> # [[مسیح جلیل]]<br /> # [[فرهاد عیوضی]]<br /> # [[محمد موسوی]]<br /> # [[مهدی موسوی]]<br /> # [[حسین مونسی]]<br /> # [[ابوالفضل خالدی]]<br /> # [[بهمن فتاحی]]<br /> # [[اکرم پیرگزی]]<br /> # [[روبینا امینیان]]<br /> # [[مسعود ذات‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی امامی‌پور]]<br /> # [[منصوره حیدری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز منصوری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قاسم روستا]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین ربیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا مرادی‌عبدالوند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ولی‌دوست]]<br /> # [[دیاکو محمدی]]<br /> # [[بهرام زاهدی]]<br /> # [[خالد ملایی]]<br /> # [[علی عزیزی جعفرآبادی]]<br /> # [[ابراهیم یوسفی]]<br /> # [[روح‌الله ستاره مشتری]]<br /> # [[سامان نظری]]<br /> # [[محمدرضا گروهی]]<br /> # [[رضا رحمتی]]<br /> # [[مجتبی قربانی]]<br /> # [[فرهاد عیوضی دودرایی]]<br /> # [[مهدی سلحشور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود موسوی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا کرمی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علی کریمی باولکی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا صیدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بیات سبحانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی قرباندوست]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی جهانبخش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد غلامزاده نوشری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سونیا صالحی راد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرزو عابدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان علیزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم احمدپوریان]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان اسدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید صالحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا دباغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین محمدزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل حیدری موصلو]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بهرامی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نعیم عبداللهی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدین دولت‌خواه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی پرویزی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد گنجی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان افروغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد خیردار]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فلاح]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان فتاحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شعله ستوده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا لشکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا سمیع‌پور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی لواسانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام درویش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر شکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فرد]]<br /> # [[ابوالفضل طاووسی]]<br /> # [[ستایش شفیعی]]<br /> # [[دانیال سبزیکار]]<br /> # [[دیار پورچهریق]]<br /> # [[سیامک راشد]]<br /> # [[هولاکو ایوانی]]<br /> # [[ریبین مرادی]]<br /> # [[امیرعلی حیدری]]<br /> # [[افسانه رضویان]]<br /> # [[رضا حاجی مرادیان]]<br /> # [[سعید ابراهیمی]]<br /> # [[آیدا حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملینا اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین قدیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران رفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمانه میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سورنا گلگون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا اشکبوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بهلولی پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه علی‌محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[متین منتظرالظهور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین فیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نازلی جان‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بنی‌عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرنیا شاد بجارکناری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهره فاضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبنم فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمیله شفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معین رنجبر (همایون)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد صالح ظریف‌مقدم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد شاهوزایی (شاهوزهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صنم پوربابایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زیبا دستجردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح شاهوردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ضیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال دیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالح محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌عباس زورقچیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالحه اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر جاویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الهام طغیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام ایزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرش طلوع شیخ‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی میرجعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین امام‌جمعه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهاران طاهرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی روستا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پارسا رحمتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی آرمند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن سماکوش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان شکورزاده]]<br /> <br /> == اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ==<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران]]<br /> # [[جمعه خونین زاهدان]]<br /> # [[خیزش ایذه]]<br /> # [[چهلم حدیث نجفی]]<br /> <br /> <br /> === جستارهای وابسته ===<br /> # [[کوکتل مولوتف]]<br /> # [[انقلاب مخملی]]<br /> # [[نسل Z]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> ===اسامی و عکس جانباختگان===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]]<br /> <br /> <br /> === جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ===<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حدیث نجفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیکا شاکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش محمودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قائمی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خدانور لجعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا نقیب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غزاله چلاوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کومار درافتاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیان پیرفلک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا قائم‌مقامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عراقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حنانه کیاکجوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارینا اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیلار حقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاروان قادر شوکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرشاد شهیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما شفیق‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسرا پناهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسن‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتین رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سروری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسیم صدقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرین علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مینو مجیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا نادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا بهمنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سالار مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هیمن حمزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا شهپرنیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرشیا امام‌ قلی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه نعامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران سماک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورش نیک‌نام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماهک هاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یلدا آقافضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هومن عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بساطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین عبدالملکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بادپا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید جواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان الیاسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امید زارع مؤیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی روزبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال پابندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزین معروفی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[نیما نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شهریار عادلی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمود احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهران بصیر توانا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شمال خدیری پور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[فایق مام قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدمومن زندکریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سامان قادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اسماعیل مولودی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مختار فتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[پیمان منبری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سید احمد شکراللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ابوالفضل امیرعطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[منصوره سگوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جواد روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[آرمیتا گراوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[قاسم رحیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کامران رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمداقبال نایب‌زهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مصطفی احمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کامران شیخه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد میرموسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کمیل ابوالحسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سیدجواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عماد حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[آریان مریدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ابوالفضل آدینه‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اسماعیل شنبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سارینا ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کبری شیخه سقا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سپهر بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جواد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر اعظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شادمان احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دنیا فرهادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حاجی رسول‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی زارع اشکذری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مریم آروین]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صادق فولادی‌وندا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شیرزاد احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهران اکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[متین نادرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعدام‌شدگان ===<br /> #[[قاسم آبسته]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ایوب کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[داوود عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[میلاد زهره‌وند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سپهر شیرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد قبادلو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی کرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن شکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال کاظمی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجیدرضا رهنورد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد سلیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید حسین‌نژاد حیدرانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجاهد کورکور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا و نسرین کعبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا درخشنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران بهرامیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا محمودنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عامر رامش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ساسان آزادوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محراب عبدالله‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == افراد ==<br /> {{لنگر|افراد}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === زنان ===<br /> # [[زنان پیشگام در قیام‌های ایران]]<br /> # [[زنان در نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران]]<br /> === قربانیان آپارتاید ===<br /> # [[فاطمه سلطانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === هنرمندان ===<br /> # [[مرضیه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی حنانه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب‌الله بدیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شجریان]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[آندرانیک آساطوریان]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[رضا اولیا]]<br /> # [[حمیدرضا طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر سخایی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[عماد رام]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[منصور قدرخواه]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[پرویز یاحقی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[بهرام عالیوندی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[ناهید همت‌آبادی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر آرام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون ژورک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گیسو شاکری]]<br /> # [[روزبه عمادزاده]]<br /> # [[منوچهر طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا شوریده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب شهیدثالث]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد مهراد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[واروژان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ام کلثوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن کسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهیار قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویگن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید خلیل عالی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله مقبلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله ملک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین گل‌گلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن صبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین بنان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[توماج صالحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد شمس]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[دلکش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی تجویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نصرالله زرین‌پنجه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مفید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام بیضایی]]<br /> # [[تورج نگهبان]]<br /> # [[اردلان سرفراز]]<br /> # [[بهمن رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر تقوایی]]<br /> # [[بیژن ترقی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === ورزشکاران ===<br /> # [[پوریای ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا تختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب خبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ منتظرالظهور]]<br /> # [[محمدقربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسلم اسکندر فیلابی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن نایب‌آقا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروزان عبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خادم حقیقت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صمد منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا فردوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهشید رزاقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علاءالدین عترتی کوشالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالله موحد]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === نویسندگان و شاعران ===<br /> ==== نویسندگان و شاعران ایرانی ====<br /> # [[منوچهر هزارخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزاده عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی شایگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالعلی معصومی]]<br /> # [[غزاله علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحمان کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمشید پیمان]]<br /> # [[فروغ فرخزاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج جنتی عطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون مشیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما یوشیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر آتشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد معین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق چوبک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حافظ]]<br /> # [[رهی معیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مولوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن صباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطار نیشابوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرکو بیکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال آل احمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین منزوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد کسروی]]<br /> # [[حمید مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب سپهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شفیعی کدکنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بزرگ علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش کسرایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین دانشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل خویی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید پورحاجی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اسدیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناظم حکمت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بکتاش آبتین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم معینی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نادر نادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا براهنی]]<br /> # [[ادیب‌الممالک فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروین اعتصامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوذر ورداسبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف قزوینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماشاءالله آجودانی]]<br /> #[[رومن رولان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[زری اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مختاری، شاعر و نویسنده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی اشرف درویشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد جعفر پوینده]]<br /> # [[سعید نفیسی]]<br /> # [[یدالله رؤیایی]]<br /> #[[سعید سلطان‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین ناهیدی آذر]]<br /> # [[امین (پیمان) فرح‌آور]]<br /> # [[مرتضی کیوان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالقاسم لاهوتی کرمانشاهی]]<br /> # [[جبار باغچه‌بان]]<br /> # [[حسین پژمان بختیاری]]<br /> <br /> ==== نویسندگان و شاعران غیرایرانی ====<br /> #[[برتولت برشت]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[پابلو نرودا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[فدریکو گارسیا لورکا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جرجی زیدان]]<br /> # [[دیل کارنگی]]<br /> # [[جک لندن]]<br /> # [[آندره مالرو]]<br /> <br /> === فعالان سیاسی و اجتماعی ===<br /> # [[کاظم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]<br /> # [[محسن دگمه‌چی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد کمانگر]]<br /> # [[شیرین علم‌هولی]]<br /> # [[ستار بهشتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رسولی]]<br /> # [[سید ابراهیم رسولی]]<br /> # [[مجید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی حاج‌آقایی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]<br /> # [[احسان فتاحیان]]<br /> # [[ارژنگ داوودی]]<br /> # [[زهرا صفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد کرد زنگنه]]<br /> # [[فاطمه مثنی]]<br /> # [[کیانوش زندی]]<br /> # [[زهرا کاظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ تقی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرستو معینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گلرخ ایرایی]]<br /> # [[سهیل عربی]]<br /> # [[آرش صادقی]]<br /> # [[مریم اکبری منفرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیره جلالی]]<br /> # [[آتنا دائمی]]<br /> # [[هاشم خواستار]]<br /> # [[حسین سودمند]]<br /> # [[ناصر فهیمی]]<br /> # [[داریوش فروهر]]<br /> # [[پروانه مجد اسکندری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هدی صابر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه فارسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زینب جلالیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انورخضری]]<br /> # [[ادریس جمشیدزهی]]<br /> # [[شریفه محمدی]]<br /> # [[وریشه مرادی]]<br /> # [[پخشان عزیزی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی یونسی]]<br /> # [[امیرحسین مرادی]]<br /> #[[منوچهر فلاح]]<br /> # [[احسان فریدی]]<br /> # [[علیرضا شریعت‌پناهی]]<br /> # [[مسعود جامعی]]<br /> # [[فرشاد اعتمادی‌فر]]<br /> # [[آرمین (احسان) خدایاری]]<br /> # [[علیرضا مرداسی (حمیداوی)]]<br /> # [[حافظ فروحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرمان صادقی]]<br /> # [[حسن بیت عبدالله]]<br /> # [[سعید عباسی]]<br /> # [[الهه فولادی]]<br /> # [[یعقوب درخشان]]<br /> # [[زینب همرنگ سیدبگلو]]<br /> # [[ارغوان فلاحی]]<br /> # [[معصومه (شیوا) اسماعیلی]]<br /> # [[پژمان توبره‌ریزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمیه رشیدی]]<br /> # [[غلامحسین کلبی]]<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]<br /> # [[محمد معصوم شاهی]]<br /> # [[زهرا شهباز طبری]]<br /> # [[رضا عبدالی]]<br /> # [[کریم خجسته]]<br /> # [[خسرو علیکردی]]<br /> # [[شاهین ذوقی‌تبار]]<br /> # [[خسرو رهنما]]<br /> # [[احسان رستمی]]<br /> # [[ربابه ماسوری]]<br /> # [[علی معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور جمالی]]<br /> # [[امیرحسین حاتمی]]<br /> # [[شاهین واحدپرست]]<br /> # [[محمدامین بیگلری]]<br /> # [[علی فهیم]]<br /> # [[حامد ولیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان کیانی]]<br /> # [[ابراهیم دولت‌آبادی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا میری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رسولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالجلیل شه‌بخش]]<br /> # [[محمد عباسی]]<br /> # [[مسعود مسجودی]]<br /> <br /> === سیاست‌مداران ===<br /> # [[کوروش بزرگ]]<br /> # [[رضاشاه پهلوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا پهلوی]]<br /> # [[اشرف پهلوی]]<br /> # [[علی امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اقبال لاهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین تیمورتاش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر محمد مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیّدحسن تقی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیدحسین فاطمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعباس هویدا]]<br /> # [[بی‌بی مریم بختیاری]]<br /> # [[جمشید آموزگار]]<br /> # [[جعفر شریف‌امامی]]<br /> # [[عبدالرحمن قاسملو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق شرفکندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی بازرگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[داریوش فروهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله سحابی]]<br /> # [[یدالله سحابی]]<br /> # [[محمدتقی شریعتی مزینانی]]<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ملکی]]<br /> # [[ابراهیم یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[محمود افشارطوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا آقاخان کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر حشمت طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تیمور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن رشدیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفر بقایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد قوام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ضیاءالدین طباطبایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سردار اسعد بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم سامی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === مسئولان رژیم ایران ===<br /> # [[روح‌الله خمینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صیاد شیرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی رازینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی خامنه‌ای]]<br /> # [[مرتضی مطهری]]<br /> # [[احمد خمینی]]<br /> # [[علی فلاحیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید علی خامنه ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی کروبی]]<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[میرحسین موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدتقی مصباح یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن روحانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی نیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رئیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین باقری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی اشراقی]]<br /> # [[مصطفی پورمحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله لاجوردی]]<br /> # [[علی لاریجانی]]<br /> # [[صادق لاریجانی]]<br /> # [[محمود هاشمی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ری شهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قربانعلی دری نجف‌آبادی]]<br /> # [[حسین اشتری]]<br /> # [[ابوالقاسم صلواتی]]<br /> # [[محمدباقر قالیباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن شاهوارپور]]<br /> # [[علی باقری‌ کنی]]<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا پناهیان]]<br /> # [[عطاءالله اشرفی اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]]<br /> # [[حمید نوری]]<br /> # [[داوود رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر هاشمی رفسنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[احمدرضا رادان]]<br /> #[[حسین سلامی]]<br /> #[[سید رضی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ایمان افشاری]]<br /> #[[محمدرضا زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[قاضی عموزاد]]<br /> #[[قاضی محمدرضا عموزاد خلیلی]]<br /> #[[محسن فخری‌زاده مهابادی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد بهشتی]]<br /> #[[قاضی محمدرضا توکلی]]<br /> #[[مهدی نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علیرضا عسگری]]<br /> #[[مصطفی تاجزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حسین امیرعبداللهیان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدعلی آل هاشم]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مخبر]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدحسین احمدی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مالک رحمتی]]<br /> #[[حسین طائب]]<br /> #[[سعید جلیلی]]<br /> #[[مسعود پزشکیان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی‌اصغر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[غلامعلی حداد عادل]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی]]<br /> #[[علیرضا زاکانی]]<br /> #[[محمد محمدی گلپایگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدرضا عارف]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مقیسه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[بابک زنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سعید امامی]]<br /> #[[حسین همدانی]]<br /> #[[صادق خلخالی]]<br /> #[[حسین موسوی تبریزی]]<br /> #[[محمود هاشمی شاهرودی]]<br /> #[[امیرعلی حاجی‌زاده]]<br /> #[[روح‌الله حسینیان]]<br /> #[[علی قدوسی]]<br /> #[[تریتا پارسی]]<br /> #[[علی شمخانی]]<br /> # [[احمد علم‌الهدی]]<br /> # [[احمد خاتمی]]<br /> # [[کاظم صدیقی]]<br /> # [[احمد توکلی]]<br /> # [[سید محمد حسین‌زاده حجازی]]<br /> # [[محمدباقر ذوالقدر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین مجید موسوی افتخاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن تهرانی مقدم]]<br /> # [[اسدالله اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر ولایتی]]<br /> # [[وحید حقانیان]]<br /> # [[غفور درجزی]]<br /> # [[احمد وحیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد پاکپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا اعرافی]]<br /> # [[امیر حاتمی]]<br /> # [[اسماعیل خطیب]]<br /> # [[علی‌رضا تنگسیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کمال خرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === آمران و عاملان قتل‌ عام ===<br /> # [[امجد یوسف]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انقلابیون ===<br /> # [[محمدعلی جابرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی میهندوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کریم(محراب)رشیدی]]<br /> # [[ناصر صادق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ربیعی]]<br /> # [[موسی خیابانی]]<br /> # [[آذر رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر مقدم]]<br /> # [[احمد (عبدالله) کلاهدوز]]<br /> # [[سیاوش سیفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهناز کلانتری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوسن میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله تدین چهارسوقی]]<br /> # [[محمد بازرگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم ذوالانوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی جوان خوشدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شکرالله مشکین فام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید شریف واقفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی صمدیه لباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود احمدزاده]]<br /> # [[احمد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود عسگری‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی باکری]]<br /> # [[محمود قائمشهر]]<br /> # [[بهجت تیفتکچی]]<br /> # [[رسول مشکین‌فام]]<br /> # [[محمود شامخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سعادتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ضابطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین رضایی]]<br /> # [[طاهره طلوع]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا خسروی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گوهر ادب‌آواز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سکینه چاقوساز]]<br /> # [[معصومه کبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صارمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر کاظمی]]<br /> # [[منیره رجوی]]<br /> # [[حجت زمانی]]<br /> # [[ثریا ابوالفتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معصومه عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالرضا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف احمدی]]<br /> # [[سیاوش سیفی]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ندا حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولی‌الله فیض مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی شفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلیل گادانی]]<br /> # [[زهره قائمی]]<br /> # [[گیتی گیوه‌چینیان زاده]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]<br /> # [[محمد سیدی کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مدنی]]<br /> # [[مسعود رجوی]]<br /> # [[مریم رجوی]]<br /> # [[زهرا مریخی]]<br /> # [[مهدی ابریشمچی]]<br /> # [[محمد سید المحدثین]]<br /> # [[محمد علی توحیدی]]<br /> # [[فهیمه اروانی]]<br /> # [[مژگان پارسایی]]<br /> # [[زهره اخیانی]]<br /> # [[صدیقه حسینی]]<br /> # [[مهوش سپهری]]<br /> # [[بهشته شادرو]]<br /> # [[شهرزاد حاج‌سیدجوادی]]<br /> # [[گیتی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حیاتی]]<br /> # [[محمود عطایی]]<br /> # [[محمود عضدانلو]]<br /> # [[محمد حنیف نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید محسن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر بدیع زادگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین پارسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن جزنی]]<br /> # [[اسماعیل شریف‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز دهقانی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]<br /> # [[شکرالله پاکنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خسرو روزبه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر صفایی فراهانی]]<br /> # [[خسرو گلسرخی]]<br /> # [[میرزا کوچک‌ خان جنگلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مادر ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آراسته قلی‌وند]]<br /> # [[عالیه بازرگان]]<br /> # [[محترم ایجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بنی‌هاشمی]]<br /> # [[عباس عمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رئوف بشردوست]]<br /> # [[داریوش سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه احمدی اسکویی]]<br /> # [[محمدحسین جنتی لادانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کرامت‌الله دانشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزیز رضایی]]<br /> # [[مسعود فرشچی]]<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]<br /> # [[سعید سنگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رامین حسین‌پناهی]]<br /> # [[عباس مدرسی‌فر]]<br /> # [[عبدالرحمان قاسملو]]<br /> # [[حمیرا اشراق]]<br /> # [[فضیلت علامه حائری]]<br /> # [[حیدر قربانی]]<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عفت حداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راضیه کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عذرا علوی طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد زیبرم]]<br /> # [[بتول رجایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسترن عظیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گداعلی صابر مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین سیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بریسمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سعید ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن معصومی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مرتضی قره‌اوغلانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اصغر باباعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کریم جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[عبدالرحیم احراری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی یونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شکرالله ربیعی]]<br /> #[[امیرحسین مرادی]]<br /> #[[سید علی نبوی چاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کاظم باقرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدحسین حبیبی]]<br /> #[[عباس مفتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[گیتی‌السادات جوزی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حسن ضیاظریفی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهرنوش ابراهیمی روشن]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علیرضا گلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروانه پیوستگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود شکیبانژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی شجاعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حمزه لوئیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی نجاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حوا برزگر]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شهرزاد مرشدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[نصرت رمضانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز احسانی اسلاملو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صبا هفت‌ برادران]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صمد بهرنگی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ اعظمی لرستانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الله‌قلی خان جهانگیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین جهانگیری]]<br /> # [[شهلا حریری مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا معدنچی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم هژبریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا خالقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا مسعودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رضا شادبختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهپور علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وحید بنی عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا قبادی بیستونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک علیپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر (شاهرخ) دانشورکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد تقوی سنگدهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن منتظر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صاحب (مهدی) ذبیحیان لنگرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد بگلری (نوشین)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صمیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا (عبدالله) راتبی]]<br /> # [[خانواده مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته شبانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطیه محررخوانساری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر اکبرنیا منصور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرح اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیومرث سیدخلخال]]<br /> # [[حسن سرخوش]]<br /> # [[مریم قدسی‌مآب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سیفان بابایی]]<br /> # [[حفیظ الله شمس]]<br /> # [[زهره بنی‌جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سلطنت رمیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قادر ویسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شایان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود فرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد درودیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم افجه‌ای]]<br /> # [[منصور رادپور]]<br /> # [[فرشته ازهدی]]<br /> # [[حمید خادمی]]<br /> <br /> === انقلابیون خارجی===<br /> # [[رزا لوگزامبورگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[چه گوارا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]<br /> # [[سیمون بولیوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدریش انگلس]]<br /> # [[ولادیمیر لنین]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[هوشی‌مین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنی ازبرت]]<br /> # [[سوفان چان]]<br /> # [[هارون هاشمی]]<br /> # [[سمینا اقبال]]<br /> # [[یاسر عرفات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوجهاد]]<br /> # [[سالوادور آلنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمون دو بووار]]<br /> # [[پاتریس لومومبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانتس فانون]]<br /> # [[لئون تروتسکی]]<br /> #[[ویکتور خارا]]<br /> #[[وو نگوین جیاپ]]<br /> #[[بابی ساندز]]<br /> <br /> === فلاسفه، استادان دانشگاه و دانشمندان ===<br /> # [[زرتشت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر علی شریعتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم میرزاخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد تفضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارل مارکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هانا آرنت]]<br /> # [[آنتونیو گرامشی]]<br /> # [[لویی آلتوسر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد اشرف]]<br /> # [[امیرحسین آریان‌پور]]<br /> # [[باروخ اسپینوزا]]<br /> # [[محمدعلی شیخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین صدیقی]]<br /> <br /> === تاریخ‌نگاران ===<br /> # [[یرواند آبراهامیان]]<br /> # [[فریدون آدمیت]]<br /> # [[حسین مکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژانت آفاری]]<br /> <br /> === روحانیون ===<br /> # [[سید محمود طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امامی کاشانی]]<br /> # [[حبیب‌الله آشوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال گنجه‌ای]]<br /> # [[حسینعلی منتظری]]<br /> #[[عبدالغفار نقشبندی]]<br /> # [[حسن لاهوتی اشکوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ابوالقاسم کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ عبدالله مازندرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن مدرس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ محمد خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === شخصیت‌های خارجی ===<br /> # [[ترور رفیق حریری]]<br /> # [[امه سه‌زر]]<br /> # [[الی ویزل]]<br /> # [[لرد راسل جانسون]]<br /> # [[مولود آئونیت]]<br /> # [[محمود شریف بسیونی]]<br /> # [[آلبرتو نیسمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لرد رابین کوربت]]<br /> # [[لرد اسلین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یهودی منوهین]]<br /> # [[احمد سوکارنو]]<br /> # [[محمد سوهارتو]]<br /> # [[ایندیرا گاندی]]<br /> # [[احمد بن بلا]]<br /> # [[ژاندارک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهاتما گاندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آبراهام لینکلن]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جو لیبرمن]]<br /> # [[جورج واشنگتن]]<br /> # [[وینستون چرچیل]]<br /> # [[ژوزف استالین]]<br /> # [[پینوشه]]<br /> # [[جمال عبدالناصر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد انور السادات]]<br /> # [[آدولف هیتلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولیویه ونده کاستیل]]<br /> #[[اریک داوید]]<br /> #[[آلخو ویدال کوادراس]]<br /> #[[آبه پیر]]<br /> #[[بنیتو موسولینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسیسکو فرانکو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اورسولا گرترود فون در لاین]]<br /> #[[اسماعیل هنیه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[هانری لکلرک]]<br /> #[[ناپلئون بناپارت]]<br /> #[[نیکلای چائوشسکو]]<br /> #[[سون یات سن]]<br /> #[[سید احمد غزالی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جاوید رحمان]]<br /> #[[مارتین لوتر کینگ جونیور]]<br /> # [[لخ والسا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ژرژ-هنری بوته‌یه]]<br /> #[[رینالدو گالیندو پل]]<br /> #[[موریس دنبی کاپیتورن]]<br /> #[[احمد شهید]]<br /> #[[عاصمه جهانگیر]]<br /> #[[مای ساتو]]<br /> # [[بشار اسد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن نصرالله]]<br /> # [[احمد چلبی]]<br /> <br /> === شناخته شدگان ===<br /> # [[دلارا دارابی]]<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدالله اربابی]]<br /> # [[رومینا اشرفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر خدایاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه رجبی]]<br /> # [[سید محمد حسینی]]<br /> # [[مسیح علی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله زم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک ریگی]]<br /> # [[دادشاه]]<br /> # [[سکینه سلیمان‌زاده]]<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلال نصرویی]]<br /> # [[راجنیش چاندرا موهان جین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارا دلدار]]<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر محمد خالقی]]<br /> # [[اصغر نحوی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد بالدی]]<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هاله سحابی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نهال آهوقلندری]]<br /> # [[امیرحسین و احمدرضا فیضی]]<br /> # [[غزال مولان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخی ===<br /> == اصطلاحات دوران مشروطه ==<br /> # [[منوّرالفکر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شب‌نامه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بست‌نشینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراموشخانه]]<br /> # [[عدالت‌خانه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی‌خواه]]<br /> # [[مشروطه و مشروعه]]<br /> # [[قانون اساسی مشروطیت]]<br /> # [[عدالت]]<br /> # [[مشروطه‌خواه]]<br /> # [[انجمن]]<br /> # [[قانون]]<br /> # [[ملت]]<br /> # [[تکفیر]]<br /> # [[آزادیستان]]<br /> # [[فداییان (در انقلاب مشروطه)]]<br /> # [[جراید حُرّه (مطبوعات آزاد)]]<br /> # [[مستبدین]]<br /> # [[استبداد]]<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[استبداد صغیر]]<br /> # [[مرکز غیبی تبریز]]<br /> # [[انجمن ایالتی تبریز]]<br /> <br /> == نمادهای دوران مشروطه ==<br /> # [[امیرخیز]]<br /> <br /> == روزنامه‌های دوران مشروطه ==<br /> # [[روزنامه قانون]]<br /> # [[روزنامه حبل‌المتین]]<br /> <br /> == شخصیت‌های تاریخی ==<br /> # [[یپرم خان]]<br /> # [[یعقوب لیث]]<br /> # [[کیخسرو]]<br /> # [[محمدتقی‌ پسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرکبیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رئیس‌علی دلواری]]<br /> # [[شاه نعمت‌ الله ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ‌السلطنه آذرخشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی محمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوارد باسکرویل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستفیک داویدیان]]<br /> # [[ابومسلم خراسانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزارضا کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملک‌المتکلمین]]<br /> # [[جهانگیرخان صوراسرافیل]]<br /> # [[محمود محمود]]<br /> # [[میرزا ملکم‌خان]]<br /> # [[صادق رضازاده شفق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهره قره‌العین]]<br /> # [[ناظم‌الاسلام کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد اسماعیل امیرخیزی]]<br /> # [[میرزا محمدصادق آقا مجتهد تبریزی]]<br /> # [[کریم طاهرزاده بهزاد]]<br /> # [[میرزا جواد سعدالدوله]]<br /> # [[سید محمد طباطبایی]]<br /> # [[سید عبدالله بهبهانی]]<br /> # [[آخوند ملا محمدکاظم خراسانی]]<br /> # [[ابراهیم صفایی]] <br /> # [[مهدی ملک‌زاده]]<br /> # [[سید جمال‌الدین اسدآبادی]]<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن‌خان مشیرالدوله]]<br /> # [[نجفقلی خان صمصام‌السلطنه بختیاری]]<br /> # [[میرزا محمدعلی خان تربیت]]<br /> # [[میرزا علی‌اصغر خان اتابک اعظم]]<br /> # [[میرزاحسن خان وثوق‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حیدرخان عمواوغلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا محمدحسین نائینی]]<br /> # [[شیخ احمد تربتی]]<br /> # [[سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی]]<br /> # [[مهدی قلی‌خان هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی ارداقی]]<br /> # [[عبدالرحیم طالبوف تبریزی]]<br /> # [[یحیی دولت‌آبادی]]<br /> # [[سید محمدرضا مساوات]]<br /> # [[سلیمان خان میکده]]<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه دولت‌آبادی]]<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خان سپهسالار]]<br /> # [[میرزای شیرازی]]<br /> # [[مریم عمید سمنانی]]<br /> # [[زین‌العابدین مراغه‌ای]]<br /> # [[محمدولی خان تنکابنی]]<br /> # [[میرزا حسن مستوفی‌الممالک آشتیانی]]<br /> # [[کامران میرزا]]<br /> # [[عباسقلی آدمیت]]<br /> # [[الله‌یار خان آصف‌الدوله]]<br /> # [[حسین پاشا خان]]<br /> # [[علی موسیو]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> === جان باختگان تظاهرات ===<br /> # [[نیکتا اسفندانی]]<br /> # [[رامین پوراندرجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته علیزاده]]<br /> # [[عزت ابراهیم‌نژاد]]<br /> # [[سعید زینالی]]<br /> # [[مصطفی صالحی]]<br /> # [[نوید افکاری]]<br /> # [[نوید بهبودی]]<br /> # [[عبدالله لرستانی]]<br /> # [[مهدی نیکویی]]<br /> # [[حمزه بریهی]]<br /> # [[فرزاد انصاری‌فر]]<br /> # [[محسن محمدپور]]<br /> # [[آرشام ابراهیمی]]<br /> # [[پویا بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد عابدی]]<br /> # [[پژمان قلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد معین‌فر]]<br /> # [[مهدی دائمی]]<br /> # [[رضا معظمی گودرزی]]<br /> # [[فرهاد مجدم]]<br /> # [[پدرام جعفری]]<br /> # [[سجاد رضایی]]<br /> # [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد طاهری]]<br /> # [[مینا شیخی]]<br /> # [[میلاد محققی]]<br /> # [[آذر میرزاپور زهابی]]<br /> # [[علیرضا انجوی]]<br /> # [[صانع ژاله]]<br /> # [[محمد مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == تاریخ ==<br /> {{لنگر|تاریخ}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === انقلاب‌های جهان ===<br /> # [[انقلاب ضد سلطنتی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب ویتنام]]<br /> # [[انقلاب چین]]<br /> # [[انقلاب کوبا]]<br /> # [[انقلاب شوروی]]<br /> # [[انقلاب الجزایر]]<br /> # [[انقلاب مصر ۲۰۱۱]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب لیبی]]<br /> # [[انقلاب تونس]]<br /> # [[دولت فلسطین]]<br /> # [[انقلاب سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیروزی انقلاب سوریه]]<br /> # [[انقلاب کبیر فرانسه]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === دوران پهلوی و اواخر قاجاریه ===<br /> # [[دارالفنون]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی اول]]<br /> # [[قرارداد ۱۹۱۹]]<br /> # [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹]]<br /> # [[نهضت جنگل]]<br /> # [[جمهوری گیلان]]<br /> # [[تظاهرات ۱۷ شهریور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشف حجاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلوای نان]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی دوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خودمختاری آذربایجان]]<br /> # [[قرارداد گس گلشائیان]]<br /> # [[قرارداد دارسی]]<br /> # [[کمیته زرگنده]]<br /> # [[نهضت ملی‌شدن نفت]]<br /> # [[قیام ۳۰ تیر]]<br /> # [[قیام ۱۵ خرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کودتای ۲۸ مرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فدائیان اسلام]]<br /> # [[قرارداد نفتی کنسرسیوم]]<br /> # [[پیمان سنتو]]<br /> # [[ساواک]]<br /> # [[اصلاحات ارضی]]<br /> # [[قائم‌مقام فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد علی شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام سیاهکل]]<br /> # [[زلزله بوئین زهرا]]<br /> # [[جشن‌های ۲۵۰۰ ساله]]<br /> # [[جنگ ظفار]]<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[گاهشماری شاهنشاهی]]<br /> # [[گارد جاویدان شاهنشاهی]]<br /> # [[آتش‌سوزی سینما رکس آبادان]]<br /> # [[کنفرانس گوادلوپ]]<br /> # [[سیاست حقوق‌‌ بشر کارتر]]<br /> # [[آزادی آخرین دسته از زندانیان سیاسی زمان شاه در ۳۰ دی ۱۳۵۷]]<br /> # [[نهضت تنباکو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارداد کنسرسیوم]]<br /> # [[عهدنامه گلستان]]<br /> # [[عهدنامه ترکمانچای]]<br /> # [[انقلاب سفید]]<br /> # [[پرویز ثابتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین فردوست]]<br /> # [[اردشیر زاهدی]]<br /> # [[پرویز نیکخواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نعمت‌الله نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله علم]]<br /> # [[حزب زحمتکشان ملت ایران]]<br /> # [[شعبان جعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرار شاه از ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرکوب عشایر در دوره رضاشاه]]<br /> <br /> === دوران جمهوری اسلامی ===<br /> # [[تظاهرات در ایران]]<br /> # [[رژیم ولایت فقیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرکوب کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گروگان گیری در سفارت آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[درگیری درترکمن صحرا ۱۳۵۸]]<br /> # [[ماجرای نوار آیت]]<br /> # [[انفجار آمیا]]<br /> # [[کشتی ربایی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[ایران گیت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب فرهنگی]]<br /> # [[جنگ ایران و عراق]]<br /> # [[عملیات کربلای ۴]]<br /> # [[مرکز اسلامی هامبورگ]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[تظاهرات قزوین ۱۳۷۳]]<br /> # [[قرارداد ۲۵ ساله ایران و چین]]<br /> # [[انفجار بیروت ۲۰۲۰]]<br /> # [[محاکمه اسدالله اسدی]]<br /> # [[گورستان خاوران]]<br /> # [[هک مجلس جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله به کوی دانشگاه تهران (۱۸-۲۳ تیر ۱۳۷۸)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانشگاه آزاد - واحد علوم و تحقیقات]]<br /> # [[قتل‌های زنجیره‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات کازرون]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۶]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۸]]<br /> # [[کارگران کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[ترور میکونوس]]<br /> # [[حمله به تأسیسات نفتی آرامکو ۲۰۱۹]]<br /> # [[تظاهرات لردگان ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات عراق ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات ۱۳۹۸ ایران]]<br /> # [[کشتار در نیزار ماهشهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط هواپیمای اوکراینی]]<br /> # [[انفجارها و آتش‌سوزی‌های زنجیره‌ای در ایران]]<br /> # [[قتل‌عام در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انتخابات مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۹–۱۳۹۸)]]<br /> # [[کشتار مسلمانان]]<br /> # [[حمله شیمیایی به حلبچه]]<br /> # [[انفجار حرم امام رضا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام تشنگان]]<br /> # [[مادران آبان]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[راهرو مرگ]]<br /> # [[زلزله خوی]]<br /> # [[حمله سایبری علیه جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انحلال سپاه پاسداران]]<br /> # [[پرونده خانه اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هک نهاد ریاست جمهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خالص‌سازی دانشگاه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاست النصر بالرعب]]<br /> # [[هک وزارت علوم، تحقیقات و فناوری]]<br /> # [[جنگ اسرائیل و حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهاجرت در ایران]]<br /> # [[قتل داریوش مهرجویی و همسرش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان اسلو]]<br /> # [[غزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبه نظامیان حوثی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شوراهای مردمی]]<br /> # [[حمله رژیم ایران به اسرائیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح نور و حجاب اجباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لایحه صلح از طریق قدرت در قرن بیست و یکم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اعتصاب غذای زندانیان سیاسی - سه‌شنبه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبکه لابی نفوذ جمهوری اسلامی]]<br /> # [[کشتار حجاج در مکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳]]<br /> # [[بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط بالگرد ابراهیم رئیسی]]<br /> # [[لیست‌گذاری سپاه توسط دولت کانادا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گزارش جاوید رحمان درباره قتل عام۱۳۶۰ و ۱۳۶۷]]<br /> # [[مجلس خبرگان]]<br /> # [[انفجار حرم سامرا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل زیر شکنجه]]<br /> # [[حمله ۱۳ژوئن اسرائیل به ایران]]<br /> # [[کودتای نوژه]]<br /> # [[حمله‌ آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای فردو]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای نطنز]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای اصفهان]]<br /> # [[سامانه مدیریت هوشمند نان (نانینو)]]<br /> # [[عبدالهادی حائری]]<br /> # [[حمله مشترک اسرائیل و ایالات متحده به ایران - ۹اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[فرماندهان و مقامات کشته‌ شده رژیم ایران در جنگ ۴۰روزه]]<br /> # [[محاصره دریایی آمریکا علیه ایران]]<br /> <br /> === پرسنل ارتش هوادار مجاهدین ===<br /> # [[پرسنل ارتش هوادار مجاهدین]]<br /> # [[سرهنگ خلبان بهزاد معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروان خلبان مصطفی وجدانی طباطبایی]]<br /> <br /> === اپوزیسیون ایران ===<br /> # [[اپوزیسیون]]<br /> # [[رهبری ذی‌صلاح]]<br /> # [[پیام‌های مسعود رجوی]]<br /> # [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه همبستگی ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سخنرانی مسعود رجوی در ۴ بهمن ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در استادیوم امجدیه ۲۲ خرداد ۱۳۵۹]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی آزادی، فلسفه‌ی انقلاب]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در تبریز]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در رشت]]<br /> # [[گردهمایی آینده انقلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۳۰ خرداد ۱۳۶۰]]<br /> # [[تظاهرات مادران ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت درباره آزادی‌ها و حقوق زنان]]<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت ایران برای خودمختاری کردستان ایران]]<br /> # [[طرح صلح شورای ملی مقاومت]]<br /> # [[۳۰ مهر ۱۳۷۲ سالروز انتخاب مریم رجوی به عنوان رئیس جمهور دوران انتقال]]<br /> # [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[نهضت عیاران]]<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰]]<br /> # [[گردهمایی سالانه مجاهدین]]<br /> # [[تظاهرات استکهلم ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات لندن ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات واشنگتن]]<br /> # [[تظاهرات بروکسل]]<br /> # [[تظاهرات برلین ۱۳۹۸]]<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[میلیشیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور زهرا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۵ مهر ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاشورای مجاهدین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۴ خرداد ۱۳۵۱ شهادت بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ضربه اول شهریور ۵۰ به مجاهدین]]<br /> # [[جریان اپورتونیستی چپ نما در سازمان مجاهدین خلق (۱۳۵۴)]]<br /> # [[نشریه مجاهد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ضربه ۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۱]]<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[کشتار پشت‌آشان]]<br /> # [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]]<br /> # [[عملیات آفتاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات چلچراغ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات فروغ جاویدان]]<br /> # [[عملیات مروارید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کودتای ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳]]<br /> # [[قرارگاه لیبرتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ۳]]<br /> # [[منابع مالی مجاهدین خلق]]<br /> # [[فراخوان به مسلح شدن جوانان توسط مسعود رجوی]]<br /> # [[مؤسسان پنجم ارتش آزادی‌بخش]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد آبان ۱۴۰۰ - واشینگتن]]<br /> {{col-break}}<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۶ و ۷ مرداد ۱۳۸۸]]<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۱۹ فروردین ۱۳۹۰]]<br /> # [[قتل عام ۱۰ شهریور ۱۳۹۲ اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتقال اعضای سازمان مجاهدین خلق به آلبانی]]<br /> # [[کانون‌های شورشی]]<br /> # [[کمیسیون‌های شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[کتاب تشدید تروریسم و جنگ‌افروزی رژیم ایران]]<br /> # [[انقلاب ایدئولوژیک درونی مجاهدین]]<br /> # [[عملیات جاری]]<br /> # [[تشکیلات مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورای رهبری مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای مرکزی مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[هژمونی زنان در سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاندیداتوری مسعود رجوی]]<br /> # [[جایزه خدمات بشردوستانه بین‌المللی هندوستان]]<br /> # [[بمباران قرارگاه‌های مجاهدین در کوت و جلولا]]<br /> # [[رژه ارتش آزادیبخش ملی ایران]]<br /> # [[حمله تروریستی پشت آشان]]<br /> # [[انفجار قرارگاه حبیب]]<br /> # [[جنگ آلان]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین خلق ایران از لیست تروریستی انگلستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خروج نام مجاهدین از فهرست تروریستی اتحادیه اروپا]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین از لیست تروریستی آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حکم شورای حکومتی عراق علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[قرارداد آتش‌بس بین مجاهدین و آمریکا]]<br /> # [[پایگاه اجتماعی مجاهدین خلق]]<br /> # [[شیطان سازی علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[عملکرد ۴۰ ساله‌ی مجاهدین خلق پس از انقلاب ضدسلطنتی]]<br /> # [[شورشگران]]<br /> # [[گلریزان همیاری]]<br /> # [[تظاهرات پاریس ۱۴۰۱]]<br /> # [[جبهه خلق و ضدخلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه ۱۰۰ کنگره آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خط قرمز]]<br /> # [[سفر مریم رجوی به ایتالیا ۱۴۰۲]]<br /> # [[گروه پارلمانی دفاع از حقوق و حفاظت اشرف ۳ در کنگره آمریکا]]<br /> # [[قطعنامه ۱۱۴۸ کنگره آمریکا]]<br /> # [[پرواز مسعود رجوی از تهران به پاریس]]<br /> # [[کنفرانس درباره نسل کشی در قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[عزیمت مسعود رجوی از پاریس به عراق]]<br /> # [[کنفرانس سیاست جدید]]<br /> # [[قطعنامه ۱۶۶ کنگره آمریکا]]<br /> # [[افشای طرح کویر]]<br /> # [[کنفرانس مقاومت ایران در پارلمان اروپا (۱۴۰۴)]]<br /> # [[راه‌حل سوم]]<br /> # [[رادیو صدای مجاهد]]<br /> #[[فراخوان کمیته دوستان ایران آزاد در کشورهای نوردیک]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد در پارلمان ایتالیا]]<br /> # [[نامه سرگشاده «کمیته آلمانی همبستگی برای ایران آزاد»]]<br /> # [[بیانیه اکثریت سنای ایتالیا]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد ۱۴۰۴ ایتالیا (رم)]]<br /> # [[قطعه‌ی ۴۱ بهشت زهرا]]<br /> # [[کنفرانس «ایران به‌پاخاسته در مقابل رژیم اعدام‌ها»]]<br /> # [[نامه‌ی ۴۵ شخصیت‌ بین‌المللی به رهبران جهان و رؤسای پارلمان‌]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۳۰۰ گروه پارلمانی، اتحادیه کارگری، شخصیت سیاسی، حقوقی و مدنی]]<br /> # [[نامه مشترک ۱۰۲ برنده جایزه نوبل به دبیرکل سازمان ملل متحد]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در بروکسل (۱۴۰۴)]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک (۱‍۴۰۴)]]<br /> # [[کنفرانس برلین (۲۰۲۵)]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان- آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس برلین آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[هفتاد‌ودومین قطعنامه سازمان ملل متحد]]<br /> # [[اجلاس پارلمان اروپا در ۱۹ آذر ۱۴۰۴ (۱۰ دسامبر ۲۰۲۵)]]<br /> # [[دومین اجلاس پارلمان اروپا در روز جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان فرانسه آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس کنگره آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس دوحزبی سنای آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[بیانیه حمایت برندگان نوبل از قیام ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گزارش تحقیقات سایبری تردستون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات بزرگ برلین - ۱۸ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس ایران: چشم‌انداز تغییر - ۱۹ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا- ۲۳بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات مونیخ در ۲۴ بهمن ۱۴۰۴ (۱۳ فوریه ۲۰۲۶)]]<br /> # [[کنفرانس بین‌المللی زنان در آستانه ۸ مارس ۲۰۲۶]]<br /> # [[تهاجم کانون‌های شورشی به بیت خامنه‌ای]]<br /> # [[اعلام دولت موقت توسط شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> # [[کنفرانس آنلاین مریم رجوی با شخصیت‌های سیاسی- ۱۴اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در واشنگتن- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در پاریس- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس حقوق بشر در ژنو-۲۱ اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[بیانیه حمایت شخصیت‌های جهانی از دولت موقت]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۵۷ برنده جایزه نوبل]]<br /> # [[کنفرانس در پارلمان انگلستان]]<br /> # [[تظاهرات پاریس؛ اعتراض جهانی به اعدام]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان، ۸اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات واشنگتن ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵]]<br /> # [[نامه ۳۰۹شخصیت به دبیر کل سازمان ملل]]<br /> <br /> === احزاب ===<br /> # [[جبهه ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب دموکرات کردستان ایران]]<br /> # [[حزب کومله]]<br /> # [[حزب توده ایران]]<br /> # [[سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]<br /> # [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[انشعابات سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[سازمان خبات انقلابی کردستان ایران]]<br /> # [[حزب آزادی کردستان]]<br /> # [[حزب دموکرات کردستان (لاده‌ران)]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران (مارکسیست-لنینیست-مائوئیست)]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران - حکمتیست]]<br /> # [[حزب کار ایران (توفان)]]<br /> # [[پژاک]]<br /> # [[جنبش دانشجویی]]<br /> # [[الحشد الشعبی]]<br /> # [[حزب‌الله لبنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لشکر فاطمیون]]<br /> # [[لشکر زینبیون]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[نهضت آزادی]]<br /> # [[جیش العدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سازمان آزادی‌بخش فلسطین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش فتح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ارتش آزاد سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اخوان‌المسلمین]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == هنر و فرهنگ ==<br /> {{لنگر|هنر و فرهنگ}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === فرهنگ ایران ===<br /> # [[فرهنگ ایران]]<br /> # [[گاه‌شماری ایرانی]]<br /> # [[جشن‌های ایرانی]]<br /> # [[سفره هفت‌سین]]<br /> # [[نوروز]]<br /> # [[حاجی فیروز]]<br /> # [[مهرگان]]<br /> # [[چهارشنبه‌سوری]]<br /> # [[شب یلدا]]<br /> # [[جشن سده]]<br /> # [[سیزده‌به‌در]]<br /> # [[خوشنویسی ایرانی]]<br /> # [[سینمای ایران]]<br /> # [[موسیقی ایران]]<br /> # [[غذاهای ایران]]<br /> # [[مجسمه‌سازی در ایران]]<br /> # [[قلم‌زنی در ایران]]<br /> # [[میناکاری در ایران]]<br /> # [[مینیاتور در ایران]]<br /> # [[آموزش و پرورش در ایران]]<br /> # [[شیر و خورشید]]<br /> # [[سرود ملی ایران]]<br /> # [[کریسمس]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == جغرافیا و محیط زیست ==<br /> {{لنگر|جغرافیا و محیط زیست}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> # [[آلودگی هوا در ایران]]<br /> # [[جنگل‌های ایران]]<br /> # [[انرژی در ایران]]<br /> # [[محیط زیست ایران]]<br /> # [[تالاب‌های ایران]]<br /> # [[آبشارهای ایران]]<br /> # [[سیل در ایران]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[جنگل‌های هیرکانی]]<br /> <br /> === سدها ===<br /> # [[سد دز]]<br /> # [[سد کارون]]<br /> # [[سد امیرکبیر]]<br /> # [[سد ارس]]<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === آب‌ها ===<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[قنات]]<br /> # [[دریای خزر]]<br /> # [[خلیج فارس]]<br /> # [[دریای عمان]]<br /> # [[دریاچه هامون]]<br /> # [[رود کارون]]<br /> # [[رود ارس]]<br /> # [[هور العظیم]]<br /> # [[هور شادگان]]<br /> # [[زاینده‌رود]]<br /> # [[دریاچه ارومیه]]<br /> # [[تالاب انزلی]]<br /> # [[تالاب گاوخونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تالاب پریشان]]<br /> # [[هیرمند]]<br /> <br /> === کوهستان‌ها، درّه‌ها و بیابان‌ها ===<br /> # [[کویر لوت]]<br /> # [[غار علی صدر]]<br /> # [[بیستون]]<br /> # [[دماوند]]<br /> # [[سبلان]]<br /> # [[زاگرس]]<br /> # [[الوند]]<br /> # [[کرکس]]<br /> # [[تفتان]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === جزیره و تنگه ===<br /> # [[تنگه هرمز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره خارگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره کیش]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === انرژی در ایران ===<br /> # [[نیروی برق در ایران]]<br /> # [[نیروگاه اتمی بوشهر]]<br /> # [[نیروگاه‌های ایران]]<br /> # [[انرژی بادی در ایران]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]<br /> # [[میدان‌های نفتی ایران]]<br /> # [[میدان‌های گازی ایران]]<br /> # [[سوخت‌های فسیلی در ایران]]<br /> <br /> === خاک ===<br /> # [[زمین‌شناسی ایران]]<br /> # [[گسل‌های ایران]]<br /> # [[معادن ایران]]<br /> # [[زلزله بم]]<br /> # [[زلزله ۱۳۹۶ ازگله]]<br /> #[[زلزله خوی]]<br /> #[[حادثه معدن طبس]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == ادبیات ==<br /> {{لنگر|ادبیات}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> # [[زبان فارسی]]<br /> # [[تاریخ ادبیات فارسی]]<br /> # [[مقاله]]<br /> # [[رمان]]<br /> # [[قصه]]<br /> # [[داستان کوتاه]]<br /> # [[روزنامه‌نگاری در ایران]]<br /> # [[شعر]]<br /> # [[شاهنامه]]<br /> # [[دیوان حافظ]]<br /> # [[مثنوی معنوی]]<br /> # [[گلستان سعدی]]<br /> # [[بوستان سعدی]]<br /> # [[رباعیات خیام]]<br /> # [[ساقی‌نامه]]<br /> # [[گنج‌نامه]]<br /> # [[کلیله و دمنه]]<br /> # [[سمک عیار]]<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === اساطیر ===<br /> # [[رستم]]<br /> # [[سهراب]]<br /> # [[سیاوش]]<br /> # [[گردآفرید]]<br /> # [[رودابه]]<br /> # [[آرش کمانگیر]]<br /> # [[پهلوانان شاهنامه]]<br /> <br /> === سرگرمی و تفریحات ===<br /> # [[ورزش در ایران]]<br /> # [[فوتبال در ایران]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == معرفی کتاب ==<br /> {{لنگر|معرفی کتاب}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === کتاب‌های مقاومت ===<br /> # [[بنیانگذاران]]<br /> # [[زنان نیروی تغییر]]<br /> # [[قهرمانان در زنجیر]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]<br /> # [[پرواز همزنجیران]]<br /> # [[ایران، بازی اتمی رژیم]]<br /> # [[ایران: سپاه پاسداران، ماشین تروریسم]]<br /> # [[رمز ماندگاری نسل سرفراز در آزمایش قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[کاپوها و هاپوها درباره قارقارها و عربده‌های یک باند منحط وزارتی]]<br /> # [[ابراهیم رئیسی، عامل قتل‌عام، نسل‌کشی و جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[مصدق و رضاخان: یک گواهی تاریخی]]<br /> # [[قتل‌عام و بازشناسی الیگارشی قدرت]]<br /> # [[سمفونی مقاومت، ترانه سرودهای مجاهدین]]<br /> # [[زنان،‌ پیشتازان آزادی]]<br /> # [[جنایات رضاشاه به روایت تاریخ]]<br /> <br /> === دیگر کتاب‌ها ===<br /> #[[مرگ کسب و کار من است]]<br /> #[[شمارش معکوس برای سقوط: رژیم ایران در آستانه سرنگونی]]<br /> #[[ایران در شرف دگرگونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زمینه جامعه‌شناسی]]<br /> # [[جامعه‌شناسی هنر]]<br /> # [[تاریخ تمدن]]<br /> # [[چرا ملت‌ها شکست می‌خورند: خاستگاه‌های قدرت، کامیابی و ناکامی]]<br /> # [[ریشه‌های توتالیتاریسم]]<br /> # [[لویاتان]]<br /> # [[بی‌دولتی، دولت، آرمان‌شهر]]<br /> # [[تاریخ بیست ساله ایران]]<br /> # [[قرارداد اجتماعی]]<br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == فلسفه ==<br /> {{لنگر|فلسفه}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> ==== فلسفه و جامعه‌شناسی ====<br /> # [[مارکسیسم]]<br /> # [[لائیسیته]]<br /> # [[آتئیستم]]<br /> # [[اپورتونیسم]]<br /> # [[پراگماتیسم]]<br /> # [[توتالیتاریسم]]<br /> # [[توتالیتاریسم دینی]]<br /> # [[لیبرالیسم]]<br /> # [[سکولاریسم]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[خودمختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرمایه‌داری ملی]]<br /> # [[بنیادگرایی اسلامی]]<br /> # [[پست‌مدرنیسم]]<br /> # [[سانترالیزم دموکراتیک]]<br /> # [[دو اسلام سراپا متضاد]]<br /> # [[موقعیت انقلابی]]<br /> # [[تکامل اجتماعی]]<br /> # [[تکامل]]<br /> # [[دینامیزم قرآن]]<br /> # [[طلسم اختناق]]<br /> # [[تبیین جهان]]<br /> # [[دیالکتیک]]<br /> # [[جمهوری دموکراتیک]]<br /> # [[پراگماتیسم]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[مبارزه مدنی]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]<br /> # [[فرار مغزها]]<br /> # [[کتاب راه حسین]]<br /> # [[سیاست موازنه منفی]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == جامعه و علوم اجتماعی ==<br /> {{لنگر|جامعه و علوم اجتماعی}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === موضوعات اجتماعی ===<br /> # [[تلویزیون من و تو]]<br /> # [[پول‌شویی]]<br /> # [[اختلاس در ایران]]<br /> # [[[[فرار مغزها|فرار مغزها از ایران]]]]<br /> # [[کارتن خوابی]]<br /> # [[گورخوابی]]<br /> # [[کودکان کار در ایران]]<br /> # [[فروش اعضای بدن]]<br /> # [[اعتیاد در ایران]]<br /> # [[فقر در ایران]]<br /> # [[بحران بیکاری در ایران]]<br /> # [[خودکشی]]<br /> # [[سانسور اینترنت در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حذف چهار صفر از پول ایران]]<br /> # [[سانسور در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارخانه ماشین سازی تبریز]]<br /> # [[گروه ملی صنعتی فولاد اهواز]]<br /> # [[روز جهانی زن]]<br /> # [[روز دانشجو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مالباختگان]]<br /> # [[ابرچالش آب]]<br /> # [[اول مهر]]<br /> # [[روز جهانی معلم]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[خصوصی سازی]]<br /> # [[بازار بورس ایران]]<br /> # [[آقازاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستان قدس رضوی]]<br /> # [[روز جهانی منع خشونت علیه زنان]]<br /> # [[لباس شخصی]]<br /> # [[معدوم سازی جوجه یک روزه]]<br /> # [[قاچاق کالا در ایران]]<br /> # [[دستگیری دانشجویان نخبه ایرانی]]<br /> # [[کولبر]]<br /> # [[بیت کوین]]<br /> # [[سوخت‌بری]]<br /> # [[متروپل آبادان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهائیان ایران]]<br /> # [[مسمومیت سریالی دانش‌آموزان مدارس دخترانه در ایران]]<br /> # [[چاپ اسکناس]]<br /> # [[گشت ارشاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[چای دبش]]<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[اختلاف طبقاتی در ایران]]<br /> # [[بحران انرژی در ایران]]<br /> # [[فساد سیستماتیک در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انفجار مهیب بندرعباس]]<br /> # [[بحران مشروعیت جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[بحران برق در ایران]]<br /> # [[بحران مسکن در ایران]]<br /> # [[بحران سلامت و روان در ایران]]<br /> # [[بحران‌های بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[فساد مالی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[سرکوب زنان در ایران]]<br /> # [[بحران آموزش در ایران]]<br /> # [[بحران اقتصاد در ایران]]<br /> # [[بحران محیط زیست در ایران]]<br /> # [[رانت‌خواری در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[سامانه تخصیص سهمیه سوخت پیمایشی]]<br /> <br /> === موضوعات سیاسی و انقلابی ===<br /> # [[فراماسونری در ایران]]<br /> # [[سندیکا در ایران]]<br /> # [[سرکوب در ایران]]<br /> # [[نقض حقوق بشر در ایران]]<br /> # [[قطعنامه‌های حقوق‌بشر علیه رژیم ایران]]<br /> # [[موقعیت انقلابی|شرایط عینی و ذهنی]]<br /> # [[نسل‌کشی]]<br /> # [[قیام]]<br /> # [[توازن قوا]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[شعار]]<br /> # [[شکنجه]]<br /> # [[اعدام در ایران]]<br /> # [[برجام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندانیان سیاسی در حکومت شاه]]<br /> # [[مبارزه مسلحانه]]<br /> # [[مبارزه]]<br /> # [[سیاست گروگانگیری رژیم ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی پیشتاز]]<br /> # [[مکانیزم ماشه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عمق استراتژیک]]<br /> # [[دموکراسی]]<br /> <br /> === سیاست و حکومت ===<br /> # [[ارتش سایبری جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمعیت مؤتلفه اسلامی]]<br /> # [[حزب جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[نیروی قدس سپاه پاسداران]]<br /> # [[سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[بسیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پهباد]]<br /> # [[نیروی انتظامی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارگاه ثارالله]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصلاح‌طلبی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[تفکیک جنسیتی]]<br /> # [[گروه ویژه اقدام مالی FATF]]<br /> # [[نوشیدن جام زهر]]<br /> # [[کنفرانس لهستان]]<br /> # [[لیست تروریستی وزارت خارجه آمریکا(FTO)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تحریم صنایع پتروشیمی ایران]]<br /> # [[معافیت تحریم‌های نفتی ایران]]<br /> # [[تحریم علی خامنه‌ای]]<br /> # [[دارایی‌های خامنه‌ای]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا]]<br /> # [[بنیادهای تعاونی نیروهای مسلح]]<br /> # [[ستاد اجرایی فرمان امام]]<br /> # [[بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ائتلاف بین‌المللی برای آزادی دریانوردی در خلیج فارس]]<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[قتل کشیش‌های مسیحی]]<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۱۴کشور غربی علیه رژیم ایران]]<br /> # [[قرارگاه رمضان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی هوا فضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[توقیف ۴ سایت وزارت اطلاعات رژیم ایران]]<br /> # [[استفاده از کودکان ۱۲ساله در گشت و ایست بازرسی]]<br /> <br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === حقوق ===<br /> # [[روز جهانی کارگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصل عدم توسل به زور]]<br /> # [[انجمن حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حق تعیین سرنوشت]]<br /> # [[تمامیت ارضی]]<br /> # [[حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حقوق بین‌المللی بشردوستانه]]<br /> # [[روز جهانی آزادی مطبوعات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قانون پناهندگی]]<br /> # [[قرارداد وین درباره روابط سیاسی]]<br /> # [[کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری]]<br /> # [[کنوانسیون ژنو]]<br /> # [[مداخله بشردوستانه]]<br /> # [[مصونیت دیپلماتیک]]<br /> # [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[آزادی بیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی رسانه]]<br /> # [[آزادی از ترس]]<br /> # [[بازداشت موقت]]<br /> # [[برابری در برابر قانون]]<br /> # [[حریم شخصی]]<br /> # [[حق درخواست]]<br /> # [[حقوق بشر (انسان)]]<br /> # [[خانه امن]]<br /> # [[دفاع مشروع]]<br /> # [[روز حقوق بشر]]<br /> # [[روز جهانی ناپدیدشدگان]]<br /> # [[سازمان مردم‌نهاد]]<br /> # [[شورای حقوق‌بشر سازمان ملل متحد]]<br /> # [[فعال حقوق بشر]]<br /> # [[گزارشگر ویژه حقوق بشر]]<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[نهضت بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر]]<br /> # [[فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد]]<br /> # [[مهاجرت آزاد]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> # [[حقوق طبیعی]]<br /> # [[حق انقلاب]]<br /> # [[احکام دینی]]<br /> # [[تفتیش عقاید]]<br /> # [[جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[فتوا]]<br /> # [[فتوای قتل عام زندانیان سیاسی]]<br /> # [[بغی]]<br /> # [[محاربه]]<br /> # [[حاکم شرع]]<br /> # [[استرداد]]<br /> # [[شکنجه دولتی]]<br /> # [[استقلال قضایی]]<br /> # [[دادگاه قانون اساسی]]<br /> # [[قطعنامه ۲۰۲۵ شورای حکام آژانس]]<br /> # [[دفاعیات کنت لوئیس]]<br /> # [[بیانیه گروه هفت و همکاران آن در محکومیت سرکوب فرامرزی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[شکایت کیفری علیه کاظم غریب‌آبادی]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === زندان‌ها ===<br /> # [[زندان اوین]]<br /> # [[زندان قصر]]<br /> # [[زندان قزلحصار]]<br /> # [[زندان گوهردشت]]<br /> # [[زندان کهریزک]]<br /> # [[زندان دیزل‌آباد]]<br /> # [[زندان یونسکو]]<br /> # [[زندان قزل‌قلعه]]<br /> # [[زندان فشافویه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندان قرچک]]<br /> # [[زندان تهران بزرگ]]<br /> # [[زندان حشمتیه]]<br /> # [[زندان سراوان]]<br /> # [[زندان زابل]]<br /> # [[زندان مرکزی مشهد]]<br /> # [[زندان عادل‌آباد شیراز]]<br /> # [[زندان خورین]]<br /> # [[زندان تبریز]]<br /> # [[زندان مرکزی اورمیه]]<br /> # [[زندان فجر دزفول]]<br /> # [[زندان دستگرد اصفهان]]<br /> # [[زندان شیبان اهواز]]<br /> # [[زندان صیدنایا]]<br /> # [[زندان لاکان رشت]]<br /> # [[زندان قرچک ورامین]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-end}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D9%85%D8%B5%D8%AF%D9%82&diff=88724 2026-05-21T08:09:31Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{Infobox Officeholder<br /> | name = محمد مصدق<br /> | image = دکتر محمد مصدق ۱.JPG<br /> | caption = دکتر محمد مصدق<br /> | office1 = [[فهرست نخست‌وزیران ایران|سی و پنجمین]] [[نخست‌وزیر ایران]]<br /> | term_start1 = ۳۰ تیر ۱۳۳۱<br /> | term_end1 = ۲۸ مرداد ۱۳۳۲<br /> | monarch1 = [[محمدرضا پهلوی]]<br /> | term_start2 = ۷ اردیبهشت ۱۳۳۰<br /> | term_end2 = ۲۵ تیر ۱۳۳۱<br /> | monarch2 = [[محمدرضا پهلوی]]<br /> | office3 = [[فهرست وزیران دفاع ایران|وزیر دفاع ملی]]<br /> | term_start3 = ۷ مرداد ۱۳۳۱<br /> | term_end3 = ۲۸ مرداد ۱۳۳۲<br /> | primeminister3 = ''خودش''<br /> | monarch3 = [[محمدرضا پهلوی]]<br /> | deputy3 = احمد وثوق{{سخ}}میرمحمد مهنا<br /> | office4 = نمایندهٔ [[مجلس شورای ملی]]{{سخ}}&lt;small&gt;دوره‌ اول ، دوره سوم ، دوره پنجم ، دوره ششم ، دوره چهاردهم و دوره شانزدهم &lt;/small&gt;<br /> | office10 = [[فهرست وزیران امور خارجه ایران|وزیر امور خارجه]]<br /> | term_start10 = ۲۴ خرداد ۱۳۰۲<br /> | term_end10 = ۳۱ شهریور ۱۳۰۲<br /> | monarch10 = [[احمدشاه قاجار]]<br /> | primeminister10= حسن پیرنیا<br /> | term_start11 = ۸ مهر ۱۳۰۰<br /> | term_end11 = ۱۶ مهر ۱۳۰۰<br /> | monarch11 = [[احمدشاه قاجار]]<br /> | primeminister11= احمد قوام<br /> | predecessor11 = حسن اسفندیاری<br /> | successor11 = اسدالله مشارالسلطنه|اسدالله قدیمی<br /> | office12 = [[فهرست استانداران آذربایجان|والی آذربایجان]]<br /> | term_start12 = ۲۸ بهمن ۱۳۰۰<br /> | term_end12 = ۲۰ تیر ۱۳۰۱<br /> | monarch12 = [[احمدشاه قاجار]]<br /> | primeminister12= حسن پیرنیا<br /> | office13 = [[وزارت امور اقتصادی و دارایی|وزیر مالیه]]<br /> | term_start13 = ۱۴ خرداد ۱۳۰۰<br /> | term_end13 = بهمن ۱۳۰۰<br /> | monarch13 = [[احمدشاه قاجار]]<br /> | primeminister13= احمد قوام<br /> | predecessor13 =<br /> | successor13 =<br /> | office14 = [[فهرست استانداران فارس|والی فارس]]<br /> | term_start14 = ۷ مهر ماه ۱۲۹۹<br /> | term_end14 = ۲ فروردین ۱۳۰۰<br /> | monarch14 = [[احمدشاه قاجار]]<br /> | primeminister14= حسن پیرنیا<br /> | birth_date = ۲۹ اردیبهشت ۱۲۵۸<br /> | birth_place = [[تهران]]، [[ایران]]<br /> | death_date = ۱۴ اسفند ۱۳۴۵ (۸۷ سال)<br /> | death_place = [[تهران]]، [[ایران]]<br /> | resting_place = [[قلعه احمدآباد (مصدق)|احمدآباد مصدق]]، [[استان البرز]]<br /> | nationality = [[مردمان ایرانی|ایرانی]]<br /> | party = [[جبهه ملی ایران]] (۱۳۲۸–۱۳۴۵)<br /> | spouse = {{marriage|زهرا ضیاءالسلطنه|۱۲۸۰}}<br /> | children = احمد، غلام‌حسین، منصوره، ضیا اشرف، خدیجه<br /> | alma_mater = {{نشکن|مؤسسه مطالعات سیاسی پاریس|مدرسه علوم سیاسی پاریس}}{{سخ}}دانشگاه نوشاتل<br /> | religion = اسلام (شیعه)<br /> | signature = mohammad mossadegh Signature.svg<br /> }}'''دکترمحمد مصدق،''' در ۲۶ خرداد ۱۲۶۱ خورشیدی، در محله سنگلج تهران متولد شد. پدرش میرزا هدایت‌الله از رجال متجدد و از اطرافیان میرزا تقی‌خان [[امیرکبیر]] بود. پدر دکتر محمد مصدق وزیردفتر و عموزاده میرزا یوسف‌خان مستوفی‌الممالک، صدراعظم پیشین ایران و مادرش، ملک‌تاج خانم نجم‌السلطنه، نوه عباس میرزا، ولیعهد فتحعلی شاه قاجار و خواهر عبدالحسین میرزا فرمانفرما بود. <br /> <br /> دکتر محمد مصدق در چنین خانواده‌ای، با افکار متجدد آن زمان آشنا گشت. دکتر محمد مصدق، در ۱۹ سالگی با خانم ضیا‌ء‌السلطنه، دختر حاج‌سید زین‌العابدین، ازدواج کرد که حاصل آن پنج فرزند بود. <br /> <br /> دکتر محمد مصدق جوان، در [[انقلاب مشروطه]] به جمع آزادی‌خواهان پیوست و پس از به توپ بستن مجلس توسط [[محمدعلی شاه]]، مدتی مخفی شد. در انتخابات مجلس اول به نمایندگی از اصفهان برگزیده شد، اما چون سنش به حد نصاب ۳۰ سال نرسید، اعتبار نامه‌اش در شعبه رسیدگی مورد مخالفت قرار گرفت و قبل از اینکه گزارش کمیسیون در مجلس مطرح شود، از نمایندگی صرف‌نظر کرد.<br /> <br /> دکتر محمد مصدق برای تحصیل در سال ۱۲۸۸خورشیدی به اروپا رفت. ابتدا در پاریس در مدرسه علوم سیاسی به تحصیل پرداخت و در نهایت، در رشته دکترای حقوق، از مدرسه عالی نوشاتل، در سوییس فارغ‌التحصیل شد. او اولین ایرانی دارای دکترای حقوق است. <br /> <br /> دکتر محمد مصدق پس از فارغ‌التحصیلی، مدتی در کارهای دولتی مشغول گشت، از جمله معاونت وزارت مالیه، رئیس کل محاسبات و همچنین اداره‌ی ولایت فارس، مدتی بر عهده‌ی او بود. <br /> <br /> در زمان ولایت فارس، [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹]] اتفاق افتاد و [[رضاخان]] با کمک [[سید ضیاءالدین طباطبایی]] و همراهی ژنرال آیرونساید انگلیسی و استفاده از نیروهای قزاق خود، سلطنت قاجاریه که با فشار متجددین و مشروطه‌خواهان بسیار ضعیف شده بود را سرنگون کرد. دکتر محمد مصدق با این کودتا و نخست‌وزیری سید ضیاء مخالفت کرد. او در کابینه دوم مشیرالدوله، مدت کوتاهی از خرداد تا مهر ۱۳۰۲ وزیر خارجه بود.<br /> <br /> دکتر محمد مصدق در دوره پنجم مجلس از تهران به عنوان نماینده انتخاب شد. او از جمله نمایندگانی بود که در مجلس پنجم با ماده واحده‌ی تغییر سلطنت از قاجار به پهلوی مخالفت کرد و نطقی نیز در این رابطه در مجلس ایراد کرد و قبل از رای‌گیری در این‌باره مجلس را ترک کرد. در مجلس ششم نیز دکتر محمد مصدق به نمایندگی از تهران انتخاب شد و به رغم محکم شدن پایه‌های حکومت رضاخان، پایه‌گذاری سلطنت پهلوی را زیر سوال برد. <br /> <br /> در مجلس هفتم اما با دخالت دولت در انتخابات هیچ یک از مخالفان رژیم از جمله دکتر محمد مصدق، به مجلس راه نیافتند. پیامد آن، دکتر محمد مصدق توسط رضا‌خان خانه‌نشین شد. از سال ۱۳۰۷ تا پایان سلطنت رضاشاه در ۱۳۲۰ دکتر محمد مصدق خانه‌نشین و تحت نظر بود. دکتر محمد مصدق در ۲۰ شهریور ۱۳۲۰ آزاد گردید و در انتخابات دوره چهاردهم مجلس به عنوان نماینده اول تهران، انتخاب شد و فعالیت سیاسی را از سرگرفت. <br /> <br /> در سالهای بعد از شهریور ۱۳۲۰، به دلیل کنار رفتن رضاخان و ضعف دولت‌های غربی که هنوز درگیر تبعات جنگ جهانی بودند، یک فضای باز سیاسی در ایران شکل گرفت. در این دوران دکتر محمد مصدق رهبری نیروهای ملی ایران را برعهده داشت. در سال ۱۳۲۸ [[جبهه ملی ایران|جبهه ملی]] به رهبری دکتر محمد مصدق و مشارکت نیروها و احزاب ملی شکل گرفت. <br /> <br /> در مجلس دوره شانزدهم دکتر محمد مصدق موفق شد، قانون [[ملی شدن صنعت نفت ایران]] را از تصویب مجلس بگذراند. در اردیبهشت سال ۱۳۳۰ دکتر محمد مصدق به نخست‌وزیری انتخاب شد و قانون خلع ید از شرکت نفت انگلستان را به تصویب رساند. <br /> <br /> دکتر محمد مصدق در پی شکایت دولت انگلستان از دولت ایران به دیوان بین‌المللی لاهه، در مورد خلع ید از شرکت انگلیسی، خود شخصا در دادگاه حاضر شد و از حق ایران در این دعوای حقوقی، دفاعی تاریخی کرد و پیروز شد. پیروزی دکتر محمد مصدق و دفاع تاریخی او در دادگاه لاهه، الهام‌بخش بسیاری از کشورهایی شد که با استعمار در جنگ بودند. <br /> <br /> از جمله، ملی کردن کانال سوئز توسط [[جمال عبدالناصر]] با الهام از دکتر محمد مصدق انجام گرفت. <br /> <br /> درتیرماه ۱۳۳۱ در پی تن ندادن [[محمدرضا شاه پهلوی|محمدرضا شاه]] به شروط دکتر محمد مصدق، او از نخست‌وزیری کناره‌گیری کرد و شاه [[احمد قوام]] (قوام‌السلطنه) را به نخست‌وزیری برگزید. ولی دولت قوام دیری نپایید، زیرا در [[۳۰ تیر]]۱۳۳۱ مردم در تهران و بسیاری از شهرها به خیابانها ریختند و با شعار «یامرگ یا مصدق» خواهان بازگشت دکتر محمد مصدق به نخست‌وزیری شدند. <br /> <br /> در نهایت، دکتر محمد مصدق برای بار دوم نخست‌وزیر شد. این بار دولت انگلستان شروع به توطئه بر علیه دکتر محمد مصدق کرد. در ۹ اسفند ۱۳۳۱ یک کودتا علیه او خنثی شد، اما توطئه‌ها باز هم ادامه یافت. در نهایت با همکاری سازمان سیا و سازمان امنیت بریتانیا و عوامل داخلیشان و عوامل دربار، چون [[شعبان جعفری]] معروف به «شعبان بی‌مخ» و روحانیونی همچون [[آیت‌الله کاشانی]]، در [[کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲|۲۸ مرداد ۱۳۳۲]] در پی یک کودتا، دولت دکتر محمد مصدق سقوط کرد. <br /> <br /> دکتر محمد مصدق، دستگیر و در دادگاه نظامی به زندان و تبعید محکوم شد. او پس از تحمل ۳سال زندان به احمد‌آباد، روستایی در نزدیکی کرج که خانه‌اش در آنجا قرار داشت، تبعید شد و تا پایان عمر در آنجا به سر برد. دکتر محمد مصدق در سال ۱۳۴۵ دراثر بیماری در بیمارستان نجمیه تهران که بانی آن مادر خودش بود درگذشت. <br /> <br /> == گاه‌شمار زندگی محمد مصدق ==<br /> [[پرونده:مصدق در دوران کودکی.JPG|بندانگشتی|263x263پیکسل|مصدق در دوران کودکی]]<br /> دکتر محمد مصدق در ۲۶ خرداد ۱۲۶۱ درتهران متولد شد. تحصیلات مقدماتی را در تهران گذراند. در ۹ سالگی پدرش از [[ناصرالدین شاه]] درخواست کرد که پسرش محمد در ردیف مستوفیان زیر دست قرار بگیرد که ناصرالدین شاه پذیرفت.<br /> <br /> بعد از فوت پدرش، که محمد بیش از ۱۲سال نداشت ناصرالدین شاه لقب «مصدق‌السلطنه» به او داد. مدتی پس از ترور ناصرالدین شاه مستوفی خراسان شد. <br /> <br /> پس از تشکیل مدرسه علوم سیاسی در تهران، به خاطر علاقه‌ای که به کسب علوم جدید داشت، از کار مستوفی‌گری کناره‌گیری کرد تا در آن مدرسه تحصیل کند، اما به دلیل ممنوعیت تحصیل برای کسانی‌که قبلا در استخدام دولت بودند، الزامات آن‌ را در خانه مهیا کرد و با کمک استادانی از آن مدرسه، به تحصیل علوم سیاسی پرداخت. دکتر محمد مصدق در ۱۹ سالگی با خانم ضیاءالسلطنه (دختر حاج سید زین‌العابدین امام جمعه تهران) ازدواج کرد که حاصل آن ۴ پسر و ۳ دختر بودند. ۲ پسر او به نام‌های محمود و یحیی در کودکی فوت کردند. دیگر فرزندان او احمد، غلامحسین، منصوره، ضیاءاشرف و خدیجه نام داشتند.<br /> <br /> === مصدق در انقلاب مشروطه ===<br /> دکتر محمد مصدق، در دوران انقلاب مشروطه به جرگه‌ی آزادی‌خواهان پیوست. بعد از به توپ بستن مجلس توسط محمدعلی‌ شاه، دکتر محمد مصدق نیز مدتی مخفی بود. در انتخابات مجلس اول، به نمایندگی مردم اصفهان برگزیده شد، اما چون سن او به سی سال که حد نصاب برای انتخاب شدن بود، نرسیده بود، اعتبارنامه‌اش در شعبه رسیدگی مورد اعتراض قرار گرفت، که او نیز از نمایندگی صرفنظر کرد. <br /> <br /> مدتی عضو انجمن مترقی، «جامع آدمیت»‌ بود، چون گفته می‌شد این انجمن با فراماسونری ارتباط‌هایی دارد، از آن کناره‌ گرفت. و به «جامع انسانیت» که [[علی‌اکبر دهخدا]]، عضو فعال آن بود پیوست، مدتی بعد از آن جمعیت نیز کناره‌‌گیری کرد.<br /> <br /> === تحصیل در خارج و بازگشت به ایران ===<br /> [[پرونده:مصدق در دوران دانشجویی.JPG|بندانگشتی|300x300پیکسل|دکتر محمد مصدق در دوران دانشجویی|جایگزین=دکتر محمد مصدق در دوران دانشجویی]]<br /> دکتر محمد مصدق در سال ۱۲۸۸ خورشیدی برای ادامه تحصیلات، عازم اروپا شد و در مدرسه علوم سیاسی پاریس ثبت نام کرد. ولی پس از چند ماه تحصیل به علت بیماری، به توصیه پزشکان از ادامه تحصیل دست کشید و به ایران بازگشت. در اوایل ۱۲۹۰ خورشیدی، پس از بهبود کامل، بار دیگر به همراه خانواده به اروپا بازگشت. <br /> <br /> دکتر محمد مصدق، فرزندانش را برای تحصیل در مدارس نوشاتل سوییس نام‌نویسی کرد و خود در صدد برآمد امتحانات دور قبلی را به پایان ببرد. او پس از موفقیت به نوشاتل بازگشت و تا اواخر ژوییه ۱۹۱۳ دوره لیسانس و دکترای خود را در رشته حقوق به پایان رسانید. مدتی در دفتر حقوقی یکی از وکلای همان شهر به کارآموزی پرداخت و هم‌زمان رساله دکترای خود را با عنوان «وصیت در فقه اسلام» تدوین نمود. <br /> <br /> رساله‌اش پس از طی مراحل مربوطه، در شورای دانشکده به تصویب رسید و چاپ شد. دکتر محمد مصدق بعد از اخذ درجه دکترا، فرزندانش را برای ادامه تحصیل، در سوییس گذاشت و خود، درست یک روز قبل از آغاز جنگ جهانی اول به ایران بازگشت. دکتر محمد مصدق اولین ایرانی دارای دکترای حقوق بود.<br /> <br /> دکتر محمد مصدق در اواسط سال۱۲۹۳ به دعوت دکتر ولی‌الله‌خان نصر، رییس مدرسه علوم سیاسی تهران، با سمت استادی در آن مدرسه تدریس کرد و کتاب «دستور در محاکم حقوقی» را نوشت. <br /> <br /> === والی‌گری و وزارت ===<br /> [[پرونده:دکتر مصدق در زمان ولایت فارس.JPG|بندانگشتی|372x372پیکسل|دکتر محمد مصدق در زمان والی‌گری فارس|جایگزین=دکتر محمد مصدق در زمان والی‌گری فارس]]<br /> دکتر محمد مصدق هنگام تشکیل کابینه‌ی دوم وثوق‌الدوله به اروپا رفت. اندکی بعد مشیرالدوله که به جای وثوق‌الدوله نخست‌وزیر شد او را برای تصدی وزارت عدلیه دادگستری به ایران دعوت کرد. مصدق از راه بندر بوشهر به ایران بازگشت. در فارس به درخواست عده‌ای از محترمین و طبقات و اقشار مختلف مردم که از نا‌امنی‌ها و فشارهای حاکمان و والیان گذشته ناراضی بودند و طی تلگراف‌های متعدد از [[مشیرالدوله]] خواهان انتصاب وی به والی‌گری فارس بودند، از طرف نخست‌وزیر به ولایت فارس انتخاب شد. مصدق مدت شش‌ ماه در آن سمت باقی ماند. <br /> <br /> مصدق اولین شخصیت سیاسی بود که با کودتای سیدضیاء و رضاخان مخالفت کرد و آن‌را نپذیرفت. او اعلامیه‌های رژیم کودتا را در فارش منتشر نکرد. تلاش‌هایش برای تشویق [[احمد شاه]] برای مقاومت در برابر کودتا نتیجه نداد و از والی‌گری فارس استعفا داد. بعد از قبول استعفایش از طرف شاه عازم تهران شد. در نزدیکی اصفهان، حاکم اصفهان به او اطلاع داد که می‌خواهند او را دستگیر کنند و به او توصیه کرد که به چهارمحال و بختیاری برود. <br /> <br /> او به آنجا رفت که پس از مدتی کابینه سیدضیاء سقوط کرد و [[قوام‌السلطنه]] نخست‌وزیر شد و مصدق را به عنوان وزیر مالیه به شاه معرفی کرد. مصدق پس از آمدن به تهران به علت وجود «‌آرمیتاژ اسمیت» مستشار انگلیسی مالیه از قبول وزارت امتناع کرد. <br /> <br /> با رفتن اسمیت در آبان ۱۳۰۰ با گرفتن امتیازاتی از مجلس برای اصلاح آن وزارت‌خانه، قبول خدمت کرد. پس از سقوط کابینه قوام در سوم بهمن ۱۳۰۰ مشیر‌الدوله مأمور تشکیل دولت شد. نخست‌وزیر از مصدق خواست که حکومت آذربایجان را که در آن زمان اوضاع مساعدی نداشت بپذیرد. <br /> <br /> مصدق این شغل را به شرطی که ارتش در آنجا تحت امر او باشد پذیرفت. مصدق از بهمن ۱۳۰۰ تا تیر ۱۳۰۱ در آن سمت باقی ماند اما به خاطر دخالت‌های فرمانده قشون آذربایجان در امور اداری آنجا که به دستور وزیر جنگ یعنی [[رضاخان]] صورت می‌گرفت کناره‌گیری کرد. <br /> <br /> مصدق در کابینه دوم مشیرالدوله پیرنیا از خرداد ۱۳۰۲ تا مهر ۱۳۰۲ به وزارت خارجه منصوب شد. وی در این دوران کوتاه در مقابل ادعا و فشار مداوم انگلستان ایستادگی کرد و مانع دستیابی آن به برخی جزایر خلیج فارس از جمله ابوموسی و شیخ شعیب گردید.<br /> <br /> === نمایندگی مجلس شورای ملی ===<br /> دکتر محمد مصدق در اولین دوره مجلس از اصفهان به نمایندگی انتخاب شد، ولی چون سنش به سی سالگی نرسیده بود اعتبار نامه‌اش تصویب نشد و طی بررسی در کمیسیون، از نمایندگی انصراف داد. بعد از استعفای مشیرالدوله در سال ۱۳۰۲ احمد شاه حکم نخست‌وزیری رضا‌خان را در ۶ آبان ۱۳۰۲ امضا کرد. <br /> <br /> در ۲۲ بهمن همان سال مجلس پنجم گشایش یافت. در این مجلس مصدق به نمایندگی مردم تهران انتخاب شد. کار انتخاباب ولایات برای اولین بار به دست فرماندهان لشگر و وزارت جنگ افتاد و نطفه‌ی خلع قاجاریه در همین مجلس بسته شد.<br /> <br /> در اواخر همین مجلس، ماده واحده تغییر سلطنت، از قاجاریه و پادشاهی موقت رضاخان تا تشکیل مجلس مؤسسان، مطرح شد که مصدق و اقلیت مجلس با آن مخالفت کردند. در نهایت این ماده واحده در نهم آبان ۱۳۰۴ تصویب شد. <br /> <br /> درانتخابات دوره ششم که در تیر ۱۳۰۵ به پایان رسید، مصدق بار دیگر به نمایندگی از تهران انتخاب شد. در این مجلس نیز مصدق جز‌ء اقلیت مجلس بودند که با محکم شدن پایه‌های حکومت دیکتاتوری مخالفت می‌کردند. مصدق هنگام معرفی کابینه [[مستوفی‌الممالک]] با عضویت [[وثوق‌الدوله]]،‌ عاقد قراداد ۱۹۱۹ در آن کابینه مخالفت کرد و طی بیاناتی در مجلس او را خائن به ملت معرفی کرد.<br /> <br /> در دوره هفتم که پایه‌های حکومت رضاخان کاملا مستحکم شده بود و انتخابات کاملا در کنترل حکومت بود، مصدق حتی یک رأ‌ی هم نیاورد. او در این دوره خانه‌نشین شد. در اواخر حکومت رضاخان به زندان افتاد و بعد از مدتی آزاد شد. بعد از سقوط رضاخان و ایجاد فضای باز سیاسی در مجلس چهاردهم، نماینده اول تهران شد و از این فضا به نفع جنبش ملی مردم ایران استفاده کرد. <br /> <br /> انتخابات دوره پانزدهم مصادف بود با نخست‌وزیری قوام که حزب دولتی دموکرات را پایه‌گذاری کرده بود و با دخالت در انتخابات و کنترل آن به نفع خود اکثریت مجلس را به خود اختصاص دادند و حتی از انتخاب دکتر مصدق نماینده اول تهران در دوره پیشین جلوگیری کردند. <br /> <br /> در انتخابات مجلس شانزدهم مصدق بار دیگر به نمایندگی انتخاب شد و در این مجلس بود که رهبری نهضت ملی شدن نفت را به عهده گرفت و به پیش برد.<br /> <br /> === مصدق در دوران رضاشاه ===<br /> رضاخان در ۶ آبان ۱۳۰۲ با حکم احمدشاه به نخست‌وزیری انتخاب شد. روز ۲۲بهمن ۱۳۲۰ مجلس شورای ملی که مصدق در آن نماینده مردم تهران بود گشایش یافت. در انتخابات این دوره مجلس کار انتخابات در ایالات به دست فرماندهان لشگر و وزارت جنگ افتاد و نطفه خلع قاجاریه در همین مجلس بسته شد. <br /> <br /> رضاخان ابتدا موضوع تغییر رژیم سلطنت به جمهوری را مطرح کرد. این موضوع با مخالفت شدید مردم و تظاهرات وسیع همراه با درگیری مواجه شد و منتفی شد. <br /> <br /> با شکست طرح جمهوری، رضاخان در صدد خلع احمدشاه قاجار و انتقال سلطنت به خودش از شیوه‌های قانونی برآمد و در همین رابطه، در ۹ آبان ۱۳۰۴ ماده واحده‌ای برای تغییر سلطنت به مجلس پنجم ارائه شد. دکتر مصدق، در یک سخنرانی، با ماده واحده‌ی تغییر سلطنت مخالفت کرد و مجلس را ترک کرد.<br /> <br /> ماده واحده تغییر سلطنت با ۸۰ رای موافق از ۸۵ نماینده حاضر تصویب شد و رضاخان به سلطنت موقت انتخاب شد، تا اینکه روز ۱۵ آذر مجلس موسسان با نطق رضاخان گشایش یافت و طی ۵جلسه در تاریخ ۲۲آذر اصول ۳۶،۳۷،۳۸ و ۴۰ متمم قانون اساسی را تغییر داد و سلطنت دائمی ایران به رضاخان پهلوی و اعقاب او واگذار گردید.<br /> <br /> مصدق در دوره ششم مجلس باز هم به نمایندگی مردم تهران انتخاب شد. او در معرفی کابینه مستوفی‌الممالک با شرکت وثوق‌الدوله عاقد قرارداد ۱۹۱۹ در دولت و وکالت مجلس مخالفت کرد <br /> <br /> در زمان رضاشاه و با محکم شدن پایه‌های حکومت او بسیاری از شخصیتهای سیاسی و سیاستمداران با دستگاه حاکم همکاری کرده و بسیار نیز کناره گیری کردند. اما مصدق همواره به سیاستهای رضاخان انتقاد می‌کرد. از جمله مخالفت‌های مصدق با سیاستهای رضاشاه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:<br /> * مخالفت با لایحه ساختمان زندان و تعمیر قصور سلطنتی<br /> <br /> * اعتراض به آزاد نبودن انتخابات<br /> <br /> * مخالفت با لایحه راه آهن که نه برای تامین نیاز ایران به راه آهن، بلکه برای تامین منافع استراتژیک انگلستان بود. کوشش مصدق برای مخالفت با تصویب لایحه راه‌آهن به نتیجه نرسید و مجلس آنرا تصویب کرد. سیزده سال بعد در جریان جنگ جهانی دوم نیروهای نظامی بریتانیا و شوروی به ایران حمله کردند و راه‌آهن سراسری را در اختیار گرفتند و به مدت پنج سال صدها هزار تن جنگ‌افزار از بندر شاه به شوروی حمل کردند. <br /> پس از پایان دوره ششم مجلس در ۲۲مرداد ۱۳۰۷ با مداخله علنی دولت در انتخابات، هیچ یک از مخالفان رژيم به مجلس راه نیافتند. مصدق که در دوره پیش از نمایندگان تراز اول تهران بود در مجلس هفتم حتی یک رأی هم نداشت. پایه‌های حکومت استبدادی محکم شده بود. مصدق خانه نشین شد و در احمدآباد به سر می‌برد. در اردیبهشت ۱۳۱۵ ناگهان دچار خونریزی گلو شد. در ایران بیماری او تشخیص داده نشد، در نتیجه همراه فرزندش دکتر غلامحسین مصدق عازم اروپا شد و در یکی از بیمارستان‌های برلین بستری شد. <br /> <br /> پس از بهبودی به ایران بازگشت. روز ۵ تیر ۱۳۱۹ که برای دیدار خانواده به تهران آمده بود، بازداشت می‌شود و بازپرس بدون بازجویی، قرار توقیف او را صادر می‌کند و به زندان انفرادی منتقل می‌شود. روز ۱۷تیرماه، مصدق را از زندان شهربانی به مشهد و سپس به بیرجند می‌فرستند و روز ۲۳تیر او را به زندان شهربانی تحویل می‌دهند.<br /> <br /> آزادی مصدق از زندان بیرجند، در نتیجه دخالت ارنست پرون سوییسی، دوست نزدیک و محرم راز محمدرضا ولیعهد صورت گرفت. او که بر اثر بیماری کبد در بیمارستان نجمیه که مادر مصدق بانی آن بود، بستری شده بود و با عمل جراحی و مراقبت‌های پزشکی بهبود یافته بود، از محمدرضا پهلوی می‌خواهد که مداخله کند تا مصدق آزاد شود. بدین ترتیب ۱۵روز بعد دستور آزادی مصدق صادر شد، و روز ۲۳ آذر به روستای احمدآباد انتقال یافت و همانند گذشته تحت مراقبت قرار گرفت..&lt;ref&gt;مصدق سالهای مبارزه و مقاومت جلد ۱&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == جنبش ملی شدن نفت ==<br /> روز ۳ شهریور ۱۳۲۰ نیروهای متفقین به ایران حمله کردند و بخش‌های وسیعی از خاک ایران اشغال شد. چند روز بعد رضاشاه امور سلطنت را به ولیعهد واگذار کرد و خود ایران را ترک کرد. سقوط رضاشاه باعث ایجاد فضای باز سیاسی، برای تجدید فعالیت رجال سیاسی و احزاب مختلف شد. دکتر مصدق نیز در ۲۰ شهریور آزاد گردید و بار دیگر به عنوان نماینده اول تهران در دوره چهاردهم مجلس، فعالیت سیاسی را آغاز کرد. <br /> <br /> مشی سیاسی مصدق در تمام دوران زندگی سیاسی‌اش بر دو محور اصلی استوار بود:<br /> # دفاع از استقلال سیاسی و اقتصادی ایران <br /> # کوشش برای احیای مشروطیت و استقرار دموکراسی.<br />  مصدق در دفاع از استقلال ایران، طرفدار سیاست موازنه منفی بود؛ یعنی مخالفت با دادن هرگونه امتیاز به بیگانگان، مبارزه با کاپیتولاسیون، مخالفت با تجدید امتیازهای بانک شاهنشاهی، شیلات شمال و غیره از این موارد بودند. او همچنین طرح قانون تحریم دادن امتیاز نفت را در مجلس به تصویب رساند. سپس با تشریح و تفهیم امضاء قراداد ۱۳۱۲ و مبارزه برای جلوگیری از تصویب لایحه قراداد الحاقی در سال ۱۳۲۹ زمینه ملی شدن صنعت نفت ایران را فراهم کرد.<br /> <br /> از جمله اقدامات مصدق در سالهای بعد از شهریور ۲۰ می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: <br /> * مخالفت با اعتبار نامه [[سید ضیاءالدین طباطبایی]]<br /> * مخالفت با اختیارات دکتر میلسپو آمریکایی رییس کل دارایی ایران<br /> * مخالفت با دادن امتیاز نفت به شوروی و تاکید بر اتخاذ سیاست موازنه منفی <br /> * مخالفت با تغییر قانون اساسی به منظور دادن اختیارات بیشتر به شاه<br /> دکتر مصدق علیرغم اینکه در دوره چهاردهم نماینده اول تهران بود، در دوره پانزدهم به نمایندگی انتخاب نشد؛ علت آن هم دخالت دولت قوام در انتخابات و جلوگیری از راهیابی مخالفان به مجلس بود. در انتخابات دوره شانزدهم نیز سیاست دولت و دربار جلوگیری از ورود مخالفان به مجلس بود که در پی آن دخالت‌های عناصر نظامی و وابسته به دربار و دولت؛ اعتراض مردم به خصوص تهران را در پی داشت. <br /> <br /> دکتر مصدق با آگاهی به این مسئله و به منظور مقابله با این دخالتها در صدد تشکیل یک جبهه متشکل از احزاب سیاسی و نیز افراد و جمعیتهای مختلف برامد. روز ۲۳ شهریور ۱۳۲۸ نمایندگان اقلیت مجلس پانزدهم و شماری از مدیران روزنامه‌های تهران در منزل دکتر مصدق گردآمدند. چندی بعد این تشکل به پیشنهاد دکتر فاطمی، جبهه‌ی ملی نام گرفت و روز ۱۰ آبان جبهه‌ی ملی رسما موجودیت خود را اعلام کرد. <br /> <br /> روز ۲۵ بهمن ۱۳۲۸ انتخابات مجلس تهران خاتمه یافت و رهبران جبهه ملی در صدر لیست انتخابی تهران قرار گرفتند. همچنین دکتر مصدق به عنوان نماینده اول تهران انتخاب شد.<br /> <br /> در همین دروه بود که مصدق به عنوان عضو کمیسیون نفت مجلس طرح ملی شدن صنعت نفت را به مجلس ارائه داد. که در نهایت این طرح در ۲۴ اسفند ۱۳۲۹ در مجلس و در ۲۹ اسفند در مجلس سنا به تصویب رسید و صنعت نفت ایران ملی شد.<br /> <br /> == کودتای ۲۸مرداد۱۳۳۲ ==<br /> [[پرونده:مصدق در میان مردم پس از قیام سی تیر.JPG|بندانگشتی|338x338پیکسل|دکتر محمد مصدق پس از قیام سی تیر جلو مجلس|جایگزین=دکتر محمد مصدق پس از قیام سی تیر جلو مجلس]]<br /> بعد از تصویب ماده واحده ملی شدن صنعت نفت در مجلسین شورای ملی و سنا، بحث بر سر این بود که این قانون چگونه اجرا شود. در این زمان بعد از قتل رزم آرا، حسین علاء به عنوان نخست‌وزیر انتخاب شده بود. <br /> <br /> در واقع تمایل دولت بر این بود به بهانه اینکه ایران توانایی فنی استخراج و اداره تأسیسات نفتی را ندارد، اداره و استخراج و صادرات نفت همچنان به عهده شرکت نفت ایران و انگلیس باشد. در این گیرودار دکتر مصدق طرح ۹ماده‌ای را برای طرز اجرای ملی کردن صنعت نفت در کمیسیون نفت تصویب و تسلیم مجلس شورای ملی کرد. روز ۷ اردیبهشت ۱۳۳۰ حسین علاء از نخست‌وزیری استعفا داد. <br /> <br /> در همین روز در جلسه خصوصی مجلس و قبل از طرح و تصویب گزارش کمیسیون نفت، جمال امامی به مصدق پیشنهاد نخست وزیری کرد که مصدق آنرا پذیرفت، به شرط آن که مجلس در جلسه رسمی به نخست وزیری او ابراز تمایل کند و همچنین طرح پیشنهادی کمیسیون نفت برای اجرای ملی کردن صنعت نفت و قانون خلع ید از شرکت نفت انگلیس را تصویب کند. <br /> <br /> البته امامی و دیگر وابستگان دربار و سفارت بریتانیا انتظار داشتند مصدق این پیشنهاد را رد کند، اما مصدق با هوشیاری در آن مقطع حساس آنرا پذیرفت؛ این در حالی بود که در همین زمان سید ضیاء در حال مذاکره با شاه و در انتظار رأی تمایل مجلس با نخست وزیری‌اش بود.<br /> <br /> روز ۷ اردیبهشت مجلس طرح نه ماده‌ای پیشنهادی کمیسیون نفت را تصویب کرد و روز بعد نیز از تصویب سنا گذشت و شاه نیز آن را امضاء کرد. روز۱۲اردیبهشت مصدق کابینه خود را به مجلس معرفی کرد. مصدق برنامه دولتش را بر پایه دو اصل اجرای قانون ملی شدن صنعت نفت و اصلاح قانون انتخابات قرار داده بود.<br /> <br /> مصدق حق آزادی بیان و آزادی مطبوعات را اساس دموکراسی می‌دانست. او با اعتقاد به این اصل روز ۱۱ شهریور ۱۳۳۰ طی نامه‌ای به شهربانی کل کشور نوشت:&lt;blockquote&gt;«شهربانی کل کشور! در جراید آنچه راجع به شخص اینجانب نگاشته می‌شود، هرچه نوشته باشد و هر که نوشته باشد به هیچ وجه نباید مورد تعرض و اعتراض قرار گیرد...»&lt;/blockquote&gt;در ۶ خرداد ۱۳۳۰ شکایت دولت انگلستان به دیوان لاهه تسلیم دولت ایران شد. از طرف دیگر هیات مدیره ایرانی شرکت نفت برای اجرای قانون خلع ید از شرکت انگلیسی در خرمشهر مستقر گردید. انگلستان اعلام کرد که چند رزمناو و ناوشکن را در آب‌های نزدیک خلیج فارس مستقر کرده است. در ۳۰ خرداد دکتر مصدق اعلام کرد که عملیات خلع ید از شرکت انگلیسی نفت آغاز شده است. <br /> <br /> مصدق در شورای امنیت سازمان ملل برای دفاع از حق ایران شرکت کرد، چرا که دولت انگلستان موضوع نفت را به شورای امنیت کشانده بود. شورای امنیت به نفع ایران رأی داد. همچنین دکتر مصدق در جلسه دادرسی دادگاه لاهه در پی شکایت دولت انگلستان شرکت کرد. <br /> <br /> استدلال و دفاعیه‌ی دکتر مصدق براین مبنا بود که اختلاف بین ایران و شرکت انگلیسی نفت یک موضوع داخلی ایران است، چرا که قرارداد نفت بین ایران و یک شرکت خصوصی منعقد شده و ربطی به دولت انگلستان ندارد؛ پس دادگاه لاهه که مسئول رسیدگی به اختلافات بین‌المللی است صلاحیت رسیدگی به این دعوا را ندارد.<br /> <br /> ۲۵ تیر ۱۳۳۱ مصدق برای محدود کردن اختیارات شاه و جلوگیری از توطئه‌های عوامل دربار و مخالفان، ضمن معرفی کابینه خود به شاه که بعد از تشکیل مجلس هفدهم مجددا انتخاب شده بود، در خواست کرد پست وزارت جنگ و اختیار انتصاب رییس ستاد ارتش و فرماندهان نیروهای سه‌گانه ارتش به نخست‌وزیر داده شود که شاه آن را رد کرد. مصدق بلافاصله استعفا داد. روز ۲۶ تیر شاه قوام را به نخست‌وزیری انتخاب کرد. <br /> <br /> قوام طی بیانیه شدیداللحنی مخالفان را تهدید به سرکوب و برقراری حکومت نظامی کرد. از همان روز تظاهرات و اعتراضات گسترده‌ای شهرهای ایران را فرا گرفت. در نهایت صبح [[۳۰ تیر]] ۱۳۳۱ انبوهی از مردم در تهران و شهرهای ایران به خیابانها ریختند و با «شعار زنده باد مصدق»، «یا مرگ یا مصدق»، «مرگ بر قوام» خواهان برکناری قوام و بازگشت مصدق شدند. قوام استعفا داد، مصدق دوباره نخست‌وزیر شد و شاه با درخواست‌های مصدق موافقت کرد. <br /> <br /> از همان زمان توطئه‌ها بر علیه مصدق توسط عوامل دربار و وابستگان به سفارت انگلستان و طرفداران سیاست‌های انگلستان شروع شد. در واقع این عوامل که از سازش‌ناپذیری مصدق ناامید شدند، از این پس به طور جدی‌تری ایده کودتا و سقوط دولت مصدق را دنبال کردند. در واقع بعد از روی کار آمدن آیزنهاور در آمریکا، انگلستان، آمریکا را نیز بر علیه مصدق همراه می‌کند و در نهایت پروژه موسوم به آژاکس برای کودتا و ساقط کردن مصدق با همکار سازمان سیا و ام آی۶ و عوامل دربار کلید می‌خورد. <br /> <br /> فرماندهی کودتا به کرمیت روزولت آمریکایی واگذار می‌شود. ابتدا در ۲۵ مرداد۱۳۳۲ طرح کودتا اجرا می‌شود که طرح لو رفته و تعدادی از عوامل آن دستگیر می‌شوند و شکست می‌خورد. در نهایت بار دیگر کودتا در ۲۸ مرداد ۳۲ این بار با همکاری نیروهای نظامی و اراذل و اوباشی چون، [[شعبان جعفری]] و همینطور رهبران مذهبی چون، [[ابوالقاسم کاشانی|کاشانی]] و بهبهانی اجرا می‌شود و در بعد از ظهر همان‌روز با اشغال خانه دکتر مصدق کودتا پیروز شده و دولت دکتر مصدق سقوط می‌کند.<br /> <br /> == محاکمه، زندان و تبعید دکتر مصدق ==<br /> [[پرونده:مصدق در دادگاه.JPG|بندانگشتی|دکتر محمد مصدق در دادگاه نظامی پس از کودتای ۲۸ مرداد ۳۲|جایگزین=دکتر محمد مصدق در دادگاه نظامی پس از کودتای ۲۸ مرداد ۳۲]]<br /> مصدق ساعتی قبل از اشغال خانه‌اش به دست عوامل کودتا، از راه پشت بام از خانه خارج شد. او روز ۲۹ مرداد در منزل یکی از دوستان بازداشت شد و از آن‌جا به فرمانداری نظامی تهران منتقل شد. شاه که قبل از این در پی شکست کودتای ۲۵ مرداد از کشور خارج شده و از طریق بغداد به رم رفته بود؛ پس از کودتای ۲۸ مرداد و روی کار آمدن دولت سرلشگر زاهدی در ۳۱ مرداد عازم تهران شد. <br /> <br /> بعد از کودتا یک حکومت نظامی خشن برقرار شد و بسیاری از نیروهای نهضت ملی دستگیر و روانه زندان شدند. <br /> <br /> دکتر مصدق در دادگاه نظامی محاکمه شد. در واقع عوامل کودتا برای ریشه کن کردن نهضت ملی به محاکمه مصدق اقدام کردند. لوی هندرسن سفیر آمریکا در ایران بر محاکمه مصدق تأکید داشت و به شاه توصیه کرد: «دولت باید به سرعت و قاطعیت مصدق را محاکمه کند، زیرا تردید و تأخیر در این کار، مصدق پیر را به صورت یک اسطوره در خواهد‌ آورد...». <br /> <br /> با این حال نمی‌شد مصدق را در یک دادگاه دربسته نظامی محاکمه کرد، زیرا افکار عمومی ایران و جهان در انتظار سرنوشت مصدق بودند، که در زندان به‌سر می‌برد. گروهی از خبرنگاران مطبوعات خارجی برای پوشش خبری دادگاه مصدق به ایران آمده بودند. لوموند روزنامه معتبر فرانسوی نوشت: «این دادگاه یکی از مهمترین دادگاههای تاریخ است...».<br /> <br /> سرانجام در ۲۲شهریور ۱۳۳۲، شاه دستور محاکمه مصدق و سرتیپ تقی ریاحی رییس سابق ستاد ارتش را صادر کرد. سرتیپ حسین آزموده دادستان ارتش پس از سه هفته که ار بازداشت آنها می‌گذشت، قرار بازپرس را تأیید کرد. مصدق در دادگاه ضمن دفاع از خود، رژیم شاه را به محاکمه کشید و دولت کودتا را محکوم کرد.[[پرونده:دکتر مصدق در دوران تبعید در احمد آباد.JPG|بندانگشتی|دکتر محمد مصدق در دوران تبعید در احمد آباد|جایگزین=دکتر محمد مصدق در دوران تبعید در احمد آباد]]روز چهارشنبه ۱ مهر ۱۳۳۲ دادگاه ویژه عادی نظامی برای بازپرسی از مصدق و یاران او تشکیل شد و قرار بازداشت مصدق را به اتفاق آرا تأیید کرد. دادستان برای مصدق درخواست حکم اعدام کرده بود. اولین جلسه محاکمه مصدق روز یکشنبه ۱۷ آبان ۳۲ در تالار آیینه سلطنت آباد، محل زندان مصدق، تشکیل گردید. <br /> <br /> وکیل تسخیری مصدق سرهنگ جلیل بزرگمهر بود و ریاست دادگاه را سرلشگر نصرالله مقبلی به عهده داشت. <br /> <br /> در پایان، دادگاه بدوی، مصدق را به ۳ سال حبس مجرد محکوم کرد. دکتر مصدق به این حکم اعتراض کرد و دادگاه تجدید نظر روز پنج شنبه ۱۹ فروردین ۱۳۳۳ تشکیل شد. دادگاه تجدید نظر نیز رأی به سه سال حبس مجرد دکتر مصدق داد. <br /> <br /> دکتر مصدق درخواست فرجام دیگری به دیوان عالی ارائه داد و در نهایت بعد از ۲۳ماه رأی قطعی سه سال حبس به وی ابلاغ شد. پس از تأیید حکم از طرف دیوان عالی دکتر مصدق دوران سه ساله زندان مجرد را در لشگر ۲ زرهی قصر گذراند. <br /> <br /> در این مدت تنها خانواده‌اش اجازه ملاقات با وی را داشتند. پس از پایان یافتن دوره زندان، در۱۳مرداد ۱۳۳۵ به احمدآباد منتقل شد و تا اواسط بهمن ۱۳۴۵ که به علت شدت یافتن بیماری‌اش برای ادامه درمان در بیمارستان به تهران آمد و به مدت ۱۰ سال و پنج ماه در احمدآباد زیر نظر مأموران [[ساواک|سازمان امنیت شاه]] بود.<br /> <br /> == درگذشت دکتر مصدق ==<br /> مصدق در دوران تبعید در احمدآباد بیش از هر چیز از تنهایی شکایت داشت. تنها دل مشغولی او نامه‌های دوستان سیاسی، رهبران نهضت مقاومت ملی و جبهه ملی و دیگر دوستدارانش از داخل و خارج ایران بود که توسط فرزندانش مهندس احمد و دکتر غلامحسین به دستش می‌رسید. همسرش در سال ۱۳۴۴ درگذشت. <br /> <br /> در اواخر همان سال براثر سرما‌خوردگی دچار سینه پهلو شد، اما بر اثر مراقبت‌های فرزندش دکتر غلامحسین مصدق بهبود یافت. در آبان ۱۳۴۵ بر اثر تورم و تاول سقف دهان لزوم معاینه او در یک مرکز پزشکی پیش آمد، اما انتقال او به بیمارستان مستلزم موافقت شاه بود که به تقاضای دکتر غلامحسین مصدق و کوشش پروفسور یحیی عدل، شاه موافقت کرد. <br /> <br /> پس از آزمایش‌ها، بیماری او سرطان تشخیص داده شد. به علت بی‌تاثیر بودن معالجات، فرزندانش تصمیم گرفتند او را برای معالجه به اروپا ببرند که مصدق موافقت نکرد. سرانجام در نیمه شب ۱۴ اسفند ۱۳۴۵ دکتر محمد مصدق به بیهوشی رفت و در سحرگاه همان روز در بیمارستان نجمیه درگذشت.<br /> <br /> === اولین سالگرد درگذشت مصدق پس از انقلاب ضد سلطنتی ===<br /> [[پرونده:سالگرد درگذشت دکتر مصدق در ۱۴ اسفند ۱۳۵۷.JPG|بندانگشتی|362x362پیکسل|سالگرد درگذشت دکتر محمد مصدق در ۱۴ اسفند ۱۳۵۷ در احمد آباد|جایگزین=سالگرد درگذشت دکتر محمد مصدق در ۱۴ اسفند ۱۳۵۷ در احمد آباد]]<br /> بعد از پیروزی انقلاب ضد سلطنتی در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ اولین سالگرد درگذشت دکتر مصدق بعد از انقلاب در روز ۱۴ اسفند ۵۷ با حضور میلیونی مردم در شهرهای مختلف برگزار شد. جمعیت شرکت کننده در تهران و بر سر مزار مصدق بیشتر از بقیه شهرها بود. <br /> <br /> روزنامه کیهان روز ۱۵ اسفند این خبر را به طور مشروح با این تیتر منعکس کرد: «میلیونها نفر در بزرگداشت مصدق شرکت کردند».<br /> <br /> در این مراسم شخصیت‌هایی از رهبران انقلاب شرکت کردند و تعدادی از جمله آیت‌الله [[سید محمود طالقانی]]، [[مسعود رجوی]] مسئول اول و سخنگوی [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] و [[طاهر احمدزاده]] سخنرانی کردند. <br /> <br /> آیت‌الله طالقانی در سخنانش گفت:&lt;blockquote&gt;«برادران، خواهران، فرزندان گرامی، امروز، روز خاطره‌ انگیزی است، برای ملت ما. همه در پیرامون تربت شخصیتی مبارز و تاریخی، جمع شده‌ ایم. نام مرحوم دکتر محمد مصدق، برای همه‌ی ملت ایران و برای تاریخ ما و نهضت ما خاطره انگیز است. نام دکتر مصدق همان اندازه که برای هوشیاری، بیداری نهضت، مقاومت، قدرت ملی خاطره‌انگیز است، به همان اندازه برای دشمنان ما، دشمنان داخلی و خارجی، استعمار خارجی و عوامل استعمار داخلی، وحشت‌ آور و نگرانی آور است.  &lt;/blockquote&gt;دکتر مصدق ۱۲ سال پیش در حال تبعید، در میان این قلعه و بیابان، چشم از جهان دوخت، ولی قبر او، مزار او، نام او، همه‌ی اینها برای دشمنان ملت وحشت‌‌انگیز بود. چه سال‌هایی که گذشت، و مردم ما، ملت با وفای ما، ملت هوشیار ما، برای زیارت قبر او، برای زنده کردن نام و نهضت او، به سوی مزار او می آمدند، و پلیس و ماموران دژخیم و طاغوت، از زیارت کردن و فاتحه خواندن بالای او وحشت داشتند و همه راه‌‌ها را به روی ما و همه‌ی ملت ما، در این گوشه بیابان می‌ بستند. چرا؟ مگر دکتر مصدق چه بود؟ <br /> <br /> دکتر مصدق خفته در خاک، چشم از جهان دوخته، چه وحشتی از او داشتند. دکتر مصدق مجموعه‌ای است، نام او، راه و روش او، از مبارزه بیش از نیم قرن ملت ایران. دکتر مصدق در پی نهضت‌‌های پیش از خود و ادامه‌ی نهضت‌‌های پس از وفاتش، حلقه‌‌ای و واسطه‌ای بود برای ادامه‌ی نهضت مردم ایران، علیه ظلم و استبداد و استعمار و استثمار. <br /> <br /> این نام و این مزار همیشه مورد توجه مردم ایران و دنیای آزاد و آزادیخواه بوده است و خواهد بود. امروز که ما در اطراف مزار او جمع شده‌‌ایم، بیش از اجتماع ظاهری ما، باید مرکز اجتماع فکری، اندیشه‌ ای، انقلابی ملت‌ ما باشد»[&lt;ref&gt;[https://www.enghelabe-eslami.com/component/content/article/21-didgagha/tarikhi/10664-2014-09-09-14-14-45.html انقلاب اسلام در هجرت]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> هم‌چنین مسعود رجوی در سخنرانی خود گفت:&lt;blockquote&gt;«به نام خدا و به نام خلق قهرمان ایران و به‌نام رهبر فقیدی که در این‌جا آرمیده‌ است. رهبری استوار، سرسخت و سازش‌ناپذیر که نخستین‌بار درس مبارزه با استعمار را در مکتب او آموختیم. آن‌که در میهن خود غریب و در خانه‌اش در تبعید و در عین زنده بودن، چونان شهید به‌سر برد. <br /> <br /> از این‌رو جای آن است که بدواً خالصانه‌ترین درود انقلابی خود را نثار این آموزگار جنبش‌های بزرگ ضد استعماری ملل اسیر و در زنجیر جهان کنیم؛ و همچنین درود بفرستیم به شهید پرافتخار، وزیر خارجه قهرمان دکتر محمد مصدق، شهید [[دکتر حسین فاطمی]]، قهرمان ملت ایران؛ و نیز درود بفرستیم به شهدای پرافتخار سی‌ام تیر… <br /> <br /> به همین مناسبت از کلمات تاریخی خود دکتر مصدق یاری می‌گیریم و درود بفرستیم باز هم به همه کسانی که به‌قول خود او «... در سیاست مملکت اهل سازش نیستند و تا آنجا که بتوانند مرد و مردانه می‌ایستند و یک‌دندگی به‌خرج می‌دهند...» و درود می‌فرستیم باز هم به کسانی که بقول خود ایشان «....در راه آزادی و استقلال ایران عزیز از همه چیز خود می‌گذرند...». &lt;ref&gt;[https://www.mojahedin.org/i/%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D8%B1%D8%AC%D9%88%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DB%8C#111 سخنرانی مسعود رجوی بر مزار دکتر مصدق]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1_%D8%B9%D9%84%DB%8C_%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%B9%D8%AA%DB%8C&diff=88722 2026-05-21T07:59:08Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات سیاست‌مدار<br /> | نام = علی شریعتی<br /> | تصویر = دکترعلی.JPG<br /> | معروف به = <br /> | زادروز = ۷ آذر ۱۳۱۲<br /> | شهر تولد = سبزوار<br /> | کشور تولد = ایران<br /> | تاریخ مرگ = ۲۹ خرداد ۱۳۵۶<br /> | شهر مرگ = <br /> | کشور مرگ = انگلستان<br /> | فرزندان = <br /> | تحصیلات = لیسانس رشته‌ی ادبیات و دکترای رشته‌های جامعه‌شناسی و تاریخ ادیان از دانشگاه سوربن فرانسه<br /> | دین = اسلام<br /> | حزب سیاسی = <br /> | سمت = <br /> | فعالیت‌ها = <br /> }}<br /> '''دکتر علی شریعتی'''، (زاده‌ی ۲ آذر سال ۱۳۱۲ - روستای کاهک مزینان، سبزوار درگذشت ۲۹ خرداد ۱۳۵۶ لندن) نویسنده، جامعه‌شناس، تاریخ‌شناس، پژوهش‌گر دینی و از مبارزان و فعالان مذهبی و سیاسی بود. استاد محمدتقی پدر دکتر علی شریعتی استاد دانشکده الهیّات و معارف اسلامی مشهد بود؛ و علی شریعتی در کلاس‌های پدرش به‌کسب علم می‌پرداخت. <br /> <br /> وی در سال ۱۳۲۷، به عضویت در کانون نشر حقایق اسلامی، که پدرش پایه‌گذار آن بود، درآمد و از طریق آن با مبانی اسلام آشنایی بیشتری یافت. دکترعلی شریعتی پس از پایان تحصیلات در دانش‌سرا به معلمی که علاقه‌ی زیادی به‌آن داشت پرداخت. وی در سال ۱۳۳۷، پس از دریافت مدرک لیسانس در رشته‌ی ادبیات برای ادامه‌ی تحصیل عازم فرانسه شد. <br /> <br /> دکتر علی شریعتی مدافع نهضت ملی ایران بود. او در سال ۱۳۴۰ به سازمان آزادی‌بخش الجزایر پیوست. علی شریعتی مقاله‌ای به نام '' «به‌کجا تکیه کنیم»'' را در یکی از نشریات فرانسه منتشر کرد؛ و مقاله‌ی ''شعرچیست؟'' ژان پل سارتر را نیز ترجمه و در پاریس منتشر نمود. وی به‌علت فعالیت در سازمان آزادی‌بخش الجزایر دستگیر و در پاریس برای مدتی زندانی شد. <br /> <br /> دکترعلی شریعتی پس از دریافت مدرک دکترا از دانشگاه سوربن فرانسه در رشته‌های جامعه‌شناسی و تاریخ ادیان به ایران بازگشت. علی شریعتی در سال ۱۳۴۸ به تدریس و سخن‌رانی در حسینیه‌ی ارشاد تهران دعوت شد که مورد استقبال قرار گرفت. بسیاری از سخنرانی‌های او در حسینیه ارشاد به صورت کتاب و نوار منتشر شد. <br /> <br /> در سال ۱۳۵۲، رژیم شاه حسینیه‌ی ارشاد را تعطیل و علی شریعتی را روانه‌ی زندان کرد. وی پس از ۱۸ ماه از زندان آزاد شد؛ اما هم‌چنان تحت نظر [[ساواک]] بود. دکترعلی شریعتی در اردیبهشت ۱۳۵۶، به بلژیک سفر کرد و از آنجا عازم انگلستان شد. وی سرانجام در ۲۹ خرداد ۱۳۵۶، در انگلستان به‌طرز مشکوکی درگذشت. <br /> <br /> از دکترعلی شریعتی آثار بسیاری به‌جا مانده است که برخی از آن‌ها عبارتند از: فاطمه فاطمه است، زن مسلمان، تفسیر نوین، بازگشت، کویر، حسین وارث آدم، تشیع علوی و تشیع صفوی، حج، و…<br /> <br /> دکترعلی شریعتی، به لحاظ فکری مسلمان بود اما با بسیاری از برداشت‌های کهنه از اسلام مخالف بود او تأثیر بسیاری بر نسلی از جوانان زمان خود گذاشت اما بسیاری از همان جوانان پا را از وی فراتر گذاشتند و به ابعاد عمیق‌تر و رادیکالتری در شناخت اسلام رسیدند. <br /> <br /> آن‌ها اندیشه‌های دکتر شریعتی را تنها یک آغاز درفهم اسلام اصیل می‌دانستند. از همین نظرگاه بود که سازمان مجاهدین خلق ضمن احترام به او، تعمیق و اصلاح برداشت دکتر شریعتی از مفاهیم اسلام راستین در حوزه‌ی نفی استثمار را ضروری و غیر قابل اجتناب اما پاسخ به این مساله در سطح ارائه شده توسط دکتر شریعتی را ناکافی می‌داند. <br /> <br /> == زندگی علی شریعتی ==<br /> دکتر علی شریعتی به مزاح می‌گویند زندگی من به دوره‌های پنج ساله تقسیم شده است. به این معنی که هر کاری را شروع کرده‌ام در پنج سال به اتمام رساندم یا بهم خورده و فصل جدیدی را شروع کردم. مثلاً ۵ سال در فرانسه، ۵ سال معلمی و وقف دانشگاه، ۵ سال کنفرانس‌ها و تحقیقات، ۵ سال خفقان زندگی و نویسندگی.<br /> <br /> او خود در این باره می‌گوید:&lt;blockquote&gt;«زندگی من مجموعاً، عبارت است از چندین برنامه‌ی پنج ساله. همیشه کاری را شروع می‌کرده‌ام و به اوج می‌رسانده‌ام و آخر پنج سال درهم می‌ریخته؛ هر بار از سر: از اول نوجوانی تا ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و سقوط [[دکتر محمد مصدق|دکترمحمد مصدق]] و آغاز دیکتاتوری، پنج سال. از این دوره تا تشکیل نهضت مقاومت ملی مخفی، که از ۱۳۳۷ به هم خورد و دستگیر شدیم، پنج سال. از ۱۳۳۸ تا ۱۳۴۳، در اروپا پنج سال. از ۱۳۴۳ تا ۱۳۴۹، دوره‌ی خاص آوارگی و زندان و مقدمه‌چینی و زمینه‌سازی دانشکده، پنج سال. دوره‌ی کنفرانس‌های دانشگاه‌ها و ارشاد، پنج سال، تا ۱۳۵۱. پس از آن، زندان و خانه‌نشینی و خفقان پنج سال.»&lt;ref&gt;با مخاطبهای آشنا، مجموعه آثار ۱، ص ۲۶۲&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;دکتر علی شریعتی در سال ۱۳۳۷ با بی بی فاطمه با نام دیگر پوران شریعت رضوی ازدواج کرد. حاصل این ازدواج فرزندان او احسان، سوسن، سارا و مونا شریعتی بود.<br /> <br /> == تحصیلات دکتر علی شریعتی ==<br /> [[پرونده:جوانی و نوجوانی.jpg|جایگزین=جوانی و نوجوانی دکترعلی شریعتی|بندانگشتی|جوانی و نوجوانی دکترعلی شریعتی]]<br /> دکترعلی شریعتی دوره‌ی ابتدایی را در دبستان ابن یمین و دوره‌ی دبیرستان را در دبیرستان فردوسی مشهد گذراند. او پس از سیکل اول دبیرستان (کلاس نهم نظام قدیم)، به دانش‌سرای مقدماتی تربیت معلم رفت؛ و علاوه بر خواندن دروس دانش‌سرا در کلاس‌های پدرش نیز علم می‌آموخت. <br /> <br /> او پس از اتمام تحصیلات در دانش‌سرا به شغل معلمی پرداخت. علی شریعتی در سال ۱۳۴۴، به دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه مشهد وارد و در رشته‌ی ادبیات فارسی مشغول تحصیل شد؛ و در همین سال بایکی از هم‌کلاسی‌های خود به نام پوران شریعت رضوی ازدواج کرد. <br /> <br /> او در دوران تحصیل در دانشکده ادبیات به انتشار آثاری مانند: ترجمه ''ابوذر غفاری''، ترجمه '' نیایش'' اثر الکسیس خ. کارل مبادرت کرد؛ و هم‌چنین مقاله‌های تحقیقی نیز در این زمینه نوشت. وی در سال ۱۳۳۷، موفق به اخذ مدرک لیسانس در رشته‌ی ادبیات فارسی شد؛ و به‌خاطر کسب رتبه‌ی شاگرد اولی، برای ادامه‌ی تحصیل اعزام به فرانسه شد. <br /> <br /> علی شریعتی در فرانسه به تحصیل علوم جامعه‌شناسی، مبانی علم تاریخ، تاریخ ادیان و تاریخ و فرهنگ اسلامی پرداخت و در این دوران با استادان بزرگی هم‌چون لویی ماسینیون، جورج گوروویچ، هانری لوفور و ژان پل سارتر آشنا و از آنان بهره برد. وی در سال ۱۳۴۲، مدرک دکترای خود را در رشته‌های جامعه‌شناسی و تاریخ ادیان از دانشگاه سوربن فرانسه دریافت کرد.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[http://www.shariati.com/biof.html زندگینامه دکترعلی شریعتی - سایت دکترعلی شریعتی]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === دانشگاه سوربن ===<br /> ژیلبر لازار استاد راهنمای دکترعلی شریعتی و استاد راهنمای همسراو پوران شریعت رضوی، در دانشگاه سوربن در دوره‌ی دکترا بود. ژیلبر لازار، تصحیح متن فارسی کتاب فضائل بلخ، اثر صفی‌الدین بلخی و ترجمه‌ی آن به فرانسه را برای رساله‌ی دکترا به علی شریعتی پیشنهاد کرد. وی هرچند که علاقه‌ای به موضوع رساله‌ی خود نداشت؛ اما در سال ۱۳۴۲، تز دکترای خود را در ۱۵۵ صفحه به زبان فرانسه و با عنوان فضائل بلخ ارائه نمود و موفق به اخذ مدرک دکترا شد.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.parvaresheafkar.com/biography/ali-schariati/ بیوگرافی دکتر علی شریعتی - سایت پرورش افکار]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> دکترعلی شریعتی پس از بازگشت به ایران در سال ۱۳۴۴ از طرف اداره فرهنگ مشهد به‌عنوان دبیر انشاء کلاس چهارم دبستان در یکی از روستاهای مشهد استخدام شد که با توجه به سطح تحصیلات او پیشنهاد مناسبی نبود اما وی که در این دوران بیکار بود آن را پذیرفت <br /> <br /> او پس از آن در دبیرستان به‌تدریس پرداخت و سرانجام به‌عنوان استادیار تاریخ وارد دانشگاه مشهد شد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; <br /> <br /> == مبارزه و فعالیت‌های سیاسی ==<br /> [[پرونده:دکترعلی2.JPG|بندانگشتی|دکترعلی شریعتی]]<br /> در سال ۱۳۳۶، به‌خاطرحمایت نهضت مقاومت ملی از دکتر محمد مصدق و اعتراض به معاملات نفتی، چند تن از اعضای نهضت در تهران و مشهد، از جمله دکترعلی شریعتی و پدرش، دستگیر شدند. شریعتی به مدت یک ماه در [[زندان قزل‌قلعه|زندان قزل‌قلعه‌]]&lt;nowiki/&gt;ی تهران حبس شد.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[http://diplomatist.blogfa.com/post/306 بیوگرافی دکتر علی شریعتی - پایگاه تخصصی سیاست بین‌الملل]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> دکتر علی شریعتی که در سال ۱۳۳۸ برای ادامه تحصیل به فرانسه رفت در آنجا به جوانان نهضت ملی ایران پیوست. <br /> <br /> به‌دنبال کشته شدن [[پاتریس لومومبا]]، رهبر آزادی‌خواهان کنگو، تظاهراتی از طرف سیاه‌پوستان در مقابل سفارت بلژیک در پاریس برگزار شد. علی شریعتی در این تظاهرات شرکت کرد؛ و توسط پلیس فرانسه دست‌گیر و به زندان سیته منتقل شد. <br /> <br /> در آغاز، دولت فرانسه قصد اخراج وی را از آن کشور داشت؛ ولی با حمایت قاضی دادگاه فرانسه، اجرای حکم اخراجش به حال تعلیق درآمد.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; <br /> <br /> === پیوستن به سازمان آزادی‌بخش الجزایر ===<br /> علی شریعتی در سال ۱۳۴۰ به سازمان آزادی‌بخش الجزایر پیوست. او مقاله‌ای به نام '' به‌کجا تکیه کنیم'' را در یکی از نشریات فرانسه منتشر کرد؛ و مقاله‌ای از ژان پل سارتر به‌نام ''شعرچیست؟'' را نیز ترجمه و در پاریس منتشر نمود.وی به‌علت فعالیت در سازمان آزادی‌بخش الجزایر دستگیر و زندانی شد. علی شریعتی در جریان همین فعالیت‌ها با حمله پلیس فرانسه مصدوم شده و به‌مدت ۳ هفته در بیمارستان بستری شد. او در زندان پاریس با «گیوز» مصاحبه‌ای انجام داد که در سال ۱۹۶۵، در توگو چاپ گردید.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> === تأسیس جبهه ملی دوم ===<br /> دکتر علی شریعتی پس از فوت مادرش به ایران رفت اما مجددا به پاریس بازگشت. علی شریعتی با کمک دوستانش در سال ۱۳۴۱، [[جبهه ملی ایران|جبهه‌ی ملی ایران]] (جبهه‌ی ملی دوم)، را در خارج از کشور پایه‌گذاری کرد. سپس مسئولیت انتشار مجله‌ی جبهه‌ی ملی به او واگذار شد و مدتی مسئول مجله‌ی ایران آزاد بود. علی شریعتی مقالات خودش را در این مجله با نام مستعار شمع، که از سه حرف اول نام خانوادگی و نامش تشکیل شده بود امضا می‌کرد (شریعتی، مزینانی، علی). وی در همین سال از پایه‌گذاران [[نهضت آزادی ایران|نهضت آزادی]] در خارج کشور بود.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> === پایه گذاری نهضت آزادی ایران ===<br /> دکتر علی شریعتی پس از مدتی در پاریس با افرادی چون ابراهیم یزدی، بنی‌صدر، صادق قطب‌زاده و چمران ارتباط برقرار کرد و در سال۱۳۴۱ سازمان نهضت آزادی ایران را در خارج از کشور بنیان گذاشت. شریعتی در جریان کنگره‌ی [[جبهه ملی ایران]] در اروپا در ویس‌بادن (آلمان فدرال) در اوت ۱۹۶۲، به‌عنوان سردبیر نشریه فارسی‌زبان ایران آزاد، ارگان جبهه ملی ایران خارج از کشور در اروپا انتخاب شد. <br /> <br /> نخستین شماره‌ی این روزنامه پس از سردبیری علی شریعتی در ۱۵ نوامبر ۱۹۶۲ منتشر گردید. این نشریه دیدگاه‌های مبارزان روشنفکر ایرانی در خارج و نیز واقعیت‌های مبارزات مردم ایران را منعکس می‌کرد و ارگان رسمی [[جبهه ملی ایران]] در اروپا بود.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://www.tasvirezendegi.com/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%B9%D8%AA%DB%8C/ بیوگرافی دکتر علی شریعتی - سایت تصویر زندگی]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === حسینیه ارشاد ===<br /> [[پرونده:دکتر علی شریعتی در کنار.JPG|جایگزین=دکتر علی شریعتی در کنار همسرش پوران شریعت‌رضوی و فرزندانش|بندانگشتی|319x319پیکسل|دکتر علی شریعتی در کنار همسرش پوران شریعت‌رضوی و فرزندانش]]<br /> دکترعلی شریعتی در سال ۱۳۴۸، به حسینیه ارشاد دعوت شد و پس از مدتی مسئولیت امور فرهنگی حسینیه را به‌عهده گرفت؛ و به‌تدریس جامعه‌شناسی مذهبی، تاریخ شیعه و معارف اسلامی پرداخت. در همین دوران او با تحلیل تاریخ، چهره‌ها و شخصیت‌های بزرگ اسلام را معرفی کرد. از این دوران زندگی شریعتی می‌توان به عنوان مهم‌ترین دوران زندگی او یاد کرد. <br /> <br /> سخنرانی‌های او بسیار مورد استقبال قرار گرفت و تأثیرات زیادی در فضای جامعه آن روزگار داشت. برخی از کتاب‌های وی متن همان سخنرانی هاست. نوارهای باقی مانده از آن سخنرانی ها نیز به اشکال مختلف در سراسر ایران منتشر می‌شدند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; <br /> <br /> سخنرانی‌های وی در حسینیه ارشاد (۱۳۴۸ تا ۱۳۵۱)، به‌ویژه مورد استقبال جوانان و دانشجویان قرار گرفت. چنان‌که در درس‌ها و سخنرانی‌های دکتر شریعتی بیش از ۵ هزار نفر شرکت می‌کردند.<br /> <br /> به‌دنبال اعدام چند تن از جوانان انقلابی توسط رژیم شاه، از جمله مسعود احمدزاده، مجید احمدزاده و امیر پرویز پویان که هر دو مارکسیست بودند، دکتر علی شریعتی دو سخنرانی با عنوان شهادت و پس از شهادت، در حسینیه‌ی ارشاد و مسجد جامع نارمک ایراد کرد. <br /> <br /> در سخنرانی پس از شهادت، اشاراتی به در خون تپیدن مبارزان و دعوت مردم به قیام شده است. پس از این سخنرانی، تظاهراتی در اطراف مسجد صورت گرفت و پلیس تعدادی را دستگیر کرد و دکتر شریعتی متواری شد.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; <br /> <br /> در قسمتی از اسناد [[ساواک]] آمده است که شاه گفت:&lt;blockquote&gt;«ریشه‌ی همه‌ی این‌ها [معترضان]، به حسینیه‌ی ارشاد منتهی می‌شود… اغلب مارکسیست‌های اسلامی [مسلمانان مبارز (سازمان مجاهدین خلق)]، سرنخشان از همان حسینیه‌ی ارشاد سرچشمه می‌گیرد.»&lt;ref&gt;مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، ۱۳۸۳ - ص ۳۴۸، ۳۴۹، ۳۵۶&lt;/ref&gt; &lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> === دشمنی آخوندها با شریعتی در همراهی با ساواک ===<br /> شریعتی با روحانیت به شکل جاافتاده و سیستماتیک آن مخالفت داشت. شریعتی بارها تاکید می‌کند که در اسلام بجای روحانی عالم دینی وجود دارد:<br /> <br /> «من، روحانیت را با علمای اسلامی یکی نمی‌گیرم، بلکه متضاد می‌بینم. در اسلام، ما دستگاهی، طبقه‌ای یا تیپی به نام روحانیت نداریم. این اصطلاح خیلی تازه است و مصداق آن هم نوظهور. در اسلام ما عالم داریم در برابر غیر عالم نه روحانی در برابر جسمانی» (م.آ.20- ص119) <br /> <br /> «آقا روحانی است. یعنی مصرفش چیست؟ متفکر اسلامی است؟ نه. عالم اسلامی است؟ نه. سخنران اسلامی است؟ نه. نویسنده یا مترجم اسلامی است؟ نه. پس چیست؟ ایشان یکپارچه نور است، مقدس است. شخصیت دینی است. آبروی دین است» (م.آ.9- ص193). <br /> <br /> او باز در جای دیگر می‌گوید:<br /> <br /> «[در اسلام] سازمانی به نام روحانیت(Clerge) نیست و کسی روحانی حرفه‌ای نمی‌شود. در اسلام میان مردم و خدا واسطه نیست، هر کسی مستقیما با او در تماس است.» (م.آ.22- ص198) «در اسلام روحانی نداریم، عالم داریم. رابطه آنان با مردم رابطه عالم و عامی و متخصص و غیرمتخصص است نه مقدس و غیر مقدس، متبرک و غیرمتبرک، روحانی و مادی، مرید و مراد.» (م.آ.4- ص390) <br /> <br /> «روحانی بارها گفته‌ام، که هم مفهومش و هم مصداقش و هم لفظش از فرنگ آمده خیلی هم تازه! همراه فکل و کراوات و دیگر مظاهر غربزدگی»(م.آ.7- ص101)&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;پرتال جامع علوم [http://ensani.ir/fa/article/49556/%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D8%AF%D8%A7%D9%84-%D9%85%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%A8%D9%84-%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%B9%D8%AA%DB%8C-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%88%D9%86 انسانی]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> آخوندها و ملاهای آن زمان دوشادوش ساواک با علی شریعتی به مخالفت برخاستند. آن‌ها در سخنرانی‌ها و منابر دکتر علی شریعتی را فردی منحرف و منکر امامت و ولایت معرفی می‌کردند. آخوندها تا حد تکفیر او پیش رفته بودند و بعضی که او را ضد شیعه و سنی مذهب معرفی می‌کردند شایع کرده بودند که او در حسینیه ارشاد دست بسته نماز می‌خواند و شهادت به امیرالمومنین را از اذان و اقامه حذف کرده است!<br /> <br /> مرتضی مطهری که به عنوان یک آخوند باسواد در زمان شاه مطرح بود و از مورد اعتمادهای خمینی نیز بود انتقادات تندی را متوجه شریعتی ساخته یود. ناظران در آن زمان معتقدند این انتقادات بخشی ناشی از رقابت شهرت بین او و شریعتی بخصوص در میان جوانان می‌باشد. او حملات تیزش را در نامه‌ای که به خمینی نوشته و تحت نام «نامه‌های تاریخی استاد مطهری به امام خمینی» به چاپ رسیده است نشان داده است. او در قسمتی از این نامه نوشته است:<br /> <br /> «کوچک‌ترین گناه این مرد بدنام کردن روحانیت است. او همکاری روحانیت با دستگاه‌های ظلم و جور علیه توده مردم را به صورت یک اصل کلی اجتماعی درآورد [و] مدعی شد که ملک و مالک و ملا و به تعبیر دیگر تیغ و طلا و تسبیح همیشه در کنار هم بوده و یک مقصد داشته‌‌اند.»...«و خدا می‌داند که اگر خداوند نبود از باب «ویمکرون و یمکرالله و الله خیرالماکرین» در کمین او نبود او در ماموریت خارجش چه بر سر روحانیت و اسلام می‌آورد.»&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;<br /> <br /> مطهری در قسمتی دیگر از نامه خودش می‌نویسد:&lt;blockquote&gt;«عجباً! می‌خواهند با اندیشه‌‌هایی که چکیده افکار ماسینیون مستشار وزارت مستعمرات فرانسه در شمال آفریقا و سرپرست مبلغان مسیحی در مصر و افکار گورویچ یهودی ماتریالیست و اندیشه‌های ژان پل سارتر اگزیستانسیالیست ضد خدا و عقاید دورکهایم جامعه‌شناس ضد مذهب است، اسلام نوین بسازند، پس و علی‌الاسلام السلام»&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;او همچنین در قسمتی دیگر از نامه‌اش با لحنی تهدیدآمیز نوشته است:&lt;blockquote&gt;«خوب است اطلاع داشته باشید که در ماههای آخر عمر شریعتی بنده مکرر وسیله اشخاص مختلف به او پیغام دادم که در نوشته‌های تو مطالبی هست برضد اسلام و لازم است اصلاح شود، من حاضرم در حضور جمعی صاحبنظر و یا تنها، هر طور که خودت مایل باشی، به تو ثابت کنم، اگر ثابت شد خودت آنها را ولو به نام خودت نه، به نام من اصلاح کن و شان تو بالا خواهد رفت والا مجبورم از تو صریحا و مستدل انتقاد کنم و برایت گران تمام خواهد شد.»&lt;ref&gt;نامه تاریخی استاد مطهری به خمینی - انتشارات [http://www.mortezamotahari.com/FA/NewsView.html?NewsID=78709&amp;SearchText=%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87+%d8%aa%d8%a7%d8%b1%db%8c%d8%ae%db%8c صدرا]<br /> &lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;علاوه بر مطهری آخوندها و مراجع بسیاری در آن زمان علیه شریعتی مواضع شدید تا حد تکفیر او گرفته‌اند:<br /> <br /> در مرحله اول واعظان برخی مساجد تهران علیه شریعتی وارد میدان شدندکه مشهورترین آنها شیخ قاسم اسلامی، شیخ محمد علی انصاری، حسین روشنی و ابراهیم انصاری زنجانی بودند. به این جمع شیخ احمد کافی، واعظ و مداح مشهور مهدیه تهران را نیز باید اضافه کرد. آنان شریعتی را متهم به سنی‌گری، وهابی‌گری و مخالفت با اصول شیعه می‌کردند. <br /> <br /> در یکی از اسناد ساواک آمده است: «سید رضا صدر، امام جماعت مسجد امام حسین واقع در میدان شهناز، ضمن صحبت‌های خصوصی گفته است من از آیت‌الله خوانساری پرسیدم رفتن معممین به حسینیه ارشاد چه صورتی دارد؟ او گفت با این برنامه‌هایی که دارند رفتن به آنجا صلاح نیست. آنگاه اضافه نموده علت این موضوع این است که دکتر شریعتی و چند نفر دیگر علیه مذهب شیعه در آنجا صحبت می‌کنند.» (شریعتی به روایت اسناد ساواک-ج1-ص397)&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;<br /> <br /> شیخ احمد کافی از منبری‌های معروف زمان شاه حسینیه ارشاد را «حسینیه اضلال» معرفی می‌کرد و شیخ قاسم اسلامی تفکرات شریعتی را به وهابیون نسبت می‌داد.<br /> <br /> شریعتی در پاسخ به همین اتهامات با اشاره به «لا» که به خط کوفی پشت کتابهایش نقش بسته بود و به عنوان نمادی از کتابهای شریعتی معروف شده بود گفت:‌ آمده‌اند «لا»ی کوفی را در دستگاه شیمی آلی استحمار تجزیه کرده‌اند و از آن عمر و ابوبکر و عثمان درآورده‌اند.<br /> <br /> اوایل شهریور 1351، مخالفان مذهبی شریعتی موفق شدند که اولین فتوای رسمی علیه حسینیه ارشاد را بگیرند...با انتشار این فتاوی رسمی، زمینه تعطیلی ارشاد فراهم شد و در همان آبان‌ماه 1351حسینیه ارشاد تعطیل گردید&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;<br /> <br /> به این ترتیب هنگامی که شاه تصمیم به تعطیلی حسینیه ارشاد گرفت، زمینه‌های کافی از طرف آخوندها برای این امر فراهم شده بود. در واقع بسته شدن حسینیه ارشاد خاسته‌ی مشترک آخوندها و شاه باهم بود. اسدالله علم در یادداشت‌های خود می‌نویسد که شاه به او گفته:<br /> <br /> «چند روز پیش به تو گفته بودم که ملاها دارند کارهایی انجام می‌دهند. دیدید که خودتان مجبور شدید حسینیه‌ی ارشاد را ببندید.» <br /> <br /> علم می‌گوید: «من گفتم که همین دو- سه روزه حسینیه‌ی ارشاد را می‌بندیم.»&lt;ref&gt;یادداشت‌های علم (چاپ اول: تهران، انتشارات مازیار و معین، 1377)، ج 2، ص 389.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> پس از آزادی شریعتی از زندان در سال ۱۳۵۲ نیز آخوندهای زیادی او را تکفیر کرده و بر ضد او فتوا صادر کردند. آیت‌الله سید ابوالحسن قزوینی، آیت‌الله سید کاظم مرعشی و بعدها آیات ابوالقاسم خویی، شهاب‌الدین مرعشی نجفی، شاهرودی، عبدالله شیرازی،... از این جمله‌اند.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;<br /> <br /> == بازداشت و زندان ==<br /> دکترعلی شریعتی، روی هم رفته، ۵ بار و مجموعا نزدیک به ۲ سال بازداشت و زندانی شد. بازداشتگاه او در مشهد و ماکو، و زندان او در تهران و پاریس و خوی و رضاییه بود. هم‌چنین او، ۲ سال و دو ماه، از آغاز سال ۱۳۵۴ تا اردیبهشت ۱۳۵۶، تحت نظر ساواک بود. <br /> <br /> وی هم‌چنین به مدت ۹ ماه، از آبان ۱۳۵۱ تا تیرماه ۱۳۵۲، به‌صورت مخفیانه زندگی می‌کرد. دکتر شریعتی در سال ۱۳۴۳، در هنگام بازگشت به ایران در مرز بازرگان دست‌گیر شد؛ و او را به اداره‌ی ساواک ماکو و سپس به زندان خوی بردند؛ و پس از آن به زندان رضاییه منتقل شد. سرانجام وی را به تهران روانه کردند و مدت یک ماه در زندان قزل‌قلعه حبس شد.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; <br /> <br /> در مهرماه سال ۱۳۵۳، ساواک که از محبوبیت دکترعلی شریعتی با خبر و آگاه شده بود، او را تحت شکنجه روحی و جسمی قرار دادند؛ و می‌خواستند وی را وادار به هم‌کاری نموده و برایش شوی تلویزیونی درست کنند. اما پاسخ علی شریعتی این بود: &lt;blockquote&gt;«اگر خفه‌ام کنند سازش نخواهم کرد وحقیقت را قربانی مصلحت خویش نمی‌کنم»&lt;ref&gt;[https://www.writerclub.ir/celebrities/biography-of-dr-ali-shariati زندگی‌نامه دکتر علی شریعتی - سایت باشگاه نویسندگان]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> === خاطره فضل‌الله مجاهدین ===<br /> آرم سازمان مجاهدین خلق، دارای یک آیه است:<br /> <br /> فضل‌الله المجاهدین علی‌القاعدین اجرا عظیما: خداوند مجاهدین و برخاستگان را بر نشستگان برتری داده و پاداشی نیکو می‌دهد.<br /> <br /> گفته می‌شود که ساواک که از این مساله بی‌اطلاع بود با دیدن عبارت فضل‌الله المجاهدین، تصور کرده بود که این عبارت نام یک فرد است. در بازجویی هنگامی که از دکترعلی شریعتی پرسیده می‌شود آیا فضل‌الله مجاهدین را می‌شناسی او جواب می‌دهد خیر! اما علی قاعدین را می‌شناسم!<br /> <br /> === زندگی مخفیانه ===<br /> [[پرونده:زندگی مخفی دکتر.JPG|بندانگشتی|زندگی مخفی دکتر علی شریعتی]]<br /> دکتر علی شریعتی از آبان‌ماه ۱۳۵۱ تا تیرماه ۱۳۵۲، به زندگی مخفی روی آورد و در منزل یکی از بستگان خود در سرآسیاب دولاب تهران پنهان شد. ساواک در این یک سال به‌دنبال وی بود. پس از تعطیلی حسینیه ارشاد، متن سخنرانی‌های دکتر شریعتی با اسم مستعار به‌چاپ می‌رسید. در تیرماه ۱۳۵۲، ساواک، پدر علی شریعتی و سپس برادر همسر او را دستگیر کرد و به [[زندان اوین]] انداخت تا دکتر علی شریعتی مجبور شود خود را معرفی کند. او در مهرماه ۱۳۵۲ خود را به مرکز ساواک تهران معرفی کرد. <br /> <br /> پس از آن روز به‌مدت ۱۸ ماه به انفرادی رفت و سپس از زندان آزاد شد؛ چون شاه به‌خاطر فشارهای بین‌المللی و درخواست وزیر فرهنگ الجزایر، دریافت که ماندن علی شریعتی در زندان بیش از آزادی او می‌تواند به شهرت و محبوبیت او اضافه کند. <br /> <br /> رژیم شاه همه راه‌های فعالیت‌های سیاسی و مبارزه‌ی اجتماعی را بر او بسته بود، حسینیه ارشاد تعطیل و او را از تدریس در دانشگاه محروم کرده بود. مبارزه و فعالیت مخفی هم عملاً امکان‌پذیر نبود. ساواک وی را تحت نظر داشت و هر روز حلقه‌ی این محدودیت‌ها را تنگ‌تر می‌کرد. علی شریعتی خود در این باره می‌گوید: &lt;blockquote&gt;«ظاهراً آزاد هستم و از قید اسارت، به اصطلاح رهایی یافته‌ام؛ ولی آنچه مسلم است نوع زندانم تغییر کرده و از زندان دولتی به زندان خانه منتقل شده‌ام».&lt;/blockquote&gt;دکترعلی شریعتی پس از ۲ سال، خسته از شرایط وضعیتش تصمیم به خروج از ایران و هجرت می‌گیرد. با این وجود او ممنوع‌الخروج بود و نمی‌توانست از کشور خارج شود در نتیجه با تلاش‌های بسیار سرانجام توانست با گرفتن پاسپورتی با اسم فامیلی ''علی مزینانی'' از کشور خارج و عازم بروکسل شود.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> == درگذشت دکتر علی شریعتی ==<br /> [[پرونده:دکترعلی6.JPG|بندانگشتی]]<br /> در سال ۱۳۵۶ دکتر علی شریعتی که در ایران تحت فشار بود و حتی از سخنرانی در حسینیه ارشاد نیز منع شده بود پس از آزادی از زندان تصمیم گرفت از کشور خارج شود. اما او ممنوع‌الخروج و تحت نظر بود. او چند راه برای خروج خود در نظر گرفت. <br /> <br /> گرفتن دعوتنامه‌ای رسمی از مقامات دانشگاهی الجزایر برای تدریس در آن‌جا، خروج مخفیانه از مرز، گرفتن پاسپورت با نامی دیگر. دوستان دکتر شریعتی هر سه راه را بررسی کردند.<br /> <br /> سرانجام آن‌ها متوجه شدند که نام خانوادگی او در اصل، و چنان‌که در شناسنامه‌اش بود، مزینانی است یا شریعتی مزینانی است. از این‌رو دکتر شریعتی راه سوم را انتخاب کرد؛ و با تدابیر ویژه‌ای به نام علی مزینانی پاسپورت گرفت. دکتر علی شریعتی در ۲۶ اردیبهشت سال ۱۳۵۶، با پاسپورت جعلی به بلژیک سفر کرد؛ و از آن‌جا به انگلستان رفت. <br /> <br /> او در انگلستان قصد داشت همسر و فرزندانش را نیز از ایران خارج کند. در این میان چند روز به فرانسه رفت و سپس در ۲۶ خرداد به انگلستان برگشت و منتظر خانواده‌اش ماند که قرار بود ۲۸ خرداد عازم انگلستان شوند.<br /> <br /> چند روز پس از هجرت دکتر شریعتی از کشور، ساواک از غیبت او مطلع شد. ساواک در اواسط خرداد بالاخره متوجه شد که دکتر علی شریعتی با گذرنامه‌ی علی مزینانی از کشور خارج شده است.<br /> <br /> ساواک برای مجبور کردن علی شریعتی به بازگشت و یا امتیاز گرفتن از خروج همسر وی ممانعت به عمل آورد و او را ممنوع‌الخروج کرد. اما دو فرزند نوجوانش، سوسن و سارا، به مقصد انگلستان و پیوستن به پدرشان از ایران خارج شدند.<br /> <br /> در ۲۸ خرداد دو فرزند دکتر شریعتی به لندن رسیدند و شریعتی در فرودگاه از آن‌ها استقبال کرد؛ و از آن‌جا به محل اقامتشان رفتند. <br /> <br /> تنها یک روز بعد به شکلی غافلگیرانه ساعت هشت صبح یکشنبه ۲۹ خرداد جسد دکتر علی شریعتی در آستانه‌ی در ورودی اتاقش، در حالی که پنجره آن باز بود، پیدا شد. جسد به پشت افتاده و بینی او سیاه و باد کرده بود.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> [[پرونده:تشیع پیکر دکتر.JPG|بندانگشتی|تشییع پیکر دکتر علی شریعتی]]<br /> علت رسمی مرگ علی شریعتی، انسداد شرائین و نرسیدن خون به قلب اعلام شد. گروهی مرگ او را به‌دلیل نداشتن پیشینه‌ی بیماری قلبی وعدم کالبدشکافی و اعلام نتیجه‌ی سریع و هم‌چنین خبرداشتن سفارت ایران در لندن از مرگ وی قبل از اعلام رسمی خبر، مشکوک دانستند.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; <br /> <br /> روزنامه‌های اطلاعات و کیهان، پس از چند روز سکوت درباره‌ی درگذشت علی شریعتی، در ۳۱ خرداد اعلام کردند که مرحوم دکتر علی شریعتی که برای درمان ناراحتی چشم و کسالت قلبی خود به انگلستان رفته بود، در آن‌جا بر اثر سکته‌ی قلبی درگذشت.&lt;ref&gt;روزنامه کیهان، ۳۱ خرداد ۱۳۵۶&lt;/ref&gt; <br /> <br /> این در حالی است که دکتر شریعتی در طول عمر خود هرگز به پزشک قلب مراجعه نکرده بود. ضمن این‌که وی برای کسالت قلبی نیز به انگلستان نرفته بود؛ چرا که او پس از آزادی از آخرین زندان، نواری از ضربان قلبش توسط دکتر محمود فرهودی استاد دانشگاه علوم پزشکی، برداشته شد. نتیجه‌ی کاردیوگرافی نشان داد که علی شریعتی از ناحیه‌ی قلب کاملاً سالم است.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; <br /> <br /> هم‌چنین در روزنامه‌ی کیهان دوم تیر آمده بود: دکتر شریعتی از مدتی قبل از بیماری قلبی در رنج بود و سرانجام در ۲۹/۳/۱۳۵۶ بر اثر آخرین حمله‌ی قلبی بدرود حیات گفت.&lt;ref&gt;روزنامه کیهان، دوم تیرماه ۱۳۵۶&lt;/ref&gt; <br /> <br /> یک تیم از اعضای ساواک، به سرپرستی یک افسر امنیتی، برای تحویل‌گیری پیکر دکتر شریعتی و انتقال آن به ایران، وارد لندن شدند. <br /> <br /> طرح رژیم شاه این بود که پیکر علی شریعتی را در برنامه‌ی دولتی و با حضور مقامات رسمی کشور به ایران حمل کنند و با احترام صوری، خود را بی‌گناه نشان دهند؛ ولی با هوشیاری خانواده و دوستان دکتر شریعتی و دانشجویان خارج از کشور و اعضای نهضت آزادی ایران در خارج از کشور، طرح و نقشه‌های رژیم شاه نقش بر آب شد؛ و وکیل احسان شریعتی از دولت انگلیس خواست که پیکر پدرش را به مأموران ایران تحویل ندهند.<br /> <br /> پیکر دکترعلی شریعتی در بعدازظهر جمعه سوم تیرماه ۱۳۵۶، غسل داده و کفن شد. سپس در ۵ تیر پیکرش را از لندن به دمشق منتقل کردند؛ و پس از طواف در حرم حضرت زینب (س) در کنار حرم آن حضرت به‌خاک سپردند.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; <br /> <br /> == اندیشه‌های دکترعلی شریعتی ==<br /> [[پرونده:Hhe259.jpg|بندانگشتی]]<br /> دکترعلی شریعتی با این‌که یکی از متفکرین مسلمان بود؛ رویکردی منتقدانه نسبت برداشت‌های کهنه از اسلام داشت. او به‌طور خاص به تشیع صفوی یعنی دینی که در خدمت حکومت است اشاره می‌کرد و آن را مظهر سنت مسخ شده می‌دانست. دینی که همراه با اسارت، خرافه، تقلید و جبرگرایی است. <br /> <br /> علی شریعتی هم‌چنین از نگاه سطحی به مدرنیته نیز انتقاد می‌کرد و معتقد بود که راه پیشرفت و ترقی ملت‌های شرقی، متفاوت از راهی است که غرب پیموده‌ است. البته استفاده آگاهانه از تجربیات مدرنیته در غرب را درست می‌دانست. <br /> <br /> دکتر علی شریعتی همچنین آرمان‌های برابری خواهانه داشت اما درباره سوسیالیسم می‌گفت: &lt;blockquote&gt;«سوسیالیسم راستین، که جامعه‌ای بی‌طبقه می‌سازد، بدون مذهب ممکن نیست. زیرا انسان‌ها اگر به مرحله‌ای از رشد اخلاقی و کمال معنوی نرسند که بتوانند به‌خاطر برابری انسان‌ها از حق خود چشم پوشند و به مرحله‌ی ماوراء مادی «ایثار» برسند، جامعه‌ای برابر را نمی‌توان ساخت. <br /> <br /> زیرا حق‌ها هرگز برابر نیست و ماتریالیسم، جبراً به اندویدوآلیسم می‌انجامد و برعکس، مذهب نیز تا جامعه‌ای از بند افزون‌طلبی مادی و استثمار و تضاد طبقاتی رها نشده است، نمی‌تواند تحقق یابد. چه، تنها در چنین جامعه‌ای است که انسان رها شده از بند تنازع مادی، مجال آن را می‌یابد که از بیماری شئ شدن در نظام ماشینیسم و سرمایه‌داری و یا از خود بیگانه شدن در برابر بت پول و مصرف و گرگ‌ومیش شدن در رابطه‌ی طبقاتی نجات یابد.»&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;دکترعلی شریعتی در قسمتی از کتاب ''پدر، مادر، ما متهمیم!'' نوشته است:&lt;blockquote&gt;«... اسلام این جور نیست، من فقط یک عقیده علمی و مسئولیت انسانی است که رابطه‌ام را با دین حفظ کرده والا، از دین نه ارتزاق می‌کنم، نه حیثیت می‌گیرم و نه موقعیت اجتماعی، بلکه به‌خاطر عقاید مذهبی‌ام به همه این‌ها صدمه می‌خورد؛ ولی من به عنوان یک حقیقت (نه مصلحت شغلی و اجتماعی و اقتصادی) معتقد شده‌ام، و مثل تو هم روشن‌فکرم، به آن هدف‌ها و شعارهای تو هم معتقدم، من هم دنبال این هستم که تبعیض و ظلم را ریشه کن بکنیم، آزادی انسان را تأمین بکنیم، دنبال مذهبی هستم که فقر را و تضاد طبقاتی را براندازد، به دنبال مذهبی هستم که به انسان‌ها در همین دنیا نجات و آزادی دهد، و دنبال مسئولیتی هستم که در همین جهان زندگی و فرهنگ و کمال برای همه فراهم آورد؛ و دنبال مذهبی هستم که ترازوی عدالت را در جامعه امروز، پیش از مرگ بر پا دارد، و برای همین هم هست که مسلمانم، و برای همین هم هست که شیعه‌ام…»&lt;ref&gt;کتاب پدر، مادر، ما متهمیم!&lt;/ref&gt; &lt;/blockquote&gt;دکتر علی شریعتی در مبارزه علیه استبداد نوشته‌ است:&lt;blockquote&gt;«امام حسین (ع) همیشه زنده است و هرچند سال یک‌بار قیام می‌کند و ندای «هل من ناصر ینصرنی» خود را سر می‌دهد و بر علیه استبداد مبارزه می‌کند…»&lt;ref&gt;کتاب حسین وارث آدم&lt;/ref&gt; &lt;/blockquote&gt;علی شریعتی معتقد بود که وقتی مردم یک کشور از وضع موجود ناراضی هستند به کمک رهبری یک انسان عالم، دست به‌قیام می‌زنند و انقلابی به وجود خواهند آورد؛ اما به‌محض این‌که انقلاب به پیروزی رسید آن نظام انقلابی به‌قدرت رسیده و می‌خواهد خودش را در جامعه حفظ کند و فساد آن نظام پس از پیروزی بر همگان آشکار خواهد شد. <br /> <br /> این نظام اهداف بلندمدت خویش را فراموش می‌کند؛ و برای چه و به‌چه دلیل قیام کرده را فراموش کرده است. این نظام برای حفظ خود هر حرکت انقلابی را شورش می‌خواند. در حالی‌که انقلابی که در گذشته خود انجام داده و خود به قدرت رسیده است را درست می‌داند.&lt;ref&gt;[https://magalesaramj.blogsky.com/1391/12/09/post-37 زندگینامه دکتر علی شریعتی - سایت مقاله سرا]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> == آثار دکترعلی شریعتی ==<br /> [[پرونده:کتاب دکتر.JPG|بندانگشتی|300x300پیکسل|کتاب فاطمه فاطمه است]]<br /> دکترعلی شریعتی آثار بسیاری در زمینه اسلام‌شناسی و شیعه‌شناسی دارد. اکثر کتاب‌های وی گردآوری و سخن‌رانی‌های تحریریافته او در حسینیه‌ی ارشاد، دانشگاه‌ها، و یا مجموعه‌ای از مقالات و نوشته‌های پراکنده او هستند که توسط مرکز نشر آثار دکترعلی شریعتی به‌صورت مجموعه آثار در ۳۶ جلد پس از مرگ او به چاپ رسیده است.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; <br /> <br /> مهمترین آثار او عبارتند از:<br /> * با مخاطب های آشنا<br /> * خودسازی انقلابی<br /> * ابوذر<br /> * بازگشت<br /> * فاطمه، فاطمه است<br /> * ما و اقبال<br /> * تحلیلی از مناسک حج<br /> * شیعه<br /> * نیایش<br /> * تشیع علوی و تشیع صفوی<br /> * جهت گیری طبقاتی در اسلام<br /> * تاریخ تمدن (۲جلد)<br /> [[پرونده:کتاب دکتر1.JPG|بندانگشتی|300x300پیکسل|کتاب، پدر، مادر، ما متهمیم]]<br /> * هبوط در کویر<br /> * تاریخ و شناخت ادیان (۲جلد)<br /> * اسلام‌شناسی (درس های حسینه‌ی ارشاد، ۳جلد)<br /> * حسین وارث آدم<br /> * چه باید کرد؟<br /> * زن<br /> * مذهب علیه مذهب<br /> * جهان بینی و ایدئولوژی<br /> * انسان<br /> * انسان بی‌خود<br /> * علی حقیقتی بر گونه اساطیر<br /> * بازشناسی هویت ایرانی اسلامی<br /> * روش شناخت اسلام<br /> * میعاد با ابراهیم<br /> [[پرونده:تشیع علوی.JPG|بندانگشتی|320x320پیکسل|تشیع علوی و تشیع صفوی]]<br /> * اسلام‌شناسی (سخن‌رانی‌های دانشگاه مشهد)<br /> * ویژگی های قرون جدید<br /> * هنر<br /> * گفتگوهای تنهایی (۲جلد)<br /> * امت و امامت<br /> * نامه‌ها<br /> * آثار گونه‌گون (۲جلد)<br /> * آثار جوانی (۲جلد)&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; <br /> علی شریعتی در سال ۱۳۴۰، مقاله‌ای تحت عنوان &quot;مرگ فرانتس فانون‌&quot; را در پاریس منتشر کرد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; <br /> <br /> کتاب‌های دکتر علی شریعتی از سال ۱۳۵۳ تا ۱۳۵۶، از سوی رژیم شاه گمراه کننده و ممنوع اعلام شد؛ و در پی آن از کتاب‌خانه‌ها جمع‌آوری گردید. پس از این تا اواسط سال ۱۳۵۶، به کتاب‌های وی اجازه‌ی چاپ داده نمی‌شد و با نام‌های مستعار علی علوی، علی سبزواری، علی سربداری، علی شریفی، علی مزینانی، علی زمانی، علی سبزواری زاده، شیخ علی اسلام‌دوست، محمدعلی آشنا، محمدعلی اثنی‌عشری، محمدعبدالخطیب مصری، م. رفیع‌الدین، شمع، احسان خراسانی، رضا پایدار، کمال‌الدین مصباح و… چاپ می‌شد.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; <br /> <br /> === نقدها و یادبودها ===<br /> دکترعلی شریعتی را در ادبیات معاصر معلم شهید می‌نامند؛ و از زمان [[انقلاب ضد سلطنتی ایران|انقلاب ضد سلطنتی]] تاکنون یادبودهای بسیاری به یاد وی برگزار و اجرا شده است. هم‌چنین از آن زمان نقدها و تجلیل‌های فراوانی پیرامون آثار، اندیشه و تأثیراتی که او بر چند دهه‌ی معاصر ایران گذاشته وجود دارد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; <br /> <br /> کتاب‌های بسیاری درباره‌ی دکترعلی شریعتی نوشته و منتشر شده‌ است. برخی از این کتاب‌ها عبارتند از: مردی از خاکستان (طاها حجازی)، شریعتی در جهان (حمید احمدی)، میعاد با علی (حسن یوسفی اشکوری)، پیغام زخم (پرویز خرسند)، شریعتی متفکر فردا (هاشم آغاجری)، بار دیگر شریعتی (سیدقاسم یاحسینی)، تبارشناسی عقلانیت مدرن (محمدامین قانعی‌راد) و چندین کتاب دیگر.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;<br /> <br /> == اظهارات مجاهدین درباره‌ی شریعتی ==<br /> [[پرونده:رادیو مجاهد.JPG|بندانگشتی|342x342پیکسل]]<br /> [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]، در پی سئوالاتی که در رابطه با دکتر علی شریعتی شده بود؛ اظهارات خود را در سال ۱۳۶۴، در رادیو مجاهد پخش کرد که متن این برنامه رادیویی عیناً در زیر آورده شده است. لازم به‌یادآوری است، نقاطی که کلمه یا جمله‌ای نامفهوم بوده، به‌جای آن نقطه چین(…) گذاشته شده است.<br /> <br /> === متن اظهارات رادیو مجاهد ===<br /> اخیراً صدای مجاهد نامه‌هایی دریافت داشته است که طی آن‌ها، برخی از هواداران سازمان سئوالاتی را پیرامون دیدگاه‌های فکری مرحوم دکتر علی شریعتی و موضع مجاهدین در این رابطه مطرح کرده‌اند، آنان به‌خصوص در زمینه تنظیم رابطه با وابستگان به خط فکری مرحوم شریعتی پرسش نموده‌اند و مشخصاً خواسته‌اند که در مورد تفاوت‌های میان ایدئولوژی مجاهدین و نظرگاه‌های مرحوم دکتر شریعتی توضیحاتی داده شود. <br /> <br /> ابتدا لازم است یادآوری کنیم که در زمینه تنظیم رابطه با کسانی که خود را وابسته به جریان فکری دکتر شریعتی می‌دانند، مانند همه افراد و جریانات دیگر، قبل از هر چیز می‌بایست مواضع و نحوه برخورد با آنان با اصول مبارزاتی ناظر بر مرحله کنونی، یعنی چگونگی برخوردشان با مبارزه انقلابی مسلحانه و آلترناتیو انقلابی شورای ملی مقاومت را مد نظر قرار داد. <br /> <br /> یعنی پایه تنظیم رابطه را بایستی بر این اساس قرار دادکه آیا آنان با مبارزه انقلابی مسلحانه به‌عنوان اصل مبنایی حاکم بر مبارزات مردم ما، در مقطع حاضر هم‌کاری می‌کنند یا آن را تخطئه نموده و با آن ضدیت می‌ورزند، که در این صورت عناصر ارتجاعی محسوب می‌شوند. هم‌چنین باید دید که در رابطه با آلترناتیو شورای ملی مقاومت به مثابه تجسم عینی اصل وحدت یعنی شرط کافی برای پیروزی انقلاب نوین مردممان چه موضعی دارند؟ آیا در شمار حامیان این آلترناتیو و نیروی محوری آن هستند، یا در شمار کسانی می‌باشند که شورا شکنی و مجاهد زدایی را پیشه خود قرار داده‌اند و عملاً به ارتجاع خون‌خوار خمینی خدمت می‌کنند. <br /> <br /> به‌خصوص که وابستگان به جریان فکری مرحوم دکتر شریعتی، افراد گوناگون و مختلفی را در بر می‌گیرند و یک جریان مشخص و یک‌دست نیستند و گاه افراد مرتجع، روشن‌فکرنما و بریده از خلق و مبارزه یافت می‌شوند که ادعا می‌کنند، پیرو افکار مرحوم دکتر شریعتی هستند. حال آن‌که در نحوه برخوردشان با ارتجاع حاکم و مجاهدین هیچ شباهتی بین آنان و مرحوم شریعتی که به پیام آوری خون شهدا افتخار می‌نمود ودر همین رابطه از مبارزه مسلحانه مجاهدین و نقش پیشتاز آنان حمایت می‌کرد دیده نمی‌شود. <br /> <br /> اما در رابطه با مواضع و افکار مرحوم دکتر علی شریعتی که آثار و نوشته‌جات او منعکس است، بایستی خاطر نشان کنیم که از نظر مبارزاتی و سیاسی، افتخار و نقطه قوت مرحوم شریعتی در این بود که در قبال رژیم منفور آریامهری و در قبال آخوندهای ارتجاعی و به‌قول خودش صفوی، ایستادگی می‌نمود واز مبارزه انقلابی مسلحانه مجاهدین حمایت می‌کرد. <br /> <br /> او با موضع‌گیری‌های ضد ارتجاعی‌اش تحجر و سنت‌گرایی آخوندهای قشری را شدیداً مورد حمله قرار می‌داد و متقابلاً از جهاد مسلحانه و بن‌بست‌شکنانه مجاهدین خلق ایران، البته در کادر سخنرانی‌ها و فعالیت علنی دفاع می‌کرد و خلاصه نقش پشت جبهه‌ای فرهنگی داشت. مرحوم شریعتی کار خودش را اساساً یک فعالیت تبلیغی و آگاه‌گرانه و هدف آن را رساندن پیام خون شهیدان و مجاهدان پیشتاز می‌دانست. <br /> <br /> پیشتازانی که فقط از آن‌ها می‌توان انتظار داشت، در جریان نبرد مسلحانه و سازمان‌یافته رو در رو، به‌بهای خون زنگار از چهره ایدئولوژی انقلابی اسلام بشویند و به تدوین یک دستگاه منسجم نظری و عقیدتی که راهگشای مبارزاتی و حل و فصل کننده‌ی مسائل و معضلات متعدد آن در پهنه‌های مختلف سیاسی و اجتماعی و تشکیلاتی باشد، توفیق یابد. <br /> <br /> چرا که به‌خوبی می‌دانیم که بدون یک ایدئولوژی منسجم انقلابی هرگز نمی‌توان جنبش انقلابی و سازمان انقلابی را حفظ و رهبری نمود و آن را به پیش برد. پس طبیعی است که اصولاً نمی‌توان و نباید انتظار تدوین و پالایش یک چنین دستگاهی را از مرحوم دکتر شریعتی داشته باشیم و مجاهدین نیز هرگز چنین انتظاری را از این مبلغ و سخنران عالیقدر که خودش نیز ادعای رهبری یک جنبش و یا سازمان انقلابی مسلح و مردمی را نمی‌کرد، نداشتند. <br /> <br /> حال آن‌که مجاهدت‌های نظری و کار تئوریک چندین ساله و مستمر مجاهدین و نظرگاه‌های ایدئولوژیک آنان در قبال مسائل اساسی فلسفه و تاریخ و جامعه‌شناسی و انسان‌شناسی که توسط بنیان‌گذار کبیر مجاهدین [[محمد حنیف‌نژاد]]، پایه‌ریزی و توسط رهبر عقیدتی مجاهدین برادر مجاهد [[مسعود رجوی]] به‌بهترین نحو تکمیل گردید. مبانی نظری یک ایدئولوژی تمام عیار انقلابی را برای آغاز و پیشبرد یک جنبش انقلابی و اجتماعی فراهم آورده و در عمل بیست ساله انقلابی و تشکیلاتی مجاهدین نیز به اثبات رسانده است. <br /> <br /> مبانی نظری عمیق و منسجمی که به‌تمام مسائل و معضلات یک مبارزه دراز مدت انقلابی و تاریخی پاسخ می‌دهد. بدیهی است که دستاوردها و تلاش‌های عقیدتی به‌مثابه جنبشی اجتماعی با بیست سال کار مبارزاتی پیش‌تازانه – تشکیلاتی، مسلحانه و دست‌جمعی در متنی از خون و آتش و شکنجه که گذران هر روز و هر ساعت و هر لحظه آن نیازمند پشتوانه مشخص ایدئولوژیکی است، با اسلوب‌ها و نظریه‌پردازی‌های به اصطلاح روشن‌فکرانه سرا پا متفاوت است؛ بنابراین بسیار واضح و روشن است که بین ایدئولوژی اسلام انقلابی مجاهدین که با سرافرازی تمام از پس ضربه خائنانه اپورتونیست‌های چپ‌نما در سال ۱۳۵۴ بیرون آمده با آنچه از افکار و نقطه نظرها و کار فردی مرحوم دکتر شریعتی برداشت می‌شود، تفاوت‌های عمیق و کیفی در کلیه زمینه‌ها وجود داشته باشد که آن دو را به مثابه دو درک ایدئولوژیک کاملاً متفاوت، اصولاً غیرقابل مقایسه می‌سازد؛ و ما هم در صدد مقایسه نیستیم. <br /> <br /> زیرا مقایسه فقط وقتی می‌توانست حتی بطور صوری موضوعیت داشته باشد که برداشت‌های مرحوم دکتر شریعتی از اسلام بتواند تا به‌آن‌جا بالغ شود که کسوت یک حرکت تشکیلاتی انقلابی و راه‌گشا و مسلحانه بپوشد و آنگاه با همه خطرات و ضرباتی که مجاهدین مواجه شده‌اند مواجه شود تا در محک تجربه معلوم شود که به‌کجا می‌رود و به‌کجا می‌رسد و چه مواضع مشخص سیاسی و اجتماعی و استراتژیکی اتخاذ می‌نماید. بگذریم که به‌دلایل متعدد تاریخی و تجربی یک چنین بلوغی برای برداشت‌های مزبور متصور نیست و این را از عملکرد دو وضع و حال مدعیان امروزی پیروی از خط مرحوم دکتر شریعتی نیز می‌توان دریافت. <br /> <br /> از این رو ضمن تقدیر از مواضع مبارزاتی ضد آریامهری و ضد ارتجاعی مرحوم شریعتی، بایستی صرفاً به‌لحاظ محتوایی در مقابل سئوالات شنوندگان عزیز تصریح کنیم که به‌لحاظ عقیدتی و در رابطه با برداشت‌های ایدئولوژیک از اسلام بین ایدئولوژی توحیدی مجاهدین و نظرگاه‌های مرحوم شریعتی که البته به‌هیچ وجه مجموعه منسجمی هم نیست تفاوت‌های عمیق و بنیادین وجود دارد. <br /> <br /> بدیهی است که توضیح و تشریح این تفاوت‌های ایدئولوژیک در برنامه محدود ما نمی‌گنجد و نیازمند بحث مفصل‌تری است؛ اما در حدی که هواداران ارسال کننده‌نامه بتواند حداقل از مواضع کلی مجاهدین در این باره اطلاع یافته و در برخورد با موارد مشخص نتایج لازم را بگیرند بدون این‌که بخواهیم دو پدیده غیرقابل مقایسه را با هم مقایسه کنیم، مختصراً به مرزها و تفاوت‌های کیفی ایدئولوژی مجاهدین اشاره می‌کنیم:<br /> <br /> مجاهدت چندین ساله بنیانگذاران مجاهدین و به‌ویژه شهید محمد حنیف‌نژاد برای آغاز یک مبارزه انقلابی مسلحانه و سازمان‌یافته و مکتبی بر اساس ایدئولوژی انقلابی اسلام که در مراحل بعد، از سوی برادر مجاهد مسعود رجوی پیگیری و تکمیل گردید؛ به تدوین مبانی نظری و ایدئولوژی جامعی راه برده است که اسلام و توحید واقعی را که یکی نیز بیشتر نیست با مرزها و حصارهای مشخص چه از مکاتب انقلابی با نظرگاه فلسفی ماتریالیستی و چه ازهمه انواع اسلام‌هایی که نهایتاً حامی نیروها و طبقات استثمارگر (رو به نفی جامعه) است جدا می‌کند، از این‌رو در ایدئولوژی مجاهدین مترقی‌ترین برداشت‌ها و تفکرات مذهبی رایج، به‌ویژه از نظر مضمون اجتماعی و اقتصادی آن‌ها مورد بررسی قرار گرفته و عدم کارایی آن‌ها به لحاظ ناتوانی در ارائه یک برنامه و خط مشی جامع برای محو استثمار و برآورده کردن نیازهای تئوریک و ایدئولوژیک یک جنبش انقلابی روشن شده است. <br /> <br /> در همین راستا است که ماهیت تفکراتی که به طُرق مختلف، اسلام را با مثابه یک راه میانه یا راه سرمایه‌داری و سوسیالیزم مطرح می‌کنند نیز مورد انتقاد قرار می‌گیرد. از نظر مجاهدین اسلام مکتبی است که با اتکاء بر بالنده‌ترین طبقات اجتماعی برروی محور ترقی و تکامل عالی‌ترین و بالاترین جایگاه را در صدر کلیه مکاتب مترقی و انقلابی حائز است. در حالی که کلیه برداشت‌هایی که اسلام را به‌عنوان یک راه حل بینابینی در تقابل دیدگاه‌های استثماری و ضد استثماری معرفی می‌کند. <br /> <br /> در حقیقت دارای جوهر و خصیصه راست و ارتجاعی می‌باشند و به لحاظ اجتماعی نهایتاً و به درجات مختلف در خدمت طبقات و قشرها استثمارگر قرار می‌گیرند و از اینرو هرگز نمی‌توان این قبیل دیدگاه‌ها را اسلام انقلابی و توحید واقعی شمرد. کما این‌که در اولین صفحه متن کتاب امام حسین که از نخستین متون عقیدتی منتشر شده سازمان است دیدگاه‌هایی که مبلغ اسلام، راه سوم و اسلام بین سرمایه‌داری و کمونیزم است صریحاً رد شده و در مورد برداشت‌هایی که عدالت مورد نظر قرآن را از مضمون و سمت و سوی طبقاتی آن تهی می‌کند نیز تصریح شده است که وقتی در نظام قرآن سخن از عدالت اجتماعی و با مساوات میرود هرگز نباید… <br /> <br /> فوق طبقات تداعی شود اما مرحوم شریعتی در برداشت‌های تئوریک خود با نفی بسیاری از حقایق جامعه‌شناسی علمی بالاخص نقش مبنایی [[مبارزه طبقاتی]] در دینامیزم حرکت و تکامل اجتماعی فرمول اسلام = مارکس… را برای معرفی دیدگاه اجتماعی اسلام ابداع کرده بود. او با ارائه این فرمول در واقع اسلام را نظریه‌ای بین جامعه گرایی مارکس اقتصاددان و فیلسوف مدافع سرمایه‌داری معرفی می‌کرد؛حال آن‌که می‌دانیم این وسط‌گرایی دقیقاً به معنی قراردادن اسلام در بین دیدگاه‌های استثماری و ضد استثماریست که… و بالمال خصوصیت ضد بهره‌کشانه اسلام را مخدوش ساخته و به آن بار و… بهره‌کشانه می‌دهد؛ چرا که در حقیقت بین استثمار و نفی استثمار راه سومی وجود ندارد. <br /> <br /> هر موضعی در وسط این دو، از جمله تمامی مفاهیم مواضع سوسیالیزم خرده بورژوایی و بورژوایی، قویاً ناپایدار است؛ و به هر حال دیر یا زود، عملاً به جانب راه رشد استثماری سمت‌گیری می‌کند. این‌جا است که تفاوت‌های بسیار عمیقی بین ابعاد و تأثیرات مبارزات ضد ارتجاعی مجاهدین و کوشش‌های ضد ارتجاعی سایرین مشخص می‌شود این بدان خاطر است که بین درک عمیقاً ضد بهره کشانه و ضد ارتجاعی مجاهدین با هرگونه درک استثماری و ارتجاعی از اسلام، مرزهای خدشه ناپذیر و استوار وجود دارد. <br /> <br /> اما در نظرگاه‌های مرحوم شریعتی یک چنین مرزبندی انقلابی و توحیدی عمیقی هرگز وجود ندارد و به‌همین دلیل، تلاش‌های ارزنده ضد ارتجاعی علیه آخوندهای دین فروش عمق و دامنه محدودی پیدا می‌کند و می‌تواند بنیادهای تئوریک طبقاتی و ارتجاعی از اسلام را در هم بریزد. اگر چه به نسبت آن‌ها، یک قدم مثبت مترقی به جلو محسوب می‌شود، ولی به اعتبار تأکید بر راه سوم و راه میانه هرگز نمی‌تواند خود را از قید وبند استثمار و بهره‌کشی به‌طور تاریخی رها سازد. <br /> <br /> در صورتی‌که همه مسلمانان و پیروان راستین علی به‌خوبی می‌دانندکه در جامعه کمال مطلوب قرآنی و اسلامی از قید و بندها و… شرک‌آمیز استثماری، هیچ خبری نیست و بشارت بزرگ امام دوازدهم، حضرت ولی عصر، دست یافتن به جامعه‌ای است آزاد و عاری از طبقات و بهره‌کشی و هر گونه تبعیض و ستم که تنها مسیر و منتهی‌الیه پیشرفت هدف‌دار تاریخ است. <br /> <br /> حال بین این هدف عالی و دنیای استثمار و بهره‌کشی موضع میانه و بینابینی اتخاذ نمودن و به دنبال راه سوم گشتن، بسا از حقیقت ناب توحید به‌دور است و دقیقاً به همین دلیل مجاهدین که نه در حرف و شعار و سخنرانی، بلکه در عمل روز و در برنامه عملی سیاسی، چنین هدف متعالی را پی‌گیری نموده و در راه جامعه بی‌طبقه توحیدی، جان می‌بازند و همه وصیت‌نامه‌های آن‌ها به این مهردرخشان مزین است. <br /> <br /> همه برداشت‌ها و تفکرات و دعاوی به اصطلاح توحیدی که این سر منزل متعالی برای فرزند انسان را منکر بوده و عملاً چه مستقیم و چه غیر مستقیم نفی کند را در ردیف توحیدی بی‌محتوا با کارایی و بردی بسیار محدود و با ملغمه‌ای شرک‌آمیز ارزیابی می‌کند، در این تفکرات، گاه به تقلید از مجاهدین، از [[جامعه بی‌طبقه توحیدی]] نیز سخن گفته می‌شود؛ لیکن از آن‌جا که این شعار برعنصر عینی اجتماعی نفی استثمار، یعنی قانونمندی‌ها و مبانی لازم برای حرکت به سمت جامعه بی‌طبقه توحیدی… نیست، عملاً محتوا و کارکرد سیاسی و اجتماعی ندارد. <br /> <br /> حال به‌خوبی می‌توان فهمید که درک جامع انقلابی و ضد بهره‌کشانه مجاهدین، که فی‌الواقع مبین توحید واقعی و اسلام اصیل محمدی است، چه گونه و بر اساس چه امتیاز برجسته‌ای مبانی تئوریک پیشبرد یک مبارزه دراز مدت سازمان‌یافته و رهایی‌بخش را فراهم نموده و به مسائل مبتلا به آن پاسخ گفته است. <br /> <br /> بدون یک چنین درک انقلابی و مردمی، بدون یک چنین دستگاه منسجم عقیدتی که بر درک محضر توده‌های محروم مردم در پرتو ایدئولوژی انقلابی اسلام بنا شده باشد، مجاهدین تا کنون در بحبوبه نبردهای سرنوشت سازشان محققاً نابود شده بودند و یا به کناری خزیده و آیه یأس و تسلیم می‌خواندند و هرگز قادر نبودند در سیاه‌ترین دوران تاریخ ایران، حرمت اسلام مردمی را در برابر خمینی دجال حفاظت کنند. برادر مجاهد مسعود رجوی، در همین باره در جمع‌بندی نخستین سال نبرد مسلحانه انقلابی گفته است: <br /> <br /> به هر حال فراموش نکنیم که در آخرین تحلیل سرچشمه همه پیشرفت‌های ما و سرچشمه امید و اعتمادی که امروز توده مردم بی‌دریغ نثار ما می‌کنند، همین چتر عقیدتی و اخلاقی ماست. توانایی و قدرت آتش ما، البته بسیار کارا و قاطع و برنده است؛ اما در تحلیل نهایی، این قدرت عقیدتی و… و روحی و خصایص اخلاقی است که در چارچوب سازمان و تشکیلات به قدرت عمل انقلابی و توانایی آتش منجر می شود. ما هرگز نمی‌خواستیم که در مسیر یک ساله، اساساً تنها باشیم، ای کاش که همه مدعیان مرد میدان بودند، ما از همه دعوت کردیم و باز هم می‌کنیم و از آن‌ها استقبال می‌کنیم. <br /> <br /> اما چه می‌شود کرد که در سیاه‌ترین و تاریک‌ترین مقطع تاریخ ایران – تا آن‌جایی که به یک سال گذشته برمی‌گردد – سخن از رزم و ایمان، در صحنه سراسری را بیش از همه، در مجاهدینی دیدیم که بیش از هر چیز مدیون ایدئولوژی انقلابی و توحیدی خودشان هستند و نهایتاً بر اساس شعار تاریخی «جامعه بی‌طبقه توحیدی» برانگیخته شده‌اند. <br /> <br /> البته این هم هست که برداشت‌ها و کار روشن‌فکری و روشن‌گرانه فردی، ولو در چارچوب تبلیغ و خطابه، و حتی در همان چارچوب راه سوم و راه میانه که مرحوم دکتر شریعتی مدافع آن بود، اگر چنان‌چه خود دکتر شریعتی عمل می‌کرد، در راستای مبارزه انقلابی رهایی‌بخش علیه طاغوت زمان باشد؛ طبعاً مفید و تکمیل کننده است ولی اگر از مبارزه انقلابی با طاغوت جبار زمانه فاصله بگیرد، چنان‌چه امروزه برخی از مدعیان پیروی از شریعتی رفتار می‌کنند، نه‌تنها هیچ سرانجامی ندارد، بلکه به درجه‌ای که با مبارزه انقلابی مسلحانه، فاصله گرفته و یا در مقابل آن باشد جنبه ارتجاعی خواهد داشت. <br /> <br /> رهروان چنین مسیری در صورت بریدن از خلق و اتخاذ مواضع ضدانقلابی نیز در می‌غلتند، کسانی که امروز در ضدیت با میارزه انقلابی مسلحانه و در ضدیت با مجاهدین، با به ابتذال کشاندن، محتوا و مفاهیم پوچ و حاشیه‌نشینانه خود را خروش موحد می‌نامند و یا آقای احسان (طبری) و دارو دسته‌ای که در خارجه، بریدگی خود از مبارزه و حاشیه‌نشینی و پرت و پلاهای مبتذل راست‌گرایانه و ارتجاعی علیه مبارزه انقلابی مسلحانه را تحت عنوان مضحک «مشی آگاهی‌بخش» تبلیغ می‌کنند، در این شمارند. <br /> <br /> هرگز نباید این قبیل جوجه روشن‌فکران حاشیه‌نشین و پر مدعا را که از نام نیک مرحوم شریعتی برای توجیه راست‌گرایی و بی‌عملی و برای توجیه بریدگی از خلق و لغزخوانی بر علیه [[مبارزه مسلحانه]] انقلابی سؤاستفاده می‌کنند را نظیر آن مرحوم تلقی کرد. درست است که دکتر شریعتی توان شرکت در مبارزه مسلحانه را نداشت و آن را از عهده خود خارج می‌دانست، اما آن مرحوم با هوشیاری و صداقت، فعالیت روشن‌گرانه و فرهنگی خود را بر محور مشی انقلابی مسلحانه و با تحلیل پیشتازان مجاهد آن انجام می‌داد. <br /> <br /> دکتر شریعتی اساساً وظیفه خود را رساندن پیغام خون شهیدان مبارز و انقلاب می‌شمرد و نسبت به آنان ابراز خضوع و فروتنی می‌نمود. او در یکی از سخنرانی‌هایی که تلویحاً در رابطه با تیرباران اعضای مرکزیت مجاهدین توسط دژخیمان شاه ایراد کرد؛ با اشاره به شهادت سیدالشهداء و یارانش و با اشاره تلویحی به شهادت مجاهدین چنین گفت: <br /> <br /> «خواهران و برادران، اکنون شهیدان مرده‌اند و ما مرده‌ها، زنده هستیم، شهیدان سخنانشان را گفتند و ما کرها مخاطبشان هستیم، آن‌ها که گستاخی آن را داشتند که وقتی نمی‌توانستند زنده بمانند، مرگ را انتخاب کنند، رفتند و ما بی‌شرمان ماندیم، ما مسئول این هستیم که با این میراث عزیز شهداء و مجاهدانمان و امامان و راهبرانمان و ایمانمان و کتابمان، امتی نمونه بسازیم.» <br /> <br /> ملاحظه می‌کنید که مرحوم شریعتی این‌گونه در برابر شهداء و مجاهدان، اظهار شرمندگی و خضوع می‌کند، خود را به آنان مدیون میداند و از آنان در شمار راهبران و امامان یاد می‌کند، حال آن‌که سوءاستفاده کنندگان از نام نیک شریعتی که خود را به اصطلاح موحدین انقلابی می‌خوانند و امثال آقای احسان و دارو دسته با کمال پُررویی و وقاحت در حاشیه میدان خونین مبارزه‌ای که صدها برابر آن زمان، شهید و اسیر برجای گذاشته، لم داده‌اند و با پرت و پلاگویی‌های سخیف و مبتذل ارتجاعی می‌خواهند به مجاهدین و رزمندگان رشید و جان بر کف مقاومت انقلابی درس انقلاب و مبارزه ضد ارتجاعی و ضد امپریالیستی بیاموزند و از این نیز فرا رفته و گاه هم‌صدا و همگام با تبلیغات‌چیان رژیم خون‌آشام آخوندی بر دیپلماسی انقلابی شورای ملی مقاومت و انقلاب ایدئولوژیک درونی مجاهدین می‌تازند؛ و انتظار دارند که سازمان رهبری‌کننده انقلاب نوین ایران با همه رزمندگان و شهداء و اسیرانش از یک مشت کودک تن‌پرور خارجه نشین و یاوه‌سرایی‌های مبتذلشان ایدئولوژی و استراتژی و سیاست فرا گیرد. <br /> <br /> اما درست بر خلاف این افراد که از خلق و انقلاب بریده‌اند و در خندق تن‌آسایی و جهالت و سرگردانی، ادعای رسالت آگاهی‌بخش می‌کنند. مرحوم دکتر شریعتی از مبارزه و جهاد حسینی حمایت می‌کرد و می‌گفت:<br /> <br /> «اگر رهبری نباشد اگر هدف نباشد و اگر حسین نباشد و اگر یزید باشد، چرخیدن برگرد خانه خدا یا خانه… وقتی در صحنه نبرد حق و باطل نیستی، وقتی که شاهد عصر خودت و شهید حق و باطل جامعه‌ات نیستی، هرکجا که می‌خواهی باش، چه به نماز ایستاده باشی و چه به شراب نشسته باشی، هر دو یکی است… که حسین را تنها گذاشتند و از حضور و شرکت و شهادت غایب شدند. این‌ها همه با هم برابرند.»<br /> <br /> این جملات جهت‌گیری مرحوم شریعتی را نشان داد. حال آن‌که مدعیان پیروی از شریعتی امثال به اصطلاح موحدین انقلابی و آقای احسان و دارودسته که در بحبوحه نبرد خونین و بی‌امان مجاهدین با یزید دوران خمینی خون‌آشام و با سوءاستفاده از چتر اعتبار و احترامی که مقاومت ایران به‌قیمت خون پنجاه هزار شهید و رنج و شکنج ده‌ها هزار اسیر در صحنه بین‌المللی کسب نموده، فضای حاشیه‌نشینی سیاسی و حقوق پناهندگی به‌دست آوردند و با انتشار گاه به گاه آش درهم‌جوشی از ذهنیات مضحک و سطحی در اوراقی به‌نام خندق و خروش موحد به لنگ و لگد زدن به مجاهدین و مشی انقلابی مسلحانه می‌پردازند و بریدگی و راست‌گرایی خود را با اباطیل مسخره‌ای نظیر مرحله آگاهی‌بخش کنونی توجیه می‌کنند. <br /> <br /> به اعتقاد این افراد گویا مشکل اصلی مردم ایران ناآگاهی است و گویا مردم هنوز خمینی را نمی‌شناسند و لذا بایستی اسلحه و نبرد انقلابی را کنار گذاشت و به‌جای آن گوش به اراجیف یک مشت بزدل گریخته از میدان و حرافی و وراجی آن‌ها سپرد. مسخره این‌جاست که بچه‌های مزبور برای توجیه تن‌پروری و سرباز زدن از انجام کوچک‌ترین وظایف مبارزاتی در شرایطی قمپزهایی نظیر «مرحله آگاهی‌بخش کنونی» به‌معنی ناآگاه تلقی کردن مردم دم می‌زنند؛ که نه فقط مردم بلکه افکار عمومی مردم اقصی نقاط جهان نیز به ماهیت ضد بشری و عدم مشروعیت مطلق رژیم خمینی پی برده‌اند و شاهدیم که بیش از پنجاه دولت به یک‌باره جنایات ضد بشری خمینی را در مجمع عمومی سازمان ملل متحد محکوم می‌کنند. <br /> <br /> امروز حتی کودکان خردسال در دور افتاده‌ترین نقاط کشور نیز برای پلیدی‌ها و خیانت‌ها و جنایت‌ها و دروغگویی‌های بلاهت‌بار منتظری و رفسنجانی و آخوندهای خمینی صفت مضمون و لطیفه می‌سازند؛ ولی حضرات به بهانه این‌که می‌خواهند این مردم را آگاه کنند و در حقیقت برای گریز از مبارزه انقلابی از مشی آگاهی‌بخش دم می‌زنند و به انتشار نوشته‌ها و مطالبی می‌پردازند که بی‌سوادی و ناآگاهی مفرط و آنارشیسم فکری آن‌ها را واقعاً مشمئزکننده می‌سازد، تازه با دکان درست کردن از نام مرحوم شریعتی برای خود رسالت اخص عقیدتی نیز قائلند البته این کار یعنی استفاده از نام و آثار دکتر شریعتی بر علیه مجاهدین و جنبش مسلحانه انقلابی و سرمایه‌گذاری بر روی نارسایی‌های عقیدتی نقطه نظرات مرحوم شریعتی که طبعاً نمی‌توان او را معصوم و عاری از خطا و اشتباه قلمداد کرد، کار تازه‌ای نیست. <br /> <br /> قبلاً هم از جانب ساواک و مطبوعات رژیم شاه و هم از جانب برخی از سردمداران درجه دوم و تبلیغات جبار رژیم خمینی تلاش‌های زیادی برای استفاده از نوشته‌جات و جنبه‌های بینابینی آثار و مواضع مرحوم شریعتی علیه مجاهدین صورت گرفته است، کما این‌که در دوره رژیم شاه به‌دنبال کودتای اپورتونیستی چپ‌نمایان در درون سازمان مجاهدین خلق ایران و به‌منظور بهره‌برداری از فضای راست و تردیدآمیزی که در آن هنگام بر جوانان حاکم بود، اسلام، انسان، مارکسیسم را در چند شماره خود به چاپ رساند. <br /> <br /> در همان زمان ساواک طی بخش‌نامه‌ای به شعبه‌های مختلف دستور داده بود که دیگر از پخش کتب دکتر شریعتی جلوگیری نکنند و آن‌ها را برای مقابله با مارکسیست‌های اسلامی، مورد استفاده قرار دهند. به‌طور خلاصه باید گفت که مرحوم شریعتی خود با موضع‌گیری علیه رژیم شاه و آخوندهای ارتجاعی و با حمایت از مبارزه مسلحانه انقلابی و مجاهدین، نقاط مثبت مبارزاتی و ضد ارتجاعی، نظرگاه‌های خود را فعال و برجسته می‌ساخت، حال آن‌که چه رژیم شاه و ساواک و چه برخی از تبلیغات… و پرچم‌داران درجه دوم رژیم خمینی و چه افراد راست‌گرا و بریده از مبارزه‌ای نظیر آقای احسان و دارودسته و به اصطلاح موحدین انقلابی هر یک به نحوی نارسایی‌های بینابینی نظرگاه‌های مرحوم شریعتی را فعال و برجسته و بارز می‌سازند و به سود مقاصد خود از آن بهره‌برداری می‌کنند. <br /> <br /> ساواک با انتشار نوشته‌جات دکتر شریعتی می‌خواست که از آن برای مقابله و سرکوب مجاهدین و به‌گفته شاه «مارکسیست‌های اسلامی» استفاده کند. خمینی‌چیان کوشش کردند که از این‌طریق نیز برای اثبات منافق بودن مجاهدین بهره‌برداری کند و برخی از مدعیان کنونی راه و خط دکتر شریعتی نیز می‌کوشند تا با سنگر گرفتن در پشت نام نیک دکتر شریعتی از نقاط بینابینی و نقاط ضعف آثار او تحت عنوان مسخره مشی آگاهی‌بخش تن‌پروری و لغزخوانی‌های راست‌گرایانه و ارتجاعی خود را توجیه کنند… جملگی به مرحوم شریعتی نیز… می‌کنند. چرا که نام نیک دکتر شریعتی محصول جنبه‌های مبارزاتی و محصول حمایت و جانب‌داری او از مبارزه مسلحانه و مجاهدان پیشتاز است. او خود به تفاوت کلی بین تلاش‌ها و خدمات مبارزاتی و فرهنگی خودش و مبارزه انقلابی مسلحانه به پرچم‌داری سازمان مجاهدین خلق ایران اذعان داشت وافتخار می‌کرد و می‌گفت: <br /> <br /> «هر انقلابی دو چهره دارد، خون و پیام، و هر کسی اگر مسئولیت‌پذیرفتن حق را کرده است و هر کس که می‌داند مسئولیت شیعه بودن یعنی چه، مسئولیت‌آزاده انسان بودن یعنی چه، باید بداند که در نبرد همیشه تاریخ و همیشه زمان و همه‌جای زمین که همه صحنه‌ها کربلا و همه ماه‌ها محرم و همه روزها عاشورا باید انتخاب کند، یا خون را یا پیام را یا حسین بودن را یا زینب بودن را یا آن‌چنان مردن را یا این‌چنین ماندن را، اگر نمی‌خواهد از صحنه غایب باشد. آن‌ها که رفتند کاری کردند و آن‌ها که ماندند باید کاری زینبی کنند؛ وگر نه یزیدیند.» <br /> <br /> ملاحظه می‌کنید که مرحوم شریعتی خود تکلیف کسانی را که در بحبوحه نبرد خونین مجاهدین با یزید دوران خمینی از میدان در رفته و نه اهل خون هستند و نه اهل پیام، پیشاپیش روشن کرده است. بدیهی است کسانی که با سوءاستفاده از نام دکتر شریعتی در خارجه زندگی روزمره را می‌گذرانند و به تن‌پروری اشتغال دارند و با محافل خمینی‌گرا مرتبطند و بستگانشان نیز به سادگی بین داخل و خارج کشور، آمد و شد می‌کنند؛ هرگز نمی‌توانند پیام بریدگی و راست‌گرایی روشن‌فکرانه را به مردم ایران و رزمندگان مقاومت به‌عنوان پیام خون غالب کنند. <br /> <br /> هر چند که روی آن عنوان مشی‌آگاهی‌بخش و خروش موحد بگذارند. کما این‌که حضور رهبری انقلاب نوین مردم ایران بالاخص برادر مجاهد مسعود رجوی در فرانسه با پشتوانه انبوه رزمندگان و اسیران و شهداء مجاهد خلق و در رأس همه آن‌ها اشرف و موسی، هرگز توجیه‌کننده گریز زبونانه این افراد و امثال آنان از مبارزه و انقلاب نبوده و نخواهد بود. <br /> <br /> باید یادآوری کنیم که طرح قمپزهایی نظیر مشی‌آگاهی‌بخش و مرحله آگاهی‌بخش کنونی در ضدیت با مبارزه مسلحانه و در برابر حقانیت مبارزه انقلابی مسلحانه از موضع ارتجاعی و به‌منظور جلوگیری و ضدیت با مبارزه انقلابی تحت هر جمله‌بندی مضحک و مسخره‌ای که عنوان شود هیچ تازگی ندارد. در صدر مشروطه نیز مرتجع و مستبد قهاری نظیر عین‌الدوله و ناصرالملک که به قول کسروی در انگلستان درس خوانده و دین‌داری هم از خود… دستور داد که نامه‌ای به مرحوم طباطبایی بنویسد و به او چنین گوید که مشروطه برای ایران هنوز زود است و… را به فزونی دبستان‌ها کوشید و به مدرسه‌ها که هست سامانی داد و بدین‌سان مردم را برای مشروطه خواهی آماده گردانید. <br /> <br /> در واقع عین‌الدوله و ناصر الملک هم در چهارچوب مشی آگاهی‌بخش خودشان مثل به اصطلاح موحدین انقلابی و گردانندگان نشریه خندق که در فرنگ، ماهی چند ورق و اغلب در ضدیت با مجاهدین منتشر می‌شود، مردم مظلوم و به‌جان آمده و حق‌طلب و آگاه را نادان و ناآگاه می‌شمردند. ناصرالملک جوشش انقلابی و حق‌طلبانه مردم را بر خط مشی به اصطلاح آگاهی‌بخش خود در نامه‌اش خطاب به مرحوم طباطبایی و عموم مشروطه‌خواهان این‌چنین تخطئه می‌کند:<br /> <br /> «خیلی افسوس و غصه می‌خورم وقتی می‌بینم از شدت شوق و عجله که در علاج این مریض دارید، نمی‌دانید به کدام معالجه دست بزنید و از کدام دوا شروع بفرمایید که به حال مریض مفید باشد چون… رفع مرض و عود صحت را در رفتار چست و چالاک مریض می‌دانید. <br /> <br /> این بی‌چاره مریض که قادر به حرکت نیست مدت‌هاست غذایی به معده‌اش داخل نشده، به بدنش نرسیده و رمق حرکت و قدرت تکلم ندارد؛ تازیانه برداشته کتکش می‌زنیدکه بدود و از خندق جست و خیز نماید و این بدبختی که بواسطه… ونخوردن غذا همه روده‌هایش خشکیده و امعاء و احشایش از کار افتاده، یک ران شتر نیم‌پخته به دهانش فرو می‌کنیم که ببلعد. امروز تقاضای مجلس… و اصرار در ایجاد قانون مساوات و دم زدن و حریت و عدالت کامله در ایران (آن‌طوری‌که در تمام ملل متمدنه سعادتمند وجود دارد) همان حکایت تازیانه زدن و ران شتر تپانیدن است. <br /> <br /> این حرف‌ها که در همه جای دنیا عصاره سعادت و شرافت و افتخار است به عقیده بنده در ایران امروز ما یه هرج و مرج و خرابی و ذلت و عدم امنیت و هزاران مفاسد دیگر خواهد بود. زیرا که برای استقرار و اجرای ترتیبات جدید هنوز علم و استعداد نداریم. برای تغییر اوضاع حالیه و اختیار و طرز و ترتیبات جدید، عالم لازم داریم (یعنی عالم به علوم عصر جدید) والله عالم لازم داریم، بالله عالم لازم داریم، به قرآن عالم لازم داریم، به پیغمبر عالم لازم داریم، به مرتضی علی عالم لازم داریم، به اسلام به کعبه به دین به مذهب، عالم لازم داریم، عالم لازم داریم، عالم لازم داریم!»<br /> <br /> ملاحظه می‌شود که برای تخطئه مجاهدین صدر مشروطه و این‌که آن‌ها نیز سلاح بر زمین بگذارند مرتجعین قهار در آن زمان، نیز به فرمول عالم نداریم و باید اول آگاهی ببخشیم و مردم را آگاه کنیم، استناد می‌کردند. نویسنده تاریخ مشروطه نیز خود در رابطه با مشی آگاهی‌بخش و مرحله آگاهی‌بخش کنونی مورد نظر عین‌الدوله و ناصرالملک می‌نویسد:<br /> <br /> این بهانه‌ای می‌بود که بدخواهان همیشه پیش آورندی و به بدخواهی خود رخت و لباس و پوشش دوراندیشی و نیک‌خواهی پوشیدندی.<br /> <br /> لازم است یادآوری کنیم که نویسنده تاریخ مشروطه در رابطه با واکنش طباطبایی در قبال نامه‌ای که ناصرالملک به دستور عین‌الدوله برای او نوشته بود و طی آن از قضا، خیلی هم به‌تمجید و به‌تعریف مصلحتی از طباطبایی و بینایی او در کار از این‌جا پیدا است که فریب چنین نامه‌ای را نخورد و سستی به خود راه نداد. <br /> <br /> در دوران شاه نیز، مرتجعین خانه‌نشین و به قول قرآن، قاعدین و نظایر انجمن‌هایی که هم اکنون بسیاری از سردمداران آن در خدمت رژیم خمینی هستند، از مشی آگاهی‌بخش دم می‌زدند و مبارزه انقلابی مسلحانه را، تخطئه می‌کردند و مجاهدین… را به انجام کارهای زودرس و نسنجیده متهم می‌ساختند. داستان سیدالشهداء و امام مجاهدان حسین (ع) و خرده‌گیران بر او که جملگی، از مرحله آگاهی‌بخش و مشی آگاهی‌بخش دم می‌زدند، نیز برای همه روشن است و مرحوم شریعتی نیز، در این رابطه سخنرانی‌ها و نوشته‌های روشنگرانه‌ای به عمل آورده است. <br /> <br /> خلاصه کنیم، بین برداشت‌های مرحوم دکتر علی شریعتی، که عملاً و به طور اجتماعی اسلام را راه‌حلی بین رشد استثماری و راه رشد ضد استثماری معرفی می‌کند و اسلام اصیل انقلابی که به اعتقاد مجاهدین خلق ایران بر اساس تئوری تکامل و با تکیه بر بالنده‌ترین طبقات اجتماعی، نفی تاریخی و کامل استثمار را مد نظر دارد، تفاوت عمیق و بنیادین وجود دارد. <br /> <br /> مرحوم دکتر شریعتی خود، با اتخاذ مواضع مبارزاتی و ضد ارتجاعی و با حمایت از مجاهدین، نقاط مثبت و مترقیانه افکار و نظرگاه‌هایش را در جهت خلق و انقلاب فعال و بارز می‌ساخت. حال آن‌که مدعیان کنونی پیروی از خط دکتر شریعتی در پشت نام نیک آن مرحوم پنهان می‌شوند و از جنبه‌های بینابینی و نقاط ضعف برداشت‌های او برای توجیه راست‌گرایی ارتجاعی و تن‌پروری و بریدگی از مبارزه تحت عنوان مشی‌آگاهی‌بخش سوء استفاده می‌کنند. <br /> <br /> مجاهدین خلق ایران، اسلام را نه فقط در شعار، بلکه با ارائه یک تبیین منسجم نظری و با ارائه ظرفیت راه‌گشایانه و همه‌جانبه، عملی و انقلابی در صدر مکاتب ضد بهره‌کشانه قرار می‌دهند، اما در نظرگاه مرحوم شریعتی، مانند همه برداشت‌های بینابینی مشابه آن، اسلام در فرمول «مارکس - ...» یعنی مکتبی بین سرمایه‌داری و سوسیالیزم، معرفی می‌شود و از جوهر اصلی انقلابی و رهایی‌بخش اجتماعی خود تهی می‌گردد و لاجرم به درجات مختلف،... راست و استثمارگرانه پیدا می‌کند، حال آن‌که مجاهدین اسلام را بسا بالاتر از مارکسیزم، در صدر محور انقلاب و ترقی و به مثابه راه اول و نه راه سوم یا راه میانه می‌نگرند و حقانیت خود را در قبال کودتای خائنانه اپورتونیستی سال ۵۴ در داخل سازمانشان نیز به اثبات رسانده‌اند. <br /> <br /> به این معنی که مطابق تئوری‌های ماتریالیستی، مجاهدین همان روز می‌باید، شقه شده و نیمی به راست می‌رفتند و نیم دیگر، مارکسیست می‌شدند؛ اما جریان عمل انقلابی و تلقی توحیدی ناب مجاهدین به اثبات رساند که مکتبی و بامی بالاتر از حرف اپورتونیست‌ها و تلقی ماتریالیستی آن‌ها نیز وجود دارد، والا مجاهدین به راست می‌رفتند و به‌هیچ وجه مرد میدان مبارزه با خمینی دجال نیز نبودند؛ که البته توضیح پیرامون این حقیقت، مستلزم بحث مبسوط دیگری است. <br /> <br /> البته جنبه‌های مبارزاتی و وجوه ارزشمند و بسیار مثبتی که به‌طور نسبی در فعالیت‌های روشنگرانه و ضد ارتجاعی مرحوم شریعتی وجود دارد و در مبارزه مرحوم شریعتی، با اباطیل آخوندهای مرتجع و خمینی صفت و ایستادگی او در برابر رژیم آریامهری و در حمایت دکتر شریعتی، از [[مبارزه مسلحانه]] و پیشتازان مجاهد خلق، خود را نشان می‌دهد. <br /> <br /> هرگز نبایستی تحت‌الشعاع نقائص و نارسایی‌های ایدئولوژیک افکار او فراموش شود، بلکه پیوسته باید به خاطر آن از مرحوم دکتر شریعتی تجلیل و تقدیر نمود. به یاد داریم که مرحوم دکتر شریعتی، مجاهدین پیشتاز و بنیانگذار کبیر سازمان را با صداقت و خضوع، این‌چنین مورد خطاب قرار می‌داد: <br /> <br /> «ای قائم به قسط در زمین، ای خصم ستمگر، یار مظلوم، ای مجاهد مسلمان، ای خود ساخته بر خلق وخوی خدا، وارث انبیاء، برتر از پیامبران بنی‌اسراییل، انسان محمدواری که باید شاهد حق زمان و شهید خلق جهان باشی، ای حنیف نژادی که از طواف عشق، سعی آب، منزل آگاهی و خود آگاهی و منای رمی… شرک و شهادت اسماعیل باز می‌گردی و لوای فلاح بخش توحید ابراهیم و پیام قرآن و ذوالفقار علی را با خویش داری و کوزه‌ای از آب زمزم، سوغات آوردی»<br /> <br /> این‌ها عبارات مرحوم شریعتی در تجلیل از مجاهدین و مبارزات انقلابی آنان بود، اما بیهوده‌گویان و راست گرایانی که با سوء استفاده از نام نیک شریعتی، برای خود دکان بازکرده‌اند و در خارج کشور، تحت عنوان مرحله آگاهی‌بخش کنونی، به توجیه بی‌عملی و لغزخوانی بر علیه مجاهدین و مواضع انقلابی مسلحانه مشغولند، پس باید در تنظیم رابطه، حساب آن‌ها را از حساب مرحوم دکتر علی شریعتی جدا کرد. <br /> <br /> هم‌چنین باید توجه… که در اعلامیه‌هایی که گاه با امضای سازمان موحدین انقلابی و یا هواداران موحدین انقلابی در خارجه پخش می‌شود، به‌نحو مرموزی چنین وانمود می‌شود که گویا، این اطلاعیه‌ها، قبلاً در داخل کشور وسیعاً پخش شده است. فی‌المثل اطلاعیه‌ای پخش می‌شود که در پایان آن سه امضاء به ترتیب زیر، نوشته شده است: <br /> <br /> هواداران موحدین استان خوزستان، تکثیر مجدد، از هواداران موحدین انقلابی استان اصفهان باز تکثیر از هواداران موحدین در اروپا. بدین ترتیب حاشیه‌نشینان بریده از مبارزه در خارج کشور با استفاده از این شیوه‌های تبلیغاتی و مبتذل، می‌خواهند وانمود کنندکه گویا اطلاعیه مزبور ابتدا در خوزستان و سپس در اصفهان و پس از آن در اروپا پخش شده است. <br /> <br /> بدین وسیله آنان سعی دارند که بر گریز خود از میدان عمل سرپوش بگذارند و به‌طور مرموز و گنده‌گویی‌های آکنده از دروغ، چنین وانمود کنند که گویا در استان‌های مختلف کشور، کارهایی انجام می‌دهند؛ بنابراین هسته‌های مقاومت و هواداران مجاهدین هرگز نباید فریب این‌گونه نیرنگ‌ها و بلوف‌ها را بخورند. بگذریم از این‌که مضمون اطلاعیه‌های مزبور چیزی جز تبلیغ راست‌گرایی و بریدگی از مبارزه انقلابی تحت عنوان مشی آگاهی‌بخش نمی‌باشد. <br /> <br /> در خاتمه دو نکته تشکیلاتی مهم را نیز از سوی فرماندهی واحدها و هسته‌های مقاومت برای کلیه هسته‌ها و رزمندگان مجاهد، در هرکجای کشور که هستند خاطر نشان می‌کنیم. این نکات ناشی از تجارب چهار سال نبرد خونین انقلابی مسلحانه با رژیم ضد بشری خمینی و عملکرد کسانی است که با سوء استفاده از نام مرحوم شریعتی، خود را در صوف هسته‌های رزمنده مجاهد خلق، جا زده و تا کنون امکانات زیادی را نیز به هدر داده‌اند. <br /> <br /> نکته اول: این‌که نمونه‌های متعدد و زیادی ضمن چهار سال گذشته، وجود داشته که افرادی خود را به ظاهر مجاهد معرفی کرده و با استفاده از امکانات سازمان و هواداران آن، علی‌الظاهر به‌منظور وصل با مجاهدین و نبرد با خمینی به کردستان یا خارج از کشور آمده‌اند؛ ولی بعداً که به جای امنی رسیده‌اند، پس از استفاده از امکانات سازمانی که امکانات خلق و انقلاب است، و پس از… یک سری اطلاعات، هویت واقعی خود را تحت عنوان این‌که طرفدار شریعتی بوده‌اند، فاش ساخته و سپس به زندگی عادی روی آورده و خواستار زندگی در خارجه شده‌اند. <br /> <br /> حال آن‌که اگر از آغاز دروغ نمی‌گفتند، لااقل زحمت کمتری بر دوش مجاهدین… می‌نمودند و برای مدتی در صفوف مجاهدین نیز، جای رزمندگان واقعی را اشغال نمی‌کردند؛ بنابراین به این قبیل افراد و هم‌چنین به افراد سایر گروه‌هایی که به قصد فرصت‌طلبی و استفاده از امکانات خلق و انقلاب، در جهت منافع شخصی‌شان، خود را با دروغ‌گویی در داخل یا خارج کشور، مجاهد با هوادار مجاهدین معرفی کرده‌اند، باید گفت اگر باری از جنبش برنمی‌دارید، لااقل خاری پای آن نباشید. <br /> <br /> نکته دوم: درباره کسانی است که در داخل هسته‌ها و روابط مجاهدین در داخل کشور، ابتدا خود را به همین ترتیب دروغین مجاهد معرفی می‌کنند و پس از مدتی معلوم می‌شود که توانایی و کشش ایدئولوژیکی مبارزه انقلابی را نداشته و به‌جای ابراز صداقت و بیان این‌که تحمل مبارزه انقلابی را ندارند، شروع به مسئله‌سازی و تلف کردن وقت و انرژی دیگر رزمندگان هسته نموده و ناصادقانه به لغزخوانی‌های تئوریک، تحت عنوان مشی‌آگاهی‌بخش به‌جای مبارزه انقلابی با تمسک به‌طرف‌داری از دکتر شریعتی می‌پردازند و می‌خواهند به‌جای مبارزه حسینی به‌قول خودشان، مبارزه به اصطلاح زینبی را رواج دهند. <br /> <br /> در حالی که به این قبیل مدعیان کار به‌اصطلاح زینبی که چه در خارج از کشور و چه در داخل کشور، نام مطهر حضرت زینب کبری را نیز، پوش ضعف‌ها و درماندگی‌ها و ناتوانی‌های عقیدتی و ایدئولوژیکی خود می‌سازند، باید گفت حضرت زینب در پرتوی حضرت حسین و مشی زینبی در پرتو مشی سرخ حسینی، معنا و مفهوم پیدا می‌کند، والا آنچه باقی می‌ماند تعزیه گردانی و روضه‌خوانی و شکلک در آوردن‌های روی حوضی است. <br /> <br /> از این رو، مسئولین و فرماندهان هسته‌های انقلابی مجاهد خلق، باید توجه کنند که به‌محض ملاحظه این‌گونه سوء استفاده‌های مزورانه از نام مطهر حضرت زینب یا زین‌العابدین در داخل هسته‌ها و مناسبات مجاهدین، با قاطعیت تمام، مریض ایدئولوژیکی مربوطه را از روابط خود، کاملاً تصفیه نموده و کنار بگذارند.&lt;ref&gt;رادیو مجاهد، درباره معلم شهید شریعتی و پویندگان راه معلم؛ ۲۳ دیماه ۱۳۶۴&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == منابع ==<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C/%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%87%D8%A7&diff=88720 2026-05-21T06:53:09Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>&lt;div class=&quot;main-box&quot;&gt;<br /> &lt;div class=&quot;box-header&quot;&gt;[[پرونده:Candel3.png|40px|alt=|پیوند=]] یادکردها&lt;/div&gt;<br /> &lt;div class=&quot;box-content&quot;&gt;یادکردها خرداد<br /> <br /> * ۱ خرداد ۱۳۹۱ - درگذشت منصور رادپور از اعضای [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] در زندان در اثر عدم رسیدگی‌های پزشکی<br /> <br /> * ۱ خرداد ۱۳۹۱ - درگذشت [[بهرام عالیوندی]] هنرمند و نقاش عضو [[شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> <br /> * ۱ خرداد ۱۳۰۰ - زادروز جلیل شهناز، نوازنده برجسته‌ی ایران (درگذشت ۱۳۹۲)<br /> <br /> * ۳ خرداد ۱۳۸۲ - در گذشت [[عماد رام]] آهنگساز ، نوازنده و خواننده ایرانی<br /> <br /> * ۴ خرداد ۱۳۵۱ - اعدام بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق ایران؛ [[محمد حنیف‌نژاد]]، [[سعید محسن]] و [[علی اصغر بدیع زادگان|علی‌اصغر بدیع‌زادگان]] <br /> <br /> * ۳ خرداد ۱۳۵۰ - شهادت [[اميرپرويز پويان]] و همرزمانش توسط ساواک شاه.<br /> {{خرداد}}<br /> * ۵ خرداد - درگذشت [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]، گوینده اذان ایرانی مشهور و تاریخی ایران (زادهٔ ۱۳۰۴)<br /> <br /> * ۳۰ می ۱۴۳۱ - مرگ [[ژاندارک]] قهرمان ملی فرانسه<br /> <br /> * ۱۱ خرداد ۱۳۹۳ - اعدام زندانی مجاهد [[غلامرضا خسروی]] در [[زندان گوهردشت]].<br /> <br /> * ۱۷ خرداد ۱۳۶۵ - پرواز [[مسعود رجوی]] از پاریس به بغداد<br /> <br /> * ۲۰ خرداد ۱۳۷۸ - پرتاب ۴ موشک اسکاد به [[قرارگاه اشرف]]، مقر [[مجاهدین خلق ایران]]، توسط رژیم ایران<br /> <br /> * ۲۰ خرداد ۱۳۷۴ - [[علی‌اصغر بهاری]]، از استادان موسیقی و نوازندهٔ کمانچه.<br /> <br /> * ۲۲ خرداد ۱۳۵۹ - [[گردهمایی هواداران مجاهدین در استادیوم امجدیه ۲۲ خرداد ۱۳۵۹|میتینگ مجاهدین خلق در امجدیه تهران]] و سخنرانی مسعود رجوی که به همین نام شهرت یافت<br /> <br /> * ۲۳ خرداد ۱۳۸۸ - آغاز [[تظاهرات ۱۳۸۸]] پس از اعلام نتایج دهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری در ایران<br /> <br /> * ۱۴ ژوئن ۱۹۲۸ - زادروز [[ارنستو چه‌گوارا]]، از بزرگترین انقلابیون تاریخ <br /> <br /> * ۲۵ خرداد ۱۳۵۲ - جان باختن مجاهد خلق [[رضا رضایی]] در یک درگیری با [[ساواک]] شاه.<br /> <br /> * ۲۶ خرداد ۱۲۶۱ - زادروز [[دکتر محمد مصدق]] (درگذشت ۱۳۴۵)<br /> <br /> * ۲۶ خرداد ۱۳۸۲ - تهاجم پليس فرانسه به اورسورواز ([[کودتای ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳|کودتای ۱۷ ژوئن]]) و دستگیری [[مریم رجوی]] و اعضای شورای ملی مقاومت ایران.<br /> <br /> * ۲۶ خرداد ۱۳۶۷ - سالروز [[عملیات چلچراغ]] توسط [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]] و فتح شهر مهران.<br /> <br /> * ۲۹ خرداد ۱۳۵۶ - درگذشت [[دکتر علی شریعتی]]، نویسنده، روشنفکر و جامعه‌شناس <br /> <br /> <br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;/div&gt;</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C/%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%87%D8%A7&diff=88719 2026-05-21T06:49:52Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>&lt;div class=&quot;main-box&quot;&gt;<br /> &lt;div class=&quot;box-header&quot;&gt;[[پرونده:Candel3.png|40px|alt=|پیوند=]] یادکردها&lt;/div&gt;<br /> &lt;div class=&quot;box-content&quot;&gt;یادکردها خرداد<br /> <br /> * ۱ خرداد ۱۳۹۱ - درگذشت منصور رادپور از اعضای [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] در زندان در اثر عدم رسیدگی‌های پزشکی<br /> <br /> * ۱ خرداد ۱۳۹۱ - درگذشت [[بهرام عالیوندی]] هنرمند و نقاش عضو [[شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> <br /> * ۱ خرداد ۱۳۰۰ - زادروز جلیل شهناز، نوازنده برجسته‌ی ایران (درگذشت ۱۳۹۲)<br /> <br /> * ۳ خرداد ۱۳۸۲ - در گذشت [[عماد رام]] آهنگساز ، نوازنده و خواننده ایرانی<br /> <br /> * ۴ خرداد ۱۳۵۱ - اعدام بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق ایران؛ [[محمد حنیف‌نژاد]]، [[سعید محسن]] و [[علی اصغر بدیع زادگان|علی‌اصغر بدیع‌زادگان]] <br /> <br /> * ۳ خرداد ۱۳۵۰ - شهادت [[اميرپرويز پويان]] و همرزمانش توسط ساواک شاه.<br /> {{خرداد}}<br /> * ۵ خرداد - درگذشت [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]، گوینده اذان ایرانی مشهور و تاریخی ایران (زادهٔ ۱۳۰۴)<br /> <br /> * ۹ خرداد(۳۰ می) - مرگ [[ژاندارک]] قهرمان ملی فرانسه<br /> <br /> * ۱۱ خرداد ۱۳۹۳ - اعدام زندانی مجاهد [[غلامرضا خسروی]] در [[زندان گوهردشت]].<br /> <br /> * ۱۷ خرداد ۱۳۶۵ - پرواز [[مسعود رجوی]] از پاریس به بغداد<br /> <br /> * ۲۰ خرداد ۱۳۷۸ - پرتاب ۴ موشک اسکاد به [[قرارگاه اشرف]]، مقر [[مجاهدین خلق ایران]]، توسط رژیم ایران<br /> <br /> * ۲۰ خرداد ۱۳۷۴ - [[علی‌اصغر بهاری]]، از استادان موسیقی و نوازندهٔ کمانچه.<br /> <br /> * ۲۲ خرداد ۱۳۵۹ - [[گردهمایی هواداران مجاهدین در استادیوم امجدیه ۲۲ خرداد ۱۳۵۹|میتینگ مجاهدین خلق در امجدیه تهران]] و سخنرانی مسعود رجوی که به همین نام شهرت یافت<br /> <br /> * ۲۳ خرداد ۱۳۸۸ - آغاز [[تظاهرات ۱۳۸۸]] پس از اعلام نتایج دهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری در ایران<br /> <br /> * ۱۴ ژوئن ۱۹۲۸ - زادروز [[ارنستو چه‌گوارا]]، از بزرگترین انقلابیون تاریخ <br /> <br /> * ۲۵ خرداد ۱۳۵۲ - جان باختن مجاهد خلق [[رضا رضایی]] در یک درگیری با [[ساواک]] شاه.<br /> <br /> * ۲۶ خرداد ۱۲۶۱ - زادروز [[دکتر محمد مصدق]] (درگذشت ۱۳۴۵)<br /> <br /> * ۲۶ خرداد ۱۳۸۲ - تهاجم پليس فرانسه به اورسورواز ([[کودتای ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳|کودتای ۱۷ ژوئن]]) و دستگیری [[مریم رجوی]] و اعضای شورای ملی مقاومت ایران.<br /> <br /> * ۲۶ خرداد ۱۳۶۷ - سالروز [[عملیات چلچراغ|'''عملیات چلچراغ''']] توسط [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران|'''ارتش آزادیبخش ملی ایران''']] و فتح شهر مهران.<br /> <br /> * ۲۹ خرداد ۱۳۵۶ - درگذشت [[دکتر علی شریعتی|'''دکتر''' '''علی شریعتی''']]، نویسنده، روشنفکر و جامعه‌شناس (زاده <br /> <br /> <br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;/div&gt;</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C/%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%87%D8%A7&diff=88718 2026-05-21T06:49:22Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>&lt;div class=&quot;main-box&quot;&gt;<br /> &lt;div class=&quot;box-header&quot;&gt;[[پرونده:Candel3.png|40px|alt=|پیوند=]] یادکردها&lt;/div&gt;<br /> &lt;div class=&quot;box-content&quot;&gt;یادکردها خرداد<br /> {{خرداد}}<br /> * ۱ خرداد ۱۳۹۱ - درگذشت منصور رادپور از اعضای [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] در زندان در اثر عدم رسیدگی‌های پزشکی<br /> <br /> * ۱ خرداد ۱۳۹۱ - درگذشت [[بهرام عالیوندی]] هنرمند و نقاش عضو [[شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> <br /> * ۱ خرداد ۱۳۰۰ - زادروز جلیل شهناز، نوازنده برجسته‌ی ایران (درگذشت ۱۳۹۲)<br /> <br /> * ۳ خرداد ۱۳۸۲ - در گذشت [[عماد رام]] آهنگساز ، نوازنده و خواننده ایرانی<br /> <br /> * ۴ خرداد ۱۳۵۱ - اعدام بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق ایران؛ [[محمد حنیف‌نژاد]]، [[سعید محسن]] و [[علی اصغر بدیع زادگان|علی‌اصغر بدیع‌زادگان]] <br /> <br /> * ۳ خرداد ۱۳۵۰ - شهادت [[اميرپرويز پويان]] و همرزمانش توسط ساواک شاه.<br /> {{خرداد}}<br /> * ۵ خرداد - درگذشت [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]، گوینده اذان ایرانی مشهور و تاریخی ایران (زادهٔ ۱۳۰۴)<br /> <br /> * ۹ خرداد(۳۰ می) - مرگ [[ژاندارک]] قهرمان ملی فرانسه<br /> <br /> * ۱۱ خرداد ۱۳۹۳ - اعدام زندانی مجاهد [[غلامرضا خسروی]] در [[زندان گوهردشت]].<br /> <br /> * ۱۷ خرداد ۱۳۶۵ - پرواز [[مسعود رجوی]] از پاریس به بغداد<br /> <br /> * ۲۰ خرداد ۱۳۷۸ - پرتاب ۴ موشک اسکاد به [[قرارگاه اشرف]]، مقر [[مجاهدین خلق ایران]]، توسط رژیم ایران<br /> <br /> * ۲۰ خرداد ۱۳۷۴ - [[علی‌اصغر بهاری]]، از استادان موسیقی و نوازندهٔ کمانچه.<br /> <br /> * ۲۲ خرداد ۱۳۵۹ - [[گردهمایی هواداران مجاهدین در استادیوم امجدیه ۲۲ خرداد ۱۳۵۹|میتینگ مجاهدین خلق در امجدیه تهران]] و سخنرانی مسعود رجوی که به همین نام شهرت یافت<br /> <br /> * ۲۳ خرداد ۱۳۸۸ - آغاز [[تظاهرات ۱۳۸۸]] پس از اعلام نتایج دهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری در ایران<br /> <br /> * ۱۴ ژوئن ۱۹۲۸ - زادروز [[ارنستو چه‌گوارا]]، از بزرگترین انقلابیون تاریخ <br /> <br /> * ۲۵ خرداد ۱۳۵۲ - جان باختن مجاهد خلق [[رضا رضایی]] در یک درگیری با [[ساواک]] شاه.<br /> <br /> * ۲۶ خرداد ۱۲۶۱ - زادروز [[دکتر محمد مصدق]] (درگذشت ۱۳۴۵)<br /> <br /> * ۲۶ خرداد ۱۳۸۲ - تهاجم پليس فرانسه به اورسورواز ([[کودتای ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳|کودتای ۱۷ ژوئن]]) و دستگیری [[مریم رجوی]] و اعضای شورای ملی مقاومت ایران.<br /> <br /> * ۲۶ خرداد ۱۳۶۷ - سالروز [[عملیات چلچراغ|'''عملیات چلچراغ''']] توسط [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران|'''ارتش آزادیبخش ملی ایران''']] و فتح شهر مهران.<br /> <br /> * ۲۹ خرداد ۱۳۵۶ - درگذشت [[دکتر علی شریعتی|'''دکتر''' '''علی شریعتی''']]، نویسنده، روشنفکر و جامعه‌شناس (زاده <br /> <br /> <br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;/div&gt;</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B2%DB%B6_%D8%AE%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AF&diff=88717 2026-05-21T06:47:41Z

<p>Safa: /* زادروزها */</p> <hr /> <div>{{خرداد}}<br /> '''۲۶ خرداد''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۸۸ روز گذشته و به پایان آن ۲۷۷ روز (در سال عادی) یا ۲۷۸ روز (در سال کبیسه) مانده‌است.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> * ۱۳۷۴ - سخنرانی [[مریم رجوی|'''مریم رجوی''']] در گردهمایی دورتموند آلمان<br /> * ۱۳۸۵ - دادگاه استيناف پاريس همه‌ی محدوديت‌های اعمال شده بر [[مریم رجوی|'''مریم رجوی''']] و اعضای [[شورای ملی مقاومت ایران|'''مقاومت ايران''']] را لغو كرد.<br /> * ۱۳۸۸ - راهپیمایی و [[تظاهرات ۱۳۸۸|تظاهرات معترضان به نتیجه انتخابات دوره دهم ریاست جمهوری]] از میدان ولیعصر تا جام جم و تجمع در مقابل صداوسیما<br /> <br /> * ۱۳۸۸ - [[محمدرضا شجریان|'''محمدرضا شجریان''']] از صدا و سیما خواست تا از پخش آثارش خودداری کند. وی این عمل را در اعتراض به نتیجه انتخابات دوره دهم ریاست جمهوری انجام داد.<br /> <br /> * ۸۶۸ میلادی - [[یعقوب لیث|'''يعقوب ليث''']] صفار، که تصميم به پايان دادن به حكومت اعراب بر ایران را گرفته بود، شهر كرمان را آزاد كرد.<br /> * ۱۲۸۸ - تشكيل مجلس عالی در تهران و عزل [[محمد علی شاه|'''محمدعلی شاه''']] از سلطنت<br /> ۱۶ ژوئن<br /> <br /> * ۱۵۱۵ - دریانوردان اسپانیایی در سفر به‌آمریکای جنوبی، به‌ آرژانتین رسیدند.<br /> * ۱۷۷۹ - اسپانیا به‌پادشاهی بریتانیای کبیر اعلان جنگ داد.<br /> * ۱۹۰۳ - شرکت خودروسازی فورد توسط هنری فورد تأسیس شد.<br /> * ۱۹۷۶ - قیام سووتو، در سُووِتو آفریقای جنوبی، هزاران دانش‌آموز دبیرستانی در مخالفت با طرح دولت این کشور برای اعلام زبان آفریکانس به‌عنوان زبان تدریس در مدارس سیاه‌پوستان، دست به‌اعتراض زدند. با شلیک پلیس به‌سمت معترضان، قیامی سراسری در آفریقای جنوبی شعله‌ور شد.<br /> * ۱۹۴۰ - مارشال پتن نخست وزير فرانسه شد. <br /> <br /> == زادروزها ==<br /> * ۱۲۶۱ - [[دکتر محمد مصدق|'''دکتر محمد مصدق''']]، دولت‌مرد ایرانی و نخست‌وزیر ایران از ۱۳۳۰ تا ۱۳۳۲ (درگذشت ۱۳۴۵)<br /> * ۱۳۰۶ - توران میرهادی، استاد ادبیات کودکان، نویسنده و کارشناس آموزش و پرورش<br /> * ۱۳۰۹ - هانیبال الخاص، نقاش، منتقد و مدرس هنری، مترجم و نویسنده ایرانی (درگذشت ۱۳۸۹)<br /> * ۱۳۷۸ - [[مجیدرضا رهنورد|'''مجیدرضا رهنورد''']]، شهید قیام ۱۴۰۱ از مشهد<br /> *<br /> <br /> * ۱۲۸۰ میرسید محمد محیط طباطبائی، پژوهشگر ادبی، مورخ، منتقد و ادیب<br /> * ۱۳۲۰ - بیژن سمندر، شاعر، ترانه‌سرا و نوازنده تار او را بنیان‌گذار سرودن شعر به گویش شیرازی می‌دانند.<br /> ۱۶ ژوئن<br /> <br /> * ۱۳۱۳ - جووانی بوکاچیو، از چهره‌های برجسته تاریخ ادبیات ایتالیا<br /> * ۱۸۲۹ - جرونیمو، از رهبران برجستۀ سرخپوست که رهبری آپاچی‌های چیریکاهوا، در جنگ‌هایی موسوم به‌جنگ‌های آپاچی علیه مکزیک و ایالات متحده که به‌زمین‌های قبیلۀ آنان دست‌اندازی کرده‌بودند را برای چندین دهه بر عهده داشت.<br /> * ۱۸۵۸ - گوستاو پنجم در سال م؛ وی از سال ۱۹۰۷م تا زمان مرگ، پادشاه سوئد که پس از مرگ پدرش به‌مدت ۴۳ سال سلطنت سوئد را بر عهده داشت. وی پیرترین پادشاه سوئد است و از نظر طول دوران سلطنت نیز بعد از ماگنوس چهارم و کارل گوستاو شانزدهم سومین نفر است. همچنین وی آخرین پادشاه سوئد بود که از اختیارات اجرایی پادشاه استفاده کرد.<br /> * ۱۸۹۰ - استن لورل، بازیگر و کمدین انگلیسی<br /> * ۱۹۰۲ - باربارا مک‌کلینتاک، دانشمند برجستۀ آمریکایی و متخصص سیتوژنتیک و برندۀ جایزۀ نوبل فیزیولوژی و پزشکی در سال ۱۹۸۳<br /> * ۱۹۲۹ - صباح احمد جابر صباح در سال م؛ امیر کویت و فرماندۀ کل قوای نیروهای مسلح کویت<br /> * ۱۹۷۱ - توپاک آمارو شکور، خوانندۀ هیپ‌هاپ و رپر آمریکایی که علاوه بر موسیقی، هنرپیشه و فعال اجتماعی نیز بود.<br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> * ۱۳۴۴ - محمد بخارایی، (زاده ۱۳۲۳ ) ترور کننده حسنعلی منصور<br /> * ۱۳۴۴ - رضا صفار هرندی، (زاده ۱۳۲۵) ترور کننده حسنعلی منصور<br /> * ۱۳۴۴ - مرتضی نیک‌نژاد، (زاده ۱۳۲۱) ترور کننده حسنعلی منصور<br /> * ۱۳۴۴ - محمدصادق امانی، (زاده ۱۳۰۹) ترور کننده حسنعلی منصور<br /> * ۱۳۷۷ - جعفر شریف‌امامی، وی در دوران پهلوی دو دوره نخست‌وزیر ایران و به مدت ۱۵ سال رئیس مجلس سنا بود.<br /> <br /> * ۱۳۸۸ ـ جان باختن مصطفی غنیان، دانشجوی معترض ایرانی در جریان [[تظاهرات ۱۳۸۸|'''اعتراضات ۱۳۸۸''']] (زاده ۱۳۶۲)<br /> <br /> * ۱۳۹۱ - منصوره حسینی، نقاش ایرانی (زاده ۱۳۰۵)<br /> ۱۶ ژوئن<br /> <br /> * ۱۶۷۱ - استنکا تیموفیویچ رازین، ملوان و رهبر قزاق‌های شورشی و کشاورزان دن و ولگا که در نیمۀ دوم قرن ۱۷م علیه تزار روسیه شورش کرد. <br /> * ۱۷۵۲ - جوزف باتلر، اسقف و فیلسوف انگلیسی<br /> * ۱۸۷۸- دکتر کراوفورد لانگ، پزشک آمریکایی و کاشف اتر<br /> * ۱۹۵۸ - اعدام ايمره ناگی، سياست مدار اصلاح‌طلب مجارستانی <br /> * ۱۹۷۱ - جان ریت، اولین بارون ریت، پخش‌کننده اسکاتلندی، بی بی سی را بنیان گذاشت.<br /> * ۱۹۷۷-  ورنر فون براون، دانشمند آلمانی عضو اس اس و از پیشگامان موشک‌سازی در جهان<br /> * ۱۹۸۴ - پارک این چون، کارآفرین کره‌ای که در سال ۱۹۷۰م گروه شرکت‌های کومهو (شرکت صنایع شیمیایی کره‌ای چندملیتی با تولید مواد شیمیایی، لاستیک و محصولات پتروشیمی) را تأسیس کرد.<br /> * ۲۰۱۲ - نایف بن عبدالعزیز آل سعود، از اعضای محافظه‌کار دودمان آل‌سعود، بیست‌و‌سومین فرزند ملک عبدالعزیز، بنیان‌گذار عربستان سعودی، و دومین ولیعهد ملک عبدالله، پادشاه سابق این کشور<br /> * ۲۰۱۷ - هلموت کهل، سیاست‌مدار محافظه‌کار آلمانی، صدراعظم آلمان و دبیرکل اتحاد دموکرات مسیحی آلمان و پدر اتحاد ۲ آلمان که رهبری اتحاد ۲ آلمان را در پایان جنگ سرد بر عهده داشت. او از حامیان اروپای متحد بود و آلمان تحت رهبری او، به‌یورو، واحد پول اروپا پیوست.<br /> <br /> == مناسبت‌ها ==<br /> <br /> * روز جهانی سبزیجات<br /> * روز جهانی کودکان آفریقای<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B2%DB%B9_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA&diff=88716 2026-05-21T06:46:29Z

<p>Safa: /* زادروزها */</p> <hr /> <div>{{اردیبهشت}}<br /> '''۲۹ اردیبهشت''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۶۰ روز گذشته و به پایان آن ۳۰۵ روز (در سال عادی) یا ۳۰۶ روز (در سال کبیسه) مانده‌است.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> <br /> * ۷۴۹ - شکست امويان از [[ابومسلم خراسانی|'''ابومسلم خراسانی''']]<br /> <br /> *۱۲۹۱ - در جنگی که بین سپاه سالارالدوله و نیروی دولتی در حوالی کرمانشاه آغاز شده بود، [[یپرم خان|'''یپرم‌خان''']] رئیس نظمیه و دکتر سهراب کشته شدند.<br /> * ۱۳۱۴ - تأسیس فرهنگستان ایران به ریاست [[محمدعلی فروغی|'''محمدعلی فروغی''']]<br /> <br /> * ۱۳۴۱ - بهره‌برداری ار سد سفیدرود<br /> *<br /> ۱۹ مه<br /> *۱۹۱۷ - پديد آمدن &quot;جايزه ادبی پوليتْزِر در  امريكا<br /> *۱۹۱۹ - با ورود مصطفی کمال‌پاشا، معروف به آتاتورک به بندر سامسون در ساحل دریای سیاه جنگی موسوم به جنگ استقلال ترکیه آغاز شد.<br /> *۱۹۳۶ - اختراع دستگاه رادار توسط &quot;رابرت داتسون وات&quot;<br /> *۱۹۴۵ - حمله‌ی بیش از ۴۰ بمب‌افکن آمریکایی به شهر توکیو در جنگ جهانی دوم<br /> *۱۹۹۱ - کروات‌ها در همه‌پرسی به استقلال رأی دادند.<br /> <br /> == زادروزها ==<br /> * ۱۳۲۷ - منصور ستاری، سرتیپ نیروی هوایی در جمهوری اسلامی<br /> ۱۹ مه<br /> *۱۷۶۲ - یوهان گوتلیب فیخته، فیلسوف و از پایه‌گذاران ایده‌آلیسم آلمانی<br /> *۱۸۶۴ - ناتانیل هاثورن، نویسنده آمریکایی<br /> *۱۸۸۱ - مصطفی کمال آتاتورک، نظامی، دولت‌مرد، نویسنده و بنیان‌گذار جمهوری ترکیه و از طرفداران سکولاریسم و ناسیونالیس<br /> *۱۸۹۰ - [[هوشی‌مین]]'''[[هوشی‌مین]]'''، رهبر ویتنام در جنگ با فرانسه و آمریکا، مبارز انقلابی و قهرمان استقلال ويتنام<br /> *۱۹۲۵ - مالکوم ایکس، رهبر جنبش ناسیونالیستی سیاهان آمریکا<br /> *۱۹۲۵ - پل‌پوت، رهبر جنبش خمر سرخ و حاکم کامبوج از ۱۹۷۵ تا ۱۹۷۹<br /> == درگذشت‌ها ==<br /> * ۱۲۹۱ - [[یپرم خان|'''یپرم‌خان''']]، رئیس وقت ارمنی‌تبار نظمیه ایران<br /> * ۱۳۶۵ - خان‌بابا معتضدی، نخستین فیلم‌بردار حرفه‌ای سیمای ایران<br /> * ۱۳۷۱ - [[غلامحسین صدیقی|'''غلامحسین صدیقی''']]، نویسنده و سیاستمدار<br /> * ۱۳۸۵ - صبار فرمانفرمائیان، پزشک، سیاستمدار، وزیر بهداری دکتر محمد مصدق<br /> * ۱۳۸۶ - فخرالدین حجازی، نماینده مجلس در جمهوری اسلامی<br /> * ۱۴۰۱ - عثمان محمدپرست، خواننده و دوتار نواز<br /> * ۱۴۰۲ - اعدام سعید یعقوبی کرد سفلی، از شهدای [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|'''خیزش سراسری ۱۴۰۱''']]<br /> * ۱۴۰۲ - اعدام مجید کاظمی شیخ‌شبانی، از شهدای [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|'''خیزش سراسری ۱۴۰۱''']]<br /> * ۱۴۰۲ - اعدام صالح میرهاشمی بلطاقی، از شهدای [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|'''خیزش سراسری ۱۴۰۱''']]<br /> ۱۹ مه<br /> *۱۸۲۵ - کنت کلود هانری سن سیمون، فیلسوف فرانسوی<br /> *۱۸۹۵ - خوزه مارتی، روزنامه‌نگار، شاعر و فيلسوف انقلابی كوبايی<br /> *۱۸۹۸ - ویلیام یوئرت گلادستون، سیاست‌مدار بریتانیایی از حزب لیبرال ۴ دوره نخست‌وزیر و ۴ بار مشاور خزانه‌داری بریتانیا بود.<br /> *۱۹۰۴ - جمشیدجی نوشروانجی تاتا، از پیشگامان صنعت مدرن هند<br /> *۱۹۳۵ - توماس ادوارد لورنس معروف به لورنس عربستان، محقق، باستان‌شناس و متخصص تدابیر جنگی انگلیسی<br /> *۱۹۵۸ - آنتون پطرس عریضه، پاتریارک مارونی (واژه‌ای یونانی به‌معنای شیوخ و آباء و نامی که در تورات به‌نخستین رؤسای خانواده‌ها می‌دادند) و زبان‌شناس لبنانی<br /> *۲۰۱۷ – نوشیروان مصطفی، هماهنگ‌کننده عمومی جنبش تغییر (گوران)<br /> *<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B3%DB%B1_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA&diff=88707 2026-05-20T09:18:37Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{اردیبهشت}}<br /> '''۳۱ اردیبهشت''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۶۲ روز گذشته و به پایان آن ۳۰۳ روز (در سال عادی) یا ۳۰۴ روز (در سال کبیسه) مانده است.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> * ۶۳۰ - سالروز سلطنت «پوراندخت»، دحتر خسرو پرویز، به روايت رويدادنگاران کليسای قسطنطنيه<br /> * ۱۳۳۱ - پيشنهاد تقسيم ايران از سوی داماد چرچيل<br /> * ۱۳۵۴ - دو تن از افسران مستشاری ایالات متحده امریکا به نام‌های سرهنگ جک ترنر و سرهنگ پل شفر ساعت ۶/۳۰ بامداد در قیطریه به‌قتل رسیدند.<br /> * ۱۳۶۱ - تاسیس [[دانشگاه آزاد - واحد علوم و تحقیقات|'''دانشگاه آزاد اسلامی''']]<br /> ۲۱ مه<br /> <br /> * ۲۱۶ پیش از میلاد - پيروزی بزرگ هانيبال بر روميان<br /> * ۱۸۷۱ - هفته خونین کمون پاریس علیه دولت فرانسه ۲۱ تا ۲۸ مه<br /> <br /> * ۱۸۸۱ - صلیب سرخ آمریکا توسط کلارا بارتون در واشنگتن دی سی تأسیس شد.<br /> * ۱۹۰۴ - فدراسیون بین‌المللی فوتبال (فیفا) در پاریس تأسیس شد.<br /> <br /> * ۱۹۱۱ - رئیس‌جمهور مکزیک پورفیریو دیاز و فرانسیسکو مادرو انقلابی معاهده سیوداد خوارز را امضا کردند تا به نبرد بین نیروهای هر دو خاتمه داده شود و مرحله اولیه انقلاب مکزیک به پایان برسد.<br /> * ۱۹۲۷ - چارلز لیندبرگ، در میدان Le Bourget در پاریس فرود آمد و اولین پرواز انفرادی بدون توقف جهان را از طریق اقیانوس اطلس به پایان رساند.<br /> * ۱۹۵۴ - آزمايش اولين بمب هيدروژنی آمريكا در جزيره بي‏كينی<br /> * ۱۹۸۱ - فرانسوا میتران، از حزب سوسیالیست فرانسه، رئیس‌جمهور این کشور شد.<br /> * ۱۹۹۱ - با فرار منگیستو هایله ماریام، رئیس‌جمهور اتیوپی از کشور جنگ داخلی این مملکت به پایان خود رسید.<br /> * ۱۹۹۸ - ژنرال سوهارتو رئیس‌جمهور سابق اندونزی به مدت سه دهه، در پی اعتراضات گسترده مردمی، مجبور به کناره‌گیری از قدرت شد.<br /> * ۲۰۰۶ - ۵۵ درصد مردم مونته‌نگرو در رفراندومی رای به استقلال از اتحادیه صربستان و مونته‌نگرو دادند.<br /> <br /> == زادروزها ==<br /> * ۱۳۲۰ - فریدون ژورک (مهدی ژورک)، کارگردان، فیلم‌نامه‌نویس، تهیه‌کننده فیلم، تدوین‌گر، فیلم‌بردار و بازیگر<br /> * ۱۳۴۵ - مرتضی احمدی هرندی، کارگردان ۴۲۷ ق.م - افلاطون، عالم بزرگ یونان باستان<br /> * ۱۳۵۴ - همایون شجریان، خواننده و نوازنده تنبک و کمانچه<br /> ۲۱ مه<br /> <br /> * ۱۴۷۱ - آلبرشت دورر، نقاش، حکاک و ریاضی‌دان آلمان<br /> * ۱۹۲۱ - آندره ساخاروف، فیزیکدان هسته‌ای شوروی، برنده جایزه صلح نوبل<br /> <br /> * ۱۹۳۷ - منگیستو هایله ماریام، رئیس‌جمهور سابق اتیوپی<br /> * ۱۹۴۷ - ریاض منصور، نماینده دائم فلسطین در سازمان ملل متحد<br /> * ۱۹۶۰ - جفری لایونل دامر، آدم‌کش زنجیره‌ای و مجرم جنسی اهل آمریکا<br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> * ۱۳۹۳ - علیرضا سلیمانی، کشتی‌گیر آزادکار و قهرمان سنگین‌وزن جهان (زاده ۱۵ بهمن ۱۳۳۵ ) تهران<br /> * ۱۳۹۷ - [[غلامرضا حسنی]]، معروف به ملاحسنی نماینده خامنه‌ای در آذربایجان غربی (وی کسی بود که پسرش رشید از رهبران چریک‌های فدایی خلق ایران را لو داد و رشید اعدام شد).<br /> * ۱۳۹۹ - [[رومینا اشرفی|'''رومینا اشرفی''']]، از قربانیان قتل‌های ناموسی<br /> ۲۱ مه<br /> <br /> * ۱۱۸۹ - محمد بحرانی اِربِلی (موفق‌الدین)، زبان‌شناس، ادیب و شاعر عربی که به‌فلسفه و هندسه نیز پرداخت. او را از پیشوایان پیشتاز در علوم عربی وصف کرده‌اند که در عروض و قافیۀ هوشمند، در نقد شعر خوش‌گزین بود.<br /> * ۱۴۷۱ - هنری ششم، پادشاه انگلستان<br /> * ۱۷۸۶ - کارل ویلهلم شیله، داروساز آلمانی-سوئدی، کاشف چند عنصر<br /> * ۱۹۳۵ - جین آدامز، فعال اجتماعی، اصلاح‌طلب، جامعه‌شناس و مؤلف آمریکایی و یکی از فعالان جنبش حق رأی زنان در آمریکا، مددکار اجتماعی، فیلسوف عمومی، جامعه‌شناس، نویسنده در عصر رئیس‌جمهورهایی مانند تئودور روزولت و توماس وودرو ویلسون، شناخته شده‌ بود.<br /> * ۱۹۹۱ - ترور راجیو گاندی، نخست‌وزیر سابق هند در مدرس<br /> <br /> == مناسبت‌ها ==<br /> <br /> * روز جهانی تنوع نژادها برای گفتگو و توسعه<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C&diff=88702 2026-05-20T09:08:57Z

<p>Safa: /* سیاست‌مداران */</p> <hr /> <div>این صفحه فهرستی است از موضوعاتی پایه‌ای که ایران‌پدیا باید آن‌ها را در سطح یک نوشتار باکیفیت یا در سطح بالاتر - نوشتار برگزیده - داشته باشد.<br /> <br /> * اسامی قرمز، نگارش نشده و اسامی آبی نگارش شده یا در حال نگارش هستند.<br /> <br /> [[ایران‌پدیا:نوشتارهای برگزیده|نوشتارهای برگزیده]] با ({{FA-star}})، نوشتارهای عالی (کلاس آ) با ({{A-Class-icon}})، [[ایران‌پدیا:نوشتار خوب|نوشتارهای خوب]] با ({{GAicon}}) و نوشتارهای متوسط (کلاس ب) با ({{B-icon}}) مشخص شده‌اند. نوشتارهایی که برچسب [[ایران‌پدیا:تمیزکاری|تمیزکاری]] خورده‌اند یا نیاز به بهبود در سریع‌ترین زمان ممکن را دارند، '''توپر''' نشان داده شده‌اند.<br /> <br /> == انقلاب دموکراتیک ایران ==<br /> {{لنگر|افراد}}<br /> {{col-begin}}<br /> <br /> == اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ ==<br /> === جستارهای وابسته ===<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[خیزش دانشگاه‌ها در اسفند ۱۴۰۴]]<br /> <br /> ===جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[گالری شهیدان قیام ۱۴۰۴]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان تهران]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمانشاه]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اصفهان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان لرستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان خوزستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان فارس]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گیلان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مازندران]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سیستان و بلوچستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان البرز]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان ایلام]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قزوین]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان همدان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مرکزی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان شرقی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان غربی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گلستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان زنجان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان هرمزگان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان یزد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قم]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان بوشهر]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان‌های خراسان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اردبیل]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان چهارمحال و بختیاری]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در ٰاستان کهگیلویه و بویراحمد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سمنان]]<br /> # [[شهیدانی که محل شهادت آنها نامشخص است]]<br /> # جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ (شماره۲)<br /> # [[کشتار در ملکشاهی ۱۴۰۴]]<br /> # [[حمله به بیمارستان خمینی ایلام]]<br /> # [[قطع اینترنت ایران در دی ۱۴۰۴]]<br /> # [[آتش‌نشان‌های شهید در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ ===<br /> # [[داریوش انصاری بختیاروند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسام خدایاری‌فرد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شایان اسدالهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا عظیم‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خداداد شیروانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وهاب موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی فلاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سجاد والامنش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بیاتی]]<br /> # [[سروش سلیمانی]]<br /> # [[رسول کدیوریان]]<br /> # [[رضا قنبری]]<br /> # [[عرفان بزرگی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرمحمد کوهکن]]<br /> # [[محمد نوری]]<br /> # [[احمدرضا امانی]]<br /> # [[طاها صفری]]<br /> # [[احد ابراهیم‌پور عبدلی]]<br /> # [[فارص (محسن) آقامحمدی]]<br /> # [[محمد مقدسی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[لطیف کریمی]]<br /> # [[مبین یعقوب‌زاده]]<br /> # [[مسیح جلیل]]<br /> # [[فرهاد عیوضی]]<br /> # [[محمد موسوی]]<br /> # [[مهدی موسوی]]<br /> # [[حسین مونسی]]<br /> # [[ابوالفضل خالدی]]<br /> # [[بهمن فتاحی]]<br /> # [[اکرم پیرگزی]]<br /> # [[روبینا امینیان]]<br /> # [[مسعود ذات‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی امامی‌پور]]<br /> # [[منصوره حیدری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز منصوری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قاسم روستا]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین ربیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا مرادی‌عبدالوند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ولی‌دوست]]<br /> # [[دیاکو محمدی]]<br /> # [[بهرام زاهدی]]<br /> # [[خالد ملایی]]<br /> # [[علی عزیزی جعفرآبادی]]<br /> # [[ابراهیم یوسفی]]<br /> # [[روح‌الله ستاره مشتری]]<br /> # [[سامان نظری]]<br /> # [[محمدرضا گروهی]]<br /> # [[رضا رحمتی]]<br /> # [[مجتبی قربانی]]<br /> # [[فرهاد عیوضی دودرایی]]<br /> # [[مهدی سلحشور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود موسوی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا کرمی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علی کریمی باولکی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا صیدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بیات سبحانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی قرباندوست]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی جهانبخش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد غلامزاده نوشری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سونیا صالحی راد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرزو عابدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان علیزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم احمدپوریان]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان اسدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید صالحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا دباغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین محمدزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل حیدری موصلو]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بهرامی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نعیم عبداللهی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدین دولت‌خواه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی پرویزی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد گنجی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان افروغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد خیردار]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فلاح]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان فتاحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شعله ستوده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا لشکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا سمیع‌پور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی لواسانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام درویش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر شکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فرد]]<br /> # [[ابوالفضل طاووسی]]<br /> # [[ستایش شفیعی]]<br /> # [[دانیال سبزیکار]]<br /> # [[دیار پورچهریق]]<br /> # [[سیامک راشد]]<br /> # [[هولاکو ایوانی]]<br /> # [[ریبین مرادی]]<br /> # [[امیرعلی حیدری]]<br /> # [[افسانه رضویان]]<br /> # [[رضا حاجی مرادیان]]<br /> # [[سعید ابراهیمی]]<br /> # [[آیدا حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملینا اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین قدیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران رفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمانه میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سورنا گلگون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا اشکبوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بهلولی پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه علی‌محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[متین منتظرالظهور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین فیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نازلی جان‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بنی‌عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرنیا شاد بجارکناری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهره فاضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبنم فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمیله شفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معین رنجبر (همایون)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد صالح ظریف‌مقدم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد شاهوزایی (شاهوزهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صنم پوربابایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زیبا دستجردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح شاهوردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ضیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال دیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالح محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌عباس زورقچیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالحه اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر جاویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الهام طغیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام ایزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرش طلوع شیخ‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی میرجعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین امام‌جمعه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهاران طاهرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی روستا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پارسا رحمتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی آرمند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن سماکوش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان شکورزاده]]<br /> <br /> == اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ==<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران]]<br /> # [[جمعه خونین زاهدان]]<br /> # [[خیزش ایذه]]<br /> # [[چهلم حدیث نجفی]]<br /> <br /> <br /> === جستارهای وابسته ===<br /> # [[کوکتل مولوتف]]<br /> # [[انقلاب مخملی]]<br /> # [[نسل Z]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> ===اسامی و عکس جانباختگان===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]]<br /> <br /> <br /> === جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ===<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حدیث نجفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیکا شاکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش محمودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قائمی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خدانور لجعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا نقیب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غزاله چلاوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کومار درافتاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیان پیرفلک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا قائم‌مقامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عراقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حنانه کیاکجوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارینا اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیلار حقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاروان قادر شوکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرشاد شهیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما شفیق‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسرا پناهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسن‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتین رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سروری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسیم صدقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرین علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مینو مجیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا نادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا بهمنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سالار مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هیمن حمزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا شهپرنیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرشیا امام‌ قلی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه نعامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران سماک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورش نیک‌نام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماهک هاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یلدا آقافضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هومن عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بساطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین عبدالملکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بادپا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید جواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان الیاسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امید زارع مؤیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی روزبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال پابندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزین معروفی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[نیما نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شهریار عادلی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمود احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهران بصیر توانا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شمال خدیری پور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[فایق مام قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدمومن زندکریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سامان قادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اسماعیل مولودی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مختار فتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[پیمان منبری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سید احمد شکراللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ابوالفضل امیرعطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[منصوره سگوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جواد روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[آرمیتا گراوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[قاسم رحیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کامران رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمداقبال نایب‌زهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مصطفی احمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کامران شیخه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد میرموسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کمیل ابوالحسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سیدجواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عماد حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[آریان مریدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ابوالفضل آدینه‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اسماعیل شنبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سارینا ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کبری شیخه سقا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سپهر بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جواد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر اعظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شادمان احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دنیا فرهادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حاجی رسول‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی زارع اشکذری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مریم آروین]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صادق فولادی‌وندا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شیرزاد احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهران اکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[متین نادرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعدام‌شدگان ===<br /> #[[قاسم آبسته]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ایوب کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[داوود عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[میلاد زهره‌وند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سپهر شیرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد قبادلو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی کرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن شکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال کاظمی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجیدرضا رهنورد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد سلیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید حسین‌نژاد حیدرانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجاهد کورکور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا و نسرین کعبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا درخشنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران بهرامیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا محمودنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عامر رامش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ساسان آزادوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محراب عبدالله‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == افراد ==<br /> {{لنگر|افراد}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === زنان ===<br /> # [[زنان پیشگام در قیام‌های ایران]]<br /> # [[زنان در نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران]]<br /> === قربانیان آپارتاید ===<br /> # [[فاطمه سلطانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === هنرمندان ===<br /> # [[مرضیه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی حنانه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب‌الله بدیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شجریان]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[آندرانیک آساطوریان]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[رضا اولیا]]<br /> # [[حمیدرضا طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر سخایی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[عماد رام]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[منصور قدرخواه]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[پرویز یاحقی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[بهرام عالیوندی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[ناهید همت‌آبادی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر آرام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون ژورک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گیسو شاکری]]<br /> # [[روزبه عمادزاده]]<br /> # [[منوچهر طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا شوریده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب شهیدثالث]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد مهراد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[واروژان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ام کلثوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن کسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهیار قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویگن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید خلیل عالی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله مقبلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله ملک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین گل‌گلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن صبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین بنان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[توماج صالحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد شمس]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[دلکش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی تجویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نصرالله زرین‌پنجه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مفید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام بیضایی]]<br /> # [[تورج نگهبان]]<br /> # [[اردلان سرفراز]]<br /> # [[بهمن رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر تقوایی]]<br /> # [[بیژن ترقی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === ورزشکاران ===<br /> # [[پوریای ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا تختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب خبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ منتظرالظهور]]<br /> # [[محمدقربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسلم اسکندر فیلابی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن نایب‌آقا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروزان عبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خادم حقیقت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صمد منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا فردوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهشید رزاقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علاءالدین عترتی کوشالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالله موحد]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === نویسندگان و شاعران ===<br /> ==== نویسندگان و شاعران ایرانی ====<br /> # [[منوچهر هزارخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزاده عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی شایگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالعلی معصومی]]<br /> # [[غزاله علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحمان کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمشید پیمان]]<br /> # [[فروغ فرخزاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج جنتی عطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون مشیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما یوشیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر آتشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد معین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق چوبک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حافظ]]<br /> # [[رهی معیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مولوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن صباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطار نیشابوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرکو بیکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال آل احمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین منزوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد کسروی]]<br /> # [[حمید مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب سپهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شفیعی کدکنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بزرگ علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش کسرایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین دانشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل خویی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید پورحاجی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اسدیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناظم حکمت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بکتاش آبتین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم معینی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نادر نادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا براهنی]]<br /> # [[ادیب‌الممالک فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروین اعتصامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوذر ورداسبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف قزوینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماشاءالله آجودانی]]<br /> #[[رومن رولان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[زری اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مختاری، شاعر و نویسنده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی اشرف درویشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد جعفر پوینده]]<br /> # [[سعید نفیسی]]<br /> # [[یدالله رؤیایی]]<br /> #[[سعید سلطان‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین ناهیدی آذر]]<br /> # [[امین (پیمان) فرح‌آور]]<br /> # [[مرتضی کیوان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالقاسم لاهوتی کرمانشاهی]]<br /> # [[جبار باغچه‌بان]]<br /> # [[حسین پژمان بختیاری]]<br /> <br /> ==== نویسندگان و شاعران غیرایرانی ====<br /> #[[برتولت برشت]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[پابلو نرودا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[فدریکو گارسیا لورکا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جرجی زیدان]]<br /> # [[دیل کارنگی]]<br /> # [[جک لندن]]<br /> # [[آندره مالرو]]<br /> <br /> === فعالان سیاسی و اجتماعی ===<br /> # [[کاظم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]<br /> # [[محسن دگمه‌چی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد کمانگر]]<br /> # [[شیرین علم‌هولی]]<br /> # [[ستار بهشتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رسولی]]<br /> # [[سید ابراهیم رسولی]]<br /> # [[مجید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی حاج‌آقایی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]<br /> # [[احسان فتاحیان]]<br /> # [[ارژنگ داوودی]]<br /> # [[زهرا صفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد کرد زنگنه]]<br /> # [[فاطمه مثنی]]<br /> # [[کیانوش زندی]]<br /> # [[زهرا کاظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ تقی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرستو معینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گلرخ ایرایی]]<br /> # [[سهیل عربی]]<br /> # [[آرش صادقی]]<br /> # [[مریم اکبری منفرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیره جلالی]]<br /> # [[آتنا دائمی]]<br /> # [[هاشم خواستار]]<br /> # [[حسین سودمند]]<br /> # [[ناصر فهیمی]]<br /> # [[داریوش فروهر]]<br /> # [[پروانه مجد اسکندری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هدی صابر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه فارسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زینب جلالیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انورخضری]]<br /> # [[ادریس جمشیدزهی]]<br /> # [[شریفه محمدی]]<br /> # [[وریشه مرادی]]<br /> # [[پخشان عزیزی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی یونسی]]<br /> # [[امیرحسین مرادی]]<br /> #[[منوچهر فلاح]]<br /> # [[احسان فریدی]]<br /> # [[علیرضا شریعت‌پناهی]]<br /> # [[مسعود جامعی]]<br /> # [[فرشاد اعتمادی‌فر]]<br /> # [[آرمین (احسان) خدایاری]]<br /> # [[علیرضا مرداسی (حمیداوی)]]<br /> # [[حافظ فروحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرمان صادقی]]<br /> # [[حسن بیت عبدالله]]<br /> # [[سعید عباسی]]<br /> # [[الهه فولادی]]<br /> # [[یعقوب درخشان]]<br /> # [[زینب همرنگ سیدبگلو]]<br /> # [[ارغوان فلاحی]]<br /> # [[معصومه (شیوا) اسماعیلی]]<br /> # [[پژمان توبره‌ریزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمیه رشیدی]]<br /> # [[غلامحسین کلبی]]<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]<br /> # [[محمد معصوم شاهی]]<br /> # [[زهرا شهباز طبری]]<br /> # [[رضا عبدالی]]<br /> # [[کریم خجسته]]<br /> # [[خسرو علیکردی]]<br /> # [[شاهین ذوقی‌تبار]]<br /> # [[خسرو رهنما]]<br /> # [[احسان رستمی]]<br /> # [[ربابه ماسوری]]<br /> # [[علی معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور جمالی]]<br /> # [[امیرحسین حاتمی]]<br /> # [[شاهین واحدپرست]]<br /> # [[محمدامین بیگلری]]<br /> # [[علی فهیم]]<br /> # [[حامد ولیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان کیانی]]<br /> # [[ابراهیم دولت‌آبادی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا میری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رسولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالجلیل شه‌بخش]]<br /> # [[محمد عباسی]]<br /> # [[مسعود مسجودی]]<br /> <br /> === سیاست‌مداران ===<br /> # [[کوروش بزرگ]]<br /> # [[رضاشاه پهلوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا پهلوی]]<br /> # [[اشرف پهلوی]]<br /> # [[علی امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اقبال لاهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین تیمورتاش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر محمد مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیّدحسن تقی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیدحسین فاطمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعباس هویدا]]<br /> # [[بی‌بی مریم بختیاری]]<br /> # [[جمشید آموزگار]]<br /> # [[جعفر شریف‌امامی]]<br /> # [[عبدالرحمن قاسملو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق شرفکندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی بازرگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[داریوش فروهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله سحابی]]<br /> # [[یدالله سحابی]]<br /> # [[محمدتقی شریعتی مزینانی]]<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ملکی]]<br /> # [[ابراهیم یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[محمود افشارطوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا آقاخان کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر حشمت طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تیمور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن رشدیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفر بقایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد قوام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ضیاءالدین طباطبایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سردار اسعد بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم سامی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === مسئولان رژیم ایران ===<br /> # [[روح‌الله خمینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صیاد شیرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی رازینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی خامنه‌ای]]<br /> # [[مرتضی مطهری]]<br /> # [[احمد خمینی]]<br /> # [[علی فلاحیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید علی خامنه ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی کروبی]]<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[میرحسین موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدتقی مصباح یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن روحانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی نیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رئیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین باقری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی اشراقی]]<br /> # [[مصطفی پورمحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله لاجوردی]]<br /> # [[علی لاریجانی]]<br /> # [[صادق لاریجانی]]<br /> # [[محمود هاشمی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ری شهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قربانعلی دری نجف‌آبادی]]<br /> # [[حسین اشتری]]<br /> # [[ابوالقاسم صلواتی]]<br /> # [[محمدباقر قالیباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن شاهوارپور]]<br /> # [[علی باقری‌ کنی]]<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا پناهیان]]<br /> # [[عطاءالله اشرفی اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]]<br /> # [[حمید نوری]]<br /> # [[داوود رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر هاشمی رفسنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[احمدرضا رادان]]<br /> #[[حسین سلامی]]<br /> #[[سید رضی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ایمان افشاری]]<br /> #[[محمدرضا زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[قاضی عموزاد]]<br /> #[[قاضی محمدرضا عموزاد خلیلی]]<br /> #[[محسن فخری‌زاده مهابادی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد بهشتی]]<br /> #[[قاضی محمدرضا توکلی]]<br /> #[[مهدی نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علیرضا عسگری]]<br /> #[[مصطفی تاجزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حسین امیرعبداللهیان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدعلی آل هاشم]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مخبر]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدحسین احمدی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مالک رحمتی]]<br /> #[[حسین طائب]]<br /> #[[سعید جلیلی]]<br /> #[[مسعود پزشکیان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی‌اصغر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[غلامعلی حداد عادل]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی]]<br /> #[[علیرضا زاکانی]]<br /> #[[محمد محمدی گلپایگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدرضا عارف]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مقیسه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[بابک زنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سعید امامی]]<br /> #[[حسین همدانی]]<br /> #[[صادق خلخالی]]<br /> #[[حسین موسوی تبریزی]]<br /> #[[محمود هاشمی شاهرودی]]<br /> #[[امیرعلی حاجی‌زاده]]<br /> #[[روح‌الله حسینیان]]<br /> #[[علی قدوسی]]<br /> #[[تریتا پارسی]]<br /> #[[علی شمخانی]]<br /> # [[احمد علم‌الهدی]]<br /> # [[احمد خاتمی]]<br /> # [[کاظم صدیقی]]<br /> # [[احمد توکلی]]<br /> # [[سید محمد حسین‌زاده حجازی]]<br /> # [[محمدباقر ذوالقدر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین مجید موسوی افتخاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن تهرانی مقدم]]<br /> # [[اسدالله اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر ولایتی]]<br /> # [[وحید حقانیان]]<br /> # [[غفور درجزی]]<br /> # [[احمد وحیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد پاکپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا اعرافی]]<br /> # [[امیر حاتمی]]<br /> # [[اسماعیل خطیب]]<br /> # [[علی‌رضا تنگسیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کمال خرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === آمران و عاملان قتل‌ عام ===<br /> # [[امجد یوسف]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انقلابیون ===<br /> # [[محمدعلی جابرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی میهندوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کریم(محراب)رشیدی]]<br /> # [[ناصر صادق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ربیعی]]<br /> # [[موسی خیابانی]]<br /> # [[آذر رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر مقدم]]<br /> # [[احمد (عبدالله) کلاهدوز]]<br /> # [[سیاوش سیفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهناز کلانتری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوسن میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله تدین چهارسوقی]]<br /> # [[محمد بازرگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم ذوالانوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی جوان خوشدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شکرالله مشکین فام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید شریف واقفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی صمدیه لباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود احمدزاده]]<br /> # [[احمد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود عسگری‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی باکری]]<br /> # [[محمود قائمشهر]]<br /> # [[بهجت تیفتکچی]]<br /> # [[رسول مشکین‌فام]]<br /> # [[محمود شامخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سعادتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ضابطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین رضایی]]<br /> # [[طاهره طلوع]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا خسروی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گوهر ادب‌آواز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سکینه چاقوساز]]<br /> # [[معصومه کبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صارمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر کاظمی]]<br /> # [[منیره رجوی]]<br /> # [[حجت زمانی]]<br /> # [[ثریا ابوالفتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معصومه عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالرضا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف احمدی]]<br /> # [[سیاوش سیفی]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ندا حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولی‌الله فیض مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی شفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلیل گادانی]]<br /> # [[زهره قائمی]]<br /> # [[گیتی گیوه‌چینیان زاده]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]<br /> # [[محمد سیدی کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مدنی]]<br /> # [[مسعود رجوی]]<br /> # [[مریم رجوی]]<br /> # [[زهرا مریخی]]<br /> # [[مهدی ابریشمچی]]<br /> # [[محمد سید المحدثین]]<br /> # [[محمد علی توحیدی]]<br /> # [[فهیمه اروانی]]<br /> # [[مژگان پارسایی]]<br /> # [[زهره اخیانی]]<br /> # [[صدیقه حسینی]]<br /> # [[مهوش سپهری]]<br /> # [[بهشته شادرو]]<br /> # [[شهرزاد حاج‌سیدجوادی]]<br /> # [[گیتی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حیاتی]]<br /> # [[محمود عطایی]]<br /> # [[محمود عضدانلو]]<br /> # [[محمد حنیف نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید محسن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر بدیع زادگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین پارسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن جزنی]]<br /> # [[اسماعیل شریف‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز دهقانی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]<br /> # [[شکرالله پاکنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خسرو روزبه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر صفایی فراهانی]]<br /> # [[خسرو گلسرخی]]<br /> # [[میرزا کوچک‌ خان جنگلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مادر ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آراسته قلی‌وند]]<br /> # [[عالیه بازرگان]]<br /> # [[محترم ایجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بنی‌هاشمی]]<br /> # [[عباس عمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رئوف بشردوست]]<br /> # [[داریوش سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه احمدی اسکویی]]<br /> # [[محمدحسین جنتی لادانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کرامت‌الله دانشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزیز رضایی]]<br /> # [[مسعود فرشچی]]<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]<br /> # [[سعید سنگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رامین حسین‌پناهی]]<br /> # [[عباس مدرسی‌فر]]<br /> # [[عبدالرحمان قاسملو]]<br /> # [[حمیرا اشراق]]<br /> # [[فضیلت علامه حائری]]<br /> # [[حیدر قربانی]]<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عفت حداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راضیه کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عذرا علوی طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد زیبرم]]<br /> # [[بتول رجایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسترن عظیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گداعلی صابر مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین سیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بریسمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سعید ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن معصومی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مرتضی قره‌اوغلانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اصغر باباعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کریم جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[عبدالرحیم احراری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی یونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شکرالله ربیعی]]<br /> #[[امیرحسین مرادی]]<br /> #[[سید علی نبوی چاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کاظم باقرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدحسین حبیبی]]<br /> #[[عباس مفتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[گیتی‌السادات جوزی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حسن ضیاظریفی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهرنوش ابراهیمی روشن]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علیرضا گلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروانه پیوستگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود شکیبانژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی شجاعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حمزه لوئیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی نجاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حوا برزگر]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شهرزاد مرشدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[نصرت رمضانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز احسانی اسلاملو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صبا هفت‌ برادران]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صمد بهرنگی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ اعظمی لرستانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الله‌قلی خان جهانگیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین جهانگیری]]<br /> # [[شهلا حریری مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا معدنچی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم هژبریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا خالقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا مسعودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رضا شادبختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهپور علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وحید بنی عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا قبادی بیستونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک علیپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر (شاهرخ) دانشورکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد تقوی سنگدهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن منتظر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صاحب (مهدی) ذبیحیان لنگرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد بگلری (نوشین)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صمیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا (عبدالله) راتبی]]<br /> # [[خانواده مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته شبانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطیه محررخوانساری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر اکبرنیا منصور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرح اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیومرث سیدخلخال]]<br /> # [[حسن سرخوش]]<br /> # [[مریم قدسی‌مآب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سیفان بابایی]]<br /> # [[حفیظ الله شمس]]<br /> # [[زهره بنی‌جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سلطنت رمیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قادر ویسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شایان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود فرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد درودیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم افجه‌ای]]<br /> # [[منصور رادپور]]<br /> # [[فرشته ازهدی]]<br /> # [[حمید خادمی]]<br /> <br /> === انقلابیون خارجی===<br /> # [[رزا لوگزامبورگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[چه گوارا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]<br /> # [[سیمون بولیوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدریش انگلس]]<br /> # [[ولادیمیر لنین]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[هوشی‌مین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنی ازبرت]]<br /> # [[سوفان چان]]<br /> # [[هارون هاشمی]]<br /> # [[سمینا اقبال]]<br /> # [[یاسر عرفات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوجهاد]]<br /> # [[سالوادور آلنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمون دو بووار]]<br /> # [[پاتریس لومومبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانتس فانون]]<br /> # [[لئون تروتسکی]]<br /> #[[ویکتور خارا]]<br /> #[[وو نگوین جیاپ]]<br /> #[[بابی ساندز]]<br /> <br /> === فلاسفه، استادان دانشگاه و دانشمندان ===<br /> # [[زرتشت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی شریعتی]]<br /> # [[مریم میرزاخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد تفضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارل مارکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هانا آرنت]]<br /> # [[آنتونیو گرامشی]]<br /> # [[لویی آلتوسر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد اشرف]]<br /> # [[امیرحسین آریان‌پور]]<br /> # [[باروخ اسپینوزا]]<br /> # [[محمدعلی شیخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین صدیقی]]<br /> <br /> === تاریخ‌نگاران ===<br /> # [[یرواند آبراهامیان]]<br /> # [[فریدون آدمیت]]<br /> # [[حسین مکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژانت آفاری]]<br /> <br /> === روحانیون ===<br /> # [[سید محمود طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امامی کاشانی]]<br /> # [[حبیب‌الله آشوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال گنجه‌ای]]<br /> # [[حسینعلی منتظری]]<br /> #[[عبدالغفار نقشبندی]]<br /> # [[حسن لاهوتی اشکوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ابوالقاسم کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ عبدالله مازندرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن مدرس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ محمد خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === شخصیت‌های خارجی ===<br /> # [[ترور رفیق حریری]]<br /> # [[امه سه‌زر]]<br /> # [[الی ویزل]]<br /> # [[لرد راسل جانسون]]<br /> # [[مولود آئونیت]]<br /> # [[محمود شریف بسیونی]]<br /> # [[آلبرتو نیسمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لرد رابین کوربت]]<br /> # [[لرد اسلین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یهودی منوهین]]<br /> # [[احمد سوکارنو]]<br /> # [[محمد سوهارتو]]<br /> # [[ایندیرا گاندی]]<br /> # [[احمد بن بلا]]<br /> # [[ژاندارک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهاتما گاندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آبراهام لینکلن]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جو لیبرمن]]<br /> # [[جورج واشنگتن]]<br /> # [[وینستون چرچیل]]<br /> # [[ژوزف استالین]]<br /> # [[پینوشه]]<br /> # [[جمال عبدالناصر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد انور السادات]]<br /> # [[آدولف هیتلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولیویه ونده کاستیل]]<br /> #[[اریک داوید]]<br /> #[[آلخو ویدال کوادراس]]<br /> #[[آبه پیر]]<br /> #[[بنیتو موسولینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسیسکو فرانکو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اورسولا گرترود فون در لاین]]<br /> #[[اسماعیل هنیه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[هانری لکلرک]]<br /> #[[ناپلئون بناپارت]]<br /> #[[نیکلای چائوشسکو]]<br /> #[[سون یات سن]]<br /> #[[سید احمد غزالی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جاوید رحمان]]<br /> #[[مارتین لوتر کینگ جونیور]]<br /> # [[لخ والسا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ژرژ-هنری بوته‌یه]]<br /> #[[رینالدو گالیندو پل]]<br /> #[[موریس دنبی کاپیتورن]]<br /> #[[احمد شهید]]<br /> #[[عاصمه جهانگیر]]<br /> #[[مای ساتو]]<br /> # [[بشار اسد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن نصرالله]]<br /> # [[احمد چلبی]]<br /> <br /> === شناخته شدگان ===<br /> # [[دلارا دارابی]]<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدالله اربابی]]<br /> # [[رومینا اشرفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر خدایاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه رجبی]]<br /> # [[سید محمد حسینی]]<br /> # [[مسیح علی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله زم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک ریگی]]<br /> # [[دادشاه]]<br /> # [[سکینه سلیمان‌زاده]]<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلال نصرویی]]<br /> # [[راجنیش چاندرا موهان جین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارا دلدار]]<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر محمد خالقی]]<br /> # [[اصغر نحوی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد بالدی]]<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هاله سحابی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نهال آهوقلندری]]<br /> # [[امیرحسین و احمدرضا فیضی]]<br /> # [[غزال مولان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخی ===<br /> == اصطلاحات دوران مشروطه ==<br /> # [[منوّرالفکر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شب‌نامه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بست‌نشینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراموشخانه]]<br /> # [[عدالت‌خانه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی‌خواه]]<br /> # [[مشروطه و مشروعه]]<br /> # [[قانون اساسی مشروطیت]]<br /> # [[عدالت]]<br /> # [[مشروطه‌خواه]]<br /> # [[انجمن]]<br /> # [[قانون]]<br /> # [[ملت]]<br /> # [[تکفیر]]<br /> # [[آزادیستان]]<br /> # [[فداییان (در انقلاب مشروطه)]]<br /> # [[جراید حُرّه (مطبوعات آزاد)]]<br /> # [[مستبدین]]<br /> # [[استبداد]]<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[استبداد صغیر]]<br /> # [[مرکز غیبی تبریز]]<br /> # [[انجمن ایالتی تبریز]]<br /> <br /> == نمادهای دوران مشروطه ==<br /> # [[امیرخیز]]<br /> <br /> == روزنامه‌های دوران مشروطه ==<br /> # [[روزنامه قانون]]<br /> # [[روزنامه حبل‌المتین]]<br /> <br /> == شخصیت‌های تاریخی ==<br /> # [[یپرم خان]]<br /> # [[یعقوب لیث]]<br /> # [[کیخسرو]]<br /> # [[محمدتقی‌ پسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرکبیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رئیس‌علی دلواری]]<br /> # [[شاه نعمت‌ الله ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ‌السلطنه آذرخشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی محمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوارد باسکرویل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستفیک داویدیان]]<br /> # [[ابومسلم خراسانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزارضا کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملک‌المتکلمین]]<br /> # [[جهانگیرخان صوراسرافیل]]<br /> # [[محمود محمود]]<br /> # [[میرزا ملکم‌خان]]<br /> # [[صادق رضازاده شفق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهره قره‌العین]]<br /> # [[ناظم‌الاسلام کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد اسماعیل امیرخیزی]]<br /> # [[میرزا محمدصادق آقا مجتهد تبریزی]]<br /> # [[کریم طاهرزاده بهزاد]]<br /> # [[میرزا جواد سعدالدوله]]<br /> # [[سید محمد طباطبایی]]<br /> # [[سید عبدالله بهبهانی]]<br /> # [[آخوند ملا محمدکاظم خراسانی]]<br /> # [[ابراهیم صفایی]] <br /> # [[مهدی ملک‌زاده]]<br /> # [[سید جمال‌الدین اسدآبادی]]<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن‌خان مشیرالدوله]]<br /> # [[نجفقلی خان صمصام‌السلطنه بختیاری]]<br /> # [[میرزا محمدعلی خان تربیت]]<br /> # [[میرزا علی‌اصغر خان اتابک اعظم]]<br /> # [[میرزاحسن خان وثوق‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حیدرخان عمواوغلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا محمدحسین نائینی]]<br /> # [[شیخ احمد تربتی]]<br /> # [[سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی]]<br /> # [[مهدی قلی‌خان هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی ارداقی]]<br /> # [[عبدالرحیم طالبوف تبریزی]]<br /> # [[یحیی دولت‌آبادی]]<br /> # [[سید محمدرضا مساوات]]<br /> # [[سلیمان خان میکده]]<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه دولت‌آبادی]]<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خان سپهسالار]]<br /> # [[میرزای شیرازی]]<br /> # [[مریم عمید سمنانی]]<br /> # [[زین‌العابدین مراغه‌ای]]<br /> # [[محمدولی خان تنکابنی]]<br /> # [[میرزا حسن مستوفی‌الممالک آشتیانی]]<br /> # [[کامران میرزا]]<br /> # [[عباسقلی آدمیت]]<br /> # [[الله‌یار خان آصف‌الدوله]]<br /> # [[حسین پاشا خان]]<br /> # [[علی موسیو]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> === جان باختگان تظاهرات ===<br /> # [[نیکتا اسفندانی]]<br /> # [[رامین پوراندرجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته علیزاده]]<br /> # [[عزت ابراهیم‌نژاد]]<br /> # [[سعید زینالی]]<br /> # [[مصطفی صالحی]]<br /> # [[نوید افکاری]]<br /> # [[نوید بهبودی]]<br /> # [[عبدالله لرستانی]]<br /> # [[مهدی نیکویی]]<br /> # [[حمزه بریهی]]<br /> # [[فرزاد انصاری‌فر]]<br /> # [[محسن محمدپور]]<br /> # [[آرشام ابراهیمی]]<br /> # [[پویا بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد عابدی]]<br /> # [[پژمان قلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد معین‌فر]]<br /> # [[مهدی دائمی]]<br /> # [[رضا معظمی گودرزی]]<br /> # [[فرهاد مجدم]]<br /> # [[پدرام جعفری]]<br /> # [[سجاد رضایی]]<br /> # [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد طاهری]]<br /> # [[مینا شیخی]]<br /> # [[میلاد محققی]]<br /> # [[آذر میرزاپور زهابی]]<br /> # [[علیرضا انجوی]]<br /> # [[صانع ژاله]]<br /> # [[محمد مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == تاریخ ==<br /> {{لنگر|تاریخ}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === انقلاب‌های جهان ===<br /> # [[انقلاب ضد سلطنتی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب ویتنام]]<br /> # [[انقلاب چین]]<br /> # [[انقلاب کوبا]]<br /> # [[انقلاب شوروی]]<br /> # [[انقلاب الجزایر]]<br /> # [[انقلاب مصر ۲۰۱۱]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب لیبی]]<br /> # [[انقلاب تونس]]<br /> # [[دولت فلسطین]]<br /> # [[انقلاب سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیروزی انقلاب سوریه]]<br /> # [[انقلاب کبیر فرانسه]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === دوران پهلوی و اواخر قاجاریه ===<br /> # [[دارالفنون]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی اول]]<br /> # [[قرارداد ۱۹۱۹]]<br /> # [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹]]<br /> # [[نهضت جنگل]]<br /> # [[جمهوری گیلان]]<br /> # [[تظاهرات ۱۷ شهریور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشف حجاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلوای نان]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی دوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خودمختاری آذربایجان]]<br /> # [[قرارداد گس گلشائیان]]<br /> # [[قرارداد دارسی]]<br /> # [[کمیته زرگنده]]<br /> # [[نهضت ملی‌شدن نفت]]<br /> # [[قیام ۳۰ تیر]]<br /> # [[قیام ۱۵ خرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کودتای ۲۸ مرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فدائیان اسلام]]<br /> # [[قرارداد نفتی کنسرسیوم]]<br /> # [[پیمان سنتو]]<br /> # [[ساواک]]<br /> # [[اصلاحات ارضی]]<br /> # [[قائم‌مقام فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد علی شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام سیاهکل]]<br /> # [[زلزله بوئین زهرا]]<br /> # [[جشن‌های ۲۵۰۰ ساله]]<br /> # [[جنگ ظفار]]<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[گاهشماری شاهنشاهی]]<br /> # [[گارد جاویدان شاهنشاهی]]<br /> # [[آتش‌سوزی سینما رکس آبادان]]<br /> # [[کنفرانس گوادلوپ]]<br /> # [[سیاست حقوق‌‌ بشر کارتر]]<br /> # [[آزادی آخرین دسته از زندانیان سیاسی زمان شاه در ۳۰ دی ۱۳۵۷]]<br /> # [[نهضت تنباکو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارداد کنسرسیوم]]<br /> # [[عهدنامه گلستان]]<br /> # [[عهدنامه ترکمانچای]]<br /> # [[انقلاب سفید]]<br /> # [[پرویز ثابتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین فردوست]]<br /> # [[اردشیر زاهدی]]<br /> # [[پرویز نیکخواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نعمت‌الله نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله علم]]<br /> # [[حزب زحمتکشان ملت ایران]]<br /> # [[شعبان جعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرار شاه از ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرکوب عشایر در دوره رضاشاه]]<br /> <br /> === دوران جمهوری اسلامی ===<br /> # [[تظاهرات در ایران]]<br /> # [[رژیم ولایت فقیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرکوب کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گروگان گیری در سفارت آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[درگیری درترکمن صحرا ۱۳۵۸]]<br /> # [[ماجرای نوار آیت]]<br /> # [[انفجار آمیا]]<br /> # [[کشتی ربایی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[ایران گیت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب فرهنگی]]<br /> # [[جنگ ایران و عراق]]<br /> # [[عملیات کربلای ۴]]<br /> # [[مرکز اسلامی هامبورگ]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[تظاهرات قزوین ۱۳۷۳]]<br /> # [[قرارداد ۲۵ ساله ایران و چین]]<br /> # [[انفجار بیروت ۲۰۲۰]]<br /> # [[محاکمه اسدالله اسدی]]<br /> # [[گورستان خاوران]]<br /> # [[هک مجلس جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله به کوی دانشگاه تهران (۱۸-۲۳ تیر ۱۳۷۸)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانشگاه آزاد - واحد علوم و تحقیقات]]<br /> # [[قتل‌های زنجیره‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات کازرون]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۶]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۸]]<br /> # [[کارگران کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[ترور میکونوس]]<br /> # [[حمله به تأسیسات نفتی آرامکو ۲۰۱۹]]<br /> # [[تظاهرات لردگان ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات عراق ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات ۱۳۹۸ ایران]]<br /> # [[کشتار در نیزار ماهشهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط هواپیمای اوکراینی]]<br /> # [[انفجارها و آتش‌سوزی‌های زنجیره‌ای در ایران]]<br /> # [[قتل‌عام در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انتخابات مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۹–۱۳۹۸)]]<br /> # [[کشتار مسلمانان]]<br /> # [[حمله شیمیایی به حلبچه]]<br /> # [[انفجار حرم امام رضا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام تشنگان]]<br /> # [[مادران آبان]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[راهرو مرگ]]<br /> # [[زلزله خوی]]<br /> # [[حمله سایبری علیه جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انحلال سپاه پاسداران]]<br /> # [[پرونده خانه اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هک نهاد ریاست جمهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خالص‌سازی دانشگاه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاست النصر بالرعب]]<br /> # [[هک وزارت علوم، تحقیقات و فناوری]]<br /> # [[جنگ اسرائیل و حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهاجرت در ایران]]<br /> # [[قتل داریوش مهرجویی و همسرش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان اسلو]]<br /> # [[غزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبه نظامیان حوثی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شوراهای مردمی]]<br /> # [[حمله رژیم ایران به اسرائیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح نور و حجاب اجباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لایحه صلح از طریق قدرت در قرن بیست و یکم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اعتصاب غذای زندانیان سیاسی - سه‌شنبه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبکه لابی نفوذ جمهوری اسلامی]]<br /> # [[کشتار حجاج در مکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳]]<br /> # [[بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط بالگرد ابراهیم رئیسی]]<br /> # [[لیست‌گذاری سپاه توسط دولت کانادا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گزارش جاوید رحمان درباره قتل عام۱۳۶۰ و ۱۳۶۷]]<br /> # [[مجلس خبرگان]]<br /> # [[انفجار حرم سامرا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل زیر شکنجه]]<br /> # [[حمله ۱۳ژوئن اسرائیل به ایران]]<br /> # [[کودتای نوژه]]<br /> # [[حمله‌ آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای فردو]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای نطنز]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای اصفهان]]<br /> # [[سامانه مدیریت هوشمند نان (نانینو)]]<br /> # [[عبدالهادی حائری]]<br /> # [[حمله مشترک اسرائیل و ایالات متحده به ایران - ۹اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[فرماندهان و مقامات کشته‌ شده رژیم ایران در جنگ ۴۰روزه]]<br /> # [[محاصره دریایی آمریکا علیه ایران]]<br /> <br /> === پرسنل ارتش هوادار مجاهدین ===<br /> # [[پرسنل ارتش هوادار مجاهدین]]<br /> # [[سرهنگ خلبان بهزاد معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروان خلبان مصطفی وجدانی طباطبایی]]<br /> <br /> === اپوزیسیون ایران ===<br /> # [[اپوزیسیون]]<br /> # [[رهبری ذی‌صلاح]]<br /> # [[پیام‌های مسعود رجوی]]<br /> # [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه همبستگی ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سخنرانی مسعود رجوی در ۴ بهمن ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در استادیوم امجدیه ۲۲ خرداد ۱۳۵۹]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی آزادی، فلسفه‌ی انقلاب]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در تبریز]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در رشت]]<br /> # [[گردهمایی آینده انقلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۳۰ خرداد ۱۳۶۰]]<br /> # [[تظاهرات مادران ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت درباره آزادی‌ها و حقوق زنان]]<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت ایران برای خودمختاری کردستان ایران]]<br /> # [[طرح صلح شورای ملی مقاومت]]<br /> # [[۳۰ مهر ۱۳۷۲ سالروز انتخاب مریم رجوی به عنوان رئیس جمهور دوران انتقال]]<br /> # [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[نهضت عیاران]]<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰]]<br /> # [[گردهمایی سالانه مجاهدین]]<br /> # [[تظاهرات استکهلم ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات لندن ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات واشنگتن]]<br /> # [[تظاهرات بروکسل]]<br /> # [[تظاهرات برلین ۱۳۹۸]]<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[میلیشیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور زهرا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۵ مهر ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاشورای مجاهدین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۴ خرداد ۱۳۵۱ شهادت بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ضربه اول شهریور ۵۰ به مجاهدین]]<br /> # [[جریان اپورتونیستی چپ نما در سازمان مجاهدین خلق (۱۳۵۴)]]<br /> # [[نشریه مجاهد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ضربه ۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۱]]<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[کشتار پشت‌آشان]]<br /> # [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]]<br /> # [[عملیات آفتاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات چلچراغ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات فروغ جاویدان]]<br /> # [[عملیات مروارید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کودتای ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳]]<br /> # [[قرارگاه لیبرتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ۳]]<br /> # [[منابع مالی مجاهدین خلق]]<br /> # [[فراخوان به مسلح شدن جوانان توسط مسعود رجوی]]<br /> # [[مؤسسان پنجم ارتش آزادی‌بخش]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد آبان ۱۴۰۰ - واشینگتن]]<br /> {{col-break}}<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۶ و ۷ مرداد ۱۳۸۸]]<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۱۹ فروردین ۱۳۹۰]]<br /> # [[قتل عام ۱۰ شهریور ۱۳۹۲ اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتقال اعضای سازمان مجاهدین خلق به آلبانی]]<br /> # [[کانون‌های شورشی]]<br /> # [[کمیسیون‌های شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[کتاب تشدید تروریسم و جنگ‌افروزی رژیم ایران]]<br /> # [[انقلاب ایدئولوژیک درونی مجاهدین]]<br /> # [[عملیات جاری]]<br /> # [[تشکیلات مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورای رهبری مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای مرکزی مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[هژمونی زنان در سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاندیداتوری مسعود رجوی]]<br /> # [[جایزه خدمات بشردوستانه بین‌المللی هندوستان]]<br /> # [[بمباران قرارگاه‌های مجاهدین در کوت و جلولا]]<br /> # [[رژه ارتش آزادیبخش ملی ایران]]<br /> # [[حمله تروریستی پشت آشان]]<br /> # [[انفجار قرارگاه حبیب]]<br /> # [[جنگ آلان]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین خلق ایران از لیست تروریستی انگلستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خروج نام مجاهدین از فهرست تروریستی اتحادیه اروپا]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین از لیست تروریستی آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حکم شورای حکومتی عراق علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[قرارداد آتش‌بس بین مجاهدین و آمریکا]]<br /> # [[پایگاه اجتماعی مجاهدین خلق]]<br /> # [[شیطان سازی علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[عملکرد ۴۰ ساله‌ی مجاهدین خلق پس از انقلاب ضدسلطنتی]]<br /> # [[شورشگران]]<br /> # [[گلریزان همیاری]]<br /> # [[تظاهرات پاریس ۱۴۰۱]]<br /> # [[جبهه خلق و ضدخلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه ۱۰۰ کنگره آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خط قرمز]]<br /> # [[سفر مریم رجوی به ایتالیا ۱۴۰۲]]<br /> # [[گروه پارلمانی دفاع از حقوق و حفاظت اشرف ۳ در کنگره آمریکا]]<br /> # [[قطعنامه ۱۱۴۸ کنگره آمریکا]]<br /> # [[پرواز مسعود رجوی از تهران به پاریس]]<br /> # [[کنفرانس درباره نسل کشی در قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[عزیمت مسعود رجوی از پاریس به عراق]]<br /> # [[کنفرانس سیاست جدید]]<br /> # [[قطعنامه ۱۶۶ کنگره آمریکا]]<br /> # [[افشای طرح کویر]]<br /> # [[کنفرانس مقاومت ایران در پارلمان اروپا (۱۴۰۴)]]<br /> # [[راه‌حل سوم]]<br /> # [[رادیو صدای مجاهد]]<br /> #[[فراخوان کمیته دوستان ایران آزاد در کشورهای نوردیک]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد در پارلمان ایتالیا]]<br /> # [[نامه سرگشاده «کمیته آلمانی همبستگی برای ایران آزاد»]]<br /> # [[بیانیه اکثریت سنای ایتالیا]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد ۱۴۰۴ ایتالیا (رم)]]<br /> # [[قطعه‌ی ۴۱ بهشت زهرا]]<br /> # [[کنفرانس «ایران به‌پاخاسته در مقابل رژیم اعدام‌ها»]]<br /> # [[نامه‌ی ۴۵ شخصیت‌ بین‌المللی به رهبران جهان و رؤسای پارلمان‌]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۳۰۰ گروه پارلمانی، اتحادیه کارگری، شخصیت سیاسی، حقوقی و مدنی]]<br /> # [[نامه مشترک ۱۰۲ برنده جایزه نوبل به دبیرکل سازمان ملل متحد]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در بروکسل (۱۴۰۴)]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک (۱‍۴۰۴)]]<br /> # [[کنفرانس برلین (۲۰۲۵)]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان- آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس برلین آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[هفتاد‌ودومین قطعنامه سازمان ملل متحد]]<br /> # [[اجلاس پارلمان اروپا در ۱۹ آذر ۱۴۰۴ (۱۰ دسامبر ۲۰۲۵)]]<br /> # [[دومین اجلاس پارلمان اروپا در روز جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان فرانسه آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس کنگره آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس دوحزبی سنای آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[بیانیه حمایت برندگان نوبل از قیام ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گزارش تحقیقات سایبری تردستون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات بزرگ برلین - ۱۸ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس ایران: چشم‌انداز تغییر - ۱۹ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا- ۲۳بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات مونیخ در ۲۴ بهمن ۱۴۰۴ (۱۳ فوریه ۲۰۲۶)]]<br /> # [[کنفرانس بین‌المللی زنان در آستانه ۸ مارس ۲۰۲۶]]<br /> # [[تهاجم کانون‌های شورشی به بیت خامنه‌ای]]<br /> # [[اعلام دولت موقت توسط شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> # [[کنفرانس آنلاین مریم رجوی با شخصیت‌های سیاسی- ۱۴اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در واشنگتن- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در پاریس- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس حقوق بشر در ژنو-۲۱ اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[بیانیه حمایت شخصیت‌های جهانی از دولت موقت]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۵۷ برنده جایزه نوبل]]<br /> # [[کنفرانس در پارلمان انگلستان]]<br /> # [[تظاهرات پاریس؛ اعتراض جهانی به اعدام]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان، ۸اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات واشنگتن ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵]]<br /> <br /> === احزاب ===<br /> # [[جبهه ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب دموکرات کردستان ایران]]<br /> # [[حزب کومله]]<br /> # [[حزب توده ایران]]<br /> # [[سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]<br /> # [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[انشعابات سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[سازمان خبات انقلابی کردستان ایران]]<br /> # [[حزب آزادی کردستان]]<br /> # [[حزب دموکرات کردستان (لاده‌ران)]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران (مارکسیست-لنینیست-مائوئیست)]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران - حکمتیست]]<br /> # [[حزب کار ایران (توفان)]]<br /> # [[پژاک]]<br /> # [[جنبش دانشجویی]]<br /> # [[الحشد الشعبی]]<br /> # [[حزب‌الله لبنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لشکر فاطمیون]]<br /> # [[لشکر زینبیون]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[نهضت آزادی]]<br /> # [[جیش العدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سازمان آزادی‌بخش فلسطین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش فتح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ارتش آزاد سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اخوان‌المسلمین]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == هنر و فرهنگ ==<br /> {{لنگر|هنر و فرهنگ}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === فرهنگ ایران ===<br /> # [[فرهنگ ایران]]<br /> # [[گاه‌شماری ایرانی]]<br /> # [[جشن‌های ایرانی]]<br /> # [[سفره هفت‌سین]]<br /> # [[نوروز]]<br /> # [[حاجی فیروز]]<br /> # [[مهرگان]]<br /> # [[چهارشنبه‌سوری]]<br /> # [[شب یلدا]]<br /> # [[جشن سده]]<br /> # [[سیزده‌به‌در]]<br /> # [[خوشنویسی ایرانی]]<br /> # [[سینمای ایران]]<br /> # [[موسیقی ایران]]<br /> # [[غذاهای ایران]]<br /> # [[مجسمه‌سازی در ایران]]<br /> # [[قلم‌زنی در ایران]]<br /> # [[میناکاری در ایران]]<br /> # [[مینیاتور در ایران]]<br /> # [[آموزش و پرورش در ایران]]<br /> # [[شیر و خورشید]]<br /> # [[سرود ملی ایران]]<br /> # [[کریسمس]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == جغرافیا و محیط زیست ==<br /> {{لنگر|جغرافیا و محیط زیست}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> # [[آلودگی هوا در ایران]]<br /> # [[جنگل‌های ایران]]<br /> # [[انرژی در ایران]]<br /> # [[محیط زیست ایران]]<br /> # [[تالاب‌های ایران]]<br /> # [[آبشارهای ایران]]<br /> # [[سیل در ایران]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[جنگل‌های هیرکانی]]<br /> <br /> === سدها ===<br /> # [[سد دز]]<br /> # [[سد کارون]]<br /> # [[سد امیرکبیر]]<br /> # [[سد ارس]]<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === آب‌ها ===<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[قنات]]<br /> # [[دریای خزر]]<br /> # [[خلیج فارس]]<br /> # [[دریای عمان]]<br /> # [[دریاچه هامون]]<br /> # [[رود کارون]]<br /> # [[رود ارس]]<br /> # [[هور العظیم]]<br /> # [[هور شادگان]]<br /> # [[زاینده‌رود]]<br /> # [[دریاچه ارومیه]]<br /> # [[تالاب انزلی]]<br /> # [[تالاب گاوخونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تالاب پریشان]]<br /> # [[هیرمند]]<br /> <br /> === کوهستان‌ها، درّه‌ها و بیابان‌ها ===<br /> # [[کویر لوت]]<br /> # [[غار علی صدر]]<br /> # [[بیستون]]<br /> # [[دماوند]]<br /> # [[سبلان]]<br /> # [[زاگرس]]<br /> # [[الوند]]<br /> # [[کرکس]]<br /> # [[تفتان]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === جزیره و تنگه ===<br /> # [[تنگه هرمز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره خارگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره کیش]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === انرژی در ایران ===<br /> # [[نیروی برق در ایران]]<br /> # [[نیروگاه اتمی بوشهر]]<br /> # [[نیروگاه‌های ایران]]<br /> # [[انرژی بادی در ایران]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]<br /> # [[میدان‌های نفتی ایران]]<br /> # [[میدان‌های گازی ایران]]<br /> # [[سوخت‌های فسیلی در ایران]]<br /> <br /> === خاک ===<br /> # [[زمین‌شناسی ایران]]<br /> # [[گسل‌های ایران]]<br /> # [[معادن ایران]]<br /> # [[زلزله بم]]<br /> # [[زلزله ۱۳۹۶ ازگله]]<br /> #[[زلزله خوی]]<br /> #[[حادثه معدن طبس]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == ادبیات ==<br /> {{لنگر|ادبیات}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> # [[زبان فارسی]]<br /> # [[تاریخ ادبیات فارسی]]<br /> # [[مقاله]]<br /> # [[رمان]]<br /> # [[قصه]]<br /> # [[داستان کوتاه]]<br /> # [[روزنامه‌نگاری در ایران]]<br /> # [[شعر]]<br /> # [[شاهنامه]]<br /> # [[دیوان حافظ]]<br /> # [[مثنوی معنوی]]<br /> # [[گلستان سعدی]]<br /> # [[بوستان سعدی]]<br /> # [[رباعیات خیام]]<br /> # [[ساقی‌نامه]]<br /> # [[گنج‌نامه]]<br /> # [[کلیله و دمنه]]<br /> # [[سمک عیار]]<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === اساطیر ===<br /> # [[رستم]]<br /> # [[سهراب]]<br /> # [[سیاوش]]<br /> # [[گردآفرید]]<br /> # [[رودابه]]<br /> # [[آرش کمانگیر]]<br /> # [[پهلوانان شاهنامه]]<br /> <br /> === سرگرمی و تفریحات ===<br /> # [[ورزش در ایران]]<br /> # [[فوتبال در ایران]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == معرفی کتاب ==<br /> {{لنگر|معرفی کتاب}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === کتاب‌های مقاومت ===<br /> # [[بنیانگذاران]]<br /> # [[زنان نیروی تغییر]]<br /> # [[قهرمانان در زنجیر]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]<br /> # [[پرواز همزنجیران]]<br /> # [[ایران، بازی اتمی رژیم]]<br /> # [[ایران: سپاه پاسداران، ماشین تروریسم]]<br /> # [[رمز ماندگاری نسل سرفراز در آزمایش قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[کاپوها و هاپوها درباره قارقارها و عربده‌های یک باند منحط وزارتی]]<br /> # [[ابراهیم رئیسی، عامل قتل‌عام، نسل‌کشی و جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[مصدق و رضاخان: یک گواهی تاریخی]]<br /> # [[قتل‌عام و بازشناسی الیگارشی قدرت]]<br /> # [[سمفونی مقاومت، ترانه سرودهای مجاهدین]]<br /> # [[زنان،‌ پیشتازان آزادی]]<br /> # [[جنایات رضاشاه به روایت تاریخ]]<br /> <br /> === دیگر کتاب‌ها ===<br /> #[[مرگ کسب و کار من است]]<br /> #[[شمارش معکوس برای سقوط: رژیم ایران در آستانه سرنگونی]]<br /> #[[ایران در شرف دگرگونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زمینه جامعه‌شناسی]]<br /> # [[جامعه‌شناسی هنر]]<br /> # [[تاریخ تمدن]]<br /> # [[چرا ملت‌ها شکست می‌خورند: خاستگاه‌های قدرت، کامیابی و ناکامی]]<br /> # [[ریشه‌های توتالیتاریسم]]<br /> # [[لویاتان]]<br /> # [[بی‌دولتی، دولت، آرمان‌شهر]]<br /> # [[تاریخ بیست ساله ایران]]<br /> # [[قرارداد اجتماعی]]<br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == فلسفه ==<br /> {{لنگر|فلسفه}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> ==== فلسفه و جامعه‌شناسی ====<br /> # [[مارکسیسم]]<br /> # [[لائیسیته]]<br /> # [[آتئیستم]]<br /> # [[اپورتونیسم]]<br /> # [[پراگماتیسم]]<br /> # [[توتالیتاریسم]]<br /> # [[توتالیتاریسم دینی]]<br /> # [[لیبرالیسم]]<br /> # [[سکولاریسم]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[خودمختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرمایه‌داری ملی]]<br /> # [[بنیادگرایی اسلامی]]<br /> # [[پست‌مدرنیسم]]<br /> # [[سانترالیزم دموکراتیک]]<br /> # [[دو اسلام سراپا متضاد]]<br /> # [[موقعیت انقلابی]]<br /> # [[تکامل اجتماعی]]<br /> # [[تکامل]]<br /> # [[دینامیزم قرآن]]<br /> # [[طلسم اختناق]]<br /> # [[تبیین جهان]]<br /> # [[دیالکتیک]]<br /> # [[جمهوری دموکراتیک]]<br /> # [[پراگماتیسم]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[مبارزه مدنی]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]<br /> # [[فرار مغزها]]<br /> # [[کتاب راه حسین]]<br /> # [[سیاست موازنه منفی]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == جامعه و علوم اجتماعی ==<br /> {{لنگر|جامعه و علوم اجتماعی}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === موضوعات اجتماعی ===<br /> # [[تلویزیون من و تو]]<br /> # [[پول‌شویی]]<br /> # [[اختلاس در ایران]]<br /> # [[[[فرار مغزها|فرار مغزها از ایران]]]]<br /> # [[کارتن خوابی]]<br /> # [[گورخوابی]]<br /> # [[کودکان کار در ایران]]<br /> # [[فروش اعضای بدن]]<br /> # [[اعتیاد در ایران]]<br /> # [[فقر در ایران]]<br /> # [[بحران بیکاری در ایران]]<br /> # [[خودکشی]]<br /> # [[سانسور اینترنت در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حذف چهار صفر از پول ایران]]<br /> # [[سانسور در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارخانه ماشین سازی تبریز]]<br /> # [[گروه ملی صنعتی فولاد اهواز]]<br /> # [[روز جهانی زن]]<br /> # [[روز دانشجو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مالباختگان]]<br /> # [[ابرچالش آب]]<br /> # [[اول مهر]]<br /> # [[روز جهانی معلم]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[خصوصی سازی]]<br /> # [[بازار بورس ایران]]<br /> # [[آقازاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستان قدس رضوی]]<br /> # [[روز جهانی منع خشونت علیه زنان]]<br /> # [[لباس شخصی]]<br /> # [[معدوم سازی جوجه یک روزه]]<br /> # [[قاچاق کالا در ایران]]<br /> # [[دستگیری دانشجویان نخبه ایرانی]]<br /> # [[کولبر]]<br /> # [[بیت کوین]]<br /> # [[سوخت‌بری]]<br /> # [[متروپل آبادان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهائیان ایران]]<br /> # [[مسمومیت سریالی دانش‌آموزان مدارس دخترانه در ایران]]<br /> # [[چاپ اسکناس]]<br /> # [[گشت ارشاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[چای دبش]]<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[اختلاف طبقاتی در ایران]]<br /> # [[بحران انرژی در ایران]]<br /> # [[فساد سیستماتیک در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انفجار مهیب بندرعباس]]<br /> # [[بحران مشروعیت جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[بحران برق در ایران]]<br /> # [[بحران مسکن در ایران]]<br /> # [[بحران سلامت و روان در ایران]]<br /> # [[بحران‌های بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[فساد مالی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[سرکوب زنان در ایران]]<br /> # [[بحران آموزش در ایران]]<br /> # [[بحران اقتصاد در ایران]]<br /> # [[بحران محیط زیست در ایران]]<br /> # [[رانت‌خواری در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[سامانه تخصیص سهمیه سوخت پیمایشی]]<br /> <br /> === موضوعات سیاسی و انقلابی ===<br /> # [[فراماسونری در ایران]]<br /> # [[سندیکا در ایران]]<br /> # [[سرکوب در ایران]]<br /> # [[نقض حقوق بشر در ایران]]<br /> # [[قطعنامه‌های حقوق‌بشر علیه رژیم ایران]]<br /> # [[موقعیت انقلابی|شرایط عینی و ذهنی]]<br /> # [[نسل‌کشی]]<br /> # [[قیام]]<br /> # [[توازن قوا]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[شعار]]<br /> # [[شکنجه]]<br /> # [[اعدام در ایران]]<br /> # [[برجام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندانیان سیاسی در حکومت شاه]]<br /> # [[مبارزه مسلحانه]]<br /> # [[مبارزه]]<br /> # [[سیاست گروگانگیری رژیم ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی پیشتاز]]<br /> # [[مکانیزم ماشه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عمق استراتژیک]]<br /> # [[دموکراسی]]<br /> <br /> === سیاست و حکومت ===<br /> # [[ارتش سایبری جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمعیت مؤتلفه اسلامی]]<br /> # [[حزب جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[نیروی قدس سپاه پاسداران]]<br /> # [[سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[بسیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پهباد]]<br /> # [[نیروی انتظامی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارگاه ثارالله]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصلاح‌طلبی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[تفکیک جنسیتی]]<br /> # [[گروه ویژه اقدام مالی FATF]]<br /> # [[نوشیدن جام زهر]]<br /> # [[کنفرانس لهستان]]<br /> # [[لیست تروریستی وزارت خارجه آمریکا(FTO)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تحریم صنایع پتروشیمی ایران]]<br /> # [[معافیت تحریم‌های نفتی ایران]]<br /> # [[تحریم علی خامنه‌ای]]<br /> # [[دارایی‌های خامنه‌ای]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا]]<br /> # [[بنیادهای تعاونی نیروهای مسلح]]<br /> # [[ستاد اجرایی فرمان امام]]<br /> # [[بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ائتلاف بین‌المللی برای آزادی دریانوردی در خلیج فارس]]<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[قتل کشیش‌های مسیحی]]<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۱۴کشور غربی علیه رژیم ایران]]<br /> # [[قرارگاه رمضان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی هوا فضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[توقیف ۴ سایت وزارت اطلاعات رژیم ایران]]<br /> # [[استفاده از کودکان ۱۲ساله در گشت و ایست بازرسی]]<br /> <br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === حقوق ===<br /> # [[روز جهانی کارگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصل عدم توسل به زور]]<br /> # [[انجمن حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حق تعیین سرنوشت]]<br /> # [[تمامیت ارضی]]<br /> # [[حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حقوق بین‌المللی بشردوستانه]]<br /> # [[روز جهانی آزادی مطبوعات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قانون پناهندگی]]<br /> # [[قرارداد وین درباره روابط سیاسی]]<br /> # [[کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری]]<br /> # [[کنوانسیون ژنو]]<br /> # [[مداخله بشردوستانه]]<br /> # [[مصونیت دیپلماتیک]]<br /> # [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[آزادی بیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی رسانه]]<br /> # [[آزادی از ترس]]<br /> # [[بازداشت موقت]]<br /> # [[برابری در برابر قانون]]<br /> # [[حریم شخصی]]<br /> # [[حق درخواست]]<br /> # [[حقوق بشر (انسان)]]<br /> # [[خانه امن]]<br /> # [[دفاع مشروع]]<br /> # [[روز حقوق بشر]]<br /> # [[روز جهانی ناپدیدشدگان]]<br /> # [[سازمان مردم‌نهاد]]<br /> # [[شورای حقوق‌بشر سازمان ملل متحد]]<br /> # [[فعال حقوق بشر]]<br /> # [[گزارشگر ویژه حقوق بشر]]<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[نهضت بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر]]<br /> # [[فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد]]<br /> # [[مهاجرت آزاد]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> # [[حقوق طبیعی]]<br /> # [[حق انقلاب]]<br /> # [[احکام دینی]]<br /> # [[تفتیش عقاید]]<br /> # [[جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[فتوا]]<br /> # [[فتوای قتل عام زندانیان سیاسی]]<br /> # [[بغی]]<br /> # [[محاربه]]<br /> # [[حاکم شرع]]<br /> # [[استرداد]]<br /> # [[شکنجه دولتی]]<br /> # [[استقلال قضایی]]<br /> # [[دادگاه قانون اساسی]]<br /> # [[قطعنامه ۲۰۲۵ شورای حکام آژانس]]<br /> # [[دفاعیات کنت لوئیس]]<br /> # [[بیانیه گروه هفت و همکاران آن در محکومیت سرکوب فرامرزی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[شکایت کیفری علیه کاظم غریب‌آبادی]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === زندان‌ها ===<br /> # [[زندان اوین]]<br /> # [[زندان قصر]]<br /> # [[زندان قزلحصار]]<br /> # [[زندان گوهردشت]]<br /> # [[زندان کهریزک]]<br /> # [[زندان دیزل‌آباد]]<br /> # [[زندان یونسکو]]<br /> # [[زندان قزل‌قلعه]]<br /> # [[زندان فشافویه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندان قرچک]]<br /> # [[زندان تهران بزرگ]]<br /> # [[زندان حشمتیه]]<br /> # [[زندان سراوان]]<br /> # [[زندان زابل]]<br /> # [[زندان مرکزی مشهد]]<br /> # [[زندان عادل‌آباد شیراز]]<br /> # [[زندان خورین]]<br /> # [[زندان تبریز]]<br /> # [[زندان مرکزی اورمیه]]<br /> # [[زندان فجر دزفول]]<br /> # [[زندان دستگرد اصفهان]]<br /> # [[زندان شیبان اهواز]]<br /> # [[زندان صیدنایا]]<br /> # [[زندان لاکان رشت]]<br /> # [[زندان قرچک ورامین]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-end}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%85%D8%B8%D9%81%D8%B1_%D8%A8%D9%82%D8%A7%DB%8C%DB%8C&diff=88700 2026-05-20T08:54:16Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> | اندازه جعبه =<br /> | عنوان =<br /> | عنوان ۲ =<br /> | نام =مظفر بقایی<br /> | تصویر = پرونده:مظفر بقایی؛1.JPG<br /> | اندازه تصویر = 250px<br /> |عنوان تصویر =مظفر بقایی کرمانی<br /> | زادروز = ۱ مرداد ۱۲۹۱<br /> | زادگاه= کرمان<br /> | تاریخ مرگ = ۲۷ آبان ۱۳۶۶<br /> | مکان مرگ = تهران<br /> | علت مرگ = <br /> | پیداشدن جسد =<br /> | آرامگاه = <br /> | بناهای یادبود =<br /> | محل زندگی = کرمان، تهران<br /> |<br /> | نام‌های دیگر =<br /> | تابعیت =<br /> | تحصیلات =فارغ‌التحصیل رشته حقوق<br /> | دانشگاه = تهران<br /> | پیشه = سیاستمدار<br /> | سال‌های فعالیت =<br /> | شعار = <br /> | نهاد =<br /> | نماینده =<br /> | شناخته‌شده برای = مردم ایران<br /> | نقش‌های برجسته = از رهبران جبهه ملی ایران، مؤسس حزب زحمتکشان ملت ایران<br /> | سبک =<br /> | تأثیرگذاران = <br /> | تأثیرپذیرفتگان = <br /> | شهر خانگی =<br /> | لقب = مرد هزارچهره<br /> | دوره =<br /> | پس از = <br /> | پیش از = <br /> | حزب = جبهه ملی ایران، حزب زحمتکشان ملت ایران<br /> | جنبش =<br /> | مخالفان = <br /> | هیئت =<br /> | دین = اسلام<br /> | مذهب = <br /> | اتهام =<br /> | مجازات =<br /> | منصب = <br /> | مکتب =<br /> | آثار = <br /> | همسر = <br /> | شریک زندگی =<br /> | فرزندان = <br /> | والدین =<br /> | خویشاوندان سرشناس =<br /> | گفتاورد =<br /> | جوایز =<br /> | امضا =<br /> | اندازه امضا =<br /> | signature_alt =<br /> | وبگاه =<br /> | پانویس =<br /> }}<br /> '''مظفر بقایی'''، (متولد ۱ مرداد ۱۲۹۱، کرمان – درگذشته ۲۷ آبان ۱۳۶۶، تهران) نقش مهمی در تحولات سیاسی دهه ۱۳۲۰ و ۱۳۳۰ ایفا کرد. او ابتدا به عنوان عضوی فعال و وفادار در [[جبهه ملی ایران|جبهه ملی]] و از حامیان سرسخت [[دکتر محمد مصدق]] و [[نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران|نهضت ملی شدن صنعت نفت]] شناخته می‌شد، اما در ادامه مسیر سیاسی خود دچار تغییر جهت شد و با مخالفت و حتی خیانت به مصدق و مردم ایران، جایگاه خود را به عنوان یک چهره منفور در تاریخ سیاسی ایران تثبیت کرد. <br /> <br /> بقایی در ابتدا با حمایت از نهضت ملی شدن نفت و تلاش برای استقلال اقتصادی کشور، به عنوان یک وطن‌پرست شناخته می‌شد و نقش مهمی در جلب حمایت عمومی از این حرکت داشت. اما پس از مدتی، به دلایل سیاسی و استراتژیک، مواضع خود را تغییر داد و به یکی از مخالفان سرسخت دولت ملی مصدق تبدیل شد. <br /> <br /> این تغییر جهت سیاسی، به ویژه در سال‌های منتهی به [[کودتای ۲۸ مرداد|کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲]]، باعث شد که بقایی نقش فعالی در سرنگونی دولت مصدق ایفا کند و به همین دلیل از سوی بسیاری از مردم و تاریخ‌نگاران به عنوان خائن شناخته شود. <br /> <br /> یکی از جنبه‌های مهم زندگی سیاسی بقایی، تأسیس [[حزب زحمتکشان ملت ایران]] بود که به عنوان نیرویی ملی‌گرا و ضدکمونیست، در صحنه سیاسی ایران حضور یافت. این حزب با رهبری او، تلاش کرد تا جایگاه خود را در میان نیروهای میانه‌رو و ملی‌گرا تثبیت کند، اما به دلیل مواضع سیاسی و حمایت از کودتا، اعتبار خود را از دست داد. <br /> <br /> در کنار این مسائل، بقایی با حوادثی چون قتل [[محمود افشارطوس]] و نقش مشکوک خود در این واقعه نیز مواجه بود که بر نفرت عمومی از او افزود. همچنین، دفاع [[روح‌الله خمینی|خمینی]] از کودتای ۲۸ مرداد و حمایت او از بقایی و آخوند [[سید ابوالقاسم کاشانی|ابوالقاسم کاشانی]]، به عنوان عاملان سرنگونی دولت ملی مصدق، یکی دیگر از ابعاد بحث‌برانگیز این دوره تاریخی است.<br /> <br /> زندگی سیاسی و شخصی مظفر بقایی، نمونه‌ای از پیچیدگی‌های سیاست ایران در دوره [[محمدرضا پهلوی|پهلوی دوم]] است که با چرخش‌های سیاسی، تضادهای ایدئولوژیک و رقابت‌های شدید همراه بود.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.iichs.ir/fa/news/1071/%D9%85%D8%B8%D9%81%D8%B1-%D8%A8%D9%82%D8%A7%DB%8C%DB%8C مظفر بقایی - تاریخ معاصر]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[http://tarikhirani.ir/fa/news/781/%D8%AD%D8%B2%D8%A8-%D8%B2%D8%AD%D9%85%D8%AA%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%84%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%85%D8%B8%D9%81%D8%B1-%D8%A8%D9%82%D8%A7%DB%8C%DB%8C حزب زحمتکشان ملت ایران و مظفر بقایی - تاریخ ایرانی]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://vista.ir/w/a/16/zmk2h داستان مظفر بقایی - ویستا]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://article.mojahedin.org/i/news/204944 ضدیت هیستریک با پیشوای ملی ایران، دکتر محمد مصدق - سازمان مجاهدین خلق ایران]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bartarinha.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%DA%86%D9%87%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7-17/268094-%D9%85%D8%B8%D9%81%D8%B1-%D8%A8%D9%82%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D8%BA%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D9%85%D8%B5%D8%AF مظفر بقایی؛ یار غار دکتر مصدق یا...؟! - برترینها]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://www.cafetarikh.com/news/20271/%D9%85%D8%B8%D9%81%D8%B1-%D8%A8%D9%82%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA مظفر بقایی کیست؟ - کافه تاریخ]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;[https://www.mashal.ir/content/1/%D9%85%D8%B4%D8%B9%D9%84/136/%D9%85%D8%B4%D8%B9%D9%84-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87-973/30 از چرخش های عجیب تا افشای تلگراف های نفتی - هفته‌نامه مشعل]&lt;/ref&gt; <br /> == پیشینه خانوادگی و تحصیلات مظفر بقایی ==<br /> مظفر بقایی کرمانی، در اول مرداد ۱۲۹۱، در شهر کرمان به دنیا آمد. خانواده بقایی از طبقه متوسط جامعه بودند و از نظر فرهنگی و سیاسی در محیطی فعال و آگاه رشد کردند. پدرش، محمد بقایی، یکی از شخصیت‌های فرهنگی و سیاسی آن زمان بود که تأثیر قابل توجهی بر تربیت و شکل‌گیری شخصیت مظفر داشت. این خانواده با توجه به موقعیت اجتماعی و فرهنگی خود، زمینه مناسبی برای رشد فکری و سیاسی مظفر فراهم کردند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; <br /> <br /> دوران کودکی و نوجوانی بقایی در کرمان سپری شد و او تحصیلات ابتدایی و متوسطه خود را در این شهر گذراند. در این دوران، بقایی با مسائل اجتماعی و سیاسی کشور آشنا شد و علاقه‌مندی او به مسائل ملی و استقلال ایران شکل گرفت. خانواده و محیط پیرامون او، نقش مهمی در شکل‌گیری این گرایش‌ها داشتند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; <br /> <br /> پس از پایان تحصیلات متوسطه، بقایی برای ادامه تحصیل به تهران رفت و در دانشکده حقوق دانشگاه تهران ثبت‌نام کرد. تحصیل در این رشته، فرصتی برای او فراهم آورد تا با مبانی حقوقی، سیاسی و اجتماعی آشنا شود و دانش لازم برای ورود به عرصه سیاست را کسب کند. در دوران دانشجویی، بقایی با جریان‌های فکری و سیاسی مختلفی آشنا شد و به تدریج گرایش‌های ملی‌گرایانه و استقلال‌طلبانه در او تقویت گردید.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; <br /> <br /> در دانشگاه تهران، بقایی با گروهی از دانشجویان و روشنفکران همفکر آشنا شد که بعدها نقش مهمی در فعالیت‌های سیاسی او داشتند. این ارتباطات، زمینه‌ساز ورود او به فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی شد و او را به یکی از فعالان جوان و پرانرژی تبدیل کرد که به دنبال تغییرات اساسی در ساختار سیاسی و اجتماعی ایران بود.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; <br /> <br /> علاوه بر تحصیلات رسمی، بقایی به مطالعه و پژوهش در زمینه‌های مختلف سیاسی و اجتماعی علاقه‌مند بود و این علاقه‌مندی به او کمک کرد تا دیدگاه‌های خود را در زمینه‌های ملی‌گرایی، عدالت اجتماعی و استقلال کشور شکل دهد. این ویژگی‌ها، بعدها در فعالیت‌های سیاسی او به وضوح دیده شد و به عنوان یکی از پایه‌های اصلی برنامه‌های سیاسی‌اش مطرح گردید.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; <br /> <br /> == ورود به عرصه سیاسی و عضویت در جبهه ملی ==<br /> مظفر بقایی پس از پایان تحصیلات دانشگاهی، فعالیت سیاسی خود را با جدیت آغاز کرد و به سرعت در میان نیروهای ملی‌گرا به ویژه جبهه ملی ایران جایگاه ویژه‌ای پیدا کرد. جبهه ملی که در اوایل دهه ۱۳۲۰ به رهبری دکتر محمد مصدق شکل گرفته بود، به عنوان نیرویی ملی‌گرا و طرفدار استقلال کشور شناخته می‌شد و بقایی به عنوان یکی از جوانان فعال و با استعداد این جریان، نقش مهمی در سازماندهی و پیشبرد اهداف آن ایفا کرد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; <br /> <br /> مظفر بقایی با بهره‌گیری از توانایی‌های سازماندهی و سخنوری خود، توانست در میان اعضای جبهه ملی به سرعت مطرح شود و به عنوان یکی از نزدیک‌ترین یاران مصدق شناخته شود. او در فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی جبهه ملی، به ویژه در حمایت از نهضت ملی شدن صنعت نفت، نقش فعالی داشت و با شرکت در جلسات، سخنرانی‌ها و تظاهرات، به جلب حمایت عمومی از این حرکت کمک کرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; <br /> <br /> در این دوران، بقایی به عنوان چهره‌ای ملی‌گرا و طرفدار استقلال، توانست ارتباط نزدیکی با قشرها مختلف جامعه برقرار کند، به ویژه طبقات متوسط و پایین که از سیاست‌های جبهه ملی حمایت می‌کردند. این ارتباطات به او امکان داد تا نفوذ قابل توجهی در میان نیروهای سیاسی و اجتماعی پیدا کند و به عنوان یکی از رهبران جوان و آینده‌دار جبهه ملی مطرح شود.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; <br /> <br /> با این حال، در سال‌های بعد، اختلافاتی میان بقایی و برخی از رهبران جبهه ملی، به ویژه دکتر مصدق، به وجود آمد. این اختلافات ناشی از تفاوت در دیدگاه‌های سیاسی و استراتژیک بود که به تدریج باعث فاصله گرفتن بقایی از جبهه ملی شد.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; <br /> <br /> == تأسیس حزب زحمتکشان ملت ایران ==<br /> <br /> === زمینه‌ها و انگیزه‌های تأسیس حزب ===<br /> [[پرونده:دیدار جمعی از حزب زحمتکشان با آخوند کاشانی.JPG|جایگزین=دیدار مظفر بقایی و جمعی از حزب زحمتکشان با آخوند کاشانی|بندانگشتی|دیدار مظفر بقایی و جمعی از حزب زحمتکشان با آخوند کاشانی]]<br /> پس از فاصله گرفتن از جبهه ملی، مظفر بقایی به دنبال ایجاد جریان سیاسی مورد نظر خود بود. او معتقد بود که جبهه ملی نمی‌تواند به طور کامل اهداف ملی‌گرایانه و عدالت‌خواهانه را محقق کند و نیاز به حزبی است که بتواند نماینده واقعی طبقات زحمتکش و متوسط جامعه باشد. این دیدگاه‌ها باعث شد که بقایی در سال‌های اوایل دهه ۱۳۳۰، حزب زحمتکشان ملت ایران را تأسیس کند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; <br /> <br /> حزب زحمتکشان با شعارهای عدالت اجتماعی، ملی‌گرایی و استقلال سیاسی شکل گرفت و تلاش می‌کرد تا جایگاه خود را به عنوان نیرویی میانه‌رو و ملی‌گرا در مقابل جریان‌های چپ و راست افراطی تثبیت کند. این حزب به ویژه بر حمایت از طبقات زحمتکش جامعه، کارگران، کشاورزان و طبقه متوسط تأکید داشت و خواهان اصلاحات اقتصادی و اجتماعی گسترده بود.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; <br /> <br /> === ساختار و سازماندهی حزب ===<br /> حزب زحمتکشان به رهبری مظفر بقایی، شبکه‌ای از اعضا و هواداران خود را در سراسر کشور ایجاد کرد. این حزب با بهره‌گیری از ارتباطات سیاسی و اجتماعی بقایی، توانست بخشی از نیروهای میانه‌رو و ملی‌گرا را جذب کند و در انتخابات و تحولات سیاسی آن دوره نقش مهمی ایفا نماید.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; <br /> <br /> حزب زحمتکشان همچنین از طریق رسانه‌ها و نشریات وابسته به خود، مانند روزنامه «شاهد»، پیام‌ها و اهداف خود را به جامعه منتقل می‌کرد و تلاش می‌نمود تا حمایت عمومی را افزایش دهد. این رسانه‌ها نقش مهمی در تبلیغ برنامه‌های حزب و نقد سیاست‌های دولت و جریان‌های رقیب داشتند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> حزب زحمتکشان در این دوره، به عنوان نیرویی مستقل و تأثیرگذار، در مقابل حزب توده و جریان‌های چپ قرار گرفت و تلاش کرد تا با ارائه برنامه‌های اصلاح‌طلبانه و عدالت‌خواهانه، جایگاه خود را در میان مردم و نیروهای سیاسی تثبیت کند. این حزب همچنین در برخی از تحولات سیاسی و اجتماعی آن زمان، از جمله حمایت اولیه از نهضت ملی شدن نفت، نقش داشت.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> == تغییر مواضع و مخالفت با مصدق ==<br /> مظفر بقایی که در ابتدا یکی از یاران نزدیک دکتر محمد مصدق و از بنیان‌گذاران جبهه ملی بود، پس از ملی شدن صنعت نفت و در سال‌های نخست دهه ۱۳۳۰، به تدریج مواضع خود را تغییر داد و از سال ۱۳۳۱ به یکی از مخالفان سرسخت دولت ملی مصدق تبدیل شد. این تغییر جهت سیاسی، ریشه در اختلافات فکری، سیاسی و استراتژیک داشت که به مرور زمان میان بقایی و مصدق شکل گرفت.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; <br /> <br /> بقایی که در ابتدا همراه با خلیل ملکی و با وساطت [[جلال آل احمد]] حزب زحمتکشان ملت ایران را تأسیس کرده بود، در سال‌های بعد با فاصله گرفتن از جبهه ملی، به نقد جدی سیاست‌های مصدق پرداخت. او معتقد بود که مصدق در محدود کردن نفوذ حزب توده و جریان‌های کمونیستی به اندازه کافی جدی عمل نکرده و این موضوع را خطری برای استقلال و امنیت ملی می‌دانست.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; <br /> <br /> یکی از نقاط عطف اختلافات، ماجرای ترور سرتیپ افشارطوس، رئیس شهربانی دولت مصدق بود که بقایی به عنوان یکی از مظنونان اصلی در این پرونده شناخته می‌شود. با وجود صدور حکم جلب بقایی توسط فرمانداری نظامی، حمایت‌های ابوالقاسم کاشانی، چهره مذهبی برجسته آن زمان، مانع از دستگیری و محاکمه او شد. این حمایت‌ها باعث شد که بقایی از مجازات فرار کند و همچنان در صحنه سیاسی حضور داشته باشد.&lt;ref&gt;کتاب «در پیشگاه تاریخ چه کسی منحرف شد؟: دکتر مصدق یا دکتر بقایی؟» نویسندگان: مظفر بقایی، عزیزالله علیزاده&lt;/ref&gt; <br /> <br /> علاوه بر این، نیروهای حزب زحمتکشان به رهبری بقایی، در جریان کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، سرگرد محمود سخایی، رئیس شهربانی کرمان را به طرز فجیعی به قتل رساندند. بقایی پس از کودتا به کرمان رفت و از عاملان این قتل تقدیر کرد که این موضوع نشان‌دهنده عمق مخالفت و درگیری‌های سیاسی آن دوره است.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;[https://usdoc.ir/persons/Documents/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%20%D9%85%D8%B5%D8%AF%D9%82/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%85%D8%B8%D9%81%D8%B1-%D8%A8%D9%82%D8%A7%DB%8C%DB%8C-1 زندگینامه مظفر بقایی - مرکز اسناد لانه جاسوسی]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> در روزهای پس از عزل مصدق، نیروهای بقایی و اعضای حزب زحمتکشان ملت ایران در کنار ابوالقاسم کاشانی نقش فعالی در حمله به منزل شخصی مصدق داشتند و تلاش کردند تا سرنگونی دولت ملی را به قیام مردمی تعبیر کنند. این اقدامات و مواضع بقایی باعث شد که مردم ایران او را به عنوان خائن و خیانتکار به نهضت ملی و مردم کشور بشناسند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; <br /> <br /> بقایی همچنین در روزنامه «شاهد» که ارگان حزب زحمتکشان بود، به شدت از مصدق و حزب توده انتقاد می‌کرد و مصدق را متهم می‌نمود که در محدود کردن نفوذ بیگانگان و جریان‌های کمونیستی کوتاهی کرده است. این مواضع باعث شد که بقایی به یکی از تندترین منتقدان دولت ملی تبدیل شود و در نهایت نقش کلیدی در سرنگونی آن ایفا نماید.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; <br /> <br /> این تغییر مواضع و مخالفت‌های شدید بقایی با مصدق، باعث شد که او به یکی از چهره‌های بحث‌برانگیز و منفور در تاریخ معاصر ایران تبدیل شود.&lt;ref&gt;کتاب «خاطرات دکتر مظفر بقایی کرمانی» خاطرات و دیدگاه‌های شخصی بقایی درباره زندگی و فعالیت‌هایش - نشر علم&lt;/ref&gt; <br /> <br /> == نقش مظفر بقایی در کودتای ۲۸ مرداد و حوادث مرتبط ==<br /> <br /> === زمینه‌های سیاسی و تحول مواضع ===<br /> [[پرونده:کودتای ۲۸ مرداد و سرنگونی دولت مصدق.JPG|جایگزین=کودتای ۲۸ مرداد و سرنگونی دولت ملی مصدق|بندانگشتی|کودتای ۲۸ مرداد و سرنگونی دولت ملی مصدق]]<br /> اختلافات سیاسی، رقابت‌های شخصی و نگرانی از نفوذ حزب توده و جریان‌های چپ، باعث شد که بقایی به همراه گروهی از ملی‌گرایان میانه‌رو و مذهبی، علیه مصدق موضع بگیرد و در تحولات سیاسی آن دوره نقش فعال ایفا کند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; <br /> <br /> === نقش فعال در کودتا و حوادث پس از آن ===<br /> بقایی، در کنار [[ابوالقاسم کاشانی]] و نیروهای مذهبی، نقش مهمی در سازماندهی و حمایت از کودتای ۲۸ مرداد داشت. آن‌ها تلاش کردند تا این کودتا را به عنوان قیامی مردمی جلوه دهند و با استفاده از رسانه‌ها و فعالیت‌های سیاسی، افکار عمومی را علیه دولت ملی بسیج کنند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; <br /> <br /> در جریان کودتا و پس از آن، نیروهای وابسته به بقایی در کرمان، سرگرد محمود سخایی، رئیس شهربانی وقت را به قتل رساندند. <br /> <br /> === اتهام به دست داشتن در قتل افشارطوس ===<br /> یکی از جنجالی‌ترین حوادث آن دوره، قتل سرتیپ محمود افشارطوس، رئیس کل شهربانی دولت مصدق، بود. مظفر بقایی به همراه برخی دیگر از چهره‌های سیاسی به دست داشتن در این جنایت متهم شدند. گفته می‌شود تصمیم به این قتل در منزل بقایی گرفته شده بود و هدف از آن تهدید طرفداران دولت ملی مصدق بود.&lt;ref&gt;[https://payamema.ir/payam/articlerelation/11886 مظفر بقایی، حزب زحمتکشان خدمت یا خیانت؟ - پیام ما]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === ارزیابی و پیامدهای سیاسی ===<br /> پس از کودتا، بقایی با وجود حمایت‌هایی که داشت، به دلیل اختلافات سیاسی و ناکامی در تصدی مناصب مهم، به تدریج از صحنه سیاسی کنار گذاشته شد و به تبعید و محدودیت‌های سیاسی محکوم گردید. او به عنوان فردی متلون و زیرک شناخته می‌شد که در نهایت نتوانست جایگاه خود را در قدرت حفظ کند.&lt;ref&gt;[https://iranhistory.net/baghaei-kermani0/ مظفر بقایی کرمانی، متن کامل مصاحبه - تاریخ شفاهی ایران]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> == دوران پس از کودتا، فعالیت‌ها و تبعید مظفر بقایی ==<br /> <br /> === وضعیت سیاسی پس از کودتا ===<br /> [[پرونده:مظفر بقایی در آمریکا.JPG|جایگزین=مظفر بقایی در آمریکا|بندانگشتی|320x320پیکسل|مظفر بقایی در آمریکا]]<br /> پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و سرنگونی دولت ملی دکتر محمد مصدق، فضای سیاسی ایران به شدت تغییر کرد و حکومت پهلوی با حمایت گسترده آمریکا، قدرت خود را مستحکم نمود. در این شرایط، مظفر بقایی که نقش فعالی در کودتا داشت، به عنوان یکی از چهره‌های کلیدی در تحولات سیاسی شناخته شد، اما به دلیل اختلافات و رقابت‌های درون‌حزبی و سیاسی، موقعیت او به مرور تضعیف شد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; <br /> <br /> === ادامه فعالیت‌های سیاسی ===<br /> بقایی پس از کودتا همچنان به فعالیت‌های سیاسی خود ادامه داد و حزب زحمتکشان ملت ایران را به عنوان نیرویی میانه‌رو و ملی‌گرا حفظ کرد. او تلاش کرد تا نفوذ سیاسی‌اش را حفظ کند و در برخی از تحولات سیاسی دهه ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ حضور داشته باشد. با این حال، فضای سیاسی بسته و سرکوبگرانه حکومت پهلوی، محدودیت‌های فراوانی برای فعالیت‌های حزبی ایجاد کرد و بقایی را در موضعی دشوار قرار داد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; <br /> <br /> === بازداشت و تبعید ===<br /> با افزایش فشارهای سیاسی و سرکوب مخالفان، مظفر بقایی در دوره‌های مختلف به حبس و تبعید محکوم شد. او چندین بار بازداشت و زندانی شد و برای مدتی طولانی از فعالیت‌های سیاسی محروم گردید. این تبعیدها و بازداشت‌ها، بخشی از سیاست حکومت پهلوی برای کنترل و محدود کردن نیروهای سیاسی مخالف بود.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; <br /> <br /> === دوران پایانی و بازگشت به عرصه سیاسی ===<br /> با وجود محدودیت‌ها و فشارها، بقایی در دهه‌های بعدی تلاش کرد تا به عرصه سیاسی بازگردد و نقش خود را در تحولات کشور ایفا کند. او در برخی از دوره‌ها به فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی روی آورد و سعی کرد تا از طریق این مسیرها، تأثیرگذاری خود را حفظ نماید. با این حال، فضای سیاسی ایران در این دوره به گونه‌ای بود که امکان فعالیت آزادانه و مؤثر برای او فراهم نبود.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;[https://ensani.ir/fa/article/45675/%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%85%D8%B8%D9%81%D8%B1-%D8%A8%D9%82%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF-%D8%B4%DA%AF%D9%81%D8%AA-%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C%D8%B2-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 روایتی از زندگی مظفر بقایی، مرد شگفت‌انگیز تاریخ معاصر ایران - پژوهشکده علوم انسانی]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === مرگ مظفر بقایی ===<br /> مظفر بقایی در ۲۷ آبان ۱۳۶۶، در تهران درگذشت. زندگی سیاسی پر فراز و نشیب او که با تحولات مهم و جنجالی تاریخ معاصر ایران گره خورده بود، با پایان یافتن عمرش به اتمام رسید. پس از مرگ، بررسی و نقد عملکرد او همچنان ادامه داشت و جایگاهش در تاریخ سیاسی ایران موضوع بحث و تحلیل‌های متفاوتی باقی ماند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; <br /> <br /> == دیدگاه‌ها و نقدها درباره مظفر بقایی ==<br /> <br /> === خیانت به مصدق و مردم ایران ===<br /> یکی از مهم‌ترین و بحث‌برانگیزترین جنبه‌های زندگی سیاسی مظفر بقایی، تغییر مواضع و مخالفت شدید او با دکتر محمد مصدق و نهضت ملی شدن نفت است. بسیاری از تاریخ‌نگاران و تحلیل‌گران سیاسی، بقایی را به خیانت به مصدق و مردم ایران متهم می‌کنند. این اتهام بر اساس نقش فعال او در کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و حمایت از سرنگونی دولت قانونی و مردمی مصدق شکل گرفته است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; <br /> <br /> === دفاع خمینی از بقایی و کودتا ===<br /> [[روح‌الله خمینی|'''خمینی''']] در تحلیل خود از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، این واقعه را تمجید کرد. خمینی از مصدق کینه داشت و در سال ۱۳۵۸، به دنبال اجتماعی از نیروهای دموکراتیک و آزادیخواه از جمله مجاهدین خلق، بر مزار دکتر محمد مصدق پیشوای نهضت ملی کردن صنعت نفت، آشکارا کینه‌ی خود را بروز داد و گفته بود:&lt;blockquote&gt;«چی شده که یک مشت استخوان پوسیده را درآورده‌اید و می‌خواهید زنده کنید».&lt;/blockquote&gt;حیدر رحیم‌پور ازغدی، یکی از مهرهای حکومتی نیز در تاریخ ۱۹ شهریور ۱۳۹۶، در سایت حکومتی رجایی‌نیوز، حرف‌های خمینی را تکرار کرد و نوشت:&lt;blockquote&gt;«کودتای ۲۸مرداد از الطاف خفیه بود!<br /> <br /> اگر زیاده‌خواهی‌های غرب باعث کودتای ۲۸مرداد نشده بود و مصدق که چهره‌یی حقیقتاً ملی بود و دارای دکترای حقوق از غرب و اغلب وزرا و یارانش هر یک در رشته‌ای از کشاورزی و صنعت و پزشکی و… متخصص بودند و دادگستریش از دادگستری و دادستانی‌های نسبتاً سالم بودند، می‌توانستند ایران را چنان بسازند که بلحاظ اداری شانه به شانه کشورهای غربی قرار گرفته و با ملی شدن صنعت نفت از جنبه سرمایه هم بی‌نیاز می‌گردیدیم و بتدریج یک ملت آرام و مرفه و دموکرات منش، غرب‌باور و بی‌دردی پدید می‌آمد که دیگر پی دردسر نمی‌گردند.<br /> <br /> اگر سرکوب ملت در ۱۳۳۲ نبود و مردم مزه‌ی دولت مردمی و اصلاح نسبی امور را چشیده بودند هرگز در ۴۲ و در ۵۷ قیام سراسری امام اتفاق نمی‌افتاد.<br /> <br /> اگر غرب به مصدق با بعضی نیروهای فرهیخته که اطراف خود گرد آورده بود اجازه می‌داد، به یقین ایران با فرهنگ غربی تبدیل به یک کشور متمکن اما وابسته می‌شد که هرگز آماده انقلاب اسلامی نمی‌گردید.»&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; &lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == منابع ==</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B3%DB%B0_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA&diff=88694 2026-05-19T16:34:45Z

<p>Safa: /* درگذشت‌ها */</p> <hr /> <div>{{اردیبهشت}}<br /> '''۳۰ اردیبهشت''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۶۱ روز گذشته و به پایان آن ۳۰۴ روز (در سال عادی) یا ۳۰۵ روز (در سال کبیسه) مانده است.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> * ۱۳۳۰ - تاسيس &quot;حزب زحمتكشان&quot; با حمايت آمريكا در تهران<br /> <br /> * ۱۳۵۵ - دولت ایران با گشایش دفتر [[سازمان آزادی‌بخش فلسطین|'''سازمان آزادی‌بخش فلسطین''']] در تهران موافقت کرد.<br /> * ۱۳۵۷ - روزنامه تایمز لندن پس از مصاحبه‌ای خصوصی و مخفیانه به دور از چشم [[ساواک|'''ساواک''']] توسط نماینده این روزنامه در تهران با هفت تن از خانواده‌های شهدا و زندانیان سیاسی، مطلبی با عنوان «سیاست شاه نتوانست به زندانیان سیاسی کمک دهد» منتشر کرد.<br /> * ۱۳۶۱ - طرح پيشنهاد تشكيل [[دانشگاه آزاد - واحد علوم و تحقیقات|'''دانشگاه آزاد اسلامی''']] توسط [[اکبر هاشمی رفسنجانی|'''هاشمی رفسنجانی''']]<br /> * ۱۳۷۱ - قیام مردم اراک<br /> * ۱۳۸۸ - شورای نگهبان رژیم ایران پس از رد صلاحیت حدود ۹۰۰ نفر ثبت نام‌کننده برای نامزدی ریاست جمهوری اسامی [[محسن رضایی|'''محسن رضایی''']][[میرحسین موسوی|، '''میرحسین موسوی''']]، [[مهدی کروبی|'''مهدی کروبی''']] و [[محمود احمدی‌نژاد|'''محمود احمدی‌نژاد''']] را به عنوان نامزدهای دهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری اعلام کرد.<br /> * ۱۴۰۳ - سقوط هلیکوپتر حامل [[ابراهیم رئیسی|'''ابراهیم رئیسی''']] در ورزقان<br /> ۲۰ مه<br /> * ۱۸۷۵ - امضای کنوانسیون متر توسط ۱۷ کشور که منجر به ایجاد سیستم بین‌المللی واحدها شد.<br /> * ۱۹۰۲ - استقلال کوبا از آمریکا<br /> * ۱۹۲۷ - چارلز لیندبرگ، هوانورد آمریکایی، برای پیمودن عرض اقیانوس اطلس، از نیویورک برخاست. او روز بعد، پس از ۳۳/۵ ساعت پرواز، در پاریس فرود آمد.<br /> * ۱۹۳۲ - آملیا ارهارت از نیوفاندلند بلند شد تا اولین پرواز بدون توقف انفرادی جهان را توسط یک خلبان زن در سراسر اقیانوس اطلس آغاز کند و روز بعد در ایرلند فرود آمد.<br /> * ۱۹۴۹ - در ایالات متحده، آژانس امنیت نیروهای مسلح، سلف آژانس امنیت ملی، تأسیس شد.<br /> * ۱۹۶۳ - كنفرانس تاريخی سازمان وحدت كشورهای افريقایی در آديس آبابا، در این کنفرانس مقدمات تشکیل سازمان وحدت آفریقا فراهم آمد.<br /> * ۱۹۸۰ - ۶۰ درصد از مشارکت‌کنندگان، رأی به‌عدم استقلال کبک از کانادا دادند. <br /> * ۱۹۸۹ - دولت چین برای مقابله با معترضان، حکومت نظامی اعلام کرد که منجر به‌حادثۀ میدان تیان‌آن‌مین شد.<br /> *۲۰۰۲ - استقلال تیمور شرقی به‌رسمیت شناخته شد. <br /> <br /> == زادروزها ==<br /> * ۱۲۵۸ - دکتر [[محمد مصدق|'''محمد مصدق''']]، رهبر نهضت ملی شدن صنعت نفت<br /> * ۱۳۰۴ - راضیه غلامی شعبانی، از اولین زنان زندانی عضو فرقه دموکرات آذربایجان همسر رضا ابراهیم‌زاده از ۵۳ نفر<br /> * ۱۳۱۹ - احمدرضا احمدی، شاعر ایرانی<br /> * ۱۳۲۰ - لایق شیرعلی، شاعر تاجیک<br /> ۲۰ مه<br /> *۱۷۴۳ - توسان لوورتور، سیاست‌مدار اهل هائیتی که از سال ۱۸۰۱ تا ۱۸۰۲م رئیس‌جمهور این کشور بود. وی از رهبران برجستۀ انقلاب هائیتی بود و در طول زندگی خود ابتدا با فرانسوی‌ها، سپس برای آن‌ها و در نهایت دوباره علیه فرانسه برای آرمان استقلال هائیتی مبارزه کرد. به‌عنوان یک رهبر انقلابی، تیزبینی نظامی و سیاسی نشان داد و کمک کرد که شورش نُوپای بردگان به‌یک جنبش انقلابی تبدیل شد و امروزه به‌عنوان «پدر هائیتی» شناخته می‌شود.<br /> *۱۷۹۹ - انوره دو بالزاک، نویسنده‌ی فرانسوی و از بزرگ‌ترین رمان‌نویسان دنیا و پیشوای مکتب واقع‌گرایی (ادبیات) اجتماعی<br /> *۱۸۰۶ - جان استوارت‌میل، فیلسوف و اقتصاددان انگلیسی<br /> *۱۸۵۱ - امیل برلینر، مخترع آلمانی ضبط گرامافون<br /> *۱۸۸۳ - فیصل بن حسین (ملک فیصل اول)، اولین پادشاه عراق و بنیان‌گذار سلسله هاشمی عراق <br /> *۱۹۱۵ - موشه دایان، ژنرال اسرائیلی<br /> *۱۹۵۵ - زبیگنیف پرایزنر، از بزرگ‌ترین آهنگ‌سازان لهستان<br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> <br /> * ۱۴۰۳ - [[ابراهیم رئیسی|'''ابراهیم رئیسی''']]، عضو [[هیئت مرگ|'''هیئت مرگ''']] در [[قتل عام ۶۷|'''قتل عام سال ۱۳۶۷''']] و رئیس‌جمهور سابق جمهوری اسلامی ایران<br /> * ۱۴۰۳ - [[حسین امیرعبداللهیان|'''حسین امیرعبداللهیان''']]، شصت و ششمین وزیر امور خارجه ایران<br /> * ۱۴۰۳ - سید محمدعلی آل هاشم، ششمین نماینده ولی فقیه در استان آذربایجان شرقی<br /> <br /> ۲۰ مه<br /> <br /> * ۱۵۰۶ - كريستف كلمب، دریانورد و کاشف ایتالیایی<br /> * ۱۸۳۴ - ماری ژوزف لافایت، سیاستمدار و ژنرال فرانسوی<br /> <br /> == مناسبت‌ها ==<br /> <br /> * روز جهانی زنبور عسل<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B3%DB%B0_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA&diff=88693 2026-05-19T16:30:37Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{اردیبهشت}}<br /> '''۳۰ اردیبهشت''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۶۱ روز گذشته و به پایان آن ۳۰۴ روز (در سال عادی) یا ۳۰۵ روز (در سال کبیسه) مانده است.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> * ۱۳۳۰ - تاسيس &quot;حزب زحمتكشان&quot; با حمايت آمريكا در تهران<br /> <br /> * ۱۳۵۵ - دولت ایران با گشایش دفتر [[سازمان آزادی‌بخش فلسطین|'''سازمان آزادی‌بخش فلسطین''']] در تهران موافقت کرد.<br /> * ۱۳۵۷ - روزنامه تایمز لندن پس از مصاحبه‌ای خصوصی و مخفیانه به دور از چشم [[ساواک|'''ساواک''']] توسط نماینده این روزنامه در تهران با هفت تن از خانواده‌های شهدا و زندانیان سیاسی، مطلبی با عنوان «سیاست شاه نتوانست به زندانیان سیاسی کمک دهد» منتشر کرد.<br /> * ۱۳۶۱ - طرح پيشنهاد تشكيل [[دانشگاه آزاد - واحد علوم و تحقیقات|'''دانشگاه آزاد اسلامی''']] توسط [[اکبر هاشمی رفسنجانی|'''هاشمی رفسنجانی''']]<br /> * ۱۳۷۱ - قیام مردم اراک<br /> * ۱۳۸۸ - شورای نگهبان رژیم ایران پس از رد صلاحیت حدود ۹۰۰ نفر ثبت نام‌کننده برای نامزدی ریاست جمهوری اسامی [[محسن رضایی|'''محسن رضایی''']][[میرحسین موسوی|، '''میرحسین موسوی''']]، [[مهدی کروبی|'''مهدی کروبی''']] و [[محمود احمدی‌نژاد|'''محمود احمدی‌نژاد''']] را به عنوان نامزدهای دهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری اعلام کرد.<br /> * ۱۴۰۳ - سقوط هلیکوپتر حامل [[ابراهیم رئیسی|'''ابراهیم رئیسی''']] در ورزقان<br /> ۲۰ مه<br /> * ۱۸۷۵ - امضای کنوانسیون متر توسط ۱۷ کشور که منجر به ایجاد سیستم بین‌المللی واحدها شد.<br /> * ۱۹۰۲ - استقلال کوبا از آمریکا<br /> * ۱۹۲۷ - چارلز لیندبرگ، هوانورد آمریکایی، برای پیمودن عرض اقیانوس اطلس، از نیویورک برخاست. او روز بعد، پس از ۳۳/۵ ساعت پرواز، در پاریس فرود آمد.<br /> * ۱۹۳۲ - آملیا ارهارت از نیوفاندلند بلند شد تا اولین پرواز بدون توقف انفرادی جهان را توسط یک خلبان زن در سراسر اقیانوس اطلس آغاز کند و روز بعد در ایرلند فرود آمد.<br /> * ۱۹۴۹ - در ایالات متحده، آژانس امنیت نیروهای مسلح، سلف آژانس امنیت ملی، تأسیس شد.<br /> * ۱۹۶۳ - كنفرانس تاريخی سازمان وحدت كشورهای افريقایی در آديس آبابا، در این کنفرانس مقدمات تشکیل سازمان وحدت آفریقا فراهم آمد.<br /> * ۱۹۸۰ - ۶۰ درصد از مشارکت‌کنندگان، رأی به‌عدم استقلال کبک از کانادا دادند. <br /> * ۱۹۸۹ - دولت چین برای مقابله با معترضان، حکومت نظامی اعلام کرد که منجر به‌حادثۀ میدان تیان‌آن‌مین شد.<br /> *۲۰۰۲ - استقلال تیمور شرقی به‌رسمیت شناخته شد. <br /> <br /> == زادروزها ==<br /> * ۱۲۵۸ - دکتر [[محمد مصدق|'''محمد مصدق''']]، رهبر نهضت ملی شدن صنعت نفت<br /> * ۱۳۰۴ - راضیه غلامی شعبانی، از اولین زنان زندانی عضو فرقه دموکرات آذربایجان همسر رضا ابراهیم‌زاده از ۵۳ نفر<br /> * ۱۳۱۹ - احمدرضا احمدی، شاعر ایرانی<br /> * ۱۳۲۰ - لایق شیرعلی، شاعر تاجیک<br /> ۲۰ مه<br /> *۱۷۴۳ - توسان لوورتور، سیاست‌مدار اهل هائیتی که از سال ۱۸۰۱ تا ۱۸۰۲م رئیس‌جمهور این کشور بود. وی از رهبران برجستۀ انقلاب هائیتی بود و در طول زندگی خود ابتدا با فرانسوی‌ها، سپس برای آن‌ها و در نهایت دوباره علیه فرانسه برای آرمان استقلال هائیتی مبارزه کرد. به‌عنوان یک رهبر انقلابی، تیزبینی نظامی و سیاسی نشان داد و کمک کرد که شورش نُوپای بردگان به‌یک جنبش انقلابی تبدیل شد و امروزه به‌عنوان «پدر هائیتی» شناخته می‌شود.<br /> *۱۷۹۹ - انوره دو بالزاک، نویسنده‌ی فرانسوی و از بزرگ‌ترین رمان‌نویسان دنیا و پیشوای مکتب واقع‌گرایی (ادبیات) اجتماعی<br /> *۱۸۰۶ - جان استوارت‌میل، فیلسوف و اقتصاددان انگلیسی<br /> *۱۸۵۱ - امیل برلینر، مخترع آلمانی ضبط گرامافون<br /> *۱۸۸۳ - فیصل بن حسین (ملک فیصل اول)، اولین پادشاه عراق و بنیان‌گذار سلسله هاشمی عراق <br /> *۱۹۱۵ - موشه دایان، ژنرال اسرائیلی<br /> *۱۹۵۵ - زبیگنیف پرایزنر، از بزرگ‌ترین آهنگ‌سازان لهستان<br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> <br /> * ۱۴۰۳ - [[ابراهیم رئیسی|'''ابراهیم رئیسی''']]، عضو هیئت مرگ در قتل عام سال ۱۳۶۷ و رئیس‌جمهور سابق جمهوری اسلامی ایران<br /> * ۱۴۰۳ - [[حسین امیرعبداللهیان|'''حسین امیرعبداللهیان''']]، شصت و ششمین وزیر امور خارجه ایران<br /> * ۱۴۰۳ - سید محمدعلی آل هاشم، ششمین نماینده ولی فقیه در استان آذربایجان شرقی<br /> <br /> ۲۰ مه<br /> <br /> * ۱۵۰۶ - كريستف كلمب، دریانورد و کاشف ایتالیایی<br /> * ۱۸۳۴ - ماری ژوزف لافایت، سیاستمدار و ژنرال فرانسوی<br /> <br /> == مناسبت‌ها ==<br /> <br /> * روز جهانی زنبور عسل<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B2%DB%B9_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA&diff=88684 2026-05-18T17:47:02Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{اردیبهشت}}<br /> '''۲۹ اردیبهشت''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۶۰ روز گذشته و به پایان آن ۳۰۵ روز (در سال عادی) یا ۳۰۶ روز (در سال کبیسه) مانده‌است.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> <br /> * ۷۴۹ - شکست امويان از [[ابومسلم خراسانی|'''ابومسلم خراسانی''']]<br /> <br /> *۱۲۹۱ - در جنگی که بین سپاه سالارالدوله و نیروی دولتی در حوالی کرمانشاه آغاز شده بود، [[یپرم خان|'''یپرم‌خان''']] رئیس نظمیه و دکتر سهراب کشته شدند.<br /> * ۱۳۱۴ - تأسیس فرهنگستان ایران به ریاست [[محمدعلی فروغی|'''محمدعلی فروغی''']]<br /> <br /> * ۱۳۴۱ - بهره‌برداری ار سد سفیدرود<br /> *<br /> ۱۹ مه<br /> *۱۹۱۷ - پديد آمدن &quot;جايزه ادبی پوليتْزِر در  امريكا<br /> *۱۹۱۹ - با ورود مصطفی کمال‌پاشا، معروف به آتاتورک به بندر سامسون در ساحل دریای سیاه جنگی موسوم به جنگ استقلال ترکیه آغاز شد.<br /> *۱۹۳۶ - اختراع دستگاه رادار توسط &quot;رابرت داتسون وات&quot;<br /> *۱۹۴۵ - حمله‌ی بیش از ۴۰ بمب‌افکن آمریکایی به شهر توکیو در جنگ جهانی دوم<br /> *۱۹۹۱ - کروات‌ها در همه‌پرسی به استقلال رأی دادند.<br /> <br /> == زادروزها ==<br /> * ۱۲۶۱ - [[دکتر محمد مصدق|'''دکتر محمد مصدق''']]، دولت‌مرد ایرانی و نخست‌وزیر ایران از ۱۳۳۰ تا ۱۳۳۲ (درگذشت ۱۳۴۵)<br /> * ۱۳۲۷ - منصور ستاری، سرتیپ نیروی هوایی در جمهوری اسلامی<br /> ۱۹ مه<br /> *۱۷۶۲ - یوهان گوتلیب فیخته، فیلسوف و از پایه‌گذاران ایده‌آلیسم آلمانی<br /> *۱۸۶۴ - ناتانیل هاثورن، نویسنده آمریکایی<br /> *۱۸۸۱ - مصطفی کمال آتاتورک، نظامی، دولت‌مرد، نویسنده و بنیان‌گذار جمهوری ترکیه و از طرفداران سکولاریسم و ناسیونالیس<br /> *۱۸۹۰ - [[هوشی‌مین]]'''[[هوشی‌مین]]'''، رهبر ویتنام در جنگ با فرانسه و آمریکا، مبارز انقلابی و قهرمان استقلال ويتنام<br /> *۱۹۲۵ - مالکوم ایکس، رهبر جنبش ناسیونالیستی سیاهان آمریکا<br /> *۱۹۲۵ - پل‌پوت، رهبر جنبش خمر سرخ و حاکم کامبوج از ۱۹۷۵ تا ۱۹۷۹<br /> == درگذشت‌ها ==<br /> * ۱۲۹۱ - [[یپرم خان|'''یپرم‌خان''']]، رئیس وقت ارمنی‌تبار نظمیه ایران<br /> * ۱۳۶۵ - خان‌بابا معتضدی، نخستین فیلم‌بردار حرفه‌ای سیمای ایران<br /> * ۱۳۷۱ - [[غلامحسین صدیقی|'''غلامحسین صدیقی''']]، نویسنده و سیاستمدار<br /> * ۱۳۸۵ - صبار فرمانفرمائیان، پزشک، سیاستمدار، وزیر بهداری دکتر محمد مصدق<br /> * ۱۳۸۶ - فخرالدین حجازی، نماینده مجلس در جمهوری اسلامی<br /> * ۱۴۰۱ - عثمان محمدپرست، خواننده و دوتار نواز<br /> * ۱۴۰۲ - اعدام سعید یعقوبی کرد سفلی، از شهدای [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|'''خیزش سراسری ۱۴۰۱''']]<br /> * ۱۴۰۲ - اعدام مجید کاظمی شیخ‌شبانی، از شهدای [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|'''خیزش سراسری ۱۴۰۱''']]<br /> * ۱۴۰۲ - اعدام صالح میرهاشمی بلطاقی، از شهدای [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|'''خیزش سراسری ۱۴۰۱''']]<br /> ۱۹ مه<br /> *۱۸۲۵ - کنت کلود هانری سن سیمون، فیلسوف فرانسوی<br /> *۱۸۹۵ - خوزه مارتی، روزنامه‌نگار، شاعر و فيلسوف انقلابی كوبايی<br /> *۱۸۹۸ - ویلیام یوئرت گلادستون، سیاست‌مدار بریتانیایی از حزب لیبرال ۴ دوره نخست‌وزیر و ۴ بار مشاور خزانه‌داری بریتانیا بود.<br /> *۱۹۰۴ - جمشیدجی نوشروانجی تاتا، از پیشگامان صنعت مدرن هند<br /> *۱۹۳۵ - توماس ادوارد لورنس معروف به لورنس عربستان، محقق، باستان‌شناس و متخصص تدابیر جنگی انگلیسی<br /> *۱۹۵۸ - آنتون پطرس عریضه، پاتریارک مارونی (واژه‌ای یونانی به‌معنای شیوخ و آباء و نامی که در تورات به‌نخستین رؤسای خانواده‌ها می‌دادند) و زبان‌شناس لبنانی<br /> *۲۰۱۷ – نوشیروان مصطفی، هماهنگ‌کننده عمومی جنبش تغییر (گوران)<br /> *<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B2%DB%B7_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA&diff=88671 2026-05-17T06:47:41Z

<p>Safa: /* رویدادها */</p> <hr /> <div>{{اردیبهشت}}<br /> '''۲۷ اردیبهشت''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۵۸ روز گذشته و به پایان آن ۳۰۷ روز (در سال عادی) یا ۳۰۸ روز (در سال کبیسه) مانده‌است.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> * ۱۳۱۷ - افتتاح تونل کندوان به طول حدود ۱۸۸۴متر <br /> <br /> * ۱۳۳۰ - سفیر انگلستان با تسلیم یادداشت تذکری به دولت ایران، قانون [[نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران|'''ملی‌ شدن صنعت نفت''']] را خلاف قوانین بین‌المللی اعلام کرد.<br /> * ۱۳۴۰ - تاسیس [[نهضت آزادی|'''نهضت آزادی ایران''']]<br /> <br /> * ۱۳۶۲ - سرکوب و انحلال [[حزب توده ایران|'''حزب توده ایران''']] در جمهوری اسلامی<br /> ۱۷ مه<br /> * ۱۸۶۵ - اتحادیۀ بین‌المللی تلگراف که بعدها به‌اتحادیۀ بین‌المللی مخابرات تغییر نام داد تشکیل شد.<br /> * ۱۹۱۴ - پروتکل کورفو امضا شد که به رسمیت شناختن خودمختاری کامل برای شمال اپیروس تحت حاکمیت اسمی آلبانیایی<br /> * ۱۹۴۰ - قوای آلمان نازی، بروکسل، پایتخت بلژیک را در طی جنگ دوم جهانی اشغال کردند.<br /> * ۱۹۸۰ - ژنرال چون دو هوان از کره جنوبی کنترل دولت را به دست گرفت و برای سرکوب تظاهرات دانشجویان حکومت نظامی اعلام کرد.<br /> * ۱۹۸۰ - در آستانه انتخابات ریاست جمهوری، گروه چریکی مائوئیست «راه درخشان» به یک مرکز رأی‌گیری در چوسچی، شهری در استان آیاکوچو حمله کرده و درگیری داخلی را در پرو آغاز کرد.<br /> * ۱۹۸۷ - همزمان با [[جنگ ایران و عراق|'''جنگ ایران و عراق''']]: یک جت جنگنده داسو میراژ F1 عراقی دو موشک به ناو جنگی USS  Stark نیروی دریایی ایالات متحده شلیک کرد و ۳۷ نفر را کشت و ۲۱ نفر از خدمه او را مجروح کرد.<br /> * ۱۹۹۷ - با تصرف کینشاسا پایتخت زئیر توسط شورشیان به رهبری لوران دزیره کابیلا و سقوط رژیم موبوتو سسه سکو رئیس‌جمهور سابق، نام این کشور دوباره به جمهوری دموکراتیک کنگو تغییر یافت.<br /> <br /> == زادروزها ==<br /> <br /> * ۸۲۸ - امیر علیشیر متخلص به نوایی، شاعر و ادیب و وزیر سلطان حسین بایقرای گورکانی<br /> * ۱۳۰۲ - پرویز خطیبی، روزنامه‌نگار، فیلمساز، شاعر، ترانه‌سرا و طنزنویس، پرویز خطیبی، نوه دختری [[میرزارضا کرمانی|'''میرزارضا کرمانی''']] بود، در ۷۱ سالگی در لس‌آنجلس درگذشت.<br /> * ۱۳۱۸ - کوروش زعیم، نویسنده، مترجم،  پژوهشگر، مخترع و عضو شورای مرکزی [[جبهه ملی ایران|'''جبهه ملی ایران''']]<br /> * ۱۳۳۶ - عباس معروفی‏، نویسنده، شاعر و روزنامه‌نگار اهل ایران<br /> <br /> ۱۷ مه<br /> <br /> * (۵۸۶ ق. م) ارشمیدس دانشمند یونان باستان<br /> <br /> *۱۷۴۹ - ادوارد جنر، پزشک انگلیسی، پدر ایمنی‌شناسی می‌دانند و کاشف واکسیناسیون<br /> *۱۸۳۶ - ویلهلم اشتاینیتس، شطرنج‌باز اتریشی‌آمریکایی و نخستین قهرمان رسمی شطرنج جهان<br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> * ۱۱۷۵ - قتل [[آقامحمدخان قاجار|'''آقامحمد خان قاجار''']]، (زاده: ۱۱۲۱)، در شوشی به دست فراشان حکومتی<br /> <br /> * ۱۳۷۴ - جان باختن [[عفت حداد|'''عفت حداد''']] و [[فرشته اسفندیاری|'''فرشته اسفندیاری''']] از اعضای [[سازمان مجاهدین خلق ایران|'''مجاهدین خلق''']] توسط تروریست‌های نظام جمهوری اسلامی ایران<br /> * ۱۳۸۸ - محمدتقی بهجت فومنی، مرجع در ۹۴ سالگی<br /> ۱۷ مه<br /> <br /> * ۱۸۳۸ - تالیران، با نام کامل شارل موریس دو تالیران پریگور، سیاست‌مدار فرانسوی که در دورۀ لویی شانزدهم، دورۀ انقلاب فرانسه، دورۀ ناپلئون اول، دورۀ لویی هجدهم، دورۀ شارل دهم و دورۀ لویی فیلیپ در مقام‌های مختلف به‌کار در عرصۀ سیاست بین‌المللی پرداخت. او وزیر امور خارجۀ ناپلئون بود و برخی او را به‌خیانت به‌ناپلئون و جاسوسی برای اتریش متهم می‌کردند. وی پس از سقوط ناپلئون هم سال‌ها در پست‌های رده‌بالای دولت کار کرد.<br /> <br /> * ۱۹۸۷ - گونار میردال، اقتصاددان، جامعه‌شناس و سیاست‌مدار اهل سوئد که در سال ۱۹۷۴م به‌همراه فریدریش آگوست فون هایک، اقتصاددان اتریشی، موفق به‌دریافت جایزۀ نوبل در اقتصاد شد.<br /> <br /> ۲۰۱۳ - خورخه رافائل ویدلا، چهل‌و‌سومین رئیس‌جمهور آرژانتین از سال ۱۹۷۶ تا ۱۹۸۱م که پس از کودتایی که ایزابل مارتینز پرون را برکنار کرد، به‌قدرت رسید. پس از بازگشت دموکراسی به‌آرژانتین، او به‌خاطر نقض گستردۀ حقوق بشر و «جنایت علیه بشریت» که در زمان حکومت او صورت گرفت، محاکمه و محکوم به‌حبس ابد شد.<br /> <br /> ۲۰۲۲ - ونجلیس، آهنگ‌ساز یونانی<br /> <br /> == مناسبت‌ها ==<br /> * روز جهانی مخابرات و جامعه اطلاعاتی<br /> <br /> * روز جهانی فشار خون<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B2%DB%B8_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA&diff=88670 2026-05-17T06:43:07Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{اردیبهشت}}<br /> '''۲۸ اردیبهشت ۱۳۷۵''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۵۹ روز گذشته و به پایان آن ۳۰۶ روز (در سال عادی) باقی مانده<br /> <br /> ==رویدادها==<br /> * ۱۳۰۶ - [[دکتر محمد مصدق|'''دكتر محمد مصدق''']] نماينده مجلس با تمديد اختيارات وزير دادگستری وقت که به خواست [[رضاشاه پهلوی|'''رضاشاه''']] بود مخالفت نمود و استدلال كرد كه چون در كشور حالت فوق العاده وجود ندارد، تمديد چنين اختياراتی وجاهت حقوقی نمی‌تواند داشته باشد.<br /> * ۱۳۸۹ - آزادی علی وکیلی‌راد یکی از عاملان ترور [[شاپور بختیار|'''شاپور بختیار''']] پس از ۱۹ سال از فرانسه و بازگشت او به ایران<br /> ۱۸ مه<br /> * ۱۸۰۴ - ناپلئون بناپارت، با رأی پارلمان فرانسه، امپراتور این کشور شد. دوران حکومت او ده سال به طول انجامید.<br /> * ۱۹۷۴ - هند با موفقیت اولین سلاح هسته‌ای خود را با نام لبخند بودا، آزمایش کرد.<br /> * ۱۹۸۰ - دانش‌آموزان در گوانگجو، کره جنوبی تظاهراتی را آغاز کردند و خواستار اصلاحات دموکراتیک شدند. ۱۸ تا ۲۷ مه<br /> * ۱۹۹۷ - فروپاشی رژيم ديكتاتوری &quot;موبوتو سه‌سه‌سكو&quot; در كنگو<br /> * ۲۰۰۹ - ببرهای تامیل، توسط دولت سریلانکا شکست خورد و تقریباً ۲۶ سال جنگ بین دو طرف پایان یافت.<br /> <br /> ==زادروزها==<br /> * ۴۲۷ - عمر خیام، ریاضی‌دان، فیلسوف و شاعر ایرانی (مرگ ۵۱۰) <br /> * ۱۳۲۱ - ناهید دایی‌جواد، خواننده موسیقی سنتی<br /> * ۱۳۲۸ - سیما مافیها، خواننده موسیقی سنتی<br /> ۱۸ مه<br /> *۱۸۷۲ - نیکلای دوم، واپسین تزار روسیه، پادشاه لهستان و دوک بزرگ فنلاند<br /> *۱۸۷۲ - برتراند راسل، ریاضی‌دان، فیلسوف و نویسندهٔ انگلیسی<br /> *۱۸۷۶ - هرمان مولر، سیاست‌مدار عضو حزب سوسیال‌دموکرات آلمان، وزیر امور خارجۀ آلمان و ۲ دوره صدر اعظم جمهوری وایمار و از امضاکنندگان معاهدۀ ورسای در سال ۱۹۱۹م<br /> *۱۸۹۱ - رودولف کارناپ، فیلسوف آلمانی<br /> *۱۹۱۱ - گوستاو مالر، آهنگساز و رهبر ارکستر اتريشی<br /> *۱۹۲۰ - پاپ ژان پل دوم<br /> ==درگذشت‌ها==<br /> * ۱۳۶۶ - [[حسین فردوست|'''حسین فردوست''']]، تیمسار معاون '''[[ساواک]]''' ۱۳۴۱ تا ۱۳۵۲ <br /> * ۱۳۹۷ - عزت‌الله (حسین) فرجی، خواننده<br /> * ۱۴۰۴ - ابراهیم رهبر، نویسنده و از اعضای اولیه‌ی کانون نویسندگان ایران<br /> ۱۸ مه<br /> <br /> * ۱۷۹۹ - پیر بومارشه، نمایش‌نامه‌نویس، ناشر سرمایه‌گذار، موسیقی‌دان، هجونویس، دلال اسلحه،،ساعت‌ساز، مخترع، دیپلمات، فراری و انقلابی قرن ۱۸م فرانسوی‌ آمریکایی<br /> * ۱۹۱۱ - گوستاو مالر، آهنگ‌ساز و رهبر ارکستر <br /> * ۱۹۲۲ - چارلز لاورن، زیست‌شناس فرانسوی، برنده جایزه نوبل فیزیولوژی و پزشکی سال ۱۹۰۷<br /> * ۱۹۶۵ - الی کوهن، جاسوس اسرائیلی در دمشق، سوریه به‌دار آویخته شد.<br /> * ۱۹۸۱ - ویلیام سارویان، نویسنده و نمایش‌نامه‌نویس ارمنی‌تبار آمریکایی و برندۀ جایزۀ پولیتزر <br /> <br /> ==مناسبت‌ها==<br /> * روز بزرگداشت عمر خیام در ایران<br /> * روز جهانی موزه و میراث فرهنگی<br /> <br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B2%DB%B7_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA&diff=88668 2026-05-16T15:14:32Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{اردیبهشت}}<br /> '''۲۷ اردیبهشت''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۵۸ روز گذشته و به پایان آن ۳۰۷ روز (در سال عادی) یا ۳۰۸ روز (در سال کبیسه) مانده‌است.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> * ۱۳۱۷ - افتتاح تونل کندوان به طول حدود ۱۸۸۴متر <br /> <br /> * ۱۳۳۰ - سفیر انگلستان با تسلیم یادداشت تذکری به دولت ایران، قانون [[نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران|'''ملی‌ شدن صنعت نفت''']] را خلاف قوانین بین‌المللی اعلام کرد.<br /> * ۱۳۴۰ - تاسیس [[نهضت آزادی|'''نهضت آزادی ایران''']]<br /> <br /> * ۱۳۶۲ - سرکوب و انحلال [[حزب توده ایران|'''حزب توده ایران''']] در جمهوری اسلامی<br /> ۱۷ مه<br /> * ۱۸۶۵ - اتحادیۀ بین‌المللی تلگراف که بعدها به‌اتحادیۀ بین‌المللی مخابرات تغییر نام داد تشکیل شد.<br /> * ۱۹۱۴ - پروتکل کورفو امضا شد که به رسمیت شناختن خودمختاری کامل برای شمال اپیروس تحت حاکمیت اسمی آلبانیایی<br /> * ۱۹۴۰ - قوای آلمان نازی، بروکسل، پایتخت بلژیک را در طی جنگ دوم جهانی اشغال کردند.<br /> * ۱۹۸۰ - ژنرال چون دو هوان از کره جنوبی کنترل دولت را به دست گرفت و برای سرکوب تظاهرات دانشجویان حکومت نظامی اعلام کرد.<br /> * ۱۹۸۰ - در آستانه انتخابات ریاست جمهوری، گروه چریکی مائوئیست «راه درخشان» به یک مرکز رأی‌گیری در چوسچی، شهری در استان آیاکوچو حمله کرده و درگیری داخلی را در پرو آغاز کرد.<br /> * ۱۹۸۷ - [[جنگ ایران و عراق|'''جنگ ایران و عراق''']]: یک جت جنگنده داسو میراژ F1 عراقی دو موشک به ناو جنگی USS  Stark نیروی دریایی ایالات متحده شلیک کرد و ۳۷ نفر را کشت و ۲۱ نفر از خدمه او را مجروح کرد.<br /> * ۱۹۹۷ - با تصرف کینشاسا پایتخت زئیر توسط شورشیان به رهبری لوران دزیره کابیلا و سقوط رژیم موبوتو سسه سکو رئیس‌جمهور سابق، نام این کشور دوباره به جمهوری دموکراتیک کنگو تغییر یافت.<br /> <br /> == زادروزها ==<br /> <br /> * ۸۲۸ - امیر علیشیر متخلص به نوایی، شاعر و ادیب و وزیر سلطان حسین بایقرای گورکانی<br /> * ۱۳۰۲ - پرویز خطیبی، روزنامه‌نگار، فیلمساز، شاعر، ترانه‌سرا و طنزنویس، پرویز خطیبی، نوه دختری [[میرزارضا کرمانی|'''میرزارضا کرمانی''']] بود، در ۷۱ سالگی در لس‌آنجلس درگذشت.<br /> * ۱۳۱۸ - کوروش زعیم، نویسنده، مترجم،  پژوهشگر، مخترع و عضو شورای مرکزی [[جبهه ملی ایران|'''جبهه ملی ایران''']]<br /> * ۱۳۳۶ - عباس معروفی‏، نویسنده، شاعر و روزنامه‌نگار اهل ایران<br /> <br /> ۱۷ مه<br /> <br /> * (۵۸۶ ق. م) ارشمیدس دانشمند یونان باستان<br /> <br /> *۱۷۴۹ - ادوارد جنر، پزشک انگلیسی، پدر ایمنی‌شناسی می‌دانند و کاشف واکسیناسیون<br /> *۱۸۳۶ - ویلهلم اشتاینیتس، شطرنج‌باز اتریشی‌آمریکایی و نخستین قهرمان رسمی شطرنج جهان<br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> * ۱۱۷۵ - قتل [[آقامحمدخان قاجار|'''آقامحمد خان قاجار''']]، (زاده: ۱۱۲۱)، در شوشی به دست فراشان حکومتی<br /> <br /> * ۱۳۷۴ - جان باختن [[عفت حداد|'''عفت حداد''']] و [[فرشته اسفندیاری|'''فرشته اسفندیاری''']] از اعضای [[سازمان مجاهدین خلق ایران|'''مجاهدین خلق''']] توسط تروریست‌های نظام جمهوری اسلامی ایران<br /> * ۱۳۸۸ - محمدتقی بهجت فومنی، مرجع در ۹۴ سالگی<br /> ۱۷ مه<br /> <br /> * ۱۸۳۸ - تالیران، با نام کامل شارل موریس دو تالیران پریگور، سیاست‌مدار فرانسوی که در دورۀ لویی شانزدهم، دورۀ انقلاب فرانسه، دورۀ ناپلئون اول، دورۀ لویی هجدهم، دورۀ شارل دهم و دورۀ لویی فیلیپ در مقام‌های مختلف به‌کار در عرصۀ سیاست بین‌المللی پرداخت. او وزیر امور خارجۀ ناپلئون بود و برخی او را به‌خیانت به‌ناپلئون و جاسوسی برای اتریش متهم می‌کردند. وی پس از سقوط ناپلئون هم سال‌ها در پست‌های رده‌بالای دولت کار کرد.<br /> <br /> * ۱۹۸۷ - گونار میردال، اقتصاددان، جامعه‌شناس و سیاست‌مدار اهل سوئد که در سال ۱۹۷۴م به‌همراه فریدریش آگوست فون هایک، اقتصاددان اتریشی، موفق به‌دریافت جایزۀ نوبل در اقتصاد شد.<br /> <br /> ۲۰۱۳ - خورخه رافائل ویدلا، چهل‌و‌سومین رئیس‌جمهور آرژانتین از سال ۱۹۷۶ تا ۱۹۸۱م که پس از کودتایی که ایزابل مارتینز پرون را برکنار کرد، به‌قدرت رسید. پس از بازگشت دموکراسی به‌آرژانتین، او به‌خاطر نقض گستردۀ حقوق بشر و «جنایت علیه بشریت» که در زمان حکومت او صورت گرفت، محاکمه و محکوم به‌حبس ابد شد.<br /> <br /> ۲۰۲۲ - ونجلیس، آهنگ‌ساز یونانی<br /> <br /> == مناسبت‌ها ==<br /> * روز جهانی مخابرات و جامعه اطلاعاتی<br /> <br /> * روز جهانی فشار خون<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D9%87_%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86&diff=88667 2026-05-16T14:46:15Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> | اندازه جعبه =<br /> | عنوان =<br /> | نام =عالیه بازرگان<br /> | تصویر =عالیه بازرگان ۱.jpg<br /> | اندازه تصویر =230 پیکسل<br /> | عنوان تصویر =عالیه بازرگان<br /> | زادروز = ۱۳۱۸<br /> | زادگاه = مشهد<br /> | تاریخ درگذشت = ۲۶ اردیبهشت ۱۳۶۱<br /> | مکان درگذشت = تهران<br /> <br /> | علت درگذشت = درگیری مسلحانه با سپاه پاسداران<br /> |آرامگاه = تهران<br /> <br /> | ملیت =<br /> | نژاد =<br /> | تابعیت =<br /> |تحصیلات = <br /> |دانشگاه =<br /> | پیشه =<br /> | سال‌های فعالیت = از سال ۱۳۵۰ تا زمان شهادت<br /> <br /> | شناخته‌شده برای = نیروهای مبارز و مردم ایران<br /> | نقش‌های برجسته = <br /> <br /> | سبک =<br /> | تأثیرگذاران =مجاهد منصور بازرگان<br /> <br /> | تأثیرپذیرفتگان =<br /> | شهر خانگی =<br /> | تلویزیون =<br /> | لقب =<br /> | حزب = سازمان مجاهدین خلق ایران<br /> | دین =مسلمان-شیعه<br /> | همسر = <br /> || پانویس =<br /> |علت مرگ=درگیری مسلحانه با سپاه پاسداران}}'''عالیه بازرگان'''، (متولد سال ۱۳۱۸، مشهد – درگذشته ۲۶ اردیبهشت ۱۳۶۱، تهران) از مادران مجاهد خلق، در سال ۱۳۵۰ با وجود داشتن دو فرزند، به مبارزه علیه دیکتاتوری‌های پهلوی پیوست. او پس از دستگیری برادرش، منصور بازرگان، با مادران مجاهدین آشنا شد و تحت تأثیر مقاومت آن‌ها، فعالیت‌های سیاسی خود را با حمایت مالی و لجستیکی از [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] آغاز کرد. <br /> <br /> خانه‌اش در مشهد به مرکزی برای تجمع مادران مجاهد و خانواده‌های شهیدان تبدیل شد. پس از [[انقلاب ضد سلطنتی|انقلاب ضدسلطنتی ۱۳۵۷]]، با پیوستن مجدد به مجاهدین، فعالیت‌هایش را گسترش داد و در ستادهای علنی سازمان، کاندیداتوری [[مسعود رجوی]]، و دفاع از مجاهدین در برابر چماقداران حکومتی نقش مهمی ایفا کرد. او به‌عنوان کاندیدای مجاهدین در انتخابات مجلس مشهد شناخته شد و با وجود آزار رژیم، حمایت مردم از او مانع اقدامات علیه‌اش بود. <br /> <br /> با شدت گرفتن سرکوب‌ها در سال ۱۳۶۰، عالیه بازرگان به تهران منتقل شد و در پایگاه‌های مخفی به فعالیت ادامه داد. خانه‌اش که زمانی محل تجمع بود، به پایگاه نیمه‌مخفی تبدیل شد. عالیه با شجاعت در برابر حملات رژیم ایستادگی کرد و در آبان ۱۳۶۰ با هوشمندی مانع ورود پاسداران به پایگاهش شد. <br /> <br /> سرانجام در ۲۶ اردیبهشت ۱۳۶۱ در درگیری مسلحانه به شهادت رسید و دختر ۱۱ ساله‌اش، لیلا، دستگیر و [[شکنجه]] شد. عالیه در نامه‌ای به برادرش از افتخار خدمت به مجاهدین و درک معنای واقعی زندگی سخن گفت و خود را خوشبخت دانست. شهادت عالیه بازرگان خشم مردم مشهد را علیه رژیم جمهوری اسلامی برانگیخت.<br /> ==آغاز فعالیت‌های مبارزاتی==<br /> عالیه بازرگان، از مادران مجاهد خلق، در سال ۱۳۵۰ با وجود داشتن دو فرزند، به مبارزه علیه دیکتاتوری‌های پهلوی و جمهوری اسلامی پیوست. <br /> <br /> او در سال ۱۳۵۰ پس از دستگیری برادرش منصور بازرگان که مجاهد بود، در تلاش برای تماس و ملاقات با وی در مقابل زندان‌های شاه با مادران و خواهران مجاهدین در زندان آشنا شد و در تماس‌های پیوسته با آنان، به‌ویژه تحت نظارت [[فاطمه امینی]] به‌سرعت دانش سیاسی خود را ارتقاء داد و با دیدن مقاومت و ایستادگی مجاهدین در برابر شکنجه‌گران [[ساواک]]'''،''' فعالیت سیاسی خود را با تهیه امکانات و کمک‌های مالی برای سازمان مجاهدین خلق ایران آغاز کرد.<br /> <br /> او پس از این فعالیت‌های خود را گسترش داد در تجمع مادران مجاهد برای دفاع از زندانیان سیاسی و افشاگری‌های آنان بر علیه رژیم شاه شرکت کرد و منزل خود را در مشهد به کانونی برای تجمع و تماس مادران مجاهد خلق و ارتباط خانواده‌های شهدا و مجاهدین زندانی تبدیل کرد. <br /> <br /> پس از ضربه اپورتونیستی در سال ۱۳۵۴، عالیه بازرگان آگاهانه ارتباط خود را با آنان قطع کرد و کوشید تا با مجاهدین تماس برقرار کند؛ هرچندکه موفق به ارتباط مستقیم با سازمان مجاهدین نشد، اما لحظه‌ای از پا ننشست و برای گرفتن رهنمودهای مبارزاتی تماس خود را با برادر مجاهدش منصور بازرگان در زندان شیراز افزایش داد. <br /> <br /> عالیه بازرگان همزمان در تظاهرات مردمی بر علیه دیکتاتوری شاه فعالانه شرکت می‌کرد. حضور فعال او به‌همراه خواهر مجاهد دیگرش (ایران بازرگان) در نخستین تظاهرات زنان مشهد بر علیه [[محمدرضا پهلوی|محمدرضا شاه]] در ۱۷دی‌ماه ۱۳۵۶ و شرکت مداوم در راهپیمای‌های مردمی دوران قیام، از جمله فعالیت‌های عالیه بازرگان در دوران قطع ارتباط مستقیم با سازمان مجاهدین خلق بود.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://event.mojahedin.org/i/%DB%B2%DB%B6%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA-%DB%B1%DB%B3%DB%B6%DB%B1-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D9%87%D8%AF-%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86 ۲۶ادریبهشت ۱۳۶۱ - شهادت مادر مجاهد عالیه بازرگان - سازمان مجاهدین خلق ایران]&lt;/ref&gt;<br /> ==فعالیت‌ها در دوران جمهوری اسلامی==<br /> پس از انقلاب ضدسلطنتی ۱۳۵۷، و تشکیل ستادهای علنی سازمان مجاهدین در مشهد، عالیه بازرگان دوباره به مجاهدین پیوست. از این زمان به بعد تحول عمیق‌تری در زندگی او روی داد و فعالیت‌هایش را افزایش داد. عالیه بازرگان در مورد این دوران می‌گوید:&lt;blockquote&gt;«از هنگام برقراری ارتباط مجدد با سازمان احساس می‌کنم تازه معنی زندگی را فهمیده‌ام. آنچه در گذشته از فعالیت‌های انقلابی درک می‌کردم در مقابل مبارزه‌ای که امروز در متن آن قرار دارم، هیچ است».&lt;/blockquote&gt;چنین بود که فعالبت‌های مبارزاتی عالیه بازرگان در ابعاد جدید خود آغاز شد و او با وجود داشتن ۲ فرزند کوچک و شغل معلمی فعالیت‌های خود را بی‌وقفه ادامه می‌داد و با برقراری برنامه‌ای منظم همه مسئولیت‌هایش را انجام داد تا جایی که برخوردهای مسئولانه او در تربیت فرزندان و توان مدیریت و برنامه‌ریزی‌اش در کارها بر سر زبان‌ها افتاد. <br /> <br /> فعالیت‌های او در جریان کاندیداتوری [[مسعود رجوی]] در انتخابات ریاست‌جمهوری، حضور مستمر در صحنه دفاع از ستادهای سازمان مجاهدین در برابر تهاجم چماقداران و کوشش پیگیر برای تهیه امکانات و تدارکات سازمان مجاهدین، گوشه‌هایی از فعالیت‌های او در مبارزات سیاسی بود.<br /> ===کاندید شدن برای مجلس===<br /> عالیه بازرگان در جریان انتخابات مجلس به‌عنوان کاندیدای سازمان مجاهدین خلق در شهر مشهد معرفی شد. این موضوع سبب شد که او به‌عنوان یک مادر مجاهد در سطح شهر شناخته شده و اعتماد و احترام مردم را به خود جلب کند و از سوی دیگر خشم و کینه‌ی مأموران حکومتی را برانگیزد. از آن پس مأموران در پی فرصت مناسب برای آزار و اذیت او بودند، اما حمایت قشرها وسیع مردم از او مانع اقدام عملی از جانب آنان می‌شد. <br /> <br /> به‌تدریج با افشاءشدن چهره‌ی خمینی و افزایش تهاجمات چماقداران به ستادهای علنی سازمان مجاهدین، خانه عالیه بازرگان که تا آن موقع محل تجمع خانواده‌های مجاهدین بود، به یکی از مراکز فعالیت نیمه‌مخفی سازمان در مشهد تبدیل شد و او منزل و تمام امکانات آن را در اختیار مجاهدین قرار داد و به آنان گفت که صاحب اصلی این منزل مجاهدین هستند و من در این‌جا مهمان آن‌ها هستم.<br /> ===انتقال به تهران===<br /> با آغاز سال ۱۳۶۰ و اوجگیری جنایات و سرکوب حکومت جمهوری اسلامی، خانه‌ی عالیه بازرگان نیز از هجوم مأموران در امان نماند، اما او با هوشمندی از مدت‌ها پیش خانه را تخلیه کرده بود و مأموران از با خشم خانه و وسایل باقیمانده آن را مصادره کردند. <br /> <br /> عالیه بازرگان به دلیل شناخته‌شدگی در مشهد در اردیبهشت سال ۱۳۶۰ با رهنمود سازمان مجاهدین به تهران منتقل شد و در پایگاه‌های مخفی سازمان فعالیت‌هایش را ادامه داد. آغاز مقاومت مسلحانه شرایط جدیدی را برای بروز خصلت‌های انقلابی او فراهم نمود. منصور بازرگان برادر عالیه در این‌باره گفته است:&lt;blockquote&gt;«خصایل انقلابی عالیه در این دوران واقعاً چشمگیر بود. صداقت و حل‌شدگی او در سازمان و شیفتگی‌اش برای شهادت شگفت‌انگیز بود. او در پایگاه روی زیلو می‌خوابید و می‌گفت می‌خواهم برای تحمل سختی‌های آینده آمادگی بیشتری کسب کنم.»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> ==درگیری و شهادت==<br /> در آبانماه ۱۳۶۰ پایگاه محل سکونت عالیه بازرگان شبانه مورد حمله‌ی سپاه پاسداران قرار گرفت، اما او موفق شد با ایفای نقش یک مادر وحشت‌زده مانع ورود پاسداران به پایگاه شود. سرانجام عالیه بازرگان در ۲۶ اردیبهشت سال ۱۳۶۱، در یک درگیری مسلحانه توسط مأموران رژیم جمهوی اسلامی به رگبار گلوله بسته شد و به‌شهادت رسید و لیلا فرزند ۱۱ساله‌ی او نیز توسط مأموران دستگیر و به [[زندان اوین]] منتقل شد. <br /> <br /> مأموران لیلا را برای گرفتن اطلاعات تحت شکنجه قرار دادند و این کودک که فشار ناشی از درگیری با مأموران را تحمل کرده و پیکر خونین مادرش را نیز دیده بود، در زندان به بیماری عصبی مبتلا شد.<br /> ===نامه‌ی عالیه بازرگان به برادرش===<br /> خبر شهادت عالیه بازرگان در مشهد انعکاس وسیعی از خشم و نفرت بر علیه خمینی برانگیخت. عالیه بازرگان ۲ هفته قبل از شهادتش در نامه‌ای به برادرش منصور بازرگان، دوران زندگی خود در پایگاه‌های مجاهدین را توصیف کرده و شرح کوتاهی از احساسات و وضعیت خود را در آن پایگاه‌ها برای او شرح می‌دهد. او در قسمتی از این نامه‌اش نوشته بود:&lt;blockquote&gt;«برادر جان، من واقعاً افتخار می‌کنم که کارهای خواهران و برادران را انجام می‌دهم چون واقعاً این‌ها آیه‌های قرآن هستند. این‌ها اصحاب حضرت محمد هستند. همیشه آرزو می‌کردم که در زمان امام حسین باشم پهلوی حضرت زینب و الآن واقعاً خدا این‌طور جور کرده که اگر سعادت داشته باشم مرتباً با این‌ها زندگی کنم. <br /> <br /> حال معنی زندگی واقعی را می‌فهمم و لذت می‌برم و همیشه با خدای خود راز و نیاز می‌کنم، چگونه شکر این همه نعمتی را که به من عطا کرده به‌جای آورم. حال خودم را خوشبخت می‌دانم.»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> ==منابع==</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D9%87_%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86&diff=88666 2026-05-16T14:35:56Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> | اندازه جعبه =<br /> | عنوان =<br /> | نام =عالیه بازرگان<br /> | تصویر =عالیه بازرگان ۱.jpg<br /> | اندازه تصویر =230 پیکسل<br /> | عنوان تصویر =عالیه بازرگان<br /> | زادروز = ۱۳۱۸<br /> | زادگاه = مشهد<br /> | تاریخ درگذشت = ۲۶ اردیبهشت ۱۳۶۱<br /> | مکان درگذشت = تهران<br /> <br /> | علت درگذشت = درگیری مسلحانه با سپاه پاسداران<br /> |آرامگاه = تهران<br /> <br /> | ملیت =<br /> | نژاد =<br /> | تابعیت =<br /> |تحصیلات = <br /> |دانشگاه =<br /> | پیشه =<br /> | سال‌های فعالیت = از سال ۱۳۵۰ تا زمان شهادت<br /> <br /> | شناخته‌شده برای = نیروهای مبارز و مردم ایران<br /> | نقش‌های برجسته = <br /> <br /> | سبک =<br /> | تأثیرگذاران =مجاهد منصور بازرگان<br /> <br /> | تأثیرپذیرفتگان =<br /> | شهر خانگی =<br /> | تلویزیون =<br /> | لقب =<br /> | حزب = سازمان مجاهدین خلق ایران<br /> | دین =مسلمان-شیعه<br /> | همسر = <br /> || پانویس =<br /> |علت مرگ=درگیری مسلحانه با سپاه پاسداران}}'''عالیه بازرگان'''، (متولد سال ۱۳۱۸، مشهد – درگذشته ۲۶ اردیبهشت ۱۳۶۱، تهران) از مادران مجاهد خلق، در سال ۱۳۵۰ با وجود داشتن دو فرزند، به مبارزه علیه دیکتاتوری‌های پهلوی و جمهوری اسلامی پیوست. او پس از دستگیری برادرش، منصور بازرگان، با مادران مجاهدین آشنا شد و تحت تأثیر مقاومت آن‌ها، فعالیت‌های سیاسی خود را با حمایت مالی و لجستیکی از [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] آغاز کرد. <br /> <br /> خانه‌اش در مشهد به مرکزی برای تجمع مادران مجاهد و خانواده‌های شهیدان تبدیل شد. پس از [[انقلاب ضد سلطنتی|انقلاب ضدسلطنتی ۱۳۵۷]]، با پیوستن مجدد به مجاهدین، فعالیت‌هایش را گسترش داد و در ستادهای علنی سازمان، کاندیداتوری [[مسعود رجوی]]، و دفاع از مجاهدین در برابر چماقداران حکومتی نقش مهمی ایفا کرد. او به‌عنوان کاندیدای مجاهدین در انتخابات مجلس مشهد شناخته شد و با وجود آزار رژیم، حمایت مردم از او مانع اقدامات علیه‌اش بود. <br /> <br /> با شدت گرفتن سرکوب‌ها در سال ۱۳۶۰، عالیه بازرگان به تهران منتقل شد و در پایگاه‌های مخفی به فعالیت ادامه داد. خانه‌اش که زمانی محل تجمع بود، به پایگاه نیمه‌مخفی تبدیل شد. عالیه با شجاعت در برابر حملات رژیم ایستادگی کرد و در آبان ۱۳۶۰ با هوشمندی مانع ورود پاسداران به پایگاهش شد. <br /> <br /> سرانجام در ۲۶ اردیبهشت ۱۳۶۱ در درگیری مسلحانه به شهادت رسید و دختر ۱۱ ساله‌اش، لیلا، دستگیر و [[شکنجه]] شد. عالیه در نامه‌ای به برادرش از افتخار خدمت به مجاهدین و درک معنای واقعی زندگی سخن گفت و خود را خوشبخت دانست. شهادت عالیه بازرگان خشم مردم مشهد را علیه رژیم جمهوری اسلامی برانگیخت.<br /> ==آغاز فعالیت‌های مبارزاتی==<br /> عالیه بازرگان، از مادران مجاهد خلق، در سال ۱۳۵۰ با وجود داشتن دو فرزند، به مبارزه علیه دیکتاتوری‌های پهلوی و جمهوری اسلامی پیوست. <br /> <br /> او در سال ۱۳۵۰ پس از دستگیری برادرش منصور بازرگان که مجاهد بود، در تلاش برای تماس و ملاقات با وی در مقابل زندان‌های شاه با مادران و خواهران مجاهدین در زندان آشنا شد و در تماس‌های پیوسته با آنان، به‌ویژه تحت نظارت [[فاطمه امینی]] به‌سرعت دانش سیاسی خود را ارتقاء داد و با دیدن مقاومت و ایستادگی مجاهدین در برابر شکنجه‌گران [[ساواک]]'''،''' فعالیت سیاسی خود را با تهیه امکانات و کمک‌های مالی برای سازمان مجاهدین خلق ایران آغاز کرد.<br /> <br /> او پس از این فعالیت‌های خود را گسترش داد در تجمع مادران مجاهد برای دفاع از زندانیان سیاسی و افشاگری‌های آنان بر علیه رژیم شاه شرکت کرد و منزل خود را در مشهد به کانونی برای تجمع و تماس مادران مجاهد خلق و ارتباط خانواده‌های شهدا و مجاهدین زندانی تبدیل کرد. <br /> <br /> پس از ضربه اپورتونیستی در سال ۱۳۵۴، عالیه بازرگان آگاهانه ارتباط خود را با آنان قطع کرد و کوشید تا با مجاهدین تماس برقرار کند؛ هرچندکه موفق به ارتباط مستقیم با سازمان مجاهدین نشد، اما لحظه‌ای از پا ننشست و برای گرفتن رهنمودهای مبارزاتی تماس خود را با برادر مجاهدش منصور بازرگان در زندان شیراز افزایش داد. <br /> <br /> عالیه بازرگان همزمان در تظاهرات مردمی بر علیه دیکتاتوری شاه فعالانه شرکت می‌کرد. حضور فعال او به‌همراه خواهر مجاهد دیگرش (ایران بازرگان) در نخستین تظاهرات زنان مشهد بر علیه [[محمدرضا پهلوی|محمدرضا شاه]] در ۱۷دی‌ماه ۱۳۵۶ و شرکت مداوم در راهپیمای‌های مردمی دوران قیام، از جمله فعالیت‌های عالیه بازرگان در دوران قطع ارتباط مستقیم با سازمان مجاهدین خلق بود.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://event.mojahedin.org/i/%DB%B2%DB%B6%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA-%DB%B1%DB%B3%DB%B6%DB%B1-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D9%87%D8%AF-%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86 ۲۶ادریبهشت ۱۳۶۱ - شهادت مادر مجاهد عالیه بازرگان - سازمان مجاهدین خلق ایران]&lt;/ref&gt;<br /> ==فعالیت‌ها در دوران جمهوری اسلامی==<br /> پس از انقلاب ضدسلطنتی ۱۳۵۷، و تشکیل ستادهای علنی سازمان مجاهدین در مشهد، عالیه بازرگان دوباره به مجاهدین پیوست. از این زمان به بعد تحول عمیق‌تری در زندگی او روی داد و فعالیت‌هایش را افزایش داد. عالیه بازرگان در مورد این دوران می‌گوید:&lt;blockquote&gt;«از هنگام برقراری ارتباط مجدد با سازمان احساس می‌کنم تازه معنی زندگی را فهمیده‌ام. آنچه در گذشته از فعالیت‌های انقلابی درک می‌کردم در مقابل مبارزه‌ای که امروز در متن آن قرار دارم، هیچ است».&lt;/blockquote&gt;چنین بود که فعالبت‌های مبارزاتی عالیه بازرگان در ابعاد جدید خود آغاز شد و او با وجود داشتن ۲ فرزند کوچک و شغل معلمی فعالیت‌های خود را بی‌وقفه ادامه می‌داد و با برقراری برنامه‌ای منظم همه مسئولیت‌هایش را انجام داد تا جایی که برخوردهای مسئولانه او در تربیت فرزندان و توان مدیریت و برنامه‌ریزی‌اش در کارها بر سر زبان‌ها افتاد. <br /> <br /> فعالیت‌های او در جریان کاندیداتوری [[مسعود رجوی]] در انتخابات ریاست‌جمهوری، حضور مستمر در صحنه دفاع از ستادهای سازمان مجاهدین در برابر تهاجم چماقداران و کوشش پیگیر برای تهیه امکانات و تدارکات سازمان مجاهدین، گوشه‌هایی از فعالیت‌های او در مبارزات سیاسی بود.<br /> ===کاندید شدن برای مجلس===<br /> عالیه بازرگان در جریان انتخابات مجلس به‌عنوان کاندیدای سازمان مجاهدین خلق در شهر مشهد معرفی شد. این موضوع سبب شد که او به‌عنوان یک مادر مجاهد در سطح شهر شناخته شده و اعتماد و احترام مردم را به خود جلب کند و از سوی دیگر خشم و کینه‌ی مأموران حکومتی را برانگیزد. از آن پس مأموران در پی فرصت مناسب برای آزار و اذیت او بودند، اما حمایت قشرها وسیع مردم از او مانع اقدام عملی از جانب آنان می‌شد. <br /> <br /> به‌تدریج با افشاءشدن چهره‌ی خمینی و افزایش تهاجمات چماقداران به ستادهای علنی سازمان مجاهدین، خانه عالیه بازرگان که تا آن موقع محل تجمع خانواده‌های مجاهدین بود، به یکی از مراکز فعالیت نیمه‌مخفی سازمان در مشهد تبدیل شد و او منزل و تمام امکانات آن را در اختیار مجاهدین قرار داد و به آنان گفت که صاحب اصلی این منزل مجاهدین هستند و من در این‌جا مهمان آن‌ها هستم.<br /> ===انتقال به تهران===<br /> با آغاز سال ۱۳۶۰ و اوجگیری جنایات و سرکوب حکومت جمهوری اسلامی، خانه‌ی عالیه بازرگان نیز از هجوم مأموران در امان نماند، اما او با هوشمندی از مدت‌ها پیش خانه را تخلیه کرده بود و مأموران از با خشم خانه و وسایل باقیمانده آن را مصادره کردند. <br /> <br /> عالیه بازرگان به دلیل شناخته‌شدگی در مشهد در اردیبهشت سال ۱۳۶۰ با رهنمود سازمان مجاهدین به تهران منتقل شد و در پایگاه‌های مخفی سازمان فعالیت‌هایش را ادامه داد. آغاز مقاومت مسلحانه شرایط جدیدی را برای بروز خصلت‌های انقلابی او فراهم نمود. منصور بازرگان برادر عالیه در این‌باره گفته است:&lt;blockquote&gt;«خصایل انقلابی عالیه در این دوران واقعاً چشمگیر بود. صداقت و حل‌شدگی او در سازمان و شیفتگی‌اش برای شهادت شگفت‌انگیز بود. او در پایگاه روی زیلو می‌خوابید و می‌گفت می‌خواهم برای تحمل سختی‌های آینده آمادگی بیشتری کسب کنم.»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> ==درگیری و شهادت==<br /> در آبانماه ۱۳۶۰ پایگاه محل سکونت عالیه بازرگان شبانه مورد حمله‌ی سپاه پاسداران قرار گرفت، اما او موفق شد با ایفای نقش یک مادر وحشت‌زده مانع ورود پاسداران به پایگاه شود. سرانجام عالیه بازرگان در ۲۶ اردیبهشت سال ۱۳۶۱، در یک درگیری مسلحانه توسط مأموران رژیم جمهوی اسلامی به رگبار گلوله بسته شد و به‌شهادت رسید و لیلا فرزند ۱۱ساله‌ی او نیز توسط مأموران دستگیر و به [[زندان اوین]] منتقل شد. <br /> <br /> مأموران لیلا را برای گرفتن اطلاعات تحت شکنجه قرار دادند و این کودک که فشار ناشی از درگیری با مأموران را تحمل کرده و پیکر خونین مادرش را نیز دیده بود، در زندان به بیماری عصبی مبتلا شد.<br /> ===نامه‌ی عالیه بازرگان به برادرش===<br /> خبر شهادت عالیه بازرگان در مشهد انعکاس وسیعی از خشم و نفرت بر علیه خمینی برانگیخت. عالیه بازرگان ۲ هفته قبل از شهادتش در نامه‌ای به برادرش منصور بازرگان، دوران زندگی خود در پایگاه‌های مجاهدین را توصیف کرده و شرح کوتاهی از احساسات و وضعیت خود را در آن پایگاه‌ها برای او شرح می‌دهد. او در قسمتی از این نامه‌اش نوشته بود:&lt;blockquote&gt;«برادر جان، من واقعاً افتخار می‌کنم که کارهای خواهران و برادران را انجام می‌دهم چون واقعاً این‌ها آیه‌های قرآن هستند. این‌ها اصحاب حضرت محمد هستند. همیشه آرزو می‌کردم که در زمان امام حسین باشم پهلوی حضرت زینب و الآن واقعاً خدا این‌طور جور کرده که اگر سعادت داشته باشم مرتباً با این‌ها زندگی کنم. <br /> <br /> حال معنی زندگی واقعی را می‌فهمم و لذت می‌برم و همیشه با خدای خود راز و نیاز می‌کنم، چگونه شکر این همه نعمتی را که به من عطا کرده به‌جای آورم. حال خودم را خوشبخت می‌دانم.»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> ==منابع==</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D9%87_%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86&diff=88665 2026-05-16T14:32:57Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> | اندازه جعبه =<br /> | عنوان =<br /> | نام =عالیه بازرگان<br /> | تصویر =عالیه بازرگان ۱.jpg<br /> | اندازه تصویر =230 پیکسل<br /> | عنوان تصویر =عالیه بازرگان<br /> | زادروز = ۱۳۱۸<br /> | زادگاه = مشهد<br /> | تاریخ درگذشت = ۲۶ اردیبهشت ۱۳۶۱<br /> | مکان درگذشت = تهران<br /> <br /> | علت درگذشت = درگیری مسلحانه با سپاه پاسداران<br /> |آرامگاه = تهران<br /> <br /> | ملیت =<br /> | نژاد =<br /> | تابعیت =<br /> |تحصیلات = <br /> |دانشگاه =<br /> | پیشه =<br /> | سال‌های فعالیت = از سال ۱۳۵۰ تا زمان شهادت<br /> <br /> | شناخته‌شده برای = نیروهای مبارز و مردم ایران<br /> | نقش‌های برجسته = <br /> <br /> | سبک =<br /> | تأثیرگذاران =مجاهد منصور بازرگان<br /> <br /> | تأثیرپذیرفتگان =<br /> | شهر خانگی =<br /> | تلویزیون =<br /> | لقب =<br /> | حزب = سازمان مجاهدین خلق ایران<br /> | دین =مسلمان-شیعه<br /> | همسر = <br /> || پانویس =<br /> |علت مرگ=درگیری مسلحانه با سپاه پاسداران}}'''عالیه بازرگان'''، (متولد سال ۱۳۱۸، مشهد – درگذشته ۲۶ اردیبهشت ۱۳۶۱، تهران) از مادران مجاهد خلق، در سال ۱۳۵۰ با وجود داشتن دو فرزند، به مبارزه علیه دیکتاتوری‌های پهلوی و جمهوری اسلامی پیوست. او پس از دستگیری برادرش، منصور بازرگان، با مادران مجاهدین آشنا شد و تحت تأثیر مقاومت آن‌ها، فعالیت‌های سیاسی خود را با حمایت مالی و لجستیکی از [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] آغاز کرد. خانه‌اش در مشهد به مرکزی برای تجمع مادران مجاهد و خانواده‌های شهیدان تبدیل شد. پس از [[انقلاب ضد سلطنتی|انقلاب ضدسلطنتی ۱۳۵۷]]، با پیوستن مجدد به مجاهدین، فعالیت‌هایش را گسترش داد و در ستادهای علنی سازمان، کاندیداتوری [[مسعود رجوی]]، و دفاع از مجاهدین در برابر چماقداران حکومتی نقش مهمی ایفا کرد. او به‌عنوان کاندیدای مجاهدین در انتخابات مجلس مشهد شناخته شد و با وجود آزار رژیم، حمایت مردم از او مانع اقدامات علیه‌اش بود. با شدت گرفتن سرکوب‌ها در سال ۱۳۶۰، عالیه بازرگان به تهران منتقل شد و در پایگاه‌های مخفی به فعالیت ادامه داد. خانه‌اش که زمانی محل تجمع بود، به پایگاه نیمه‌مخفی تبدیل شد. عالیه با شجاعت در برابر حملات رژیم ایستادگی کرد و در آبان ۱۳۶۰ با هوشمندی مانع ورود پاسداران به پایگاهش شد. سرانجام در ۲۶ اردیبهشت ۱۳۶۱ در درگیری مسلحانه به شهادت رسید و دختر ۱۱ ساله‌اش، لیلا، دستگیر و شکنجه شد. عالیه در نامه‌ای به برادرش از افتخار خدمت به مجاهدین و درک معنای واقعی زندگی سخن گفت و خود را خوشبخت دانست. شهادت عالیه بازرگان خشم مردم مشهد را علیه رژیم جمهوری اسلامی برانگیخت.<br /> ==آغاز فعالیت‌های مبارزاتی==<br /> عالیه بازرگان، از مادران مجاهد خلق، در سال ۱۳۵۰ با وجود داشتن دو فرزند، به مبارزه علیه دیکتاتوری‌های پهلوی و جمهوری اسلامی پیوست. او در سال ۱۳۵۰ پس از دستگیری برادرش منصور بازرگان که مجاهد بود، در تلاش برای تماس و ملاقات با وی در مقابل زندان‌های شاه با مادران و خواهران مجاهدین در زندان آشنا شد و در تماس‌های پیوسته با آنان، به‌ویژه تحت نظارت [[فاطمه امینی]] به‌سرعت دانش سیاسی خود را ارتقاء داد و با دیدن مقاومت و ایستادگی مجاهدین در برابر شکنجه‌گران [[ساواک]]'''،''' فعالیت سیاسی خود را با تهیه امکانات و کمک‌های مالی برای سازمان مجاهدین خلق ایران آغاز کرد.<br /> <br /> او پس از این فعالیت‌های خود را گسترش داد در تجمع مادران مجاهد برای دفاع از زندانیان سیاسی و افشاگری‌های آنان بر علیه رژیم شاه شرکت کرد و منزل خود را در مشهد به کانونی برای تجمع و تماس مادران مجاهد خلق و ارتباط خانواده‌های شهدا و مجاهدین زندانی تبدیل کرد. پس از ضربه اپورتونیستی در سال ۱۳۵۴، عالیه بازرگان آگاهانه ارتباط خود را با آنان قطع کرد و کوشید تا با مجاهدین تماس برقرار کند؛ هرچندکه موفق به ارتباط مستقیم با سازمان مجاهدین نشد، اما لحظه‌ای از پا ننشست و برای گرفتن رهنمودهای مبارزاتی تماس خود را با برادر مجاهدش منصور بازرگان در زندان شیراز افزایش داد. عالیه بازرگان همزمان در تظاهرات مردمی بر علیه دیکتاتوری شاه فعالانه شرکت می‌کرد. حضور فعال او به‌همراه خواهر مجاهد دیگرش (ایران بازرگان) در نخستین تظاهرات زنان مشهد بر علیه [[محمدرضا پهلوی|محمدرضا شاه]] در ۱۷دی‌ماه ۱۳۵۶ و شرکت مداوم در راهپیمای‌های مردمی دوران قیام، از جمله فعالیت‌های عالیه بازرگان در دوران قطع ارتباط مستقیم با سازمان مجاهدین خلق بود.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://event.mojahedin.org/i/%DB%B2%DB%B6%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA-%DB%B1%DB%B3%DB%B6%DB%B1-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D9%87%D8%AF-%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86 ۲۶ادریبهشت ۱۳۶۱ - شهادت مادر مجاهد عالیه بازرگان - سازمان مجاهدین خلق ایران]&lt;/ref&gt;<br /> ==فعالیت‌ها در دوران جمهوری اسلامی==<br /> پس از انقلاب ضدسلطنتی ۱۳۵۷، و تشکیل ستادهای علنی سازمان مجاهدین در مشهد، عالیه بازرگان دوباره به مجاهدین پیوست. از این زمان به بعد تحول عمیق‌تری در زندگی او روی داد و فعالیت‌هایش را افزایش داد. عالیه بازرگان در مورد این دوران می‌گوید:&lt;blockquote&gt;«از هنگام برقراری ارتباط مجدد با سازمان احساس می‌کنم تازه معنی زندگی را فهمیده‌ام. آنچه در گذشته از فعالیت‌های انقلابی درک می‌کردم در مقابل مبارزه‌ای که امروز در متن آن قرار دارم، هیچ است».&lt;/blockquote&gt;چنین بود که فعالبت‌های مبارزاتی عالیه بازرگان در ابعاد جدید خود آغاز شد و او با وجود داشتن ۲ فرزند کوچک و شغل معلمی فعالیت‌های خود را بی‌وقفه ادامه می‌داد و با برقراری برنامه‌ای منظم همه مسئولیت‌هایش را انجام داد تا جایی که برخوردهای مسئولانه او در تربیت فرزندان و توان مدیریت و برنامه‌ریزی‌اش در کارها بر سر زبان‌ها افتاد. فعالیت‌های او در جریان کاندیداتوری مسعود رجوی در انتخابات ریاست‌جمهوری، حضور مستمر در صحنه دفاع از ستادهای سازمان مجاهدین در برابر تهاجم چماقداران و کوشش پیگیر برای تهیه امکانات و تدارکات سازمان مجاهدین، گوشه‌هایی از فعالیت‌های او در مبارزات سیاسی بود.<br /> ===کاندید شدن برای مجلس===<br /> عالیه بازرگان در جریان انتخابات مجلس به‌عنوان کاندیدای سازمان مجاهدین خلق در شهر مشهد معرفی شد. این موضوع سبب شد که او به‌عنوان یک مادر مجاهد در سطح شهر شناخته شده و اعتماد و احترام مردم را به خود جلب کند و از سوی دیگر خشم و کینه‌ی مأموران حکومتی را برانگیزد. از آن پس مأموران در پی فرصت مناسب برای آزار و اذیت او بودند، اما حمایت قشرها وسیع مردم از او مانع اقدام عملی از جانب آنان می‌شد. به‌تدریج با افشاءشدن چهره‌ی خمینی و افزایش تهاجمات چماقداران به ستادهای علنی سازمان مجاهدین، خانه عالیه بازرگان که تا آن موقع محل تجمع خانواده‌های مجاهدین بود، به یکی از مراکز فعالیت نیمه‌مخفی سازمان در مشهد تبدیل شد و او منزل و تمام امکانات آن را در اختیار مجاهدین قرار داد و به آنان گفت که صاحب اصلی این منزل مجاهدین هستند و من در این‌جا مهمان آن‌ها هستم.<br /> ===انتقال به تهران===<br /> با آغاز سال ۱۳۶۰ و اوجگیری جنایات و سرکوب حکومت جمهوری اسلامی، خانه‌ی عالیه بازرگان نیز از هجوم مأموران در امان نماند، اما او با هوشمندی از مدت‌ها پیش خانه را تخلیه کرده بود و مأموران از با خشم خانه و وسایل باقیمانده آن را مصادره کردند. عالیه بازرگان به دلیل شناخته‌شدگی در مشهد در اردیبهشت سال ۱۳۶۰ با رهنمود سازمان مجاهدین به تهران منتقل شد و در پایگاه‌های مخفی سازمان فعالیت‌هایش را ادامه داد. آغاز مقاومت مسلحانه شرایط جدیدی را برای بروز خصلت‌های انقلابی او فراهم نمود. منصور بازرگان برادر عالیه در این‌باره گفته است:&lt;blockquote&gt;«خصایل انقلابی عالیه در این دوران واقعاً چشمگیر بود. صداقت و حل‌شدگی او در سازمان و شیفتگی‌اش برای شهادت شگفت‌انگیز بود. او در پایگاه روی زیلو می‌خوابید و می‌گفت می‌خواهم برای تحمل سختی‌های آینده آمادگی بیشتری کسب کنم.»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> ==درگیری و شهادت==<br /> در آبانماه ۱۳۶۰ پایگاه محل سکونت عالیه بازرگان شبانه مورد حمله‌ی سپاه پاسداران قرار گرفت، اما او موفق شد با ایفای نقش یک مادر وحشت‌زده مانع ورود پاسداران به پایگاه شود. سرانجام عالیه بازرگان در ۲۶ اردیبهشت سال ۱۳۶۱، در یک درگیری مسلحانه توسط مأموران رژیم جمهوی اسلامی به رگبار گلوله بسته شد و به‌شهادت رسید و لیلا فرزند ۱۱ساله‌ی او نیز توسط مأموران دستگیر و به '''[[زندان اوین]]''' منتقل شد. مأموران لیلا را برای گرفتن اطلاعات تحت شکنجه قرار دادند و این کودک که فشار ناشی از درگیری با مأموران را تحمل کرده و پیکر خونین مادرش را نیز دیده بود، در زندان به بیماری عصبی مبتلا شد.<br /> ===نامه‌ی عالیه بازرگان به برادرش===<br /> خبر شهادت عالیه بازرگان در مشهد انعکاس وسیعی از خشم و نفرت بر علیه خمینی برانگیخت. عالیه بازرگان ۲ هفته قبل از شهادتش در نامه‌ای به برادرش منصور بازرگان، دوران زندگی خود در پایگاه‌های مجاهدین را توصیف کرده و شرح کوتاهی از احساسات و وضعیت خود را در آن پایگاه‌ها برای او شرح می‌دهد. او در قسمتی از این نامه‌اش نوشته بود:&lt;blockquote&gt;«برادر جان، من واقعاً افتخار می‌کنم که کارهای خواهران و برادران را انجام می‌دهم چون واقعاً این‌ها آیه‌های قرآن هستند. این‌ها اصحاب حضرت محمد هستند. همیشه آرزو می‌کردم که در زمان امام حسین باشم پهلوی حضرت زینب و الآن واقعاً خدا این‌طور جور کرده که اگر سعادت داشته باشم مرتباً با این‌ها زندگی کنم. حال معنی زندگی واقعی را می‌فهمم و لذت می‌برم و همیشه با خدای خود راز و نیاز می‌کنم، چگونه شکر این همه نعمتی را که به من عطا کرده به‌جای آورم. حال خودم را خوشبخت می‌دانم.»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> ==منابع==</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D9%87_%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86_%DB%B1.jpg&diff=88664 2026-05-16T14:31:48Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div></div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B2%DB%B6_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA&diff=88663 2026-05-16T13:17:29Z

<p>Safa: /* درگذشت‌ها */</p> <hr /> <div>{{اردیبهشت}}<br /> '''۲۶ اردیبهشت''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۵۷ روز گذشته و به پایان آن ۳۰۸ روز (در سال عادی) یا ۳۰۹ روز (در سال کبیسه) مانده است.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> *۱۳۵۵ - سرهنگ غلامعلی فرداد رئیس کلانتری قلهک در گشت شبانه خود در میدان محسنی ترور شد و به قتل رسید. <br /> <br /> * ۱۳۸۹ - بازداشت احمد یزدانفر محافظ '''[[میرحسین موسوی]]'''<br /> ۱۶ مه<br /> * ۱۹۲۰ - '''[[ژاندارک]]'''، که قرن‌ها قبل توسط کلیسای کاتولیک به جرم ارتداد در آتش سوزانده شده بود، توسط پاپ ژان پل اول تبرئه شده و لقب «قدیس» به وی داده شد. <br /> * ۱۹۴۳ - قیام گتو در ورشو به پایان می‌رسد.<br /> * ۱۹۵۵ - فرانسه عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل متحد شد.<br /> *۱۹۶۶ - [[مائو تسه‌ تونگ|'''مائو''']] آغاز انقلاب فرهنگی در چین را اعلام کرد.<br /> *۱۹۷۴ - ژوزف بروز تیتو، به‌عنوان رئیس‌جمهور مادام‌العمر انتخاب شد.<br /> * ۱۹۹۷ - فرار موبوتو سسه‌سکو، رئیس جمهور زئیر، از کشور<br /> * ۲۰۰۵ - مجلس کویت، حق رأی زنان را به‌آن‌ها بازگرداند.<br /> * ۲۰۰۷ - نیکولا سارکوزی در فرانسه با عنوان رئیس‌جمهور به قدرت رسید. <br /> <br /> == زادروزها ==<br /> ۱۶ مه<br /> * ۱۱۶۷ ـ فریدریش روکرت، شاعر آلمانی مترجم اشعار '''[[حافظ]]''' به آلمانی<br /> * ۱۸۳۱ - دیوید ادوارد هیوز، فیزیکدان آمریکایی مخترع میکروفون<br /> * ۱۹۲۱ - «سوفی شول»، دختر دانشجویی که در مقابل هیتلر ایستاد.<br /> <br /> * ۱۹۸۳ - نانسی عجرم، خوانندهٔ لبنانی<br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> * ۱۳۶۱ - عالیه بازرگان، شهادت در درگیری با نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی<br /> * ۱۳۶۸ - لیلا کسری، نویسنده، شاعر و ترانه‌سرا<br /> * ۱۳۷۲ - دكتر مهدی درخشان، استاد زبان و ادبیات فارسی<br /> * ۱۳۷۹ - محمود نجم‌آبادی، پزشک، نویسنده، مترجم و استاد دانشگاه<br /> ۱۶ مه<br /> *۱۸۳۰ - ژوزف فوریه، ریاضی‌دان و فیزیک‌دان فرانسوی<br /> *۱۹۲۰ - ماریا لئونتیونا بوچکاروا (یاشکا)، زن نظامی روس که در جنگ جهانی اول جنگید و اولین گردان مرگ زنان روسیه را تشکیل داد. او اولین زن روسی بود که فرماندهی یک واحد نظامی را بر عهده گرفت.<br /> *۱۹۴۲ - برانیسلاف مالینوفسکی، یکی از مهم‌ترین مردم‌شناسان سدۀ ۲۰م که از او به‌عنوان جامعه‌شناس و مردم‌نگار نیز یاد شده‌ است.<br /> <br /> == مناسبت‌ها ==<br /> <br /> * روز جهانی نور<br /> * روز جهانی زندگی صلح‌آمیز<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B2%DB%B6_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA&diff=88652 2026-05-16T06:51:43Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{اردیبهشت}}<br /> '''۲۶ اردیبهشت''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۵۷ روز گذشته و به پایان آن ۳۰۸ روز (در سال عادی) یا ۳۰۹ روز (در سال کبیسه) مانده است.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> *۱۳۵۵ - سرهنگ غلامعلی فرداد رئیس کلانتری قلهک در گشت شبانه خود در میدان محسنی ترور شد و به قتل رسید. <br /> <br /> * ۱۳۸۹ - بازداشت احمد یزدانفر محافظ '''[[میرحسین موسوی]]'''<br /> ۱۶ مه<br /> * ۱۹۲۰ - '''[[ژاندارک]]'''، که قرن‌ها قبل توسط کلیسای کاتولیک به جرم ارتداد در آتش سوزانده شده بود، توسط پاپ ژان پل اول تبرئه شده و لقب «قدیس» به وی داده شد. <br /> * ۱۹۴۳ - قیام گتو در ورشو به پایان می‌رسد.<br /> * ۱۹۵۵ - فرانسه عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل متحد شد.<br /> *۱۹۶۶ - [[مائو تسه‌ تونگ|'''مائو''']] آغاز انقلاب فرهنگی در چین را اعلام کرد.<br /> *۱۹۷۴ - ژوزف بروز تیتو، به‌عنوان رئیس‌جمهور مادام‌العمر انتخاب شد.<br /> * ۱۹۹۷ - فرار موبوتو سسه‌سکو، رئیس جمهور زئیر، از کشور<br /> * ۲۰۰۵ - مجلس کویت، حق رأی زنان را به‌آن‌ها بازگرداند.<br /> * ۲۰۰۷ - نیکولا سارکوزی در فرانسه با عنوان رئیس‌جمهور به قدرت رسید. <br /> <br /> == زادروزها ==<br /> ۱۶ مه<br /> * ۱۱۶۷ ـ فریدریش روکرت، شاعر آلمانی مترجم اشعار '''[[حافظ]]''' به آلمانی<br /> * ۱۸۳۱ - دیوید ادوارد هیوز، فیزیکدان آمریکایی مخترع میکروفون<br /> * ۱۹۲۱ - «سوفی شول»، دختر دانشجویی که در مقابل هیتلر ایستاد.<br /> <br /> * ۱۹۸۳- نانسی عجرم، خوانندهٔ لبنانی<br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> * ۱۳۷۲ - دكتر مهدی درخشان، استاد زبان و ادبیات فارسی<br /> * ۱۳۶۱ - عالیه بازرگان، شهادت در درگیری با نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی<br /> * ۱۳۷۹ - محمود نجم‌آبادی، پزشک، نویسنده، مترجم و استاد دانشگاه<br /> * ۱۳۶۸ - لیلا کسری، نویسنده، شاعر و ترانه‌سرا<br /> ۱۶ مه<br /> *۱۸۳۰ - ژوزف فوریه، ریاضی‌دان و فیزیک‌دان فرانسوی<br /> *۱۹۲۰ - ماریا لئونتیونا بوچکاروا (یاشکا)، زن نظامی روس که در جنگ جهانی اول جنگید و اولین گردان مرگ زنان روسیه را تشکیل داد. او اولین زن روسی بود که فرماندهی یک واحد نظامی را بر عهده گرفت.<br /> *۱۹۴۲ - برانیسلاف مالینوفسکی، یکی از مهم‌ترین مردم‌شناسان سدۀ ۲۰م که از او به‌عنوان جامعه‌شناس و مردم‌نگار نیز یاد شده‌ است.<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B2%DB%B5_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA&diff=88641 2026-05-15T15:39:10Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{اردیبهشت}}<br /> '''۲۵ اردیبهشت''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۵۶ روز گذشته و به پایان آن ۳۰۹ روز (در سال عادی) یا ۳۱۰ روز (در سال کبیسه) مانده‌است.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> * ۱۳۲۵ - تأسیس باشگاه فوتبال برق شیراز به عنوان قدیمی‌ترین تیم حال حاضر فوتبال ایران <br /> <br /> * ۱۳۵۰ - شورای امنیت سازمان ملل برای رسیدگی به شکایت پنج کشور عربی (عراق-کویت-لیبی-الجزایر و یمن جنوبی) از ایران یک جلسه طولانی چهار ساعته تشکیل داد.<br /> <br /> * ۱۳۵۶ - اتحاد نیروهای [[جبهه ملی ایران|'''جبهه ملی ایران''']] بیانیه‌ای منتشر کرد. <br /> * ۱۳۶۱ - انتخابات دوره اوّل مجلس خبرگان<br /> * ۱۳۶۳ - تشكيل شورای عالی [[انقلاب فرهنگی|'''انقلاب فرهنگی''']] به فرمان '''[[روح‌الله خمینی|خمينی]]'''<br /> ۱۵ مه<br /> <br /> * ۳۳۰ پ.م - جنگ خانه به خانه شهرِ ری نخستين جنگ خيابانی بشر، ميان نيروهای اسكندر و واحدهای نظامی در حال عقب‌نشينی ايران<br /> <br /> مورخان، شكست ايران از اسكندر مقدونی را به حساب شخصيت ضعيف، دودلی و قاطع نبودن داريوش سوم نوشته‌اند.<br /> * ۷۵۶ - عبدالرحمن اول، بنیانگذار سلسله عرب که تقریباً سه قرن بر بخش بزرگ ایبریا حکومت می‌کرد، امیر کوردووا در اسپانیا شد.<br /> * ۱۵۲۵ - دهقانان شورشی به رهبری کشیش آناباپتیست توماس مونتزر در نبرد فرانکهاوزن شکست خوردند و به جنگ دهقانان آلمان در امپراتوری مقدس روم پایان دادند.<br /> * ۱۷۱۸ - اولین مسلسل جهان ساخت جیمز پاکل، وکیل بریتانیایی ثبت اختراع شد.<br /> <br /> * ۱۹۱۹ - یونانی‌ها با حمایت متفقین، ازمیر را اشغال کردند. حسن تحسین، روزنامه‌نگار و سرهنگ سلیمان فتحی، رئیس سرویس نظامی، توسط سربازان یونانی کشته شدند و اولین شهدای جنگ استقلال‌ترکیه شدند.<br /> <br /> *۱۹۳۵ - متروی مسکو که ساخت آن توسط ژوزف استالین در سال ۱۹۳۱ آغاز شد و یکی از بزرگترین متروهای جهان بود افتتاح شد.<br /> <br /> * ۱۹۴۰ - مک دونالد در آمریکا تاسیس شد.<br /> <br /> * ۱۹۴۳ - [[ژوزف استالین|'''ژوزف استالین''']]، کمینترن (انترناسیونال سوم) را منحل کرد.<br /> * ۱۹۵۷ - انگلستان نخستین بمب هسته‌ای هیدروژنی خود را در جزیره کریسمس واقع در اقیانوس آرام آزمایش کرد.<br /> * ۱۹۷۰ - رئیس‌جمهور ریچارد نیکسون، آنا مای هیس و الیزابت پی. هویزینگتون را به عنوان اولین ژنرال زن ارتش ایالات متحده منصوب کرد.<br /> * ۱۹۷۲ - دولت آمریکا جزیره‌ی اوکیناوای ژاپن را که در ۱۹۴۵ اشغال نظامی کرده بود به این کشور  تحویل داد، به این شرط که پایگاه نظامی خود را در آنجا حفظ کند.<br /> *۱۹۸۸ - پس از بیش از ۸ سال جنگ، ارتش سرخ شوروی شروع به خروج از افغانستان کرد.<br /> *۱۹۹۱ - ادیت کرسون، اولین نخست‌وزیر زن فرانسه شد.<br /> *۱۹۹۷ - جایزه صلح انجمن ناشران کتاب آلمان به یاشار کمال اهدا شد.<br /> <br /> == زادروزها ==<br /> * ۱۲۹۶ - پرویز مرزبان، نویسنده و مترجم<br /> * ۱۳۱۷ - فریدون دولتشاهی، شاعر، نویسنده و مترجم<br /> ۱۵ مه<br /> <br /> * ۱۷۷۳ - کلمنس فون مترنیخ، دیپلمات اتریشی (متوفی ۱۸۵۹)<br /> * ۱۸۵۹ - پیر کوری، فیزیکدان فرانسوی، برنده جایزه نوبل<br /> * ۱۸۶۲ - آرتور شنیتسلر، رمان‌نویس و نمایشنامه‌نویس اتریشی<br /> * ۱۸۹۱ - میخائیل بولگاکوف، داستان‌نویس و نمایشنامه‌نویس و پزشک روس<br /> * ۱۹۱۵- پل ساموئلسون، اقتصاد‌دان آمریکایی، برنده جایزه نوبل<br /> * ۱۹۲۳ - آنجل مویسوسکی، فعال کمونیست مقدونیه (متوفی ۲۰۰۱)<br /> * ۱۹۳۷ - مادلین آلبرایت، سیاستمدار آمریکایی و شصت و چهارمین وزیر امور خارجه ایالات متحده <br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> * ۱۳۵۲ - مهدی محی‌الدین الهی قمشه‌ای، مترجم و مفسر قرآن و استاد فلسفهٔ دانشگاه<br /> * ۱۳۵۵ - دکتر [[هوشنگ اعظمی لرستانی|'''هوشنگ اعظمی لرستانی''']]، در جریان درگیری مسلحانه با مأموران [[ساواک|'''ساواک''']]<br /> ۱۵ مه<br /> * ۸۸۴ - مارینوس اول، پاپ<br /> * ۱۸۸۶ - امیلی دیکنسون، شاعر آمریکایی<br /> * ۱۹۱۹ - حسن تحسین، روزنامه‌نگار ترک (که اولین گلوله را در اشغال ازمیر شلیک کرد).<br /> <br /> * ۲۰۱۲ - کارلوس فوئنتس ماسیاس، داستان‌نویس و مقاله‌نویس مکزیکی<br /> <br /> == مناسبت‌ها ==<br /> * روز بزرگداشت حکیم [[فردوسی|'''ابوالقاسم فردوسی''']]<br /> * روز جهانی زبان کُردی<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B2%DB%B4_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA&diff=88605 2026-05-13T15:57:31Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{اردیبهشت}}<br /> '''۲۴ اردیبهشت''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۵۵ روز گذشته و به پایان آن ۳۱۰ روز (در سال عادی) یا ۳۱۱ روز (در سال کبیسه) مانده است.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> * ۱۲۷۰ - لغو [[نهضت تنباکو|'''امتیاز تنباکو''']] در پی فتوای میرزا محمدحسن شیرازی <br /> * ۱۳۴۶ - افتتاح کارخانهٔ خودروسازی ایران ناسیونال که بعدها به ایران خودرو تغییر نام داد.<br /> ۱۴ مه<br /> <br /> * ۱۷۹۶ - ادوارد جنر، پزشک انگلیسی، با تزریق نخستین واکسن بیماری آبله به‌یک بیمار ۸ ساله، ایمن‌سازی (واکسیناسیون) را بنیان نهاد.<br /> * ۱۸۱۱ - پاراگوئه، پس از ۲۷۶ سال از اسپانیا جدا شد و به‌استقلال دست یافت. <br /> <br /> * ۱۹۴۰ - بمباران سنگین بندر روتِردام هلند توسط آلمان در جریان جنگ جهانی دوم، با شکست قطعی قوای هلندی از ارتش نازی، این کشور به‌تصرف آلمان درآمد.<br /> * ۱۹۴۶ - آغاز به کار نخستین تلفن همراه به تاریخ ۱۴ مه ۱۹۴۶ با تولید تلفن رادیویی به نام DynaTAC 8000X توسط مارتین کوپر در ایتالیا انجام شد. این دستگاه به عنوان پدر تلفن همراه شناخته می‌شود و اولین تماس تلفنی بی‌سیم دنیا برای او گزارش شده است.<br /> * ۱۹۴۸ - تأسیس اسرائیل هشت ساعت پیش از پایان قیومیت انگلستان بر فلسطین، آغاز اولین جنگ اعراب و اسرائیل پس از اعلام موجودیت دولت اسرائیل<br /> * ۱۹۵۵ - روز نکبت؛ سالگرد بیرون راندن صدها هزار فلسطینی از خاک فلسطین<br /> <br /> * ۱۹۵۵ - هشت کشور بلوک کمونیستی، از جمله اتحاد جماهیر شوروی، یک معاهده دفاعی متقابل به نام پیمان ورشو امضا کردند.<br /> * ۱۹۶۳ - کویت به سازمان ملل متحد پیوست.<br /> * ۱۹۷۰ - فراکسیون ارتش سرخ در آلمان غربی تأسیس شد.<br /> <br /> == زادروزها ==<br /> * ۱۳۰۹ - حسین محجوبی، نقاش، معمار و صاحب‌نام معاصر ایران و از چهره‌های بین‌المللی هنر نقاشی<br /> * ۱۳۱۱ - غلامجسین صالحیار، روزنامه‌نگار، نمایش‌نامه نویس و بازیگر تئاتر<br /> * ۱۳۳۴ - [[پرویز مشکاتیان|'''پرویز مشکاتیان''']]، آهنگ‌ساز و نوازنده سنتور<br /> ۱۴ مه<br /> * ۱۷۷۱ - رابرت اوون، اصلاح‌گر سوسیالیست اهل ولز بریتانیا و یکی از بنیان‌گذاران جنبش سوسیالیسم تعاونی<br /> * ۱۹۵۹ - رابرت گرین، نویسندۀ آمریکایی که به‌خاطر کتاب‌هایش دربارۀ استراتژی، قدرت و اغواگری معروف است. او ۶ کتاب پُرفروش بین‌المللی نوشته‌ است: ۴۸ قانون قدرت، هنر اغواکردن، ۳۳ استراتژی جنگ، قانون ۵۰، تسلط و قوانین طبیعت انسانی<br /> *۱۹۸۴ - مارک زاکربرگ، برنامه‌نویس و تاجر آمریکایی، بنیان‌گذار فیس‌بوک<br /> <br /> == درگذشت‌ها==<br /> * ۹۹۵ - شاه طهماسب یکم، (زاده: ۸۹۲)<br /> <br /> * ۱۳۶۳ - حبیب یغمایی، محقق، نویسنده و شاعر معاصر<br /> * ۱۳۶۴ - سید علی‌نقی فیض‌الاسلام، مترجم و شارح نهج‌البلاغه<br /> <br /> * ۱۳۷۱ - حسن کامکار، موسیقی‌دان و بنیان‌گذار گروه کامکارها<br /> * ۱۳۸۱ - کاظم مدیرشانه‌چی، کاتب حدیث و روایت<br /> ۱۴ مه<br /> * ۱۹۰۶ - کارل کریستین شورتس، انقلابی آلمانی، سیاست‌مدار و اصلاح‌طلب آمریکایی و فرماندۀ جنگی ارتش ایالت‌های شمالی در زمان جنگ داخلی آمریکا که همچنین روزنامه‌نگار و سخن‌ران نیز بود. او نخستین آمریکایی آلمانی‌تباری بود که در سال ۱۸۶۹م به‌عضویت مجلس سنای آمریکا درآمد.<br /> * ۱۹۱۲ - آگوست استریندبرگ، نمایشنامه‌نویس، رمان‌ٰنویس، شاعر، مقاله‌نویس سوئدی<br /> <br /> * ۱۹۴۰ - اما گلدمن، آنارشیست، از توسعه‌دهندگان فلسفه سیاسی آنارشیسم<br /> * ۱۹۹۱ - خودکشی جیانگ چینگ، (بیوهٔ [[مائو تسه‌ تونگ|'''مائو''']]) در زندان<br /> * ۲۰۱۳ - دکتر جو فارمن، کاشف لایه اوزون<br /> <br /> == مناسبت‌ها ==<br /> <br /> * روز نکبت، سالگرد مهاجرت اجباری صدها هزار فلسطینی در سال ۱۹۵۵<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B2%DB%B3_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA&diff=88604 2026-05-13T15:09:52Z

<p>Safa: /* درگذشت‌ها */</p> <hr /> <div>{{اردیبهشت}}<br /> '''۲۳ اردیبهشت''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۵۴ روز گذشته و به پایان آن ۳۱۱ روز (در سال عادی) یا ۳۱۲ روز (در سال کبیسه) مانده‌است.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> * ۱۳۷۵- بهره‌برداری از راه آهن مشهد-سرخس-تجن در جاده ابریشم<br /> ۱۳ مه<br /> * ۱۶۰۷ - انگلستان در ویرجینیای آمریکا نخستین مستعمره خود در قاره آمریکا را با نام جیمزتاون بنا کرد. <br /> * ۱۷۹۶ - ادوارد جنر، پزشک انگلیسی، با تزریق نخستین واکسن بیماری آبله به یک بیمار هشت ساله، ایمن‌سازی (واکسیناسیون) را بنیان نهاد.<br /> * ۱۸۳۰ - اکوادر از کلمبیای بزرگ استقلال پیدا کرد.<br /> * ۱۸۴۶ - ایالات متحده به مکزیک اعلان جنگ داد. در پی این جنگ بخش وسیعی از مکزیک به ایالات متحده ضمیمه شد.<br /> * ۱۹۸۹ - گروه‌های بزرگی از دانشجویان میدان تیان آن من را اشغال کردند و اعتصاب غذا را آغاز کردند.<br /> <br /> == زادروزها ==<br /> * ۱۲۷۶ - علی‌اکبر شهنازی، موسیقیدان و نوازنده تار<br /> ۱۳ مه<br /> * ۱۸۴۰ - آلفونس دوده، نویسندۀ فرانسوی<br /> * ۱۹۰۷ - دافنه دو موریه، رمان‌نویس و نمایشنامه‌نویس انگلیسی<br /> * ۱۹۳۱ - جیمز وارن جونز (جیم جونز)، رهبری آیینی که معتقد بود با درک ارادۀ خداوند، کمونیسم نظم اجتماعی درستی است. او به‌خاطر ترتیب‌دادن، بنیان‌گذاری و رهبری جریانی موسوم به «پیپلز تمپل» (پرستش‌گاه مردم) که گرایش‌های چپ‌گرایانۀ رادیکال داشت، به‌شهرت مضاعف رسید؛ این جریان به‌نظر برخی، یک جریان با کیفیات آیین‌گونه است. او به‌خاطر خودکشی دسته‌جمعی ۹۱۸ نفر و همچنین مرگ لئو رایان معروف است.<br /> <br /> == درگذشت‌ها==<br /> * ۵۹۰ میلادی - قتل بزرگمهر؛ وزير معروف و باتدبير خسرو انوشيروان به دستور خسرو پرویز<br /> * ۱۳۵۰ - کاظم سعادتی، از اعضای هسته اصلی تشکیل‌دهنده [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران|'''سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران''']]<br /> * ۱۳۹۳ - [[راضیه کرمانشاهی|'''راضیه کرمانشاهی''']]، عضو [[شورای رهبری مجاهدین خلق ایران|'''شورای رهبری''']] و مرکزیت [[سازمان مجاهدین خلق ایران|'''سازمان مجاهدین خلق ایران''']]<br /> ۱۳ مه<br /> * ۱۵۷۳ - تاکدا شینگن، از نامدارترین جنگاوران تاریخ ژاپن و مدیری کارآمد برای کشورداری که در خودِ ژاپن، شهرتی فراتر از امپراتوران دارد و هر ساله برای یادبودش جشنوارۀ شینگن برگزار می‌شود.<br /> * ۱۸۸۴ - سایروس مک‌کورمیک، مخترع آمریکایی و موسس شرکت ماشین دروگر مک‌کورمیک<br /> * ۲۰۲۵ - خوزه البرتو موخیکا کوردانو، (به اسپانیایی: José Alberto Mujica Cordano) (۲۰ مه ۱۹۳۵ – ۱۳ مه ۲۰۲۵) عضو جنبش ملی آزادسازی توپاماروها و رئیس‌جمهور سابق اروگوئه<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B2%DB%B3_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA&diff=88603 2026-05-13T14:46:43Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{اردیبهشت}}<br /> '''۲۳ اردیبهشت''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۵۴ روز گذشته و به پایان آن ۳۱۱ روز (در سال عادی) یا ۳۱۲ روز (در سال کبیسه) مانده‌است.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> * ۱۳۷۵- بهره‌برداری از راه آهن مشهد-سرخس-تجن در جاده ابریشم<br /> ۱۳ مه<br /> * ۱۶۰۷ - انگلستان در ویرجینیای آمریکا نخستین مستعمره خود در قاره آمریکا را با نام جیمزتاون بنا کرد. <br /> * ۱۷۹۶ - ادوارد جنر، پزشک انگلیسی، با تزریق نخستین واکسن بیماری آبله به یک بیمار هشت ساله، ایمن‌سازی (واکسیناسیون) را بنیان نهاد.<br /> * ۱۸۳۰ - اکوادر از کلمبیای بزرگ استقلال پیدا کرد.<br /> * ۱۸۴۶ - ایالات متحده به مکزیک اعلان جنگ داد. در پی این جنگ بخش وسیعی از مکزیک به ایالات متحده ضمیمه شد.<br /> * ۱۹۸۹ - گروه‌های بزرگی از دانشجویان میدان تیان آن من را اشغال کردند و اعتصاب غذا را آغاز کردند.<br /> <br /> == زادروزها ==<br /> * ۱۲۷۶ - علی‌اکبر شهنازی، موسیقیدان و نوازنده تار<br /> ۱۳ مه<br /> * ۱۸۴۰ - آلفونس دوده، نویسندۀ فرانسوی<br /> * ۱۹۰۷ - دافنه دو موریه، رمان‌نویس و نمایشنامه‌نویس انگلیسی<br /> * ۱۹۳۱ - جیمز وارن جونز (جیم جونز)، رهبری آیینی که معتقد بود با درک ارادۀ خداوند، کمونیسم نظم اجتماعی درستی است. او به‌خاطر ترتیب‌دادن، بنیان‌گذاری و رهبری جریانی موسوم به «پیپلز تمپل» (پرستش‌گاه مردم) که گرایش‌های چپ‌گرایانۀ رادیکال داشت، به‌شهرت مضاعف رسید؛ این جریان به‌نظر برخی، یک جریان با کیفیات آیین‌گونه است. او به‌خاطر خودکشی دسته‌جمعی ۹۱۸ نفر و همچنین مرگ لئو رایان معروف است.<br /> <br /> == درگذشت‌ها==<br /> * ۵۹۰ میلادی - قتل بزرگمهر؛ وزير معروف و باتدبير خسرو انوشيروان به دستور خسرو پرویز<br /> * ۱۳۵۰ - کاظم سعادتی، از اعضای هسته اصلی تشکیل‌دهنده [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران|'''سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران''']]<br /> * ۱۳۹۳ - [[راضیه کرمانشاهی|'''راضیه کرمانشاهی''']]، از اعضای [[مجاهدین خلق ایران|'''مجاهدین خلق''']]<br /> ۱۳ مه<br /> * ۱۵۷۳ - تاکدا شینگن، از نامدارترین جنگاوران تاریخ ژاپن و مدیری کارآمد برای کشورداری که در خودِ ژاپن، شهرتی فراتر از امپراتوران دارد و هر ساله برای یادبودش جشنوارۀ شینگن برگزار می‌شود.<br /> * ۱۸۸۴ - سایروس مک‌کورمیک، مخترع آمریکایی و موسس شرکت ماشین دروگر مک‌کورمیک<br /> * ۲۰۲۵ - خوزه البرتو موخیکا کوردانو، (به اسپانیایی: José Alberto Mujica Cordano) (۲۰ مه ۱۹۳۵ – ۱۳ مه ۲۰۲۵) عضو جنبش ملی آزادسازی توپاماروها و رئیس‌جمهور سابق اروگوئه<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B2%DB%B1_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA&diff=88588 2026-05-12T09:39:33Z

<p>Safa: /* زادروزها */</p> <hr /> <div>{{اردیبهشت}}<br /> '''۲۱ اردیبهشت''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۵۲ روز گذشته و به پایان آن ۳۱۳ روز (در سال عادی) یا ۳۱۴ روز (در سال کبیسه) مانده‌است.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> * ۱۲۹۸ - اعدام [[دکتر حشمت طالقانی|'''دکتر حشمت''']] از یاران [[نهضت جنگل|'''میرزا کوچک‌خان جنگلی''']] به دستور [[عبدالحسین تیمورتاش|'''عبدالحسین تیمورتاش''']] حاکم گیلان<br /> * ۱۳۰۷ - لغو كاپيتولاسيون در ايران<br /> * ۱۳۱۶ - اعلام دستگیری اعضای فعال حزب کمونیست ایران (معروف به ۵۳ نفر)<br /> <br /> * ۱۳۳۲ - به دستور [[دکتر محمد مصدق|'''دکتر محمد مصدق''']]، شاه کلیه املاک پهلوی را به دولت واگذار کرد. دولت قبول کرد از بابت منافع املاک سالیانه ۶۰ میلیون ریال به سازمان شاهنشاهی پرداخت کند.<br /> * ۱۳۳۹ - قانون بیمه‌های اجتماعی کارگران به تصویب رسید.<br /> <br /> * ۱۳۳۹ - تأسیس بانک رفاه کارگران<br /> <br /> * ۱۳۴۸ - اخراج ۳ هزار ایرانی از عراق<br /> * ۱۳۴۹ - جدا شدن بحرین از ایران، نمایندگان سازمان ملل پس از همه‌پرسی، گزارش خود را مبنی بر استقلال شیخ‌نشین بحرین به سازمان ملل دادند.<br /> * ۱۳۵۶ - مأمورین صلیب سرخ جهانی از [[زندان قصر|'''زندان قصر''']] بازدید کردند.<br /> * ۱۳۵۹ - پيوستن رسمی اروپا به آمريكا در تحريم اقتصادی جمهوری اسلامی ايران<br /> ۱۱ مه<br /> * ۱۹۶۰ - آدولف آيشمن، از افسران ويژه [[هیتلر|'''هيتلر''']] در دوران جنگ جهانی دوم كه پس از جنگ به امريكای لاتين فرار كرده بود و از آنجا به اسراييل ربوده شده بود پس از محاكمه به اتهام كشتن يهوديان اروپا، مجرم شناخته شد و بعدا اعدام گرديد.<br /> * ۱۹۶۷ - دادگاه جهانی برتراند راسل برای محاكمه مقامات دولت آمريكا به اتهام جنایت جنگی در ویتنام در شهر استکهلم تشکیل شد.<br /> * ۱۹۷۷ - فیبر نوری برای اولین بار برای حمل ترافیک تلفن زنده استفاده شد.<br /> * ۱۹۸۷ - محاکمه کلاوس باربی، به دلیل جنایات جنگی در طول جنگ جهانی دوم در شهر لیون<br /> <br /> * ۱۹۹۴ - آغاز نظارت فلسطینی‌ها بر مناطق خودگردان<br /> * ۱۹۹۵ - ۱۷۰ کشور جهان عضویت در پیمان ان پی تی را بصورت نامحدود و بدون پیش‌شرط گسترش دادند.<br /> * ۱۹۹۸ - آزمایش زیرزمینی سه بمب اتمی توسط هند<br /> <br /> == زادروزها ==<br /> <br /> * ۱۲۷۶ - غلامرضا روحانی، شاعر طنزپرداز<br /> <br /> * ۱۲۹۵ - فرنگیس یگانِگی، (شاهرخ)، بنیانگذار سازمان صنایع دستی، دبیر شورای عالی زنان ایران و نیز معاون دبیرکل سازمان زنان ایران.وی «مادر صنایع دستی ایران» لقب گرفته است.<br /> * ۱۳۰۱ - خاطره پروانه، خواننده<br /> * ۱۳۲۶ - صمد سرداری‌نیا، تاریخ‌نگار، پژوهشگر و مترجم<br /> * ۱۳۳۱ - شهره آغداشلو، بازیگر<br /> ۱۱ مه<br /> * ۱۸۶۴ - اِتِل ليليان وينيچ، نويسنده انگليسی<br /> * ۱۸۹۵ - جیدو کریشنامورتی، فیلسوف، سخنران و نویسنده هندی<br /> * ۱۹۰۴ - سالوادور دالی، نقاش فراواقع‌گرای اسپانیایی<br /> * ۱۹۱۶ - کامیلو خوزه‌سلا، شاعر و رمان‌نویس<br /> <br /> == درگذشت‌ها==<br /> * ۱۲۹۸ - اعدام دکتر [[دکتر حشمت طالقانی|'''ابراهیم حشمت طالقانی''']]، مشهور به دکتر حشمت و ملقب به «حشمت الاطباء» و «سردار حشمت»، از سران [[نهضت جنگل|'''نهضت جنگل''']]<br /> * ۱۳۳۷ - اعدام [[خسرو روزبه|'''خسرو روزبه،''']] ریاضی‌دان، استاد دانشکده افسری و عضو سازمان مخفی افسران حزب توده ایران از مؤسسان سازمان نظامی [[حزب توده ایران|'''حزب توده ایران''']] <br /> * ۱۳۷۵ - [[غزاله علیزاده|'''غزاله علیزاده''']]، داستان‌نویس ایرانی، به طرز مشکوکی درگذشت.<br /> * ۱۳۹۲ - محمود مرتضایی‌فر، معروف به وزیر شعار از کارگزاران جمهوری اسلامی<br /> <br /> * ۱۳۹۴ - محمدعلی سپانلو، شاعر و مترجم ایرانی (زادهٔ ۱۳۱۹)<br /> * ۱۴۰۰ - محمدرضا باطنی، زبان‌شناس، نویسنده مترجم و فرهنگ‌‌نویس<br /> ۱۱ مه<br /> * ۱۹۸۱ - باب مارلی، خواننده صاحب سبک رِگِی، ترانه‌سرا، نوازنده گیتار و فعال اجتماعی جامائیکایی<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B2%DB%B2_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA&diff=88587 2026-05-12T09:38:53Z

<p>Safa: /* زادروزها */</p> <hr /> <div>{{اردیبهشت}}<br /> '''۲۲ اردیبهشت''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۵۳ روز گذشته و به پایان آن ۳۱۲ روز (در سال عادی) یا ۳۱۳ روز (در سال کبیسه) مانده‌ است.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> * ۱۳۳۳ - واپسین دفاع [[دکتر محمد مصدق|'''دکتر محمد مصدق''']] در دادگاه تجدیدنظر نظامی و محکومیت او<br /> * ۱۳۴۹ - جدایی رسمی بحرین از ایران، شورای امنيت سازمان ملل‌متحد، با صدور قطعنامه شماره ۲۷۸ نظرخواهی فرستاده سازمان ملل از مردم بحرين را تأييد كرد و به اين ترتيب، اين كشور جزيره‏‌ای مستقل شد. <br /> <br /> * ۱۳۴۹ - ایران و قطر اسناد تجدید حدود فلات قاره را مبادله کردند.<br /> * ۱۳۸۵ - در اثر توهین روز‌نامه ایران به ترک زبان‌ها اعتراضات گسترده‌ای به پا شد. روزنامه ایران نیز به مدت ۵ ماه توقیف شد.<br /> ۱۲ مه<br /> * ۱۹۴۱ - کنراد تسوزه، مهندس آلمانی، «Z3»؛ نخستین کامپیوتر کاملاً خودکار قابل برنامه‌ریزی جهان را، در شهر برلین به نمایش گذاشت. <br /> * ۱۹۴۹ - اتحاد جماهیر شوروی به محاصره برلین پایان داد. تقسیم برلین به دو قسمت غربی و شرقی<br /> * ۱۹۹۴ - اعلام آتش‌بس میان  آذربایجان و ارمنستان<br /> * ۲۰۱۷ - حمله باج‌افزار WannaCry بیش از ۴۰۰۰۰۰ رایانه را در سراسر جهان تحت تأثیر قرار داد و رایانه‌های خدمات بهداشت ملی بریتانیا و رایانه‌های Telefónica را هدف قرار داده بود.<br /> <br /> == زادروزها ==<br /> * ۱۳۲۴ - تیمور غیاثی، قهرمان سابق رشته‌ی پرش ارتفاع<br /> * ۱۳۲۸ - عباس نعلبندیان، نویسنده<br /> * ۱۳۵۶ - [[مریم میرزاخانی|'''مریم میرزاخانی''']] ریاضیدان ایرانی ساکن آمریکا، اولین زن برنده جایزه فیلدز<br /> * ۱۳۸۴ - [[نیکتا اسفندانی|'''نیکتا اسفندانی''']]، از جان باختگان [[اعتراضات آبان ۱۳۹۸|'''اعتراضات آبان ۱۳۹۸ ایران''']]<br /> ۱۲ مه<br /> * ۱۸۲۰ - فلورانس نایتینگل، پرستار انگلیسی و بنیان‌گذار حرفه پرستاری نوین<br /> * ۱۹۱۸ - ژولیوس روزنبرگ، همراه با اتل روزنبرگ، زن و شوهر یهودی کمونیست آمریکایی بودند که هر ۲ به‌جرم جاسوسی و دادن اطلاعاتی راجع به‌سلاح‌های اتمی به‌شوروی، در آمریکا اعدام شدند.<br /> <br /> == درگذشت‌ها==<br /> * ۱۳۹۱ - پرویز شهریاری، ریاضی‌دان، مترجم، روزنامه‌نگار و فعال سیاسی ایرانی (زاده‌ی ۱۳۰۵)<br /> * ۱۳۹۷ - حسین مهری، نویسنده، مترجم، روزنامه‌نگار، گزارشگر و برنامه‌ساز رادیو تلویزیون <br /> ۱۲ مه<br /> * ۲۰۲۲ - رابرت کارل مک‌فارلین، افسر تفنگ‌دار دریایی آمریکا که از سال ۱۹۸۳ تا ۱۹۸۵م مشاور امنیت ملی رونالد ریگان بود. او از طراحان اصلی ابتکار دفاع استراتژیک به‌منظور دفاع از آمریکا در برابر حملۀ موشکی بود و بعدها در ماجرای [[ایران گیت|'''ایران گیت''']] درگیر بود و به‌خاطر عدم ارائۀ اطلاعات به‌کنگره به ۴ فقره بزه محکوم شد که از سوی جرج ایچ دابلیو بوش عفو شد.<br /> == مناسبت‌ها ==<br /> *روز جهانی پرستار ۱۲ می <br /> *روز جهانی زنان در ریاضیات<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B2%DB%B3_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA&diff=88586 2026-05-11T19:34:06Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{اردیبهشت}}<br /> '''۲۳ اردیبهشت''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۵۴ روز گذشته و به پایان آن ۳۱۱ روز (در سال عادی) یا ۳۱۲ روز (در سال کبیسه) مانده‌است.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> * ۱۳۷۵- بهره‌برداری از راه آهن مشهد-سرخس-تجن در جاده ابریشم<br /> ۱۳ مه<br /> * ۱۶۰۷ - انگلستان در ویرجینیای آمریکا نخستین مستعمره خود در قاره آمریکا را با نام جیمزتاون بنا کرد. <br /> * ۱۷۹۶ - ادوارد جنر، پزشک انگلیسی، با تزریق نخستین واکسن بیماری آبله به یک بیمار هشت ساله، ایمن‌سازی (واکسیناسیون) را بنیان نهاد.<br /> * ۱۸۳۰ - اکوادر از کلمبیای بزرگ استقلال پیدا کرد.<br /> * ۱۸۴۶ - ایالات متحده به مکزیک اعلان جنگ داد. در پی این جنگ بخش وسیعی از مکزیک به ایالات متحده ضمیمه شد.<br /> * ۱۹۸۹ - گروه‌های بزرگی از دانشجویان میدان تیان آن من را اشغال کردند و اعتصاب غذا را آغاز کردند.<br /> <br /> == زادروزها ==<br /> * ۱۲۷۶ - علی‌اکبر شهنازی، موسیقیدان و نوازنده تار<br /> ۱۳ مه<br /> * ۱۸۴۰ - آلفونس دوده، نویسندۀ فرانسوی<br /> * ۱۹۳۱ - جیمز وارن جونز (جیم جونز)، رهبری آیینی که معتقد بود با درک ارادۀ خداوند، کمونیسم نظم اجتماعی درستی است. او به‌خاطر ترتیب‌دادن، بنیان‌گذاری و رهبری جریانی موسوم به «پیپلز تمپل» (پرستش‌گاه مردم) که گرایش‌های چپ‌گرایانۀ رادیکال داشت، به‌شهرت مضاعف رسید؛ این جریان به‌نظر برخی، یک جریان با کیفیات آیین‌گونه است. او به‌خاطر خودکشی دسته‌جمعی ۹۱۸ نفر و همچنین مرگ لئو رایان معروف است.<br /> * ۱۹۰۷ - دافنه دو موریه، رمان‌نویس و نمایشنامه‌نویس انگلیسی<br /> <br /> == درگذشت‌ها==<br /> * ۵۹۰ میلادی - قتل بزرگمهر؛ وزير معروف و باتدبير خسرو انوشيروان به دستور خسرو پرویز<br /> * ۱۳۵۰ - کاظم سعادتی، از اعضای هسته اصلی تشکیل‌دهنده [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران|'''سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران''']]<br /> * ۱۳۹۳ - [[راضیه کرمانشاهی|'''راضیه کرمانشاهی''']]، از اعضای [[مجاهدین خلق ایران|'''مجاهدین خلق''']]<br /> ۱۳ مه<br /> * ۱۵۷۳ - تاکدا شینگن، از نامدارترین جنگاوران تاریخ ژاپن و مدیری کارآمد برای کشورداری که در خودِ ژاپن، شهرتی فراتر از امپراتوران دارد و هر ساله برای یادبودش جشنوارۀ شینگن برگزار می‌شود.<br /> * ۱۸۸۴ - سایروس مک‌کورمیک، مخترع آمریکایی و موسس شرکت ماشین دروگر مک‌کورمیک<br /> * ۲۰۲۵ - خوزه البرتو موخیکا کوردانو، (به اسپانیایی: José Alberto Mujica Cordano) (۲۰ مه ۱۹۳۵ – ۱۳ مه ۲۰۲۵) عضو جنبش ملی آزادسازی توپاماروها و رئیس‌جمهور سابق اروگوئه<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B2%DB%B2_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA&diff=88585 2026-05-11T19:33:30Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{اردیبهشت}}<br /> '''۲۲ اردیبهشت''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۵۳ روز گذشته و به پایان آن ۳۱۲ روز (در سال عادی) یا ۳۱۳ روز (در سال کبیسه) مانده‌ است.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> * ۱۳۳۳ - واپسین دفاع [[دکتر محمد مصدق|'''دکتر محمد مصدق''']] در دادگاه تجدیدنظر نظامی و محکومیت او<br /> * ۱۳۴۹ - جدایی رسمی بحرین از ایران، شورای امنيت سازمان ملل‌متحد، با صدور قطعنامه شماره ۲۷۸ نظرخواهی فرستاده سازمان ملل از مردم بحرين را تأييد كرد و به اين ترتيب، اين كشور جزيره‏‌ای مستقل شد. <br /> <br /> * ۱۳۴۹ - ایران و قطر اسناد تجدید حدود فلات قاره را مبادله کردند.<br /> * ۱۳۸۵ - در اثر توهین روز‌نامه ایران به ترک زبان‌ها اعتراضات گسترده‌ای به پا شد. روزنامه ایران نیز به مدت ۵ ماه توقیف شد.<br /> ۱۲ مه<br /> * ۱۹۴۱ - کنراد تسوزه، مهندس آلمانی، «Z3»؛ نخستین کامپیوتر کاملاً خودکار قابل برنامه‌ریزی جهان را، در شهر برلین به نمایش گذاشت. <br /> * ۱۹۴۹ - اتحاد جماهیر شوروی به محاصره برلین پایان داد. تقسیم برلین به دو قسمت غربی و شرقی<br /> * ۱۹۹۴ - اعلام آتش‌بس میان  آذربایجان و ارمنستان<br /> * ۲۰۱۷ - حمله باج‌افزار WannaCry بیش از ۴۰۰۰۰۰ رایانه را در سراسر جهان تحت تأثیر قرار داد و رایانه‌های خدمات بهداشت ملی بریتانیا و رایانه‌های Telefónica را هدف قرار داده بود.<br /> <br /> == زادروزها ==<br /> * ۱۳۲۴ - تیمور غیاثی، قهرمان سابق رشته‌ی پرش ارتفاع<br /> * ۱۳۲۸ - عباس نعلبندیان، نویسنده<br /> * ۱۳۵۶ - [[مریم میرزاخانی|'''مریم میرزاخانی''']] ریاضیدان ایرانی ساکن آمریکا، اولین زن برنده جایزه فیلدز<br /> * ۱۳۸۴ - [[نیکتا اسفندانی|'''نیکتا اسفندانی''']]، از جان باختگان [[اعتراضات آبان ۱۳۹۸|'''اعتراضات آبان ۱۳۹۸ ایران''']]<br /> ۱۲ مه<br /> * ۱۸۲۰ - فلورانس نایتینگل، پرستار انگلیسی و بنیان‌گذار حرفه پرستاری نوین<br /> * ۱۸۹۵ - جیدو کریشنامورتی، فیلسوف، سخنران و نویسنده هندی<br /> * ۱۹۱۸ - ژولیوس روزنبرگ، همراه با اتل روزنبرگ، زن و شوهر یهودی کمونیست آمریکایی بودند که هر ۲ به‌جرم جاسوسی و دادن اطلاعاتی راجع به‌سلاح‌های اتمی به‌شوروی، در آمریکا اعدام شدند.<br /> <br /> == درگذشت‌ها==<br /> * ۱۳۹۱ - پرویز شهریاری، ریاضی‌دان، مترجم، روزنامه‌نگار و فعال سیاسی ایرانی (زاده‌ی ۱۳۰۵)<br /> * ۱۳۹۷ - حسین مهری، نویسنده، مترجم، روزنامه‌نگار، گزارشگر و برنامه‌ساز رادیو تلویزیون <br /> ۱۲ مه<br /> * ۲۰۲۲ - رابرت کارل مک‌فارلین، افسر تفنگ‌دار دریایی آمریکا که از سال ۱۹۸۳ تا ۱۹۸۵م مشاور امنیت ملی رونالد ریگان بود. او از طراحان اصلی ابتکار دفاع استراتژیک به‌منظور دفاع از آمریکا در برابر حملۀ موشکی بود و بعدها در ماجرای [[ایران گیت|'''ایران گیت''']] درگیر بود و به‌خاطر عدم ارائۀ اطلاعات به‌کنگره به ۴ فقره بزه محکوم شد که از سوی جرج ایچ دابلیو بوش عفو شد.<br /> == مناسبت‌ها ==<br /> *روز جهانی پرستار ۱۲ می <br /> *روز جهانی زنان در ریاضیات<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B2%DB%B2_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA&diff=88580 2026-05-11T16:11:52Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{اردیبهشت}}<br /> '''۲۲ اردیبهشت''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۵۳ روز گذشته و به پایان آن ۳۱۲ روز (در سال عادی) یا ۳۱۳ روز (در سال کبیسه) مانده‌ است.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> * ۱۳۳۳ - واپسین دفاع [[دکتر محمد مصدق|'''دکتر محمد مصدق''']] در دادگاه تجدیدنظر نظامی و محکومیت او<br /> * ۱۳۴۹ - جدایی رسمی بحرین از ایران، شورای امنيت سازمان ملل‌متحد، با صدور قطعنامه شماره ۲۷۸ نظرخواهی فرستاده سازمان ملل از مردم بحرين را تأييد كرد و به اين ترتيب، اين كشور جزيره‏‌ای مستقل شد. <br /> <br /> * ۱۳۴۹ - ایران و قطر اسناد تجدید حدود فلات قاره را مبادله کردند.<br /> * ۱۳۸۵ - در اثر توهین روز‌نامه ایران به ترک زبان‌ها اعتراضات گسترده‌ای به پا شد. روزنامه ایران نیز به مدت ۵ ماه توقیف شد.<br /> ۱۲ مه<br /> * ۱۹۴۱ - کنراد تسوزه، مهندس آلمانی، «Z3»؛ نخستین کامپیوتر کاملاً خودکار قابل برنامه‌ریزی جهان را، در شهر برلین به نمایش گذاشت. <br /> * ۱۹۴۹ - اتحاد جماهیر شوروی به محاصره برلین پایان داد. تقسیم برلین به دو قسمت غربی و شرقی<br /> * ۱۹۹۴ - اعلام آتش‌بس میان  آذربایجان و ارمنستان<br /> * ۲۰۱۷ - حمله باج‌افزار WannaCry بیش از ۴۰۰۰۰۰ رایانه را در سراسر جهان تحت تأثیر قرار داد و رایانه‌های خدمات بهداشت ملی بریتانیا و رایانه‌های Telefónica را هدف قرار داده بود.<br /> <br /> == زادروزها ==<br /> * ۱۳۲۴ - تیمور غیاثی، قهرمان سابق رشته‌ی پرش ارتفاع<br /> * ۱۳۲۸ - عباس نعلبندیان، نویسنده<br /> * ۱۳۵۶ - [[مریم میرزاخانی|'''مریم میرزاخانی''']] ریاضیدان ایرانی ساکن آمریکا، اولین زن برنده جایزه فیلدز<br /> * ۱۳۸۴ - [[نیکتا اسفندانی|'''نیکتا اسفندانی''']]، از جان باختگان [[اعتراضات آبان ۱۳۹۸|'''اعتراضات آبان ۱۳۹۸ ایران''']]<br /> ۱۲ مه<br /> * ۱۸۲۰ - فلورانس نایتینگل، پرستار انگلیسی و بنیان‌گذار حرفه پرستاری نوین<br /> * ۱۸۹۵ - جیدو کریشنامورتی، فیلسوف، سخنران و نویسنده هندی<br /> * ۱۹۱۸ - ژولیوس روزنبرگ، همراه با اتل روزنبرگ، زن و شوهر یهودی کمونیست آمریکایی بودند که هر ۲ به‌جرم جاسوسی و دادن اطلاعاتی راجع به‌سلاح‌های اتمی به‌شوروی، در آمریکا اعدام شدند.<br /> <br /> == درگذشت‌ها==<br /> * ۱۳۵۰ - کاظم سعادتی، از اعضای هسته اصلی تشکیل‌دهنده [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران|'''سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران''']]<br /> * ۱۳۹۱ - پرویز شهریاری، ریاضی‌دان، مترجم، روزنامه‌نگار و فعال سیاسی ایرانی (زاده‌ی ۱۳۰۵)<br /> * ۱۳۹۷ - حسین مهری، نویسنده، مترجم، روزنامه‌نگار، گزارشگر و برنامه‌ساز رادیو تلویزیون <br /> ۱۲ مه<br /> * ۲۰۲۲ - رابرت کارل مک‌فارلین، افسر تفنگ‌دار دریایی آمریکا که از سال ۱۹۸۳ تا ۱۹۸۵م مشاور امنیت ملی رونالد ریگان بود. او از طراحان اصلی ابتکار دفاع استراتژیک به‌منظور دفاع از آمریکا در برابر حملۀ موشکی بود و بعدها در ماجرای [[ایران گیت|'''ایران گیت''']] درگیر بود و به‌خاطر عدم ارائۀ اطلاعات به‌کنگره به ۴ فقره بزه محکوم شد که از سوی جرج ایچ دابلیو بوش عفو شد.<br /> == مناسبت‌ها ==<br /> *روز جهانی پرستار ۱۲ می <br /> *روز جهانی زنان در ریاضیات<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AD%D8%A7%D9%85%D8%AF_%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF%DB%8C&diff=88579 2026-05-11T16:03:46Z

<p>Safa: /* پیام مریم رجوی */</p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه|<br /> اندازه جعبه =<br /> | عنوان = حامد ولیدی<br /> | نام =<br /> | تصویر = حامد ولیدی.jpg<br /> | اندازه تصویر = ۲۴۰px<br /> | عنوان تصویر =حامد ولیدی<br /> | زادروز = ۱۳۵۹<br /> | زادگاه = کرمانشاه<br /> | تاریخ مرگ =<br /> | مکان مرگ =<br /> |عرض جغرافیایی محل دفن=<br /> |طول جغرافیایی محل دفن=|latd=|latm=|lats=|latNS=N|longd=|longm=|longs=|longEW=E<br /> | محل زندگی = اصفهان<br /> | ملیت =<br /> | نژاد =<br /> | تابعیت =<br /> | تحصیلات = مهندس عمران<br /> | دانشگاه =<br /> | پیشه =<br /> | سال‌های فعالیت =<br /> | کارفرما =<br /> | نهاد =<br /> | نماینده =<br /> | شناخته‌شده برای = فعالان سیاسی و مردم ایران<br /> | نقش‌های برجسته =<br /> | سبک =<br /> | تأثیرگذاران =<br /> | تأثیرپذیرفتگان =<br /> | شهر خانگی =<br /> | تلویزیون =<br /> | لقب =<br /> | حزب =<br /> | جنبش =سازمان مجاهدین خلق ایران<br /> | مخالفان = حکومت جمهوری اسلامی<br /> | هیئت =<br /> | دین =اسلام<br /> | مذهب =<br /> | منصب =<br /> | مکتب =<br /> | آثار =<br /> | خویشاوندان سرشناس =<br /> | فرزندان =<br /> | جوایز =<br /> | امضا =<br /> | اندازه امضا =<br /> | وبگاه =<br /> | پانویس =<br /> |اتهام‌ها=عضویت در سازمان مجاهدین خلق ایران<br /> |مجازات=محکوم به اعدام<br /> |وضعیت گناهکاری=}}<br /> '''حامد ولیدی'''، (متولد ۱۳۵۹، کرمانشاه - اعدام‌شده ۳۱ فروردین ۱۴۰۵، زندان مرکزی کرج) مهندس عمران ۴۵ ساله اهل کرمانشاه و ساکن اصفهان، عضو [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]، در ۲۳ اردیبهشت ۱۴۰۴ همراه خویشاوندانش در تهران دستگیر شد و تحت شکنجه و بازجویی قرار گرفت. <br /> <br /> قضاییه رژیم ایران حامد ولیدی را به اتهام جاسوسی در رابطه با جنگ ۱۲ روزه متهم کرد؛ در حالی که این زندانی سیاسی یک ماه پیش از آغاز جنگ دستگیرشده بودند. خبر دستگیری آقای ولیدی در ۱۶ شهریور ۱۴۰۴ از سیمای آزادی، تلویزیون ملی ایران اعلام گردید و نام و مشخصاتش پیش از آغاز [[حمله ۱۳ژوئن اسرائیل به ایران|جنگ ۱۲ روزه اسرائیل و ایران]] به [[سازمان ملل متحد]] و سازمان‌های مدافع حقوق بشر ارسال شده بود. <br /> <br /> منابع غیروابسته به رژیم ایران این اتهامات را «ترفندی تکراری» برای چسباندن مخالفان به موساد و توجیه احکام سنگین توصیف کرده‌اند. <br /> <br /> حامد ولیدی در مهر ۱۴۰۴ به اتهام عضویت در مجاهدین به اعدام محکوم گردید. خبرگزاری قضاییه ادعا کرد که او و همراهانش پس از ساخت پرتابه انفجاری و انتقال آن‌ها به محل‌های پرتاب، همراه با ۱۰ پرتابه انفجاری آماده شلیک دستگیر شدند و از محل سکونت آن‌ها در اصفهان و خانه تیمی در تهران، مهمات و اقلام ساخت خمپاره کشف شده‌است. <br /> <br /> پس از انتقال شتاب‌زده‌ی حامد ولیدی به مکان نامعلوم در ۳۰ فروردین ۱۴۰۵، وی در سحرگاه ۳۱ فروردین ۱۴۰۵ به همراه [[محمد معصوم شاهی]] در زندان مرکزی کرج اعدام شد. <br /> <br /> پس از اعدام حامد ولیدی، مقاومت ایران روند دادرسی را دارای نقض‌های جدی استانداردهای دادرسی عادلانه دانست.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://iranfreedom.net/%d9%81%d9%88%d8%b1%db%8c%d8%9b-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84-%d9%85%d8%ae%d9%81%db%8c%d8%a7%d9%86%d9%87-%d9%88-%d8%b4%d8%aa%d8%a7%d8%a8%d8%b2%d8%af%d9%87-%d8%b2%d9%86%d8%af%d8%a7%d9%86%db%8c/ فوری؛ انتقال مخفیانه و شتابزده زندانیان مجاهد حامد ولیدی و نیما شاهی برای اعدام - ایران آزادی]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://news.mojahedin.org/i/%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D9%87%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D9%82%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D8%A7%D9%85%D8%AF-%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF%DB%8C-%D9%88-%D9%86%DB%8C%D9%85%D8%A7-%D8%B4%D8%A7%D9%87%DB%8C اعدام جنایتکارانه مجاهدان قهرمان حامد ولیدی و نیما شاهی - سازمان مجاهدین خلق ایران]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> لازم به یادآوری است که در فروردین ۱۴۰۵، ۶ زندانی سیاسی مجاهد خلق به نام‌های [[اکبر (شاهرخ) دانشورکار|اکبر دانشورکار]]، [[سید محمد تقوی سنگدهی|محمد تقوی]]، [[پویا قبادی]]، [[بابک علیپور]]، [[وحید بنی عامریان]] و [[ابوالحسن منتظر]] به جرم عضویت در سازمان مجاهدین خلق ایران حلق‌آویز شدند.<br /> <br /> == زندگی اولیه و هویت ==<br /> حامد ولیدی، مهندس عمران ۴۵ ساله (متولد ۱۳۵۹ شمسی)، اهل کرمانشاه و ساکن اصفهان بود. او دارای یک فرزند دختر ۱۵ ساله به نام الینا ولیدی است که پس از بازداشت پدرش از سرنوشت او بی‌خبری منتشر شده و نگرانی‌های حقوق بشری را افزایش داده‌است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == دستگیری و دوران بازداشت ==<br /> حامد ولیدی در ۲۳ اردیبهشت ۱۴۰۴ به همراه برخی از خویشاوندان خود در تهران دستگیر شد. او و سایر دستگیرشدگان تحت بازجویی و شکنجه قرار گرفتند تا اعترافات اجباری اخذ شود. خبر دستگیری او در ۱۶ شهریور ۱۴۰۴ از سیمای آزادی اعلام گردید و نام و مشخصاتش پیش از آغاز جنگ ۱۲ روزه اسرائیل و ایران به سازمان ملل متحد و سازمان‌های مدافع حقوق بشر ارسال شده بود.<br /> <br /> === اتهامات قضایی و محکومیت ===<br /> در روز ۵ مهر ۱۴۰۴، رئیس کل دادگستری استان البرز، حامد ولیدی و دو نفر دیگر از دستگیرشدگان را به اتهام جاسوسی در رابطه با جنگ ۱۲ روزه متهم کرد؛ در حالی که این افراد یک ماه پیش از آغاز جنگ دستگیرشده بودند. در مهر ۱۴۰۴، حامد ولیدی توسط قضاییه حکومتی به اتهام عضویت در سازمان مجاهدین خلق ایران به اعدام محکوم شد. <br /> <br /> خبرگزاری قضاییه ادعا کرد که او و همراهانش پس از ساخت پرتابه انفجاری و انتقال آن‌ها به محل‌های پرتاب، همراه با ۱۰ پرتابه انفجاری آماده شلیک دستگیر شدند و از محل سکونت آن‌ها در اصفهان و خانه تیمی در تهران، مهمات و اقلام ساخت خمپاره کشف شده‌ است. منابع غیروابسته به رژیم ایران این اتهامات را «ترفندی تکراری» برای چسباندن مخالفان به موساد و توجیه احکام سنگین توصیف کرده‌اند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> == انتقال شتاب‌زده و اجرای حکم اعدام ==<br /> در بعدازظهر یکشنبه ۳۰ فروردین ۱۴۰۵، حامد ولیدی از زندان مرکزی کرج به مکان نامعلوم منتقل شد. انتقال ناگهانی زندانیان محکوم به اعدام معمولاً نشانه نزدیک بودن اجرای حکم است. سحرگاه دوشنبه ۳۱ فروردین ۱۴۰۵، حامد ولیدی به همراه [[محمد معصوم شاهی]] توسط رژیم ایران در زندان مرکزی کرج اعدام و به صف دیگر مجاهدان پیوست.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> == واکنش‌ها و فراخوان‌های بین‌المللی ==<br /> دبیرخانه [[شورای ملی مقاومت ایران]] در اطلاعیه ۵ مهر ۱۴۰۴، رسیدگی به پرونده را به هیئت حقیقت‌یاب بین‌المللی فراخواند. مقاومت ایران پیش از اجرای حکم، کمیسر عالی حقوق بشر، شورای حقوق بشر، گزارشگر ویژه ملل متحد دربارهٔ ایران و هیئت حقیقت‌یاب بین‌المللی را به اقدام فوری برای نجات جان حامد ولیدی فرامی‌خواند. پس از اعدام، مقاومت ایران روند دادرسی را دارای نقض‌های جدی استانداردهای دادرسی عادلانه دانست.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === پیام مریم رجوی ===<br /> خانم [[مریم رجوی]] رئیس‌جمهور برگزیدهٔ مقاومت در پیامی سحرگاه ۳۱ فروردین ۱۴۰۵ اعلام کرد: &lt;blockquote&gt;«سحرگاه امروز ۳۱فروردین مجاهدان خلق حامد ولیدی و نیما معصوم شاهی توسط دژخیمان رژیم آخوندی در زندان مرکزی کرج سر بدار شدند و به صفی از مجاهدان قهرمانی پیوستند که در همین ماه توسط دیکتاتوری دینی حاکم بر ایران به‌شهادت رسیدند. درود بر حامد و نیما که جان بر سر عهد و پیمان خود با خدا و خلق گذاشتند. <br /> <br /> جرم آنها فقط عشق به آزادی و رهایی مردمشان بود. <br /> <br /> همان‌گونه که شاه با ریختن خون بهترین فرزندان این میهن نتوانست از سرنگونی نجات پیدا کند، آخوندهای جنایتکار هم از فوران خشم خلق و عزم آتشین جوانان شورشگر گریزی ندارند. ملل متحد و ارگانهای ذیربط هم‌چنین اتحادیه اروپا و کشورهای عضو و عموم مجامع مدافع حقوق‌بشر را به محکومیت قاطع اعدام‌های پیاپی و هم‌چنین به اقدام فوری برای توقف موج اعدام و آزادی زندانیان سیاسی فرامی‌خوانم.»&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; &lt;/blockquote&gt;<br /> [[پرونده:رودی جولیانی.jpg|جایگزین=موضع رودی جولیانی در شبکه ایکس|بندانگشتی|264x264پیکسل|موضع رودی جولیانی در شبکه ایکس]]<br /> <br /> === موضع رودی جولیانی ===<br /> آقای رودی جولیانی شهردار پیشین نیویورک هنگامی که زندانیان سیاسی حامد ولیدی و نیما شاهی را در ۳۰ فرودین ۱۴۰۵ به مکان نامعلومی منتقل کردند، در حساب ایکس خود نوشت:&lt;blockquote&gt;نیما شاهی ۳۸ساله و حامد ولیدی ۴۵ساله مهندس در خطر قریب‌الوقوع هستند<br /> <br /> آنها در صف مرگ زندانیان سیاسی در ایران هستند<br /> <br /> آنها اعضای پرافتخار مجاهدین هستند که می‌خواهند این رژیم شیطانی را سرنگون کنند<br /> <br /> یکشنبه بعدازظهر ۱۹ آوریل ۲۰۲۶ آنها از زندان کرج به سمت محل نامعلومی منتقل شدند<br /> <br /> ۶ عضو دیگر مجاهدین و ۷زندانی سیاسی دیگر در ۳هفته گذشته که همه متهم به شورش مسلحانه برای سرنگونی رژیم شده بودند اعدام شدند.&lt;ref&gt;[https://news.mojahedin.org/i/%D8%B1%D9%88%D8%AF%DB%8C-%D8%AC%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AD%D8%A7%D9%85%D8%AF-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF%DB%8C-%DB%B4%DB%B5%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87-%D9%85%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3-%D9%86%DB%8C%D9%85%D8%A7-%D8%B4%D8%A7%D9%87%DB%8C-%DB%B3%DB%B8%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%AE%D8%B7%D8%B1-%D9%82%D8%B1%DB%8C%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%82%D9%88%D8%B9-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF رودی جولیانی: حامد ولیدی ۴۵ساله مهندس و نیما شاهی ۳۸ساله در خطر قریب‌الوقوع هستند - سازمان مجاهدین خلق ایران]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == منابع ==</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C&diff=88578 2026-05-11T16:00:44Z

<p>Safa: /* مسئولان رژیم ایران */</p> <hr /> <div>این صفحه فهرستی است از موضوعاتی پایه‌ای که ایران‌پدیا باید آن‌ها را در سطح یک نوشتار باکیفیت یا در سطح بالاتر - نوشتار برگزیده - داشته باشد.<br /> <br /> * اسامی قرمز، نگارش نشده و اسامی آبی نگارش شده یا در حال نگارش هستند.<br /> <br /> [[ایران‌پدیا:نوشتارهای برگزیده|نوشتارهای برگزیده]] با ({{FA-star}})، نوشتارهای عالی (کلاس آ) با ({{A-Class-icon}})، [[ایران‌پدیا:نوشتار خوب|نوشتارهای خوب]] با ({{GAicon}}) و نوشتارهای متوسط (کلاس ب) با ({{B-icon}}) مشخص شده‌اند. نوشتارهایی که برچسب [[ایران‌پدیا:تمیزکاری|تمیزکاری]] خورده‌اند یا نیاز به بهبود در سریع‌ترین زمان ممکن را دارند، '''توپر''' نشان داده شده‌اند.<br /> <br /> == انقلاب دموکراتیک ایران ==<br /> {{لنگر|افراد}}<br /> {{col-begin}}<br /> <br /> == اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ ==<br /> === جستارهای وابسته ===<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[خیزش دانشگاه‌ها در اسفند ۱۴۰۴]]<br /> <br /> ===جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[گالری شهیدان قیام ۱۴۰۴]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان تهران]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمانشاه]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اصفهان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان لرستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان خوزستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان فارس]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گیلان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مازندران]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سیستان و بلوچستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان البرز]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان ایلام]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قزوین]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان همدان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مرکزی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان شرقی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان غربی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گلستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان زنجان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان هرمزگان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان یزد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قم]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان بوشهر]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان‌های خراسان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اردبیل]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان چهارمحال و بختیاری]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در ٰاستان کهگیلویه و بویراحمد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سمنان]]<br /> # [[شهیدانی که محل شهادت آنها نامشخص است]]<br /> # جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ (شماره۲)<br /> # [[کشتار در ملکشاهی ۱۴۰۴]]<br /> # [[حمله به بیمارستان خمینی ایلام]]<br /> # [[قطع اینترنت ایران در دی ۱۴۰۴]]<br /> # [[آتش‌نشان‌های شهید در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ ===<br /> # [[داریوش انصاری بختیاروند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسام خدایاری‌فرد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شایان اسدالهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا عظیم‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خداداد شیروانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وهاب موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی فلاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سجاد والامنش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بیاتی]]<br /> # [[سروش سلیمانی]]<br /> # [[رسول کدیوریان]]<br /> # [[رضا قنبری]]<br /> # [[عرفان بزرگی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرمحمد کوهکن]]<br /> # [[محمد نوری]]<br /> # [[احمدرضا امانی]]<br /> # [[طاها صفری]]<br /> # [[احد ابراهیم‌پور عبدلی]]<br /> # [[فارص (محسن) آقامحمدی]]<br /> # [[محمد مقدسی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[لطیف کریمی]]<br /> # [[مبین یعقوب‌زاده]]<br /> # [[مسیح جلیل]]<br /> # [[فرهاد عیوضی]]<br /> # [[محمد موسوی]]<br /> # [[مهدی موسوی]]<br /> # [[حسین مونسی]]<br /> # [[ابوالفضل خالدی]]<br /> # [[بهمن فتاحی]]<br /> # [[اکرم پیرگزی]]<br /> # [[روبینا امینیان]]<br /> # [[مسعود ذات‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی امامی‌پور]]<br /> # [[منصوره حیدری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز منصوری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قاسم روستا]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین ربیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا مرادی‌عبدالوند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ولی‌دوست]]<br /> # [[دیاکو محمدی]]<br /> # [[بهرام زاهدی]]<br /> # [[خالد ملایی]]<br /> # [[علی عزیزی جعفرآبادی]]<br /> # [[ابراهیم یوسفی]]<br /> # [[روح‌الله ستاره مشتری]]<br /> # [[سامان نظری]]<br /> # [[محمدرضا گروهی]]<br /> # [[رضا رحمتی]]<br /> # [[مجتبی قربانی]]<br /> # [[فرهاد عیوضی دودرایی]]<br /> # [[مهدی سلحشور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود موسوی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا کرمی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علی کریمی باولکی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا صیدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بیات سبحانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی قرباندوست]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی جهانبخش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد غلامزاده نوشری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سونیا صالحی راد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرزو عابدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان علیزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم احمدپوریان]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان اسدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید صالحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا دباغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین محمدزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل حیدری موصلو]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بهرامی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نعیم عبداللهی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدین دولت‌خواه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی پرویزی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد گنجی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان افروغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد خیردار]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فلاح]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان فتاحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شعله ستوده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا لشکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا سمیع‌پور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی لواسانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام درویش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر شکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فرد]]<br /> # [[ابوالفضل طاووسی]]<br /> # [[ستایش شفیعی]]<br /> # [[دانیال سبزیکار]]<br /> # [[دیار پورچهریق]]<br /> # [[سیامک راشد]]<br /> # [[هولاکو ایوانی]]<br /> # [[ریبین مرادی]]<br /> # [[امیرعلی حیدری]]<br /> # [[افسانه رضویان]]<br /> # [[رضا حاجی مرادیان]]<br /> # [[سعید ابراهیمی]]<br /> # [[آیدا حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملینا اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین قدیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران رفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمانه میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سورنا گلگون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا اشکبوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بهلولی پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه علی‌محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[متین منتظرالظهور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین فیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نازلی جان‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بنی‌عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرنیا شاد بجارکناری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهره فاضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبنم فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمیله شفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معین رنجبر (همایون)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد صالح ظریف‌مقدم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد شاهوزایی (شاهوزهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صنم پوربابایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زیبا دستجردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح شاهوردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ضیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال دیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالح محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌عباس زورقچیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالحه اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر جاویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الهام طغیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام ایزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرش طلوع شیخ‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی میرجعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین امام‌جمعه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهاران طاهرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی روستا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پارسا رحمتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی آرمند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن سماکوش]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ==<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران]]<br /> # [[جمعه خونین زاهدان]]<br /> # [[خیزش ایذه]]<br /> # [[چهلم حدیث نجفی]]<br /> <br /> <br /> === جستارهای وابسته ===<br /> # [[کوکتل مولوتف]]<br /> # [[انقلاب مخملی]]<br /> # [[نسل Z]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> ===اسامی و عکس جانباختگان===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]]<br /> <br /> <br /> === جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ===<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حدیث نجفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیکا شاکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش محمودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قائمی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خدانور لجعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا نقیب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غزاله چلاوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کومار درافتاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیان پیرفلک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا قائم‌مقامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عراقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حنانه کیاکجوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارینا اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیلار حقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاروان قادر شوکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرشاد شهیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما شفیق‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسرا پناهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسن‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتین رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سروری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسیم صدقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرین علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مینو مجیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا نادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا بهمنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سالار مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هیمن حمزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا شهپرنیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرشیا امام‌ قلی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه نعامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران سماک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورش نیک‌نام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماهک هاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یلدا آقافضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هومن عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بساطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین عبدالملکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بادپا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید جواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان الیاسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امید زارع مؤیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی روزبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال پابندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزین معروفی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[نیما نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شهریار عادلی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمود احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهران بصیر توانا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شمال خدیری پور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[فایق مام قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدمومن زندکریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سامان قادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اسماعیل مولودی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مختار فتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[پیمان منبری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سید احمد شکراللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ابوالفضل امیرعطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[منصوره سگوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جواد روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[آرمیتا گراوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[قاسم رحیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کامران رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمداقبال نایب‌زهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مصطفی احمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کامران شیخه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد میرموسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کمیل ابوالحسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سیدجواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عماد حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[آریان مریدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ابوالفضل آدینه‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اسماعیل شنبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سارینا ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کبری شیخه سقا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سپهر بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جواد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر اعظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شادمان احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دنیا فرهادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حاجی رسول‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی زارع اشکذری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مریم آروین]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صادق فولادی‌وندا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شیرزاد احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهران اکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[متین نادرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعدام‌شدگان ===<br /> #[[قاسم آبسته]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ایوب کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[داوود عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[میلاد زهره‌وند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سپهر شیرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد قبادلو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی کرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن شکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال کاظمی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجیدرضا رهنورد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد سلیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید حسین‌نژاد حیدرانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجاهد کورکور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا و نسرین کعبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا درخشنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران بهرامیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا محمودنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عامر رامش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ساسان آزادوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محراب عبدالله‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == افراد ==<br /> {{لنگر|افراد}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === زنان ===<br /> # [[زنان پیشگام در قیام‌های ایران]]<br /> # [[زنان در نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران]]<br /> === قربانیان آپارتاید ===<br /> # [[فاطمه سلطانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === هنرمندان ===<br /> # [[مرضیه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی حنانه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب‌الله بدیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شجریان]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[آندرانیک آساطوریان]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[رضا اولیا]]<br /> # [[حمیدرضا طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر سخایی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[عماد رام]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[منصور قدرخواه]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[پرویز یاحقی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[بهرام عالیوندی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[ناهید همت‌آبادی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر آرام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون ژورک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گیسو شاکری]]<br /> # [[روزبه عمادزاده]]<br /> # [[منوچهر طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا شوریده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب شهیدثالث]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد مهراد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[واروژان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ام کلثوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن کسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهیار قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویگن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید خلیل عالی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله مقبلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله ملک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین گل‌گلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن صبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین بنان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[توماج صالحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد شمس]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[دلکش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی تجویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نصرالله زرین‌پنجه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مفید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام بیضایی]]<br /> # [[تورج نگهبان]]<br /> # [[اردلان سرفراز]]<br /> # [[بهمن رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر تقوایی]]<br /> # [[بیژن ترقی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === ورزشکاران ===<br /> # [[پوریای ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا تختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب خبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ منتظرالظهور]]<br /> # [[محمدقربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسلم اسکندر فیلابی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن نایب‌آقا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروزان عبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خادم حقیقت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صمد منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا فردوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهشید رزاقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علاءالدین عترتی کوشالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالله موحد]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === نویسندگان و شاعران ===<br /> ==== نویسندگان و شاعران ایرانی ====<br /> # [[منوچهر هزارخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزاده عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی شایگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالعلی معصومی]]<br /> # [[غزاله علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحمان کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمشید پیمان]]<br /> # [[فروغ فرخزاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج جنتی عطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون مشیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما یوشیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر آتشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد معین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق چوبک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حافظ]]<br /> # [[رهی معیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مولوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن صباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطار نیشابوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرکو بیکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال آل احمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین منزوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد کسروی]]<br /> # [[حمید مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب سپهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شفیعی کدکنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بزرگ علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش کسرایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین دانشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل خویی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید پورحاجی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اسدیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناظم حکمت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بکتاش آبتین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم معینی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نادر نادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا براهنی]]<br /> # [[ادیب‌الممالک فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروین اعتصامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوذر ورداسبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف قزوینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماشاءالله آجودانی]]<br /> #[[رومن رولان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[زری اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مختاری، شاعر و نویسنده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی اشرف درویشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد جعفر پوینده]]<br /> # [[سعید نفیسی]]<br /> # [[یدالله رؤیایی]]<br /> #[[سعید سلطان‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین ناهیدی آذر]]<br /> # [[امین (پیمان) فرح‌آور]]<br /> # [[مرتضی کیوان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالقاسم لاهوتی کرمانشاهی]]<br /> # [[جبار باغچه‌بان]]<br /> # [[حسین پژمان بختیاری]]<br /> <br /> ==== نویسندگان و شاعران غیرایرانی ====<br /> #[[برتولت برشت]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[پابلو نرودا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[فدریکو گارسیا لورکا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جرجی زیدان]]<br /> # [[دیل کارنگی]]<br /> # [[جک لندن]]<br /> # [[آندره مالرو]]<br /> <br /> === فعالان سیاسی و اجتماعی ===<br /> # [[کاظم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]<br /> # [[محسن دگمه‌چی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد کمانگر]]<br /> # [[شیرین علم‌هولی]]<br /> # [[ستار بهشتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رسولی]]<br /> # [[سید ابراهیم رسولی]]<br /> # [[مجید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی حاج‌آقایی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]<br /> # [[احسان فتاحیان]]<br /> # [[ارژنگ داوودی]]<br /> # [[زهرا صفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد کرد زنگنه]]<br /> # [[فاطمه مثنی]]<br /> # [[کیانوش زندی]]<br /> # [[زهرا کاظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ تقی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرستو معینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گلرخ ایرایی]]<br /> # [[سهیل عربی]]<br /> # [[آرش صادقی]]<br /> # [[مریم اکبری منفرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیره جلالی]]<br /> # [[آتنا دائمی]]<br /> # [[هاشم خواستار]]<br /> # [[حسین سودمند]]<br /> # [[ناصر فهیمی]]<br /> # [[داریوش فروهر]]<br /> # [[پروانه مجد اسکندری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هدی صابر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه فارسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زینب جلالیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انورخضری]]<br /> # [[ادریس جمشیدزهی]]<br /> # [[شریفه محمدی]]<br /> # [[وریشه مرادی]]<br /> # [[پخشان عزیزی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی یونسی]]<br /> # [[امیرحسین مرادی]]<br /> #[[منوچهر فلاح]]<br /> # [[احسان فریدی]]<br /> # [[علیرضا شریعت‌پناهی]]<br /> # [[مسعود جامعی]]<br /> # [[فرشاد اعتمادی‌فر]]<br /> # [[آرمین (احسان) خدایاری]]<br /> # [[علیرضا مرداسی (حمیداوی)]]<br /> # [[حافظ فروحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرمان صادقی]]<br /> # [[حسن بیت عبدالله]]<br /> # [[سعید عباسی]]<br /> # [[الهه فولادی]]<br /> # [[یعقوب درخشان]]<br /> # [[زینب همرنگ سیدبگلو]]<br /> # [[ارغوان فلاحی]]<br /> # [[معصومه (شیوا) اسماعیلی]]<br /> # [[پژمان توبره‌ریزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمیه رشیدی]]<br /> # [[غلامحسین کلبی]]<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]<br /> # [[محمد معصوم شاهی]]<br /> # [[زهرا شهباز طبری]]<br /> # [[رضا عبدالی]]<br /> # [[کریم خجسته]]<br /> # [[خسرو علیکردی]]<br /> # [[شاهین ذوقی‌تبار]]<br /> # [[خسرو رهنما]]<br /> # [[احسان رستمی]]<br /> # [[ربابه ماسوری]]<br /> # [[علی معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور جمالی]]<br /> # [[امیرحسین حاتمی]]<br /> # [[شاهین واحدپرست]]<br /> # [[محمدامین بیگلری]]<br /> # [[علی فهیم]]<br /> # [[حامد ولیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان کیانی]]<br /> # [[ابراهیم دولت‌آبادی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا میری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رسولی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === سیاست‌مداران ===<br /> # [[کوروش بزرگ]]<br /> # [[رضاشاه پهلوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا پهلوی]]<br /> # [[اشرف پهلوی]]<br /> # [[علی امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اقبال لاهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین تیمورتاش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر محمد مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیّدحسن تقی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیدحسین فاطمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعباس هویدا]]<br /> # [[بی‌بی مریم بختیاری]]<br /> # [[جمشید آموزگار]]<br /> # [[جعفر شریف‌امامی]]<br /> # [[عبدالرحمن قاسملو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق شرفکندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی بازرگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[داریوش فروهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله سحابی]]<br /> # [[یدالله سحابی]]<br /> # [[محمدتقی شریعتی مزینانی]]<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ملکی]]<br /> # [[ابراهیم یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[محمود افشارطوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا آقاخان کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر حشمت طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تیمور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن رشدیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفر بقایی]] <br /> # [[احمد قوام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ضیاءالدین طباطبایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سردار اسعد بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم سامی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === مسئولان رژیم ایران ===<br /> # [[روح‌الله خمینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صیاد شیرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی رازینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی خامنه‌ای]]<br /> # [[مرتضی مطهری]]<br /> # [[احمد خمینی]]<br /> # [[علی فلاحیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید علی خامنه ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی کروبی]]<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[میرحسین موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدتقی مصباح یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن روحانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی نیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رئیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین باقری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی اشراقی]]<br /> # [[مصطفی پورمحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله لاجوردی]]<br /> # [[علی لاریجانی]]<br /> # [[صادق لاریجانی]]<br /> # [[محمود هاشمی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ری شهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قربانعلی دری نجف‌آبادی]]<br /> # [[حسین اشتری]]<br /> # [[ابوالقاسم صلواتی]]<br /> # [[محمدباقر قالیباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن شاهوارپور]]<br /> # [[علی باقری‌ کنی]]<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا پناهیان]]<br /> # [[عطاءالله اشرفی اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]]<br /> # [[حمید نوری]]<br /> # [[داوود رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر هاشمی رفسنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[احمدرضا رادان]]<br /> #[[حسین سلامی]]<br /> #[[سید رضی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ایمان افشاری]]<br /> #[[محمدرضا زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[قاضی عموزاد]]<br /> #[[قاضی محمدرضا عموزاد خلیلی]]<br /> #[[محسن فخری‌زاده مهابادی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد بهشتی]]<br /> #[[قاضی محمدرضا توکلی]]<br /> #[[مهدی نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علیرضا عسگری]]<br /> #[[مصطفی تاجزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حسین امیرعبداللهیان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدعلی آل هاشم]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مخبر]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدحسین احمدی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مالک رحمتی]]<br /> #[[حسین طائب]]<br /> #[[سعید جلیلی]]<br /> #[[مسعود پزشکیان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی‌اصغر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[غلامعلی حداد عادل]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی]]<br /> #[[علیرضا زاکانی]]<br /> #[[محمد محمدی گلپایگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدرضا عارف]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مقیسه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[بابک زنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سعید امامی]]<br /> #[[حسین همدانی]]<br /> #[[صادق خلخالی]]<br /> #[[حسین موسوی تبریزی]]<br /> #[[محمود هاشمی شاهرودی]]<br /> #[[امیرعلی حاجی‌زاده]]<br /> #[[روح‌الله حسینیان]]<br /> #[[علی قدوسی]]<br /> #[[تریتا پارسی]]<br /> #[[علی شمخانی]]<br /> # [[احمد علم‌الهدی]]<br /> # [[احمد خاتمی]]<br /> # [[کاظم صدیقی]]<br /> # [[احمد توکلی]]<br /> # [[سید محمد حسین‌زاده حجازی]]<br /> # [[محمدباقر ذوالقدر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین مجید موسوی افتخاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن تهرانی مقدم]]<br /> # [[اسدالله اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر ولایتی]]<br /> # [[وحید حقانیان]]<br /> # [[غفور درجزی]]<br /> # [[احمد وحیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد پاکپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا اعرافی]]<br /> # [[امیر حاتمی]]<br /> # [[اسماعیل خطیب]]<br /> # [[علی‌رضا تنگسیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کمال خرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === آمران و عاملان قتل‌ عام ===<br /> # [[امجد یوسف]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انقلابیون ===<br /> # [[محمدعلی جابرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی میهندوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کریم(محراب)رشیدی]]<br /> # [[ناصر صادق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ربیعی]]<br /> # [[موسی خیابانی]]<br /> # [[آذر رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر مقدم]]<br /> # [[سیاوش سیفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهناز کلانتری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوسن میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بازرگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم ذوالانوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی جوان خوشدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شکرالله مشکین فام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید شریف واقفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی صمدیه لباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود احمدزاده]]<br /> # [[احمد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود عسگری‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی باکری]]<br /> # [[محمود قائمشهر]]<br /> # [[بهجت تیفتکچی]]<br /> # [[رسول مشکین‌فام]]<br /> # [[محمود شامخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سعادتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ضابطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین رضایی]]<br /> # [[طاهره طلوع]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا خسروی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گوهر ادب‌آواز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سکینه چاقوساز]]<br /> # [[معصومه کبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صارمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر کاظمی]]<br /> # [[منیره رجوی]]<br /> # [[حجت زمانی]]<br /> # [[ثریا ابوالفتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معصومه عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالرضا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف احمدی]]<br /> # [[سیاوش سیفی]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ندا حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولی‌الله فیض مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی شفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلیل گادانی]]<br /> # [[زهره قائمی]]<br /> # [[گیتی گیوه‌چینیان زاده]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]<br /> # [[محمد سیدی کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مدنی]]<br /> # [[مسعود رجوی]]<br /> # [[مریم رجوی]]<br /> # [[زهرا مریخی]]<br /> # [[مهدی ابریشمچی]]<br /> # [[محمد سید المحدثین]]<br /> # [[محمد علی توحیدی]]<br /> # [[فهیمه اروانی]]<br /> # [[مژگان پارسایی]]<br /> # [[زهره اخیانی]]<br /> # [[صدیقه حسینی]]<br /> # [[مهوش سپهری]]<br /> # [[بهشته شادرو]]<br /> # [[شهرزاد حاج‌سیدجوادی]]<br /> # [[گیتی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حیاتی]]<br /> # [[محمود عطایی]]<br /> # [[محمود عضدانلو]]<br /> # [[محمد حنیف نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید محسن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر بدیع زادگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین پارسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن جزنی]]<br /> # [[اسماعیل شریف‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز دهقانی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]<br /> # [[شکرالله پاکنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خسرو روزبه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر صفایی فراهانی]]<br /> # [[خسرو گلسرخی]]<br /> # [[میرزا کوچک‌ خان جنگلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مادر ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آراسته قلی‌وند]]<br /> # [[عالیه بازرگان]]<br /> # [[محترم ایجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بنی‌هاشمی]]<br /> # [[عباس عمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رئوف بشردوست]]<br /> # [[داریوش سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه احمدی اسکویی]]<br /> # [[محمدحسین جنتی لادانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کرامت‌الله دانشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزیز رضایی]]<br /> # [[مسعود فرشچی]]<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]<br /> # [[سعید سنگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رامین حسین‌پناهی]]<br /> # [[عباس مدرسی‌فر]]<br /> # [[عبدالرحمان قاسملو]]<br /> # [[حمیرا اشراق]]<br /> # [[فضیلت علامه حائری]]<br /> # [[حیدر قربانی]]<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عفت حداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راضیه کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عذرا علوی طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد زیبرم]]<br /> # [[بتول رجایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسترن عظیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گداعلی صابر مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین سیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بریسمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سعید ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن معصومی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مرتضی قره‌اوغلانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اصغر باباعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کریم جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[عبدالرحیم احراری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی یونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شکرالله ربیعی]]<br /> #[[امیرحسین مرادی]]<br /> #[[سید علی نبوی چاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کاظم باقرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدحسین حبیبی]]<br /> #[[عباس مفتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[گیتی‌السادات جوزی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حسن ضیاظریفی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهرنوش ابراهیمی روشن]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علیرضا گلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروانه پیوستگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود شکیبانژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی شجاعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حمزه لوئیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی نجاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حوا برزگر]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شهرزاد مرشدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[نصرت رمضانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز احسانی اسلاملو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صبا هفت‌ برادران]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صمد بهرنگی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ اعظمی لرستانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الله‌قلی خان جهانگیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین جهانگیری]]<br /> # [[شهلا حریری مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا معدنچی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم هژبریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا خالقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا مسعودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رضا شادبختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهپور علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وحید بنی عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا قبادی بیستونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک علیپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر (شاهرخ) دانشورکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد تقوی سنگدهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن منتظر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صاحب (مهدی) ذبیحیان لنگرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد بگلری (نوشین)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صمیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا (عبدالله) راتبی]]<br /> # [[خانواده مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته شبانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطیه محررخوانساری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر اکبرنیا منصور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرح اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیومرث سیدخلخال]]<br /> # [[حسن سرخوش]]<br /> # [[مریم قدسی‌مآب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سیفان بابایی]]<br /> # [[حفیظ الله شمس]]<br /> # [[زهره بنی‌جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سلطنت رمیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قادر ویسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شایان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود فرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد درودیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم افجه‌ای]]<br /> <br /> === انقلابیون خارجی===<br /> # [[رزا لوگزامبورگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[چه گوارا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]<br /> # [[سیمون بولیوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدریش انگلس]]<br /> # [[ولادیمیر لنین]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[هوشی‌مین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنی ازبرت]]<br /> # [[سوفان چان]]<br /> # [[هارون هاشمی]]<br /> # [[سمینا اقبال]]<br /> # [[یاسر عرفات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوجهاد]]<br /> # [[سالوادور آلنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمون دو بووار]]<br /> # [[پاتریس لومومبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانتس فانون]]<br /> # [[لئون تروتسکی]]<br /> #[[ویکتور خارا]]<br /> #[[وو نگوین جیاپ]]<br /> #[[بابی ساندز]]<br /> <br /> === فلاسفه، استادان دانشگاه و دانشمندان ===<br /> # [[زرتشت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی شریعتی]]<br /> # [[مریم میرزاخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد تفضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارل مارکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هانا آرنت]]<br /> # [[آنتونیو گرامشی]]<br /> # [[لویی آلتوسر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد اشرف]]<br /> # [[امیرحسین آریان‌پور]]<br /> # [[باروخ اسپینوزا]]<br /> # [[محمدعلی شیخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین صدیقی]]<br /> <br /> === تاریخ‌نگاران ===<br /> # [[یرواند آبراهامیان]]<br /> # [[فریدون آدمیت]]<br /> # [[حسین مکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژانت آفاری]]<br /> <br /> === روحانیون ===<br /> # [[سید محمود طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امامی کاشانی]]<br /> # [[حبیب‌الله آشوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال گنجه‌ای]]<br /> # [[حسینعلی منتظری]]<br /> #[[عبدالغفار نقشبندی]]<br /> # [[حسن لاهوتی اشکوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ابوالقاسم کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ عبدالله مازندرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن مدرس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ محمد خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === شخصیت‌های خارجی ===<br /> # [[ترور رفیق حریری]]<br /> # [[امه سه‌زر]]<br /> # [[الی ویزل]]<br /> # [[لرد راسل جانسون]]<br /> # [[مولود آئونیت]]<br /> # [[محمود شریف بسیونی]]<br /> # [[آلبرتو نیسمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لرد رابین کوربت]]<br /> # [[لرد اسلین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یهودی منوهین]]<br /> # [[احمد سوکارنو]]<br /> # [[محمد سوهارتو]]<br /> # [[ایندیرا گاندی]]<br /> # [[احمد بن بلا]]<br /> # [[ژاندارک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهاتما گاندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آبراهام لینکلن]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جو لیبرمن]]<br /> # [[جورج واشنگتن]]<br /> # [[وینستون چرچیل]]<br /> # [[ژوزف استالین]]<br /> # [[پینوشه]]<br /> # [[جمال عبدالناصر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد انور السادات]]<br /> # [[آدولف هیتلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولیویه ونده کاستیل]]<br /> #[[اریک داوید]]<br /> #[[آلخو ویدال کوادراس]]<br /> #[[آبه پیر]]<br /> #[[بنیتو موسولینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسیسکو فرانکو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اورسولا گرترود فون در لاین]]<br /> #[[اسماعیل هنیه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[هانری لکلرک]]<br /> #[[ناپلئون بناپارت]]<br /> #[[نیکلای چائوشسکو]]<br /> #[[سون یات سن]]<br /> #[[سید احمد غزالی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جاوید رحمان]]<br /> #[[مارتین لوتر کینگ جونیور]]<br /> # [[لخ والسا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ژرژ-هنری بوته‌یه]]<br /> #[[رینالدو گالیندو پل]]<br /> #[[موریس دنبی کاپیتورن]]<br /> #[[احمد شهید]]<br /> #[[عاصمه جهانگیر]]<br /> #[[مای ساتو]]<br /> # [[بشار اسد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن نصرالله]]<br /> # [[احمد چلبی]]<br /> <br /> === شناخته شدگان ===<br /> # [[دلارا دارابی]]<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدالله اربابی]]<br /> # [[رومینا اشرفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر خدایاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه رجبی]]<br /> # [[سید محمد حسینی]]<br /> # [[مسیح علی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله زم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک ریگی]]<br /> # [[دادشاه]]<br /> # [[سکینه سلیمان‌زاده]]<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلال نصرویی]]<br /> # [[راجنیش چاندرا موهان جین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارا دلدار]]<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر محمد خالقی]]<br /> # [[اصغر نحوی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد بالدی]]<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هاله سحابی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نهال آهوقلندری]]<br /> # [[امیرحسین و احمدرضا فیضی]]<br /> # [[غزال مولان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخی ===<br /> == اصطلاحات دوران مشروطه ==<br /> # [[منوّرالفکر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شب‌نامه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بست‌نشینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراموشخانه]]<br /> # [[عدالت‌خانه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی‌خواه]]<br /> # [[مشروطه و مشروعه]]<br /> # [[قانون اساسی مشروطیت]]<br /> # [[عدالت]]<br /> # [[مشروطه‌خواه]]<br /> # [[انجمن]]<br /> # [[قانون]]<br /> # [[ملت]]<br /> # [[تکفیر]]<br /> # [[آزادیستان]]<br /> # [[فداییان (در انقلاب مشروطه)]]<br /> # [[جراید حُرّه (مطبوعات آزاد)]]<br /> # [[مستبدین]]<br /> # [[استبداد]]<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[استبداد صغیر]]<br /> # [[مرکز غیبی تبریز]]<br /> # [[انجمن ایالتی تبریز]]<br /> <br /> == نمادهای دوران مشروطه ==<br /> # [[امیرخیز]]<br /> <br /> == روزنامه‌های دوران مشروطه ==<br /> # [[روزنامه قانون]]<br /> # [[روزنامه حبل‌المتین]]<br /> <br /> == شخصیت‌های تاریخی ==<br /> # [[یپرم خان]]<br /> # [[یعقوب لیث]]<br /> # [[کیخسرو]]<br /> # [[محمدتقی‌ پسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرکبیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رئیس‌علی دلواری]]<br /> # [[شاه نعمت‌ الله ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ‌السلطنه آذرخشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی محمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوارد باسکرویل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستفیک داویدیان]]<br /> # [[ابومسلم خراسانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزارضا کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملک‌المتکلمین]]<br /> # [[جهانگیرخان صوراسرافیل]]<br /> # [[محمود محمود]]<br /> # [[میرزا ملکم‌خان]]<br /> # [[صادق رضازاده شفق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهره قره‌العین]]<br /> # [[ناظم‌الاسلام کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد اسماعیل امیرخیزی]]<br /> # [[میرزا محمدصادق آقا مجتهد تبریزی]]<br /> # [[کریم طاهرزاده بهزاد]]<br /> # [[میرزا جواد سعدالدوله]]<br /> # [[سید محمد طباطبایی]]<br /> # [[سید عبدالله بهبهانی]]<br /> # [[آخوند ملا محمدکاظم خراسانی]]<br /> # [[ابراهیم صفایی]] <br /> # [[مهدی ملک‌زاده]]<br /> # [[سید جمال‌الدین اسدآبادی]]<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن‌خان مشیرالدوله]]<br /> # [[نجفقلی خان صمصام‌السلطنه بختیاری]]<br /> # [[میرزا محمدعلی خان تربیت]]<br /> # [[میرزا علی‌اصغر خان اتابک اعظم]]<br /> # [[میرزاحسن خان وثوق‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حیدرخان عمواوغلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا محمدحسین نائینی]]<br /> # [[شیخ احمد تربتی]]<br /> # [[سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی]]<br /> # [[مهدی قلی‌خان هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی ارداقی]]<br /> # [[عبدالرحیم طالبوف تبریزی]]<br /> # [[یحیی دولت‌آبادی]]<br /> # [[سید محمدرضا مساوات]]<br /> # [[سلیمان خان میکده]]<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه دولت‌آبادی]]<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خان سپهسالار]]<br /> # [[میرزای شیرازی]]<br /> # [[مریم عمید سمنانی]]<br /> # [[زین‌العابدین مراغه‌ای]]<br /> # [[محمدولی خان تنکابنی]]<br /> # [[میرزا حسن مستوفی‌الممالک آشتیانی]]<br /> # [[کامران میرزا]]<br /> # [[عباسقلی آدمیت]]<br /> # [[الله‌یار خان آصف‌الدوله]]<br /> # [[حسین پاشا خان]]<br /> # [[علی موسیو]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> === جان باختگان تظاهرات ===<br /> # [[نیکتا اسفندانی]]<br /> # [[رامین پوراندرجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته علیزاده]]<br /> # [[عزت ابراهیم‌نژاد]]<br /> # [[سعید زینالی]]<br /> # [[مصطفی صالحی]]<br /> # [[نوید افکاری]]<br /> # [[نوید بهبودی]]<br /> # [[عبدالله لرستانی]]<br /> # [[مهدی نیکویی]]<br /> # [[حمزه بریهی]]<br /> # [[فرزاد انصاری‌فر]]<br /> # [[محسن محمدپور]]<br /> # [[آرشام ابراهیمی]]<br /> # [[پویا بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد عابدی]]<br /> # [[پژمان قلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد معین‌فر]]<br /> # [[مهدی دائمی]]<br /> # [[رضا معظمی گودرزی]]<br /> # [[فرهاد مجدم]]<br /> # [[پدرام جعفری]]<br /> # [[سجاد رضایی]]<br /> # [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد طاهری]]<br /> # [[مینا شیخی]]<br /> # [[میلاد محققی]]<br /> # [[آذر میرزاپور زهابی]]<br /> # [[علیرضا انجوی]]<br /> # [[صانع ژاله]]<br /> # [[محمد مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == تاریخ ==<br /> {{لنگر|تاریخ}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === انقلاب‌های جهان ===<br /> # [[انقلاب ضد سلطنتی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب ویتنام]]<br /> # [[انقلاب چین]]<br /> # [[انقلاب کوبا]]<br /> # [[انقلاب شوروی]]<br /> # [[انقلاب الجزایر]]<br /> # [[انقلاب مصر ۲۰۱۱]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب لیبی]]<br /> # [[انقلاب تونس]]<br /> # [[دولت فلسطین]]<br /> # [[انقلاب سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیروزی انقلاب سوریه]]<br /> # [[انقلاب کبیر فرانسه]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === دوران پهلوی و اواخر قاجاریه ===<br /> # [[دارالفنون]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی اول]]<br /> # [[قرارداد ۱۹۱۹]]<br /> # [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹]]<br /> # [[نهضت جنگل]]<br /> # [[جمهوری گیلان]]<br /> # [[تظاهرات ۱۷ شهریور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشف حجاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلوای نان]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی دوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خودمختاری آذربایجان]]<br /> # [[قرارداد گس گلشائیان]]<br /> # [[قرارداد دارسی]]<br /> # [[کمیته زرگنده]]<br /> # [[نهضت ملی‌شدن نفت]]<br /> # [[قیام ۳۰ تیر]]<br /> # [[قیام ۱۵ خرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کودتای ۲۸ مرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فدائیان اسلام]]<br /> # [[قرارداد نفتی کنسرسیوم]]<br /> # [[پیمان سنتو]]<br /> # [[ساواک]]<br /> # [[اصلاحات ارضی]]<br /> # [[قائم‌مقام فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد علی شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام سیاهکل]]<br /> # [[زلزله بوئین زهرا]]<br /> # [[جشن‌های ۲۵۰۰ ساله]]<br /> # [[جنگ ظفار]]<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[گاهشماری شاهنشاهی]]<br /> # [[گارد جاویدان شاهنشاهی]]<br /> # [[آتش‌سوزی سینما رکس آبادان]]<br /> # [[کنفرانس گوادلوپ]]<br /> # [[سیاست حقوق‌‌ بشر کارتر]]<br /> # [[آزادی آخرین دسته از زندانیان سیاسی زمان شاه در ۳۰ دی ۱۳۵۷]]<br /> # [[نهضت تنباکو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارداد کنسرسیوم]]<br /> # [[عهدنامه گلستان]]<br /> # [[عهدنامه ترکمانچای]]<br /> # [[انقلاب سفید]]<br /> # [[پرویز ثابتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین فردوست]]<br /> # [[اردشیر زاهدی]]<br /> # [[پرویز نیکخواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نعمت‌الله نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله علم]]<br /> # [[حزب زحمتکشان ملت ایران]]<br /> # [[شعبان جعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرار شاه از ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرکوب عشایر در دوره رضاشاه]]<br /> <br /> === دوران جمهوری اسلامی ===<br /> # [[تظاهرات در ایران]]<br /> # [[رژیم ولایت فقیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرکوب کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گروگان گیری در سفارت آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[درگیری درترکمن صحرا ۱۳۵۸]]<br /> # [[ماجرای نوار آیت]]<br /> # [[انفجار آمیا]]<br /> # [[کشتی ربایی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[ایران گیت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب فرهنگی]]<br /> # [[جنگ ایران و عراق]]<br /> # [[عملیات کربلای ۴]]<br /> # [[مرکز اسلامی هامبورگ]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[تظاهرات قزوین ۱۳۷۳]]<br /> # [[قرارداد ۲۵ ساله ایران و چین]]<br /> # [[انفجار بیروت ۲۰۲۰]]<br /> # [[محاکمه اسدالله اسدی]]<br /> # [[گورستان خاوران]]<br /> # [[هک مجلس جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله به کوی دانشگاه تهران (۱۸-۲۳ تیر ۱۳۷۸)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانشگاه آزاد - واحد علوم و تحقیقات]]<br /> # [[قتل‌های زنجیره‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات کازرون]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۶]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۸]]<br /> # [[کارگران کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[ترور میکونوس]]<br /> # [[حمله به تأسیسات نفتی آرامکو ۲۰۱۹]]<br /> # [[تظاهرات لردگان ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات عراق ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات ۱۳۹۸ ایران]]<br /> # [[کشتار در نیزار ماهشهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط هواپیمای اوکراینی]]<br /> # [[انفجارها و آتش‌سوزی‌های زنجیره‌ای در ایران]]<br /> # [[قتل‌عام در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انتخابات مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۹–۱۳۹۸)]]<br /> # [[کشتار مسلمانان]]<br /> # [[حمله شیمیایی به حلبچه]]<br /> # [[انفجار حرم امام رضا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام تشنگان]]<br /> # [[مادران آبان]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[راهرو مرگ]]<br /> # [[زلزله خوی]]<br /> # [[حمله سایبری علیه جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انحلال سپاه پاسداران]]<br /> # [[پرونده خانه اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هک نهاد ریاست جمهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خالص‌سازی دانشگاه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاست النصر بالرعب]]<br /> # [[هک وزارت علوم، تحقیقات و فناوری]]<br /> # [[جنگ اسرائیل و حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهاجرت در ایران]]<br /> # [[قتل داریوش مهرجویی و همسرش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان اسلو]]<br /> # [[غزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبه نظامیان حوثی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شوراهای مردمی]]<br /> # [[حمله رژیم ایران به اسرائیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح نور و حجاب اجباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لایحه صلح از طریق قدرت در قرن بیست و یکم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اعتصاب غذای زندانیان سیاسی - سه‌شنبه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبکه لابی نفوذ جمهوری اسلامی]]<br /> # [[کشتار حجاج در مکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳]]<br /> # [[بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط بالگرد ابراهیم رئیسی]]<br /> # [[لیست‌گذاری سپاه توسط دولت کانادا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گزارش جاوید رحمان درباره قتل عام۱۳۶۰ و ۱۳۶۷]]<br /> # [[مجلس خبرگان]]<br /> # [[انفجار حرم سامرا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل زیر شکنجه]]<br /> # [[حمله ۱۳ژوئن اسرائیل به ایران]]<br /> # [[کودتای نوژه]]<br /> # [[حمله‌ آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای فردو]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای نطنز]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای اصفهان]]<br /> # [[سامانه مدیریت هوشمند نان (نانینو)]]<br /> # [[عبدالهادی حائری]]<br /> # [[حمله مشترک اسرائیل و ایالات متحده به ایران - ۹اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[فرماندهان و مقامات کشته‌ شده رژیم ایران در جنگ ۴۰روزه]]<br /> # [[محاصره دریایی آمریکا علیه ایران]]<br /> <br /> === پرسنل ارتش هوادار مجاهدین ===<br /> # [[پرسنل ارتش هوادار مجاهدین]]<br /> # [[سرهنگ خلبان بهزاد معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروان خلبان مصطفی وجدانی طباطبایی]]<br /> <br /> === اپوزیسیون ایران ===<br /> # [[اپوزیسیون]]<br /> # [[رهبری ذی‌صلاح]]<br /> # [[پیام‌های مسعود رجوی]]<br /> # [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه همبستگی ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سخنرانی مسعود رجوی در ۴ بهمن ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در استادیوم امجدیه ۲۲ خرداد ۱۳۵۹]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی آزادی، فلسفه‌ی انقلاب]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در تبریز]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در رشت]]<br /> # [[گردهمایی آینده انقلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۳۰ خرداد ۱۳۶۰]]<br /> # [[تظاهرات مادران ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت درباره آزادی‌ها و حقوق زنان]]<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت ایران برای خودمختاری کردستان ایران]]<br /> # [[طرح صلح شورای ملی مقاومت]]<br /> # [[۳۰ مهر ۱۳۷۲ سالروز انتخاب مریم رجوی به عنوان رئیس جمهور دوران انتقال]]<br /> # [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[نهضت عیاران]]<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰]]<br /> # [[گردهمایی سالانه مجاهدین]]<br /> # [[تظاهرات استکهلم ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات لندن ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات واشنگتن]]<br /> # [[تظاهرات بروکسل]]<br /> # [[تظاهرات برلین ۱۳۹۸]]<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[میلیشیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور زهرا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۵ مهر ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاشورای مجاهدین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۴ خرداد ۱۳۵۱ شهادت بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ضربه اول شهریور ۵۰ به مجاهدین]]<br /> # [[جریان اپورتونیستی چپ نما در سازمان مجاهدین خلق (۱۳۵۴)]]<br /> # [[نشریه مجاهد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ضربه ۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۱]]<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[کشتار پشت‌آشان]]<br /> # [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]]<br /> # [[عملیات آفتاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات چلچراغ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات فروغ جاویدان]]<br /> # [[عملیات مروارید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کودتای ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳]]<br /> # [[قرارگاه لیبرتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ۳]]<br /> # [[منابع مالی مجاهدین خلق]]<br /> # [[فراخوان به مسلح شدن جوانان توسط مسعود رجوی]]<br /> # [[مؤسسان پنجم ارتش آزادی‌بخش]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد آبان ۱۴۰۰ - واشینگتن]]<br /> {{col-break}}<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۶ و ۷ مرداد ۱۳۸۸]]<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۱۹ فروردین ۱۳۹۰]]<br /> # [[قتل عام ۱۰ شهریور ۱۳۹۲ اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتقال اعضای سازمان مجاهدین خلق به آلبانی]]<br /> # [[کانون‌های شورشی]]<br /> # [[کمیسیون‌های شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[کتاب تشدید تروریسم و جنگ‌افروزی رژیم ایران]]<br /> # [[انقلاب ایدئولوژیک درونی مجاهدین]]<br /> # [[عملیات جاری]]<br /> # [[تشکیلات مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورای رهبری مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای مرکزی مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[هژمونی زنان در سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاندیداتوری مسعود رجوی]]<br /> # [[جایزه خدمات بشردوستانه بین‌المللی هندوستان]]<br /> # [[بمباران قرارگاه‌های مجاهدین در کوت و جلولا]]<br /> # [[رژه ارتش آزادیبخش ملی ایران]]<br /> # [[حمله تروریستی پشت آشان]]<br /> # [[انفجار قرارگاه حبیب]]<br /> # [[جنگ آلان]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین خلق ایران از لیست تروریستی انگلستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خروج نام مجاهدین از فهرست تروریستی اتحادیه اروپا]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین از لیست تروریستی آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حکم شورای حکومتی عراق علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[قرارداد آتش‌بس بین مجاهدین و آمریکا]]<br /> # [[پایگاه اجتماعی مجاهدین خلق]]<br /> # [[شیطان سازی علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[عملکرد ۴۰ ساله‌ی مجاهدین خلق پس از انقلاب ضدسلطنتی]]<br /> # [[شورشگران]]<br /> # [[گلریزان همیاری]]<br /> # [[تظاهرات پاریس ۱۴۰۱]]<br /> # [[جبهه خلق و ضدخلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه ۱۰۰ کنگره آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خط قرمز]]<br /> # [[سفر مریم رجوی به ایتالیا ۱۴۰۲]]<br /> # [[گروه پارلمانی دفاع از حقوق و حفاظت اشرف ۳ در کنگره آمریکا]]<br /> # [[قطعنامه ۱۱۴۸ کنگره آمریکا]]<br /> # [[پرواز مسعود رجوی از تهران به پاریس]]<br /> # [[کنفرانس درباره نسل کشی در قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[عزیمت مسعود رجوی از پاریس به عراق]]<br /> # [[کنفرانس سیاست جدید]]<br /> # [[قطعنامه ۱۶۶ کنگره آمریکا]]<br /> # [[افشای طرح کویر]]<br /> # [[کنفرانس مقاومت ایران در پارلمان اروپا (۱۴۰۴)]]<br /> # [[راه‌حل سوم]]<br /> # [[رادیو صدای مجاهد]]<br /> #[[فراخوان کمیته دوستان ایران آزاد در کشورهای نوردیک]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد در پارلمان ایتالیا]]<br /> # [[نامه سرگشاده «کمیته آلمانی همبستگی برای ایران آزاد»]]<br /> # [[بیانیه اکثریت سنای ایتالیا]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد ۱۴۰۴ ایتالیا (رم)]]<br /> # [[قطعه‌ی ۴۱ بهشت زهرا]]<br /> # [[کنفرانس «ایران به‌پاخاسته در مقابل رژیم اعدام‌ها»]]<br /> # [[نامه‌ی ۴۵ شخصیت‌ بین‌المللی به رهبران جهان و رؤسای پارلمان‌]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۳۰۰ گروه پارلمانی، اتحادیه کارگری، شخصیت سیاسی، حقوقی و مدنی]]<br /> # [[نامه مشترک ۱۰۲ برنده جایزه نوبل به دبیرکل سازمان ملل متحد]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در بروکسل (۱۴۰۴)]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک (۱‍۴۰۴)]]<br /> # [[کنفرانس برلین (۲۰۲۵)]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان- آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس برلین آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[هفتاد‌ودومین قطعنامه سازمان ملل متحد]]<br /> # [[اجلاس پارلمان اروپا در ۱۹ آذر ۱۴۰۴ (۱۰ دسامبر ۲۰۲۵)]]<br /> # [[دومین اجلاس پارلمان اروپا در روز جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان فرانسه آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس کنگره آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس دوحزبی سنای آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[بیانیه حمایت برندگان نوبل از قیام ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گزارش تحقیقات سایبری تردستون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات بزرگ برلین - ۱۸ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس ایران: چشم‌انداز تغییر - ۱۹ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا- ۲۳بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات مونیخ در ۲۴ بهمن ۱۴۰۴ (۱۳ فوریه ۲۰۲۶)]]<br /> # [[کنفرانس بین‌المللی زنان در آستانه ۸ مارس ۲۰۲۶]]<br /> # [[تهاجم کانون‌های شورشی به بیت خامنه‌ای]]<br /> # [[اعلام دولت موقت توسط شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> # [[کنفرانس آنلاین مریم رجوی با شخصیت‌های سیاسی- ۱۴اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در واشنگتن- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در پاریس- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس حقوق بشر در ژنو-۲۱ اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[بیانیه حمایت شخصیت‌های جهانی از دولت موقت]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۵۷ برنده جایزه نوبل]]<br /> # [[کنفرانس در پارلمان انگلستان]]<br /> # [[تظاهرات پاریس؛ اعتراض جهانی به اعدام]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان، ۸اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === احزاب ===<br /> # [[جبهه ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب دموکرات کردستان ایران]]<br /> # [[حزب کومله]]<br /> # [[حزب توده ایران]]<br /> # [[سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]<br /> # [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[انشعابات سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[سازمان خبات انقلابی کردستان ایران]]<br /> # [[حزب آزادی کردستان]]<br /> # [[حزب دموکرات کردستان (لاده‌ران)]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران (مارکسیست-لنینیست-مائوئیست)]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران - حکمتیست]]<br /> # [[حزب کار ایران (توفان)]]<br /> # [[پژاک]]<br /> # [[جنبش دانشجویی]]<br /> # [[الحشد الشعبی]]<br /> # [[حزب‌الله لبنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لشکر فاطمیون]]<br /> # [[لشکر زینبیون]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[نهضت آزادی]]<br /> # [[جیش العدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سازمان آزادی‌بخش فلسطین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش فتح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ارتش آزاد سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اخوان‌المسلمین]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == هنر و فرهنگ ==<br /> {{لنگر|هنر و فرهنگ}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === فرهنگ ایران ===<br /> # [[فرهنگ ایران]]<br /> # [[گاه‌شماری ایرانی]]<br /> # [[جشن‌های ایرانی]]<br /> # [[سفره هفت‌سین]]<br /> # [[نوروز]]<br /> # [[حاجی فیروز]]<br /> # [[مهرگان]]<br /> # [[چهارشنبه‌سوری]]<br /> # [[شب یلدا]]<br /> # [[جشن سده]]<br /> # [[سیزده‌به‌در]]<br /> # [[خوشنویسی ایرانی]]<br /> # [[سینمای ایران]]<br /> # [[موسیقی ایران]]<br /> # [[غذاهای ایران]]<br /> # [[مجسمه‌سازی در ایران]]<br /> # [[قلم‌زنی در ایران]]<br /> # [[میناکاری در ایران]]<br /> # [[مینیاتور در ایران]]<br /> # [[آموزش و پرورش در ایران]]<br /> # [[شیر و خورشید]]<br /> # [[سرود ملی ایران]]<br /> # [[کریسمس]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == جغرافیا و محیط زیست ==<br /> {{لنگر|جغرافیا و محیط زیست}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> # [[آلودگی هوا در ایران]]<br /> # [[جنگل‌های ایران]]<br /> # [[انرژی در ایران]]<br /> # [[محیط زیست ایران]]<br /> # [[تالاب‌های ایران]]<br /> # [[آبشارهای ایران]]<br /> # [[سیل در ایران]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[جنگل‌های هیرکانی]]<br /> <br /> === سدها ===<br /> # [[سد دز]]<br /> # [[سد کارون]]<br /> # [[سد امیرکبیر]]<br /> # [[سد ارس]]<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === آب‌ها ===<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[قنات]]<br /> # [[دریای خزر]]<br /> # [[خلیج فارس]]<br /> # [[دریای عمان]]<br /> # [[دریاچه هامون]]<br /> # [[رود کارون]]<br /> # [[رود ارس]]<br /> # [[هور العظیم]]<br /> # [[هور شادگان]]<br /> # [[زاینده‌رود]]<br /> # [[دریاچه ارومیه]]<br /> # [[تالاب انزلی]]<br /> # [[تالاب گاوخونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تالاب پریشان]]<br /> # [[هیرمند]]<br /> <br /> === کوهستان‌ها، درّه‌ها و بیابان‌ها ===<br /> # [[کویر لوت]]<br /> # [[غار علی صدر]]<br /> # [[بیستون]]<br /> # [[دماوند]]<br /> # [[سبلان]]<br /> # [[زاگرس]]<br /> # [[الوند]]<br /> # [[کرکس]]<br /> # [[تفتان]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === جزیره و تنگه ===<br /> # [[تنگه هرمز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره خارگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره کیش]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === انرژی در ایران ===<br /> # [[نیروی برق در ایران]]<br /> # [[نیروگاه اتمی بوشهر]]<br /> # [[نیروگاه‌های ایران]]<br /> # [[انرژی بادی در ایران]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]<br /> # [[میدان‌های نفتی ایران]]<br /> # [[میدان‌های گازی ایران]]<br /> # [[سوخت‌های فسیلی در ایران]]<br /> <br /> === خاک ===<br /> # [[زمین‌شناسی ایران]]<br /> # [[گسل‌های ایران]]<br /> # [[معادن ایران]]<br /> # [[زلزله بم]]<br /> # [[زلزله ۱۳۹۶ ازگله]]<br /> #[[زلزله خوی]]<br /> #[[حادثه معدن طبس]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == ادبیات ==<br /> {{لنگر|ادبیات}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> # [[زبان فارسی]]<br /> # [[تاریخ ادبیات فارسی]]<br /> # [[مقاله]]<br /> # [[رمان]]<br /> # [[قصه]]<br /> # [[داستان کوتاه]]<br /> # [[روزنامه‌نگاری در ایران]]<br /> # [[شعر]]<br /> # [[شاهنامه]]<br /> # [[دیوان حافظ]]<br /> # [[مثنوی معنوی]]<br /> # [[گلستان سعدی]]<br /> # [[بوستان سعدی]]<br /> # [[رباعیات خیام]]<br /> # [[ساقی‌نامه]]<br /> # [[گنج‌نامه]]<br /> # [[کلیله و دمنه]]<br /> # [[سمک عیار]]<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === اساطیر ===<br /> # [[رستم]]<br /> # [[سهراب]]<br /> # [[سیاوش]]<br /> # [[گردآفرید]]<br /> # [[رودابه]]<br /> # [[آرش کمانگیر]]<br /> # [[پهلوانان شاهنامه]]<br /> <br /> === سرگرمی و تفریحات ===<br /> # [[ورزش در ایران]]<br /> # [[فوتبال در ایران]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == معرفی کتاب ==<br /> {{لنگر|معرفی کتاب}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === کتاب‌های مقاومت ===<br /> # [[بنیانگذاران]]<br /> # [[زنان نیروی تغییر]]<br /> # [[قهرمانان در زنجیر]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]<br /> # [[پرواز همزنجیران]]<br /> # [[ایران، بازی اتمی رژیم]]<br /> # [[ایران: سپاه پاسداران، ماشین تروریسم]]<br /> # [[رمز ماندگاری نسل سرفراز در آزمایش قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[کاپوها و هاپوها درباره قارقارها و عربده‌های یک باند منحط وزارتی]]<br /> # [[ابراهیم رئیسی، عامل قتل‌عام، نسل‌کشی و جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[مصدق و رضاخان: یک گواهی تاریخی]]<br /> # [[قتل‌عام و بازشناسی الیگارشی قدرت]]<br /> # [[سمفونی مقاومت، ترانه سرودهای مجاهدین]]<br /> # [[زنان،‌ پیشتازان آزادی]]<br /> # [[جنایات رضاشاه به روایت تاریخ]]<br /> <br /> === دیگر کتاب‌ها ===<br /> #[[مرگ کسب و کار من است]]<br /> #[[شمارش معکوس برای سقوط: رژیم ایران در آستانه سرنگونی]]<br /> #[[ایران در شرف دگرگونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زمینه جامعه‌شناسی]]<br /> # [[جامعه‌شناسی هنر]]<br /> # [[تاریخ تمدن]]<br /> # [[چرا ملت‌ها شکست می‌خورند: خاستگاه‌های قدرت، کامیابی و ناکامی]]<br /> # [[ریشه‌های توتالیتاریسم]]<br /> # [[لویاتان]]<br /> # [[بی‌دولتی، دولت، آرمان‌شهر]]<br /> # [[تاریخ بیست ساله ایران]]<br /> # [[قرارداد اجتماعی]]<br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == فلسفه ==<br /> {{لنگر|فلسفه}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> ==== فلسفه و جامعه‌شناسی ====<br /> # [[مارکسیسم]]<br /> # [[لائیسیته]]<br /> # [[آتئیستم]]<br /> # [[اپورتونیسم]]<br /> # [[پراگماتیسم]]<br /> # [[توتالیتاریسم]]<br /> # [[توتالیتاریسم دینی]]<br /> # [[لیبرالیسم]]<br /> # [[سکولاریسم]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[خودمختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرمایه‌داری ملی]]<br /> # [[بنیادگرایی اسلامی]]<br /> # [[پست‌مدرنیسم]]<br /> # [[سانترالیزم دموکراتیک]]<br /> # [[دو اسلام سراپا متضاد]]<br /> # [[موقعیت انقلابی]]<br /> # [[تکامل اجتماعی]]<br /> # [[تکامل]]<br /> # [[دینامیزم قرآن]]<br /> # [[طلسم اختناق]]<br /> # [[تبیین جهان]]<br /> # [[دیالکتیک]]<br /> # [[جمهوری دموکراتیک]]<br /> # [[پراگماتیسم]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[مبارزه مدنی]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]<br /> # [[فرار مغزها]]<br /> # [[کتاب راه حسین]]<br /> # [[سیاست موازنه منفی]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == جامعه و علوم اجتماعی ==<br /> {{لنگر|جامعه و علوم اجتماعی}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === موضوعات اجتماعی ===<br /> # [[تلویزیون من و تو]]<br /> # [[پول‌شویی]]<br /> # [[اختلاس در ایران]]<br /> # [[[[فرار مغزها|فرار مغزها از ایران]]]]<br /> # [[کارتن خوابی]]<br /> # [[گورخوابی]]<br /> # [[کودکان کار در ایران]]<br /> # [[فروش اعضای بدن]]<br /> # [[اعتیاد در ایران]]<br /> # [[فقر در ایران]]<br /> # [[بحران بیکاری در ایران]]<br /> # [[خودکشی]]<br /> # [[سانسور اینترنت در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حذف چهار صفر از پول ایران]]<br /> # [[سانسور در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارخانه ماشین سازی تبریز]]<br /> # [[گروه ملی صنعتی فولاد اهواز]]<br /> # [[روز جهانی زن]]<br /> # [[روز دانشجو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مالباختگان]]<br /> # [[ابرچالش آب]]<br /> # [[اول مهر]]<br /> # [[روز جهانی معلم]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[خصوصی سازی]]<br /> # [[بازار بورس ایران]]<br /> # [[آقازاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستان قدس رضوی]]<br /> # [[روز جهانی منع خشونت علیه زنان]]<br /> # [[لباس شخصی]]<br /> # [[معدوم سازی جوجه یک روزه]]<br /> # [[قاچاق کالا در ایران]]<br /> # [[دستگیری دانشجویان نخبه ایرانی]]<br /> # [[کولبر]]<br /> # [[بیت کوین]]<br /> # [[سوخت‌بری]]<br /> # [[متروپل آبادان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهائیان ایران]]<br /> # [[مسمومیت سریالی دانش‌آموزان مدارس دخترانه در ایران]]<br /> # [[چاپ اسکناس]]<br /> # [[گشت ارشاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[چای دبش]]<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[اختلاف طبقاتی در ایران]]<br /> # [[بحران انرژی در ایران]]<br /> # [[فساد سیستماتیک در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انفجار مهیب بندرعباس]]<br /> # [[بحران مشروعیت جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[بحران برق در ایران]]<br /> # [[بحران مسکن در ایران]]<br /> # [[بحران سلامت و روان در ایران]]<br /> # [[بحران‌های بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[فساد مالی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[سرکوب زنان در ایران]]<br /> # [[بحران آموزش در ایران]]<br /> # [[بحران اقتصاد در ایران]]<br /> # [[بحران محیط زیست در ایران]]<br /> # [[رانت‌خواری در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[سامانه تخصیص سهمیه سوخت پیمایشی]]<br /> <br /> === موضوعات سیاسی و انقلابی ===<br /> # [[فراماسونری در ایران]]<br /> # [[سندیکا در ایران]]<br /> # [[سرکوب در ایران]]<br /> # [[نقض حقوق بشر در ایران]]<br /> # [[قطعنامه‌های حقوق‌بشر علیه رژیم ایران]]<br /> # [[موقعیت انقلابی|شرایط عینی و ذهنی]]<br /> # [[نسل‌کشی]]<br /> # [[قیام]]<br /> # [[توازن قوا]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[شعار]]<br /> # [[شکنجه]]<br /> # [[اعدام در ایران]]<br /> # [[برجام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندانیان سیاسی در حکومت شاه]]<br /> # [[مبارزه مسلحانه]]<br /> # [[مبارزه]]<br /> # [[سیاست گروگانگیری رژیم ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی پیشتاز]]<br /> # [[مکانیزم ماشه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عمق استراتژیک]]<br /> # [[دموکراسی]]<br /> <br /> === سیاست و حکومت ===<br /> # [[ارتش سایبری جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمعیت مؤتلفه اسلامی]]<br /> # [[حزب جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[نیروی قدس سپاه پاسداران]]<br /> # [[سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[بسیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پهباد]]<br /> # [[نیروی انتظامی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارگاه ثارالله]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصلاح‌طلبی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[تفکیک جنسیتی]]<br /> # [[گروه ویژه اقدام مالی FATF]]<br /> # [[نوشیدن جام زهر]]<br /> # [[کنفرانس لهستان]]<br /> # [[لیست تروریستی وزارت خارجه آمریکا(FTO)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تحریم صنایع پتروشیمی ایران]]<br /> # [[معافیت تحریم‌های نفتی ایران]]<br /> # [[تحریم علی خامنه‌ای]]<br /> # [[دارایی‌های خامنه‌ای]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا]]<br /> # [[بنیادهای تعاونی نیروهای مسلح]]<br /> # [[ستاد اجرایی فرمان امام]]<br /> # [[بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ائتلاف بین‌المللی برای آزادی دریانوردی در خلیج فارس]]<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[قتل کشیش‌های مسیحی]]<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۱۴کشور غربی علیه رژیم ایران]]<br /> # [[قرارگاه رمضان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی هوا فضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[توقیف ۴ سایت وزارت اطلاعات رژیم ایران]]<br /> # [[استفاده از کودکان ۱۲ساله در گشت و ایست بازرسی]]<br /> <br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === حقوق ===<br /> # [[روز جهانی کارگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصل عدم توسل به زور]]<br /> # [[انجمن حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حق تعیین سرنوشت]]<br /> # [[تمامیت ارضی]]<br /> # [[حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حقوق بین‌المللی بشردوستانه]]<br /> # [[روز جهانی آزادی مطبوعات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قانون پناهندگی]]<br /> # [[قرارداد وین درباره روابط سیاسی]]<br /> # [[کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری]]<br /> # [[کنوانسیون ژنو]]<br /> # [[مداخله بشردوستانه]]<br /> # [[مصونیت دیپلماتیک]]<br /> # [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[آزادی بیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی رسانه]]<br /> # [[آزادی از ترس]]<br /> # [[بازداشت موقت]]<br /> # [[برابری در برابر قانون]]<br /> # [[حریم شخصی]]<br /> # [[حق درخواست]]<br /> # [[حقوق بشر (انسان)]]<br /> # [[خانه امن]]<br /> # [[دفاع مشروع]]<br /> # [[روز حقوق بشر]]<br /> # [[روز جهانی ناپدیدشدگان]]<br /> # [[سازمان مردم‌نهاد]]<br /> # [[شورای حقوق‌بشر سازمان ملل متحد]]<br /> # [[فعال حقوق بشر]]<br /> # [[گزارشگر ویژه حقوق بشر]]<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[نهضت بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر]]<br /> # [[فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد]]<br /> # [[مهاجرت آزاد]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> # [[حقوق طبیعی]]<br /> # [[حق انقلاب]]<br /> # [[احکام دینی]]<br /> # [[تفتیش عقاید]]<br /> # [[جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[فتوا]]<br /> # [[فتوای قتل عام زندانیان سیاسی]]<br /> # [[بغی]]<br /> # [[محاربه]]<br /> # [[حاکم شرع]]<br /> # [[استرداد]]<br /> # [[شکنجه دولتی]]<br /> # [[استقلال قضایی]]<br /> # [[دادگاه قانون اساسی]]<br /> # [[قطعنامه ۲۰۲۵ شورای حکام آژانس]]<br /> # [[دفاعیات کنت لوئیس]]<br /> # [[بیانیه گروه هفت و همکاران آن در محکومیت سرکوب فرامرزی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[شکایت کیفری علیه کاظم غریب‌آبادی]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === زندان‌ها ===<br /> # [[زندان اوین]]<br /> # [[زندان قصر]]<br /> # [[زندان قزلحصار]]<br /> # [[زندان گوهردشت]]<br /> # [[زندان کهریزک]]<br /> # [[زندان دیزل‌آباد]]<br /> # [[زندان یونسکو]]<br /> # [[زندان قزل‌قلعه]]<br /> # [[زندان فشافویه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندان قرچک]]<br /> # [[زندان تهران بزرگ]]<br /> # [[زندان حشمتیه]]<br /> # [[زندان سراوان]]<br /> # [[زندان زابل]]<br /> # [[زندان مرکزی مشهد]]<br /> # [[زندان عادل‌آباد شیراز]]<br /> # [[زندان خورین]]<br /> # [[زندان تبریز]]<br /> # [[زندان مرکزی اورمیه]]<br /> # [[زندان فجر دزفول]]<br /> # [[زندان دستگرد اصفهان]]<br /> # [[زندان شیبان اهواز]]<br /> # [[زندان صیدنایا]]<br /> # [[زندان لاکان رشت]]<br /> # [[زندان قرچک ورامین]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-end}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C&diff=88577 2026-05-11T15:59:24Z

<p>Safa: /* فعالان سیاسی و اجتماعی */</p> <hr /> <div>این صفحه فهرستی است از موضوعاتی پایه‌ای که ایران‌پدیا باید آن‌ها را در سطح یک نوشتار باکیفیت یا در سطح بالاتر - نوشتار برگزیده - داشته باشد.<br /> <br /> * اسامی قرمز، نگارش نشده و اسامی آبی نگارش شده یا در حال نگارش هستند.<br /> <br /> [[ایران‌پدیا:نوشتارهای برگزیده|نوشتارهای برگزیده]] با ({{FA-star}})، نوشتارهای عالی (کلاس آ) با ({{A-Class-icon}})، [[ایران‌پدیا:نوشتار خوب|نوشتارهای خوب]] با ({{GAicon}}) و نوشتارهای متوسط (کلاس ب) با ({{B-icon}}) مشخص شده‌اند. نوشتارهایی که برچسب [[ایران‌پدیا:تمیزکاری|تمیزکاری]] خورده‌اند یا نیاز به بهبود در سریع‌ترین زمان ممکن را دارند، '''توپر''' نشان داده شده‌اند.<br /> <br /> == انقلاب دموکراتیک ایران ==<br /> {{لنگر|افراد}}<br /> {{col-begin}}<br /> <br /> == اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ ==<br /> === جستارهای وابسته ===<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[خیزش دانشگاه‌ها در اسفند ۱۴۰۴]]<br /> <br /> ===جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[گالری شهیدان قیام ۱۴۰۴]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان تهران]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمانشاه]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اصفهان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان لرستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان خوزستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان فارس]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گیلان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مازندران]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سیستان و بلوچستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان البرز]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان ایلام]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قزوین]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان همدان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مرکزی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان شرقی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان غربی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گلستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان زنجان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان هرمزگان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان یزد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قم]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان بوشهر]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان‌های خراسان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اردبیل]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان چهارمحال و بختیاری]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در ٰاستان کهگیلویه و بویراحمد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سمنان]]<br /> # [[شهیدانی که محل شهادت آنها نامشخص است]]<br /> # جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ (شماره۲)<br /> # [[کشتار در ملکشاهی ۱۴۰۴]]<br /> # [[حمله به بیمارستان خمینی ایلام]]<br /> # [[قطع اینترنت ایران در دی ۱۴۰۴]]<br /> # [[آتش‌نشان‌های شهید در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ ===<br /> # [[داریوش انصاری بختیاروند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسام خدایاری‌فرد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شایان اسدالهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا عظیم‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خداداد شیروانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وهاب موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی فلاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سجاد والامنش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بیاتی]]<br /> # [[سروش سلیمانی]]<br /> # [[رسول کدیوریان]]<br /> # [[رضا قنبری]]<br /> # [[عرفان بزرگی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرمحمد کوهکن]]<br /> # [[محمد نوری]]<br /> # [[احمدرضا امانی]]<br /> # [[طاها صفری]]<br /> # [[احد ابراهیم‌پور عبدلی]]<br /> # [[فارص (محسن) آقامحمدی]]<br /> # [[محمد مقدسی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[لطیف کریمی]]<br /> # [[مبین یعقوب‌زاده]]<br /> # [[مسیح جلیل]]<br /> # [[فرهاد عیوضی]]<br /> # [[محمد موسوی]]<br /> # [[مهدی موسوی]]<br /> # [[حسین مونسی]]<br /> # [[ابوالفضل خالدی]]<br /> # [[بهمن فتاحی]]<br /> # [[اکرم پیرگزی]]<br /> # [[روبینا امینیان]]<br /> # [[مسعود ذات‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی امامی‌پور]]<br /> # [[منصوره حیدری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز منصوری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قاسم روستا]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین ربیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا مرادی‌عبدالوند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ولی‌دوست]]<br /> # [[دیاکو محمدی]]<br /> # [[بهرام زاهدی]]<br /> # [[خالد ملایی]]<br /> # [[علی عزیزی جعفرآبادی]]<br /> # [[ابراهیم یوسفی]]<br /> # [[روح‌الله ستاره مشتری]]<br /> # [[سامان نظری]]<br /> # [[محمدرضا گروهی]]<br /> # [[رضا رحمتی]]<br /> # [[مجتبی قربانی]]<br /> # [[فرهاد عیوضی دودرایی]]<br /> # [[مهدی سلحشور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود موسوی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا کرمی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علی کریمی باولکی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا صیدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بیات سبحانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی قرباندوست]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی جهانبخش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد غلامزاده نوشری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سونیا صالحی راد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرزو عابدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان علیزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم احمدپوریان]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان اسدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید صالحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا دباغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین محمدزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل حیدری موصلو]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بهرامی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نعیم عبداللهی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدین دولت‌خواه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی پرویزی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد گنجی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان افروغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد خیردار]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فلاح]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان فتاحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شعله ستوده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا لشکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا سمیع‌پور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی لواسانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام درویش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر شکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فرد]]<br /> # [[ابوالفضل طاووسی]]<br /> # [[ستایش شفیعی]]<br /> # [[دانیال سبزیکار]]<br /> # [[دیار پورچهریق]]<br /> # [[سیامک راشد]]<br /> # [[هولاکو ایوانی]]<br /> # [[ریبین مرادی]]<br /> # [[امیرعلی حیدری]]<br /> # [[افسانه رضویان]]<br /> # [[رضا حاجی مرادیان]]<br /> # [[سعید ابراهیمی]]<br /> # [[آیدا حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملینا اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین قدیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران رفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمانه میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سورنا گلگون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا اشکبوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بهلولی پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه علی‌محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[متین منتظرالظهور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین فیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نازلی جان‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بنی‌عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرنیا شاد بجارکناری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهره فاضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبنم فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمیله شفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معین رنجبر (همایون)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد صالح ظریف‌مقدم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد شاهوزایی (شاهوزهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صنم پوربابایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زیبا دستجردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح شاهوردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ضیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال دیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالح محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌عباس زورقچیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالحه اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر جاویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الهام طغیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام ایزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرش طلوع شیخ‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی میرجعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین امام‌جمعه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهاران طاهرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی روستا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پارسا رحمتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی آرمند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن سماکوش]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ==<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران]]<br /> # [[جمعه خونین زاهدان]]<br /> # [[خیزش ایذه]]<br /> # [[چهلم حدیث نجفی]]<br /> <br /> <br /> === جستارهای وابسته ===<br /> # [[کوکتل مولوتف]]<br /> # [[انقلاب مخملی]]<br /> # [[نسل Z]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> ===اسامی و عکس جانباختگان===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]]<br /> <br /> <br /> === جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ===<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حدیث نجفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیکا شاکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش محمودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قائمی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خدانور لجعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا نقیب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غزاله چلاوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کومار درافتاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیان پیرفلک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا قائم‌مقامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عراقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حنانه کیاکجوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارینا اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیلار حقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاروان قادر شوکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرشاد شهیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما شفیق‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسرا پناهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسن‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتین رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سروری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسیم صدقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرین علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مینو مجیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا نادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا بهمنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سالار مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هیمن حمزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا شهپرنیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرشیا امام‌ قلی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه نعامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران سماک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورش نیک‌نام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماهک هاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یلدا آقافضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هومن عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بساطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین عبدالملکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بادپا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید جواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان الیاسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امید زارع مؤیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی روزبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال پابندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزین معروفی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[نیما نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شهریار عادلی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمود احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهران بصیر توانا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شمال خدیری پور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[فایق مام قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدمومن زندکریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سامان قادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اسماعیل مولودی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مختار فتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[پیمان منبری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سید احمد شکراللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ابوالفضل امیرعطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[منصوره سگوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جواد روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[آرمیتا گراوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[قاسم رحیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کامران رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمداقبال نایب‌زهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مصطفی احمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کامران شیخه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد میرموسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کمیل ابوالحسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سیدجواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عماد حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[آریان مریدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ابوالفضل آدینه‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اسماعیل شنبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سارینا ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کبری شیخه سقا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سپهر بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جواد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر اعظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شادمان احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دنیا فرهادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حاجی رسول‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی زارع اشکذری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مریم آروین]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صادق فولادی‌وندا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شیرزاد احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهران اکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[متین نادرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعدام‌شدگان ===<br /> #[[قاسم آبسته]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ایوب کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[داوود عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[میلاد زهره‌وند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سپهر شیرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد قبادلو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی کرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن شکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال کاظمی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجیدرضا رهنورد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد سلیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید حسین‌نژاد حیدرانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجاهد کورکور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا و نسرین کعبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا درخشنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران بهرامیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا محمودنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عامر رامش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ساسان آزادوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محراب عبدالله‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == افراد ==<br /> {{لنگر|افراد}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === زنان ===<br /> # [[زنان پیشگام در قیام‌های ایران]]<br /> # [[زنان در نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران]]<br /> === قربانیان آپارتاید ===<br /> # [[فاطمه سلطانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === هنرمندان ===<br /> # [[مرضیه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی حنانه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب‌الله بدیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شجریان]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[آندرانیک آساطوریان]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[رضا اولیا]]<br /> # [[حمیدرضا طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر سخایی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[عماد رام]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[منصور قدرخواه]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[پرویز یاحقی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[بهرام عالیوندی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[ناهید همت‌آبادی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر آرام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون ژورک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گیسو شاکری]]<br /> # [[روزبه عمادزاده]]<br /> # [[منوچهر طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا شوریده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب شهیدثالث]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد مهراد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[واروژان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ام کلثوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن کسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهیار قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویگن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید خلیل عالی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله مقبلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله ملک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین گل‌گلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن صبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین بنان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[توماج صالحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد شمس]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[دلکش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی تجویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نصرالله زرین‌پنجه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مفید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام بیضایی]]<br /> # [[تورج نگهبان]]<br /> # [[اردلان سرفراز]]<br /> # [[بهمن رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر تقوایی]]<br /> # [[بیژن ترقی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === ورزشکاران ===<br /> # [[پوریای ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا تختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب خبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ منتظرالظهور]]<br /> # [[محمدقربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسلم اسکندر فیلابی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن نایب‌آقا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروزان عبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خادم حقیقت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صمد منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا فردوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهشید رزاقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علاءالدین عترتی کوشالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالله موحد]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === نویسندگان و شاعران ===<br /> ==== نویسندگان و شاعران ایرانی ====<br /> # [[منوچهر هزارخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزاده عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی شایگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالعلی معصومی]]<br /> # [[غزاله علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحمان کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمشید پیمان]]<br /> # [[فروغ فرخزاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج جنتی عطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون مشیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما یوشیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر آتشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد معین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق چوبک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حافظ]]<br /> # [[رهی معیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مولوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن صباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطار نیشابوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرکو بیکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال آل احمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین منزوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد کسروی]]<br /> # [[حمید مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب سپهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شفیعی کدکنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بزرگ علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش کسرایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین دانشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل خویی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید پورحاجی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اسدیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناظم حکمت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بکتاش آبتین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم معینی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نادر نادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا براهنی]]<br /> # [[ادیب‌الممالک فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروین اعتصامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوذر ورداسبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف قزوینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماشاءالله آجودانی]]<br /> #[[رومن رولان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[زری اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مختاری، شاعر و نویسنده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی اشرف درویشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد جعفر پوینده]]<br /> # [[سعید نفیسی]]<br /> # [[یدالله رؤیایی]]<br /> #[[سعید سلطان‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین ناهیدی آذر]]<br /> # [[امین (پیمان) فرح‌آور]]<br /> # [[مرتضی کیوان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالقاسم لاهوتی کرمانشاهی]]<br /> # [[جبار باغچه‌بان]]<br /> # [[حسین پژمان بختیاری]]<br /> <br /> ==== نویسندگان و شاعران غیرایرانی ====<br /> #[[برتولت برشت]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[پابلو نرودا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[فدریکو گارسیا لورکا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جرجی زیدان]]<br /> # [[دیل کارنگی]]<br /> # [[جک لندن]]<br /> # [[آندره مالرو]]<br /> <br /> === فعالان سیاسی و اجتماعی ===<br /> # [[کاظم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]<br /> # [[محسن دگمه‌چی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد کمانگر]]<br /> # [[شیرین علم‌هولی]]<br /> # [[ستار بهشتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رسولی]]<br /> # [[سید ابراهیم رسولی]]<br /> # [[مجید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی حاج‌آقایی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]<br /> # [[احسان فتاحیان]]<br /> # [[ارژنگ داوودی]]<br /> # [[زهرا صفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد کرد زنگنه]]<br /> # [[فاطمه مثنی]]<br /> # [[کیانوش زندی]]<br /> # [[زهرا کاظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ تقی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرستو معینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گلرخ ایرایی]]<br /> # [[سهیل عربی]]<br /> # [[آرش صادقی]]<br /> # [[مریم اکبری منفرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیره جلالی]]<br /> # [[آتنا دائمی]]<br /> # [[هاشم خواستار]]<br /> # [[حسین سودمند]]<br /> # [[ناصر فهیمی]]<br /> # [[داریوش فروهر]]<br /> # [[پروانه مجد اسکندری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هدی صابر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه فارسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زینب جلالیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انورخضری]]<br /> # [[ادریس جمشیدزهی]]<br /> # [[شریفه محمدی]]<br /> # [[وریشه مرادی]]<br /> # [[پخشان عزیزی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی یونسی]]<br /> # [[امیرحسین مرادی]]<br /> #[[منوچهر فلاح]]<br /> # [[احسان فریدی]]<br /> # [[علیرضا شریعت‌پناهی]]<br /> # [[مسعود جامعی]]<br /> # [[فرشاد اعتمادی‌فر]]<br /> # [[آرمین (احسان) خدایاری]]<br /> # [[علیرضا مرداسی (حمیداوی)]]<br /> # [[حافظ فروحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرمان صادقی]]<br /> # [[حسن بیت عبدالله]]<br /> # [[سعید عباسی]]<br /> # [[الهه فولادی]]<br /> # [[یعقوب درخشان]]<br /> # [[زینب همرنگ سیدبگلو]]<br /> # [[ارغوان فلاحی]]<br /> # [[معصومه (شیوا) اسماعیلی]]<br /> # [[پژمان توبره‌ریزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمیه رشیدی]]<br /> # [[غلامحسین کلبی]]<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]<br /> # [[محمد معصوم شاهی]]<br /> # [[زهرا شهباز طبری]]<br /> # [[رضا عبدالی]]<br /> # [[کریم خجسته]]<br /> # [[خسرو علیکردی]]<br /> # [[شاهین ذوقی‌تبار]]<br /> # [[خسرو رهنما]]<br /> # [[احسان رستمی]]<br /> # [[ربابه ماسوری]]<br /> # [[علی معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور جمالی]]<br /> # [[امیرحسین حاتمی]]<br /> # [[شاهین واحدپرست]]<br /> # [[محمدامین بیگلری]]<br /> # [[علی فهیم]]<br /> # [[حامد ولیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان کیانی]]<br /> # [[ابراهیم دولت‌آبادی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا میری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رسولی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === سیاست‌مداران ===<br /> # [[کوروش بزرگ]]<br /> # [[رضاشاه پهلوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا پهلوی]]<br /> # [[اشرف پهلوی]]<br /> # [[علی امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اقبال لاهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین تیمورتاش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر محمد مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیّدحسن تقی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیدحسین فاطمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعباس هویدا]]<br /> # [[بی‌بی مریم بختیاری]]<br /> # [[جمشید آموزگار]]<br /> # [[جعفر شریف‌امامی]]<br /> # [[عبدالرحمن قاسملو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق شرفکندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی بازرگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[داریوش فروهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله سحابی]]<br /> # [[یدالله سحابی]]<br /> # [[محمدتقی شریعتی مزینانی]]<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ملکی]]<br /> # [[ابراهیم یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[محمود افشارطوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا آقاخان کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر حشمت طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تیمور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن رشدیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفر بقایی]] <br /> # [[احمد قوام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ضیاءالدین طباطبایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سردار اسعد بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم سامی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === مسئولان رژیم ایران ===<br /> # [[روح‌الله خمینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صیاد شیرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی رازینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی خامنه‌ای]]<br /> # [[مرتضی مطهری]]<br /> # [[احمد خمینی]]<br /> # [[علی فلاحیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید علی خامنه ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی کروبی]]<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[میرحسین موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدتقی مصباح یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن روحانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی نیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رئیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین باقری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی اشراقی]]<br /> # [[مصطفی پورمحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله لاجوردی]]<br /> # [[علی لاریجانی]]<br /> # [[صادق لاریجانی]]<br /> # [[محمود هاشمی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ری شهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قربانعلی دری نجف‌آبادی]]<br /> # [[حسین اشتری]]<br /> # [[ابوالقاسم صلواتی]]<br /> # [[محمدباقر قالیباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن شاهوارپور]]<br /> # [[علی باقری‌ کنی]]<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا پناهیان]]<br /> # [[عطاءالله اشرفی اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]]<br /> # [[حمید نوری]]<br /> # [[داوود رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر هاشمی رفسنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[احمدرضا رادان]]<br /> #[[حسین سلامی]]<br /> #[[سید رضی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ایمان افشاری]]<br /> #[[محمدرضا زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[قاضی عموزاد]]<br /> #[[قاضی محمدرضا عموزاد خلیلی]]<br /> #[[محسن فخری‌زاده مهابادی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد بهشتی]]<br /> #[[قاضی محمدرضا توکلی]]<br /> #[[مهدی نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علیرضا عسگری]]<br /> #[[مصطفی تاجزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حسین امیرعبداللهیان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدعلی آل هاشم]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مخبر]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدحسین احمدی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مالک رحمتی]]<br /> #[[حسین طائب]]<br /> #[[سعید جلیلی]]<br /> #[[مسعود پزشکیان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی‌اصغر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[غلامعلی حداد عادل]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی]]<br /> #[[علیرضا زاکانی]]<br /> #[[محمد محمدی گلپایگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدرضا عارف]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مقیسه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[بابک زنجانی]]<br /> #[[سعید امامی]]<br /> #[[حسین همدانی]]<br /> #[[صادق خلخالی]]<br /> #[[حسین موسوی تبریزی]]<br /> #[[محمود هاشمی شاهرودی]]<br /> #[[امیرعلی حاجی‌زاده]]<br /> #[[روح‌الله حسینیان]]<br /> #[[علی قدوسی]]<br /> #[[تریتا پارسی]]<br /> #[[علی شمخانی]]<br /> # [[احمد علم‌الهدی]]<br /> # [[احمد خاتمی]]<br /> # [[کاظم صدیقی]]<br /> # [[احمد توکلی]]<br /> # [[سید محمد حسین‌زاده حجازی]]<br /> # [[محمدباقر ذوالقدر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین مجید موسوی افتخاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن تهرانی مقدم]]<br /> # [[اسدالله اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر ولایتی]]<br /> # [[وحید حقانیان]]<br /> # [[غفور درجزی]]<br /> # [[احمد وحیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد پاکپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا اعرافی]]<br /> # [[امیر حاتمی]]<br /> # [[اسماعیل خطیب]]<br /> # [[علی‌رضا تنگسیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کمال خرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === آمران و عاملان قتل‌ عام ===<br /> # [[امجد یوسف]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انقلابیون ===<br /> # [[محمدعلی جابرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی میهندوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کریم(محراب)رشیدی]]<br /> # [[ناصر صادق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ربیعی]]<br /> # [[موسی خیابانی]]<br /> # [[آذر رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر مقدم]]<br /> # [[سیاوش سیفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهناز کلانتری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوسن میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بازرگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم ذوالانوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی جوان خوشدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شکرالله مشکین فام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید شریف واقفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی صمدیه لباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود احمدزاده]]<br /> # [[احمد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود عسگری‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی باکری]]<br /> # [[محمود قائمشهر]]<br /> # [[بهجت تیفتکچی]]<br /> # [[رسول مشکین‌فام]]<br /> # [[محمود شامخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سعادتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ضابطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین رضایی]]<br /> # [[طاهره طلوع]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا خسروی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گوهر ادب‌آواز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سکینه چاقوساز]]<br /> # [[معصومه کبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صارمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر کاظمی]]<br /> # [[منیره رجوی]]<br /> # [[حجت زمانی]]<br /> # [[ثریا ابوالفتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معصومه عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالرضا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف احمدی]]<br /> # [[سیاوش سیفی]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ندا حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولی‌الله فیض مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی شفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلیل گادانی]]<br /> # [[زهره قائمی]]<br /> # [[گیتی گیوه‌چینیان زاده]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]<br /> # [[محمد سیدی کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مدنی]]<br /> # [[مسعود رجوی]]<br /> # [[مریم رجوی]]<br /> # [[زهرا مریخی]]<br /> # [[مهدی ابریشمچی]]<br /> # [[محمد سید المحدثین]]<br /> # [[محمد علی توحیدی]]<br /> # [[فهیمه اروانی]]<br /> # [[مژگان پارسایی]]<br /> # [[زهره اخیانی]]<br /> # [[صدیقه حسینی]]<br /> # [[مهوش سپهری]]<br /> # [[بهشته شادرو]]<br /> # [[شهرزاد حاج‌سیدجوادی]]<br /> # [[گیتی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حیاتی]]<br /> # [[محمود عطایی]]<br /> # [[محمود عضدانلو]]<br /> # [[محمد حنیف نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید محسن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر بدیع زادگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین پارسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن جزنی]]<br /> # [[اسماعیل شریف‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز دهقانی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]<br /> # [[شکرالله پاکنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خسرو روزبه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر صفایی فراهانی]]<br /> # [[خسرو گلسرخی]]<br /> # [[میرزا کوچک‌ خان جنگلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مادر ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آراسته قلی‌وند]]<br /> # [[عالیه بازرگان]]<br /> # [[محترم ایجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بنی‌هاشمی]]<br /> # [[عباس عمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رئوف بشردوست]]<br /> # [[داریوش سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه احمدی اسکویی]]<br /> # [[محمدحسین جنتی لادانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کرامت‌الله دانشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزیز رضایی]]<br /> # [[مسعود فرشچی]]<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]<br /> # [[سعید سنگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رامین حسین‌پناهی]]<br /> # [[عباس مدرسی‌فر]]<br /> # [[عبدالرحمان قاسملو]]<br /> # [[حمیرا اشراق]]<br /> # [[فضیلت علامه حائری]]<br /> # [[حیدر قربانی]]<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عفت حداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راضیه کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عذرا علوی طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد زیبرم]]<br /> # [[بتول رجایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسترن عظیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گداعلی صابر مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین سیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بریسمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سعید ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن معصومی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مرتضی قره‌اوغلانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اصغر باباعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کریم جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[عبدالرحیم احراری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی یونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شکرالله ربیعی]]<br /> #[[امیرحسین مرادی]]<br /> #[[سید علی نبوی چاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کاظم باقرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدحسین حبیبی]]<br /> #[[عباس مفتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[گیتی‌السادات جوزی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حسن ضیاظریفی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهرنوش ابراهیمی روشن]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علیرضا گلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروانه پیوستگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود شکیبانژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی شجاعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حمزه لوئیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی نجاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حوا برزگر]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شهرزاد مرشدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[نصرت رمضانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز احسانی اسلاملو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صبا هفت‌ برادران]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صمد بهرنگی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ اعظمی لرستانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الله‌قلی خان جهانگیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین جهانگیری]]<br /> # [[شهلا حریری مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا معدنچی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم هژبریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا خالقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا مسعودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رضا شادبختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهپور علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وحید بنی عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا قبادی بیستونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک علیپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر (شاهرخ) دانشورکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد تقوی سنگدهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن منتظر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صاحب (مهدی) ذبیحیان لنگرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد بگلری (نوشین)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صمیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا (عبدالله) راتبی]]<br /> # [[خانواده مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته شبانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطیه محررخوانساری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر اکبرنیا منصور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرح اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیومرث سیدخلخال]]<br /> # [[حسن سرخوش]]<br /> # [[مریم قدسی‌مآب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سیفان بابایی]]<br /> # [[حفیظ الله شمس]]<br /> # [[زهره بنی‌جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سلطنت رمیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قادر ویسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شایان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود فرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد درودیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم افجه‌ای]]<br /> <br /> === انقلابیون خارجی===<br /> # [[رزا لوگزامبورگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[چه گوارا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]<br /> # [[سیمون بولیوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدریش انگلس]]<br /> # [[ولادیمیر لنین]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[هوشی‌مین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنی ازبرت]]<br /> # [[سوفان چان]]<br /> # [[هارون هاشمی]]<br /> # [[سمینا اقبال]]<br /> # [[یاسر عرفات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوجهاد]]<br /> # [[سالوادور آلنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمون دو بووار]]<br /> # [[پاتریس لومومبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانتس فانون]]<br /> # [[لئون تروتسکی]]<br /> #[[ویکتور خارا]]<br /> #[[وو نگوین جیاپ]]<br /> #[[بابی ساندز]]<br /> <br /> === فلاسفه، استادان دانشگاه و دانشمندان ===<br /> # [[زرتشت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی شریعتی]]<br /> # [[مریم میرزاخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد تفضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارل مارکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هانا آرنت]]<br /> # [[آنتونیو گرامشی]]<br /> # [[لویی آلتوسر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد اشرف]]<br /> # [[امیرحسین آریان‌پور]]<br /> # [[باروخ اسپینوزا]]<br /> # [[محمدعلی شیخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین صدیقی]]<br /> <br /> === تاریخ‌نگاران ===<br /> # [[یرواند آبراهامیان]]<br /> # [[فریدون آدمیت]]<br /> # [[حسین مکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژانت آفاری]]<br /> <br /> === روحانیون ===<br /> # [[سید محمود طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امامی کاشانی]]<br /> # [[حبیب‌الله آشوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال گنجه‌ای]]<br /> # [[حسینعلی منتظری]]<br /> #[[عبدالغفار نقشبندی]]<br /> # [[حسن لاهوتی اشکوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ابوالقاسم کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ عبدالله مازندرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن مدرس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ محمد خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === شخصیت‌های خارجی ===<br /> # [[ترور رفیق حریری]]<br /> # [[امه سه‌زر]]<br /> # [[الی ویزل]]<br /> # [[لرد راسل جانسون]]<br /> # [[مولود آئونیت]]<br /> # [[محمود شریف بسیونی]]<br /> # [[آلبرتو نیسمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لرد رابین کوربت]]<br /> # [[لرد اسلین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یهودی منوهین]]<br /> # [[احمد سوکارنو]]<br /> # [[محمد سوهارتو]]<br /> # [[ایندیرا گاندی]]<br /> # [[احمد بن بلا]]<br /> # [[ژاندارک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهاتما گاندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آبراهام لینکلن]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جو لیبرمن]]<br /> # [[جورج واشنگتن]]<br /> # [[وینستون چرچیل]]<br /> # [[ژوزف استالین]]<br /> # [[پینوشه]]<br /> # [[جمال عبدالناصر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد انور السادات]]<br /> # [[آدولف هیتلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولیویه ونده کاستیل]]<br /> #[[اریک داوید]]<br /> #[[آلخو ویدال کوادراس]]<br /> #[[آبه پیر]]<br /> #[[بنیتو موسولینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسیسکو فرانکو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اورسولا گرترود فون در لاین]]<br /> #[[اسماعیل هنیه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[هانری لکلرک]]<br /> #[[ناپلئون بناپارت]]<br /> #[[نیکلای چائوشسکو]]<br /> #[[سون یات سن]]<br /> #[[سید احمد غزالی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جاوید رحمان]]<br /> #[[مارتین لوتر کینگ جونیور]]<br /> # [[لخ والسا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ژرژ-هنری بوته‌یه]]<br /> #[[رینالدو گالیندو پل]]<br /> #[[موریس دنبی کاپیتورن]]<br /> #[[احمد شهید]]<br /> #[[عاصمه جهانگیر]]<br /> #[[مای ساتو]]<br /> # [[بشار اسد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن نصرالله]]<br /> # [[احمد چلبی]]<br /> <br /> === شناخته شدگان ===<br /> # [[دلارا دارابی]]<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدالله اربابی]]<br /> # [[رومینا اشرفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر خدایاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه رجبی]]<br /> # [[سید محمد حسینی]]<br /> # [[مسیح علی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله زم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک ریگی]]<br /> # [[دادشاه]]<br /> # [[سکینه سلیمان‌زاده]]<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلال نصرویی]]<br /> # [[راجنیش چاندرا موهان جین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارا دلدار]]<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر محمد خالقی]]<br /> # [[اصغر نحوی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد بالدی]]<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هاله سحابی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نهال آهوقلندری]]<br /> # [[امیرحسین و احمدرضا فیضی]]<br /> # [[غزال مولان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخی ===<br /> == اصطلاحات دوران مشروطه ==<br /> # [[منوّرالفکر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شب‌نامه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بست‌نشینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراموشخانه]]<br /> # [[عدالت‌خانه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی‌خواه]]<br /> # [[مشروطه و مشروعه]]<br /> # [[قانون اساسی مشروطیت]]<br /> # [[عدالت]]<br /> # [[مشروطه‌خواه]]<br /> # [[انجمن]]<br /> # [[قانون]]<br /> # [[ملت]]<br /> # [[تکفیر]]<br /> # [[آزادیستان]]<br /> # [[فداییان (در انقلاب مشروطه)]]<br /> # [[جراید حُرّه (مطبوعات آزاد)]]<br /> # [[مستبدین]]<br /> # [[استبداد]]<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[استبداد صغیر]]<br /> # [[مرکز غیبی تبریز]]<br /> # [[انجمن ایالتی تبریز]]<br /> <br /> == نمادهای دوران مشروطه ==<br /> # [[امیرخیز]]<br /> <br /> == روزنامه‌های دوران مشروطه ==<br /> # [[روزنامه قانون]]<br /> # [[روزنامه حبل‌المتین]]<br /> <br /> == شخصیت‌های تاریخی ==<br /> # [[یپرم خان]]<br /> # [[یعقوب لیث]]<br /> # [[کیخسرو]]<br /> # [[محمدتقی‌ پسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرکبیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رئیس‌علی دلواری]]<br /> # [[شاه نعمت‌ الله ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ‌السلطنه آذرخشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی محمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوارد باسکرویل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستفیک داویدیان]]<br /> # [[ابومسلم خراسانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزارضا کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملک‌المتکلمین]]<br /> # [[جهانگیرخان صوراسرافیل]]<br /> # [[محمود محمود]]<br /> # [[میرزا ملکم‌خان]]<br /> # [[صادق رضازاده شفق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهره قره‌العین]]<br /> # [[ناظم‌الاسلام کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد اسماعیل امیرخیزی]]<br /> # [[میرزا محمدصادق آقا مجتهد تبریزی]]<br /> # [[کریم طاهرزاده بهزاد]]<br /> # [[میرزا جواد سعدالدوله]]<br /> # [[سید محمد طباطبایی]]<br /> # [[سید عبدالله بهبهانی]]<br /> # [[آخوند ملا محمدکاظم خراسانی]]<br /> # [[ابراهیم صفایی]] <br /> # [[مهدی ملک‌زاده]]<br /> # [[سید جمال‌الدین اسدآبادی]]<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن‌خان مشیرالدوله]]<br /> # [[نجفقلی خان صمصام‌السلطنه بختیاری]]<br /> # [[میرزا محمدعلی خان تربیت]]<br /> # [[میرزا علی‌اصغر خان اتابک اعظم]]<br /> # [[میرزاحسن خان وثوق‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حیدرخان عمواوغلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا محمدحسین نائینی]]<br /> # [[شیخ احمد تربتی]]<br /> # [[سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی]]<br /> # [[مهدی قلی‌خان هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی ارداقی]]<br /> # [[عبدالرحیم طالبوف تبریزی]]<br /> # [[یحیی دولت‌آبادی]]<br /> # [[سید محمدرضا مساوات]]<br /> # [[سلیمان خان میکده]]<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه دولت‌آبادی]]<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خان سپهسالار]]<br /> # [[میرزای شیرازی]]<br /> # [[مریم عمید سمنانی]]<br /> # [[زین‌العابدین مراغه‌ای]]<br /> # [[محمدولی خان تنکابنی]]<br /> # [[میرزا حسن مستوفی‌الممالک آشتیانی]]<br /> # [[کامران میرزا]]<br /> # [[عباسقلی آدمیت]]<br /> # [[الله‌یار خان آصف‌الدوله]]<br /> # [[حسین پاشا خان]]<br /> # [[علی موسیو]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> === جان باختگان تظاهرات ===<br /> # [[نیکتا اسفندانی]]<br /> # [[رامین پوراندرجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته علیزاده]]<br /> # [[عزت ابراهیم‌نژاد]]<br /> # [[سعید زینالی]]<br /> # [[مصطفی صالحی]]<br /> # [[نوید افکاری]]<br /> # [[نوید بهبودی]]<br /> # [[عبدالله لرستانی]]<br /> # [[مهدی نیکویی]]<br /> # [[حمزه بریهی]]<br /> # [[فرزاد انصاری‌فر]]<br /> # [[محسن محمدپور]]<br /> # [[آرشام ابراهیمی]]<br /> # [[پویا بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد عابدی]]<br /> # [[پژمان قلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد معین‌فر]]<br /> # [[مهدی دائمی]]<br /> # [[رضا معظمی گودرزی]]<br /> # [[فرهاد مجدم]]<br /> # [[پدرام جعفری]]<br /> # [[سجاد رضایی]]<br /> # [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد طاهری]]<br /> # [[مینا شیخی]]<br /> # [[میلاد محققی]]<br /> # [[آذر میرزاپور زهابی]]<br /> # [[علیرضا انجوی]]<br /> # [[صانع ژاله]]<br /> # [[محمد مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == تاریخ ==<br /> {{لنگر|تاریخ}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === انقلاب‌های جهان ===<br /> # [[انقلاب ضد سلطنتی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب ویتنام]]<br /> # [[انقلاب چین]]<br /> # [[انقلاب کوبا]]<br /> # [[انقلاب شوروی]]<br /> # [[انقلاب الجزایر]]<br /> # [[انقلاب مصر ۲۰۱۱]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب لیبی]]<br /> # [[انقلاب تونس]]<br /> # [[دولت فلسطین]]<br /> # [[انقلاب سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیروزی انقلاب سوریه]]<br /> # [[انقلاب کبیر فرانسه]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === دوران پهلوی و اواخر قاجاریه ===<br /> # [[دارالفنون]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی اول]]<br /> # [[قرارداد ۱۹۱۹]]<br /> # [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹]]<br /> # [[نهضت جنگل]]<br /> # [[جمهوری گیلان]]<br /> # [[تظاهرات ۱۷ شهریور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشف حجاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلوای نان]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی دوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خودمختاری آذربایجان]]<br /> # [[قرارداد گس گلشائیان]]<br /> # [[قرارداد دارسی]]<br /> # [[کمیته زرگنده]]<br /> # [[نهضت ملی‌شدن نفت]]<br /> # [[قیام ۳۰ تیر]]<br /> # [[قیام ۱۵ خرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کودتای ۲۸ مرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فدائیان اسلام]]<br /> # [[قرارداد نفتی کنسرسیوم]]<br /> # [[پیمان سنتو]]<br /> # [[ساواک]]<br /> # [[اصلاحات ارضی]]<br /> # [[قائم‌مقام فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد علی شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام سیاهکل]]<br /> # [[زلزله بوئین زهرا]]<br /> # [[جشن‌های ۲۵۰۰ ساله]]<br /> # [[جنگ ظفار]]<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[گاهشماری شاهنشاهی]]<br /> # [[گارد جاویدان شاهنشاهی]]<br /> # [[آتش‌سوزی سینما رکس آبادان]]<br /> # [[کنفرانس گوادلوپ]]<br /> # [[سیاست حقوق‌‌ بشر کارتر]]<br /> # [[آزادی آخرین دسته از زندانیان سیاسی زمان شاه در ۳۰ دی ۱۳۵۷]]<br /> # [[نهضت تنباکو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارداد کنسرسیوم]]<br /> # [[عهدنامه گلستان]]<br /> # [[عهدنامه ترکمانچای]]<br /> # [[انقلاب سفید]]<br /> # [[پرویز ثابتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین فردوست]]<br /> # [[اردشیر زاهدی]]<br /> # [[پرویز نیکخواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نعمت‌الله نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله علم]]<br /> # [[حزب زحمتکشان ملت ایران]]<br /> # [[شعبان جعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرار شاه از ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرکوب عشایر در دوره رضاشاه]]<br /> <br /> === دوران جمهوری اسلامی ===<br /> # [[تظاهرات در ایران]]<br /> # [[رژیم ولایت فقیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرکوب کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گروگان گیری در سفارت آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[درگیری درترکمن صحرا ۱۳۵۸]]<br /> # [[ماجرای نوار آیت]]<br /> # [[انفجار آمیا]]<br /> # [[کشتی ربایی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[ایران گیت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب فرهنگی]]<br /> # [[جنگ ایران و عراق]]<br /> # [[عملیات کربلای ۴]]<br /> # [[مرکز اسلامی هامبورگ]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[تظاهرات قزوین ۱۳۷۳]]<br /> # [[قرارداد ۲۵ ساله ایران و چین]]<br /> # [[انفجار بیروت ۲۰۲۰]]<br /> # [[محاکمه اسدالله اسدی]]<br /> # [[گورستان خاوران]]<br /> # [[هک مجلس جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله به کوی دانشگاه تهران (۱۸-۲۳ تیر ۱۳۷۸)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانشگاه آزاد - واحد علوم و تحقیقات]]<br /> # [[قتل‌های زنجیره‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات کازرون]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۶]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۸]]<br /> # [[کارگران کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[ترور میکونوس]]<br /> # [[حمله به تأسیسات نفتی آرامکو ۲۰۱۹]]<br /> # [[تظاهرات لردگان ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات عراق ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات ۱۳۹۸ ایران]]<br /> # [[کشتار در نیزار ماهشهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط هواپیمای اوکراینی]]<br /> # [[انفجارها و آتش‌سوزی‌های زنجیره‌ای در ایران]]<br /> # [[قتل‌عام در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انتخابات مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۹–۱۳۹۸)]]<br /> # [[کشتار مسلمانان]]<br /> # [[حمله شیمیایی به حلبچه]]<br /> # [[انفجار حرم امام رضا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام تشنگان]]<br /> # [[مادران آبان]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[راهرو مرگ]]<br /> # [[زلزله خوی]]<br /> # [[حمله سایبری علیه جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انحلال سپاه پاسداران]]<br /> # [[پرونده خانه اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هک نهاد ریاست جمهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خالص‌سازی دانشگاه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاست النصر بالرعب]]<br /> # [[هک وزارت علوم، تحقیقات و فناوری]]<br /> # [[جنگ اسرائیل و حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهاجرت در ایران]]<br /> # [[قتل داریوش مهرجویی و همسرش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان اسلو]]<br /> # [[غزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبه نظامیان حوثی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شوراهای مردمی]]<br /> # [[حمله رژیم ایران به اسرائیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح نور و حجاب اجباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لایحه صلح از طریق قدرت در قرن بیست و یکم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اعتصاب غذای زندانیان سیاسی - سه‌شنبه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبکه لابی نفوذ جمهوری اسلامی]]<br /> # [[کشتار حجاج در مکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳]]<br /> # [[بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط بالگرد ابراهیم رئیسی]]<br /> # [[لیست‌گذاری سپاه توسط دولت کانادا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گزارش جاوید رحمان درباره قتل عام۱۳۶۰ و ۱۳۶۷]]<br /> # [[مجلس خبرگان]]<br /> # [[انفجار حرم سامرا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل زیر شکنجه]]<br /> # [[حمله ۱۳ژوئن اسرائیل به ایران]]<br /> # [[کودتای نوژه]]<br /> # [[حمله‌ آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای فردو]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای نطنز]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای اصفهان]]<br /> # [[سامانه مدیریت هوشمند نان (نانینو)]]<br /> # [[عبدالهادی حائری]]<br /> # [[حمله مشترک اسرائیل و ایالات متحده به ایران - ۹اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[فرماندهان و مقامات کشته‌ شده رژیم ایران در جنگ ۴۰روزه]]<br /> # [[محاصره دریایی آمریکا علیه ایران]]<br /> <br /> === پرسنل ارتش هوادار مجاهدین ===<br /> # [[پرسنل ارتش هوادار مجاهدین]]<br /> # [[سرهنگ خلبان بهزاد معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروان خلبان مصطفی وجدانی طباطبایی]]<br /> <br /> === اپوزیسیون ایران ===<br /> # [[اپوزیسیون]]<br /> # [[رهبری ذی‌صلاح]]<br /> # [[پیام‌های مسعود رجوی]]<br /> # [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه همبستگی ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سخنرانی مسعود رجوی در ۴ بهمن ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در استادیوم امجدیه ۲۲ خرداد ۱۳۵۹]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی آزادی، فلسفه‌ی انقلاب]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در تبریز]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در رشت]]<br /> # [[گردهمایی آینده انقلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۳۰ خرداد ۱۳۶۰]]<br /> # [[تظاهرات مادران ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت درباره آزادی‌ها و حقوق زنان]]<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت ایران برای خودمختاری کردستان ایران]]<br /> # [[طرح صلح شورای ملی مقاومت]]<br /> # [[۳۰ مهر ۱۳۷۲ سالروز انتخاب مریم رجوی به عنوان رئیس جمهور دوران انتقال]]<br /> # [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[نهضت عیاران]]<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰]]<br /> # [[گردهمایی سالانه مجاهدین]]<br /> # [[تظاهرات استکهلم ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات لندن ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات واشنگتن]]<br /> # [[تظاهرات بروکسل]]<br /> # [[تظاهرات برلین ۱۳۹۸]]<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[میلیشیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور زهرا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۵ مهر ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاشورای مجاهدین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۴ خرداد ۱۳۵۱ شهادت بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ضربه اول شهریور ۵۰ به مجاهدین]]<br /> # [[جریان اپورتونیستی چپ نما در سازمان مجاهدین خلق (۱۳۵۴)]]<br /> # [[نشریه مجاهد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ضربه ۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۱]]<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[کشتار پشت‌آشان]]<br /> # [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]]<br /> # [[عملیات آفتاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات چلچراغ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات فروغ جاویدان]]<br /> # [[عملیات مروارید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کودتای ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳]]<br /> # [[قرارگاه لیبرتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ۳]]<br /> # [[منابع مالی مجاهدین خلق]]<br /> # [[فراخوان به مسلح شدن جوانان توسط مسعود رجوی]]<br /> # [[مؤسسان پنجم ارتش آزادی‌بخش]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد آبان ۱۴۰۰ - واشینگتن]]<br /> {{col-break}}<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۶ و ۷ مرداد ۱۳۸۸]]<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۱۹ فروردین ۱۳۹۰]]<br /> # [[قتل عام ۱۰ شهریور ۱۳۹۲ اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتقال اعضای سازمان مجاهدین خلق به آلبانی]]<br /> # [[کانون‌های شورشی]]<br /> # [[کمیسیون‌های شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[کتاب تشدید تروریسم و جنگ‌افروزی رژیم ایران]]<br /> # [[انقلاب ایدئولوژیک درونی مجاهدین]]<br /> # [[عملیات جاری]]<br /> # [[تشکیلات مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورای رهبری مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای مرکزی مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[هژمونی زنان در سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاندیداتوری مسعود رجوی]]<br /> # [[جایزه خدمات بشردوستانه بین‌المللی هندوستان]]<br /> # [[بمباران قرارگاه‌های مجاهدین در کوت و جلولا]]<br /> # [[رژه ارتش آزادیبخش ملی ایران]]<br /> # [[حمله تروریستی پشت آشان]]<br /> # [[انفجار قرارگاه حبیب]]<br /> # [[جنگ آلان]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین خلق ایران از لیست تروریستی انگلستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خروج نام مجاهدین از فهرست تروریستی اتحادیه اروپا]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین از لیست تروریستی آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حکم شورای حکومتی عراق علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[قرارداد آتش‌بس بین مجاهدین و آمریکا]]<br /> # [[پایگاه اجتماعی مجاهدین خلق]]<br /> # [[شیطان سازی علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[عملکرد ۴۰ ساله‌ی مجاهدین خلق پس از انقلاب ضدسلطنتی]]<br /> # [[شورشگران]]<br /> # [[گلریزان همیاری]]<br /> # [[تظاهرات پاریس ۱۴۰۱]]<br /> # [[جبهه خلق و ضدخلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه ۱۰۰ کنگره آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خط قرمز]]<br /> # [[سفر مریم رجوی به ایتالیا ۱۴۰۲]]<br /> # [[گروه پارلمانی دفاع از حقوق و حفاظت اشرف ۳ در کنگره آمریکا]]<br /> # [[قطعنامه ۱۱۴۸ کنگره آمریکا]]<br /> # [[پرواز مسعود رجوی از تهران به پاریس]]<br /> # [[کنفرانس درباره نسل کشی در قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[عزیمت مسعود رجوی از پاریس به عراق]]<br /> # [[کنفرانس سیاست جدید]]<br /> # [[قطعنامه ۱۶۶ کنگره آمریکا]]<br /> # [[افشای طرح کویر]]<br /> # [[کنفرانس مقاومت ایران در پارلمان اروپا (۱۴۰۴)]]<br /> # [[راه‌حل سوم]]<br /> # [[رادیو صدای مجاهد]]<br /> #[[فراخوان کمیته دوستان ایران آزاد در کشورهای نوردیک]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد در پارلمان ایتالیا]]<br /> # [[نامه سرگشاده «کمیته آلمانی همبستگی برای ایران آزاد»]]<br /> # [[بیانیه اکثریت سنای ایتالیا]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد ۱۴۰۴ ایتالیا (رم)]]<br /> # [[قطعه‌ی ۴۱ بهشت زهرا]]<br /> # [[کنفرانس «ایران به‌پاخاسته در مقابل رژیم اعدام‌ها»]]<br /> # [[نامه‌ی ۴۵ شخصیت‌ بین‌المللی به رهبران جهان و رؤسای پارلمان‌]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۳۰۰ گروه پارلمانی، اتحادیه کارگری، شخصیت سیاسی، حقوقی و مدنی]]<br /> # [[نامه مشترک ۱۰۲ برنده جایزه نوبل به دبیرکل سازمان ملل متحد]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در بروکسل (۱۴۰۴)]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک (۱‍۴۰۴)]]<br /> # [[کنفرانس برلین (۲۰۲۵)]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان- آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس برلین آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[هفتاد‌ودومین قطعنامه سازمان ملل متحد]]<br /> # [[اجلاس پارلمان اروپا در ۱۹ آذر ۱۴۰۴ (۱۰ دسامبر ۲۰۲۵)]]<br /> # [[دومین اجلاس پارلمان اروپا در روز جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان فرانسه آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس کنگره آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس دوحزبی سنای آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[بیانیه حمایت برندگان نوبل از قیام ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گزارش تحقیقات سایبری تردستون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات بزرگ برلین - ۱۸ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس ایران: چشم‌انداز تغییر - ۱۹ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا- ۲۳بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات مونیخ در ۲۴ بهمن ۱۴۰۴ (۱۳ فوریه ۲۰۲۶)]]<br /> # [[کنفرانس بین‌المللی زنان در آستانه ۸ مارس ۲۰۲۶]]<br /> # [[تهاجم کانون‌های شورشی به بیت خامنه‌ای]]<br /> # [[اعلام دولت موقت توسط شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> # [[کنفرانس آنلاین مریم رجوی با شخصیت‌های سیاسی- ۱۴اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در واشنگتن- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در پاریس- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس حقوق بشر در ژنو-۲۱ اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[بیانیه حمایت شخصیت‌های جهانی از دولت موقت]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۵۷ برنده جایزه نوبل]]<br /> # [[کنفرانس در پارلمان انگلستان]]<br /> # [[تظاهرات پاریس؛ اعتراض جهانی به اعدام]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان، ۸اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === احزاب ===<br /> # [[جبهه ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب دموکرات کردستان ایران]]<br /> # [[حزب کومله]]<br /> # [[حزب توده ایران]]<br /> # [[سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]<br /> # [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[انشعابات سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[سازمان خبات انقلابی کردستان ایران]]<br /> # [[حزب آزادی کردستان]]<br /> # [[حزب دموکرات کردستان (لاده‌ران)]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران (مارکسیست-لنینیست-مائوئیست)]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران - حکمتیست]]<br /> # [[حزب کار ایران (توفان)]]<br /> # [[پژاک]]<br /> # [[جنبش دانشجویی]]<br /> # [[الحشد الشعبی]]<br /> # [[حزب‌الله لبنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لشکر فاطمیون]]<br /> # [[لشکر زینبیون]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[نهضت آزادی]]<br /> # [[جیش العدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سازمان آزادی‌بخش فلسطین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش فتح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ارتش آزاد سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اخوان‌المسلمین]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == هنر و فرهنگ ==<br /> {{لنگر|هنر و فرهنگ}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === فرهنگ ایران ===<br /> # [[فرهنگ ایران]]<br /> # [[گاه‌شماری ایرانی]]<br /> # [[جشن‌های ایرانی]]<br /> # [[سفره هفت‌سین]]<br /> # [[نوروز]]<br /> # [[حاجی فیروز]]<br /> # [[مهرگان]]<br /> # [[چهارشنبه‌سوری]]<br /> # [[شب یلدا]]<br /> # [[جشن سده]]<br /> # [[سیزده‌به‌در]]<br /> # [[خوشنویسی ایرانی]]<br /> # [[سینمای ایران]]<br /> # [[موسیقی ایران]]<br /> # [[غذاهای ایران]]<br /> # [[مجسمه‌سازی در ایران]]<br /> # [[قلم‌زنی در ایران]]<br /> # [[میناکاری در ایران]]<br /> # [[مینیاتور در ایران]]<br /> # [[آموزش و پرورش در ایران]]<br /> # [[شیر و خورشید]]<br /> # [[سرود ملی ایران]]<br /> # [[کریسمس]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == جغرافیا و محیط زیست ==<br /> {{لنگر|جغرافیا و محیط زیست}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> # [[آلودگی هوا در ایران]]<br /> # [[جنگل‌های ایران]]<br /> # [[انرژی در ایران]]<br /> # [[محیط زیست ایران]]<br /> # [[تالاب‌های ایران]]<br /> # [[آبشارهای ایران]]<br /> # [[سیل در ایران]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[جنگل‌های هیرکانی]]<br /> <br /> === سدها ===<br /> # [[سد دز]]<br /> # [[سد کارون]]<br /> # [[سد امیرکبیر]]<br /> # [[سد ارس]]<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === آب‌ها ===<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[قنات]]<br /> # [[دریای خزر]]<br /> # [[خلیج فارس]]<br /> # [[دریای عمان]]<br /> # [[دریاچه هامون]]<br /> # [[رود کارون]]<br /> # [[رود ارس]]<br /> # [[هور العظیم]]<br /> # [[هور شادگان]]<br /> # [[زاینده‌رود]]<br /> # [[دریاچه ارومیه]]<br /> # [[تالاب انزلی]]<br /> # [[تالاب گاوخونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تالاب پریشان]]<br /> # [[هیرمند]]<br /> <br /> === کوهستان‌ها، درّه‌ها و بیابان‌ها ===<br /> # [[کویر لوت]]<br /> # [[غار علی صدر]]<br /> # [[بیستون]]<br /> # [[دماوند]]<br /> # [[سبلان]]<br /> # [[زاگرس]]<br /> # [[الوند]]<br /> # [[کرکس]]<br /> # [[تفتان]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === جزیره و تنگه ===<br /> # [[تنگه هرمز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره خارگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره کیش]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === انرژی در ایران ===<br /> # [[نیروی برق در ایران]]<br /> # [[نیروگاه اتمی بوشهر]]<br /> # [[نیروگاه‌های ایران]]<br /> # [[انرژی بادی در ایران]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]<br /> # [[میدان‌های نفتی ایران]]<br /> # [[میدان‌های گازی ایران]]<br /> # [[سوخت‌های فسیلی در ایران]]<br /> <br /> === خاک ===<br /> # [[زمین‌شناسی ایران]]<br /> # [[گسل‌های ایران]]<br /> # [[معادن ایران]]<br /> # [[زلزله بم]]<br /> # [[زلزله ۱۳۹۶ ازگله]]<br /> #[[زلزله خوی]]<br /> #[[حادثه معدن طبس]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == ادبیات ==<br /> {{لنگر|ادبیات}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> # [[زبان فارسی]]<br /> # [[تاریخ ادبیات فارسی]]<br /> # [[مقاله]]<br /> # [[رمان]]<br /> # [[قصه]]<br /> # [[داستان کوتاه]]<br /> # [[روزنامه‌نگاری در ایران]]<br /> # [[شعر]]<br /> # [[شاهنامه]]<br /> # [[دیوان حافظ]]<br /> # [[مثنوی معنوی]]<br /> # [[گلستان سعدی]]<br /> # [[بوستان سعدی]]<br /> # [[رباعیات خیام]]<br /> # [[ساقی‌نامه]]<br /> # [[گنج‌نامه]]<br /> # [[کلیله و دمنه]]<br /> # [[سمک عیار]]<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === اساطیر ===<br /> # [[رستم]]<br /> # [[سهراب]]<br /> # [[سیاوش]]<br /> # [[گردآفرید]]<br /> # [[رودابه]]<br /> # [[آرش کمانگیر]]<br /> # [[پهلوانان شاهنامه]]<br /> <br /> === سرگرمی و تفریحات ===<br /> # [[ورزش در ایران]]<br /> # [[فوتبال در ایران]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == معرفی کتاب ==<br /> {{لنگر|معرفی کتاب}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === کتاب‌های مقاومت ===<br /> # [[بنیانگذاران]]<br /> # [[زنان نیروی تغییر]]<br /> # [[قهرمانان در زنجیر]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]<br /> # [[پرواز همزنجیران]]<br /> # [[ایران، بازی اتمی رژیم]]<br /> # [[ایران: سپاه پاسداران، ماشین تروریسم]]<br /> # [[رمز ماندگاری نسل سرفراز در آزمایش قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[کاپوها و هاپوها درباره قارقارها و عربده‌های یک باند منحط وزارتی]]<br /> # [[ابراهیم رئیسی، عامل قتل‌عام، نسل‌کشی و جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[مصدق و رضاخان: یک گواهی تاریخی]]<br /> # [[قتل‌عام و بازشناسی الیگارشی قدرت]]<br /> # [[سمفونی مقاومت، ترانه سرودهای مجاهدین]]<br /> # [[زنان،‌ پیشتازان آزادی]]<br /> # [[جنایات رضاشاه به روایت تاریخ]]<br /> <br /> === دیگر کتاب‌ها ===<br /> #[[مرگ کسب و کار من است]]<br /> #[[شمارش معکوس برای سقوط: رژیم ایران در آستانه سرنگونی]]<br /> #[[ایران در شرف دگرگونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زمینه جامعه‌شناسی]]<br /> # [[جامعه‌شناسی هنر]]<br /> # [[تاریخ تمدن]]<br /> # [[چرا ملت‌ها شکست می‌خورند: خاستگاه‌های قدرت، کامیابی و ناکامی]]<br /> # [[ریشه‌های توتالیتاریسم]]<br /> # [[لویاتان]]<br /> # [[بی‌دولتی، دولت، آرمان‌شهر]]<br /> # [[تاریخ بیست ساله ایران]]<br /> # [[قرارداد اجتماعی]]<br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == فلسفه ==<br /> {{لنگر|فلسفه}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> ==== فلسفه و جامعه‌شناسی ====<br /> # [[مارکسیسم]]<br /> # [[لائیسیته]]<br /> # [[آتئیستم]]<br /> # [[اپورتونیسم]]<br /> # [[پراگماتیسم]]<br /> # [[توتالیتاریسم]]<br /> # [[توتالیتاریسم دینی]]<br /> # [[لیبرالیسم]]<br /> # [[سکولاریسم]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[خودمختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرمایه‌داری ملی]]<br /> # [[بنیادگرایی اسلامی]]<br /> # [[پست‌مدرنیسم]]<br /> # [[سانترالیزم دموکراتیک]]<br /> # [[دو اسلام سراپا متضاد]]<br /> # [[موقعیت انقلابی]]<br /> # [[تکامل اجتماعی]]<br /> # [[تکامل]]<br /> # [[دینامیزم قرآن]]<br /> # [[طلسم اختناق]]<br /> # [[تبیین جهان]]<br /> # [[دیالکتیک]]<br /> # [[جمهوری دموکراتیک]]<br /> # [[پراگماتیسم]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[مبارزه مدنی]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]<br /> # [[فرار مغزها]]<br /> # [[کتاب راه حسین]]<br /> # [[سیاست موازنه منفی]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == جامعه و علوم اجتماعی ==<br /> {{لنگر|جامعه و علوم اجتماعی}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === موضوعات اجتماعی ===<br /> # [[تلویزیون من و تو]]<br /> # [[پول‌شویی]]<br /> # [[اختلاس در ایران]]<br /> # [[[[فرار مغزها|فرار مغزها از ایران]]]]<br /> # [[کارتن خوابی]]<br /> # [[گورخوابی]]<br /> # [[کودکان کار در ایران]]<br /> # [[فروش اعضای بدن]]<br /> # [[اعتیاد در ایران]]<br /> # [[فقر در ایران]]<br /> # [[بحران بیکاری در ایران]]<br /> # [[خودکشی]]<br /> # [[سانسور اینترنت در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حذف چهار صفر از پول ایران]]<br /> # [[سانسور در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارخانه ماشین سازی تبریز]]<br /> # [[گروه ملی صنعتی فولاد اهواز]]<br /> # [[روز جهانی زن]]<br /> # [[روز دانشجو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مالباختگان]]<br /> # [[ابرچالش آب]]<br /> # [[اول مهر]]<br /> # [[روز جهانی معلم]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[خصوصی سازی]]<br /> # [[بازار بورس ایران]]<br /> # [[آقازاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستان قدس رضوی]]<br /> # [[روز جهانی منع خشونت علیه زنان]]<br /> # [[لباس شخصی]]<br /> # [[معدوم سازی جوجه یک روزه]]<br /> # [[قاچاق کالا در ایران]]<br /> # [[دستگیری دانشجویان نخبه ایرانی]]<br /> # [[کولبر]]<br /> # [[بیت کوین]]<br /> # [[سوخت‌بری]]<br /> # [[متروپل آبادان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهائیان ایران]]<br /> # [[مسمومیت سریالی دانش‌آموزان مدارس دخترانه در ایران]]<br /> # [[چاپ اسکناس]]<br /> # [[گشت ارشاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[چای دبش]]<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[اختلاف طبقاتی در ایران]]<br /> # [[بحران انرژی در ایران]]<br /> # [[فساد سیستماتیک در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انفجار مهیب بندرعباس]]<br /> # [[بحران مشروعیت جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[بحران برق در ایران]]<br /> # [[بحران مسکن در ایران]]<br /> # [[بحران سلامت و روان در ایران]]<br /> # [[بحران‌های بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[فساد مالی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[سرکوب زنان در ایران]]<br /> # [[بحران آموزش در ایران]]<br /> # [[بحران اقتصاد در ایران]]<br /> # [[بحران محیط زیست در ایران]]<br /> # [[رانت‌خواری در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[سامانه تخصیص سهمیه سوخت پیمایشی]]<br /> <br /> === موضوعات سیاسی و انقلابی ===<br /> # [[فراماسونری در ایران]]<br /> # [[سندیکا در ایران]]<br /> # [[سرکوب در ایران]]<br /> # [[نقض حقوق بشر در ایران]]<br /> # [[قطعنامه‌های حقوق‌بشر علیه رژیم ایران]]<br /> # [[موقعیت انقلابی|شرایط عینی و ذهنی]]<br /> # [[نسل‌کشی]]<br /> # [[قیام]]<br /> # [[توازن قوا]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[شعار]]<br /> # [[شکنجه]]<br /> # [[اعدام در ایران]]<br /> # [[برجام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندانیان سیاسی در حکومت شاه]]<br /> # [[مبارزه مسلحانه]]<br /> # [[مبارزه]]<br /> # [[سیاست گروگانگیری رژیم ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی پیشتاز]]<br /> # [[مکانیزم ماشه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عمق استراتژیک]]<br /> # [[دموکراسی]]<br /> <br /> === سیاست و حکومت ===<br /> # [[ارتش سایبری جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمعیت مؤتلفه اسلامی]]<br /> # [[حزب جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[نیروی قدس سپاه پاسداران]]<br /> # [[سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[بسیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پهباد]]<br /> # [[نیروی انتظامی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارگاه ثارالله]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصلاح‌طلبی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[تفکیک جنسیتی]]<br /> # [[گروه ویژه اقدام مالی FATF]]<br /> # [[نوشیدن جام زهر]]<br /> # [[کنفرانس لهستان]]<br /> # [[لیست تروریستی وزارت خارجه آمریکا(FTO)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تحریم صنایع پتروشیمی ایران]]<br /> # [[معافیت تحریم‌های نفتی ایران]]<br /> # [[تحریم علی خامنه‌ای]]<br /> # [[دارایی‌های خامنه‌ای]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا]]<br /> # [[بنیادهای تعاونی نیروهای مسلح]]<br /> # [[ستاد اجرایی فرمان امام]]<br /> # [[بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ائتلاف بین‌المللی برای آزادی دریانوردی در خلیج فارس]]<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[قتل کشیش‌های مسیحی]]<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۱۴کشور غربی علیه رژیم ایران]]<br /> # [[قرارگاه رمضان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی هوا فضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[توقیف ۴ سایت وزارت اطلاعات رژیم ایران]]<br /> # [[استفاده از کودکان ۱۲ساله در گشت و ایست بازرسی]]<br /> <br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === حقوق ===<br /> # [[روز جهانی کارگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصل عدم توسل به زور]]<br /> # [[انجمن حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حق تعیین سرنوشت]]<br /> # [[تمامیت ارضی]]<br /> # [[حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حقوق بین‌المللی بشردوستانه]]<br /> # [[روز جهانی آزادی مطبوعات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قانون پناهندگی]]<br /> # [[قرارداد وین درباره روابط سیاسی]]<br /> # [[کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری]]<br /> # [[کنوانسیون ژنو]]<br /> # [[مداخله بشردوستانه]]<br /> # [[مصونیت دیپلماتیک]]<br /> # [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[آزادی بیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی رسانه]]<br /> # [[آزادی از ترس]]<br /> # [[بازداشت موقت]]<br /> # [[برابری در برابر قانون]]<br /> # [[حریم شخصی]]<br /> # [[حق درخواست]]<br /> # [[حقوق بشر (انسان)]]<br /> # [[خانه امن]]<br /> # [[دفاع مشروع]]<br /> # [[روز حقوق بشر]]<br /> # [[روز جهانی ناپدیدشدگان]]<br /> # [[سازمان مردم‌نهاد]]<br /> # [[شورای حقوق‌بشر سازمان ملل متحد]]<br /> # [[فعال حقوق بشر]]<br /> # [[گزارشگر ویژه حقوق بشر]]<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[نهضت بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر]]<br /> # [[فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد]]<br /> # [[مهاجرت آزاد]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> # [[حقوق طبیعی]]<br /> # [[حق انقلاب]]<br /> # [[احکام دینی]]<br /> # [[تفتیش عقاید]]<br /> # [[جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[فتوا]]<br /> # [[فتوای قتل عام زندانیان سیاسی]]<br /> # [[بغی]]<br /> # [[محاربه]]<br /> # [[حاکم شرع]]<br /> # [[استرداد]]<br /> # [[شکنجه دولتی]]<br /> # [[استقلال قضایی]]<br /> # [[دادگاه قانون اساسی]]<br /> # [[قطعنامه ۲۰۲۵ شورای حکام آژانس]]<br /> # [[دفاعیات کنت لوئیس]]<br /> # [[بیانیه گروه هفت و همکاران آن در محکومیت سرکوب فرامرزی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[شکایت کیفری علیه کاظم غریب‌آبادی]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === زندان‌ها ===<br /> # [[زندان اوین]]<br /> # [[زندان قصر]]<br /> # [[زندان قزلحصار]]<br /> # [[زندان گوهردشت]]<br /> # [[زندان کهریزک]]<br /> # [[زندان دیزل‌آباد]]<br /> # [[زندان یونسکو]]<br /> # [[زندان قزل‌قلعه]]<br /> # [[زندان فشافویه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندان قرچک]]<br /> # [[زندان تهران بزرگ]]<br /> # [[زندان حشمتیه]]<br /> # [[زندان سراوان]]<br /> # [[زندان زابل]]<br /> # [[زندان مرکزی مشهد]]<br /> # [[زندان عادل‌آباد شیراز]]<br /> # [[زندان خورین]]<br /> # [[زندان تبریز]]<br /> # [[زندان مرکزی اورمیه]]<br /> # [[زندان فجر دزفول]]<br /> # [[زندان دستگرد اصفهان]]<br /> # [[زندان شیبان اهواز]]<br /> # [[زندان صیدنایا]]<br /> # [[زندان لاکان رشت]]<br /> # [[زندان قرچک ورامین]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-end}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C&diff=88576 2026-05-11T15:56:30Z

<p>Safa: /* جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ */</p> <hr /> <div>این صفحه فهرستی است از موضوعاتی پایه‌ای که ایران‌پدیا باید آن‌ها را در سطح یک نوشتار باکیفیت یا در سطح بالاتر - نوشتار برگزیده - داشته باشد.<br /> <br /> * اسامی قرمز، نگارش نشده و اسامی آبی نگارش شده یا در حال نگارش هستند.<br /> <br /> [[ایران‌پدیا:نوشتارهای برگزیده|نوشتارهای برگزیده]] با ({{FA-star}})، نوشتارهای عالی (کلاس آ) با ({{A-Class-icon}})، [[ایران‌پدیا:نوشتار خوب|نوشتارهای خوب]] با ({{GAicon}}) و نوشتارهای متوسط (کلاس ب) با ({{B-icon}}) مشخص شده‌اند. نوشتارهایی که برچسب [[ایران‌پدیا:تمیزکاری|تمیزکاری]] خورده‌اند یا نیاز به بهبود در سریع‌ترین زمان ممکن را دارند، '''توپر''' نشان داده شده‌اند.<br /> <br /> == انقلاب دموکراتیک ایران ==<br /> {{لنگر|افراد}}<br /> {{col-begin}}<br /> <br /> == اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ ==<br /> === جستارهای وابسته ===<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[خیزش دانشگاه‌ها در اسفند ۱۴۰۴]]<br /> <br /> ===جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[گالری شهیدان قیام ۱۴۰۴]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان تهران]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمانشاه]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اصفهان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان لرستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان خوزستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان فارس]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گیلان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مازندران]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سیستان و بلوچستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان البرز]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان ایلام]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قزوین]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان همدان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مرکزی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان شرقی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان غربی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گلستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان زنجان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان هرمزگان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان یزد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قم]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان بوشهر]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان‌های خراسان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اردبیل]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان چهارمحال و بختیاری]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در ٰاستان کهگیلویه و بویراحمد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سمنان]]<br /> # [[شهیدانی که محل شهادت آنها نامشخص است]]<br /> # جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ (شماره۲)<br /> # [[کشتار در ملکشاهی ۱۴۰۴]]<br /> # [[حمله به بیمارستان خمینی ایلام]]<br /> # [[قطع اینترنت ایران در دی ۱۴۰۴]]<br /> # [[آتش‌نشان‌های شهید در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ ===<br /> # [[داریوش انصاری بختیاروند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسام خدایاری‌فرد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شایان اسدالهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا عظیم‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خداداد شیروانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وهاب موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی فلاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سجاد والامنش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بیاتی]]<br /> # [[سروش سلیمانی]]<br /> # [[رسول کدیوریان]]<br /> # [[رضا قنبری]]<br /> # [[عرفان بزرگی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرمحمد کوهکن]]<br /> # [[محمد نوری]]<br /> # [[احمدرضا امانی]]<br /> # [[طاها صفری]]<br /> # [[احد ابراهیم‌پور عبدلی]]<br /> # [[فارص (محسن) آقامحمدی]]<br /> # [[محمد مقدسی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[لطیف کریمی]]<br /> # [[مبین یعقوب‌زاده]]<br /> # [[مسیح جلیل]]<br /> # [[فرهاد عیوضی]]<br /> # [[محمد موسوی]]<br /> # [[مهدی موسوی]]<br /> # [[حسین مونسی]]<br /> # [[ابوالفضل خالدی]]<br /> # [[بهمن فتاحی]]<br /> # [[اکرم پیرگزی]]<br /> # [[روبینا امینیان]]<br /> # [[مسعود ذات‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی امامی‌پور]]<br /> # [[منصوره حیدری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز منصوری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قاسم روستا]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین ربیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا مرادی‌عبدالوند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ولی‌دوست]]<br /> # [[دیاکو محمدی]]<br /> # [[بهرام زاهدی]]<br /> # [[خالد ملایی]]<br /> # [[علی عزیزی جعفرآبادی]]<br /> # [[ابراهیم یوسفی]]<br /> # [[روح‌الله ستاره مشتری]]<br /> # [[سامان نظری]]<br /> # [[محمدرضا گروهی]]<br /> # [[رضا رحمتی]]<br /> # [[مجتبی قربانی]]<br /> # [[فرهاد عیوضی دودرایی]]<br /> # [[مهدی سلحشور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود موسوی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا کرمی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علی کریمی باولکی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا صیدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بیات سبحانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی قرباندوست]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی جهانبخش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد غلامزاده نوشری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سونیا صالحی راد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرزو عابدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان علیزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم احمدپوریان]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان اسدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید صالحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا دباغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین محمدزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل حیدری موصلو]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بهرامی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نعیم عبداللهی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدین دولت‌خواه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی پرویزی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد گنجی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان افروغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد خیردار]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فلاح]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان فتاحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شعله ستوده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا لشکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا سمیع‌پور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی لواسانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام درویش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر شکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فرد]]<br /> # [[ابوالفضل طاووسی]]<br /> # [[ستایش شفیعی]]<br /> # [[دانیال سبزیکار]]<br /> # [[دیار پورچهریق]]<br /> # [[سیامک راشد]]<br /> # [[هولاکو ایوانی]]<br /> # [[ریبین مرادی]]<br /> # [[امیرعلی حیدری]]<br /> # [[افسانه رضویان]]<br /> # [[رضا حاجی مرادیان]]<br /> # [[سعید ابراهیمی]]<br /> # [[آیدا حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملینا اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین قدیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران رفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمانه میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سورنا گلگون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا اشکبوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بهلولی پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه علی‌محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[متین منتظرالظهور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین فیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نازلی جان‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بنی‌عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرنیا شاد بجارکناری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهره فاضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبنم فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمیله شفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معین رنجبر (همایون)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد صالح ظریف‌مقدم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد شاهوزایی (شاهوزهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صنم پوربابایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زیبا دستجردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح شاهوردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ضیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال دیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالح محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌عباس زورقچیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالحه اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر جاویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الهام طغیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام ایزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرش طلوع شیخ‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی میرجعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین امام‌جمعه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهاران طاهرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی روستا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پارسا رحمتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی آرمند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن سماکوش]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ==<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران]]<br /> # [[جمعه خونین زاهدان]]<br /> # [[خیزش ایذه]]<br /> # [[چهلم حدیث نجفی]]<br /> <br /> <br /> === جستارهای وابسته ===<br /> # [[کوکتل مولوتف]]<br /> # [[انقلاب مخملی]]<br /> # [[نسل Z]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> ===اسامی و عکس جانباختگان===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]]<br /> <br /> <br /> === جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ===<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حدیث نجفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیکا شاکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش محمودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قائمی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خدانور لجعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا نقیب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غزاله چلاوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کومار درافتاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیان پیرفلک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا قائم‌مقامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عراقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حنانه کیاکجوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارینا اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیلار حقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاروان قادر شوکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرشاد شهیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما شفیق‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسرا پناهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسن‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتین رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سروری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسیم صدقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرین علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مینو مجیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا نادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا بهمنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سالار مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هیمن حمزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا شهپرنیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرشیا امام‌ قلی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه نعامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران سماک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورش نیک‌نام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماهک هاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یلدا آقافضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هومن عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بساطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین عبدالملکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بادپا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید جواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان الیاسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امید زارع مؤیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی روزبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال پابندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزین معروفی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[نیما نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شهریار عادلی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمود احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهران بصیر توانا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شمال خدیری پور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[فایق مام قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدمومن زندکریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سامان قادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اسماعیل مولودی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مختار فتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[پیمان منبری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سید احمد شکراللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ابوالفضل امیرعطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[منصوره سگوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جواد روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[آرمیتا گراوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[قاسم رحیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کامران رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمداقبال نایب‌زهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مصطفی احمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کامران شیخه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد میرموسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کمیل ابوالحسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سیدجواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عماد حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[آریان مریدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ابوالفضل آدینه‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اسماعیل شنبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سارینا ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کبری شیخه سقا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سپهر بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جواد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر اعظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شادمان احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دنیا فرهادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حاجی رسول‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی زارع اشکذری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مریم آروین]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صادق فولادی‌وندا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شیرزاد احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهران اکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[متین نادرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعدام‌شدگان ===<br /> #[[قاسم آبسته]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ایوب کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[داوود عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[میلاد زهره‌وند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سپهر شیرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد قبادلو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی کرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن شکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال کاظمی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجیدرضا رهنورد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد سلیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید حسین‌نژاد حیدرانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجاهد کورکور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا و نسرین کعبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا درخشنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران بهرامیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا محمودنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عامر رامش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ساسان آزادوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محراب عبدالله‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == افراد ==<br /> {{لنگر|افراد}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === زنان ===<br /> # [[زنان پیشگام در قیام‌های ایران]]<br /> # [[زنان در نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران]]<br /> === قربانیان آپارتاید ===<br /> # [[فاطمه سلطانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === هنرمندان ===<br /> # [[مرضیه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی حنانه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب‌الله بدیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شجریان]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[آندرانیک آساطوریان]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[رضا اولیا]]<br /> # [[حمیدرضا طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر سخایی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[عماد رام]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[منصور قدرخواه]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[پرویز یاحقی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[بهرام عالیوندی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[ناهید همت‌آبادی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر آرام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون ژورک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گیسو شاکری]]<br /> # [[روزبه عمادزاده]]<br /> # [[منوچهر طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا شوریده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب شهیدثالث]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد مهراد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[واروژان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ام کلثوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن کسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهیار قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویگن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید خلیل عالی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله مقبلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله ملک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین گل‌گلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن صبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین بنان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[توماج صالحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد شمس]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[دلکش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی تجویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نصرالله زرین‌پنجه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مفید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام بیضایی]]<br /> # [[تورج نگهبان]]<br /> # [[اردلان سرفراز]]<br /> # [[بهمن رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر تقوایی]]<br /> # [[بیژن ترقی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === ورزشکاران ===<br /> # [[پوریای ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا تختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب خبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ منتظرالظهور]]<br /> # [[محمدقربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسلم اسکندر فیلابی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن نایب‌آقا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروزان عبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خادم حقیقت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صمد منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا فردوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهشید رزاقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علاءالدین عترتی کوشالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالله موحد]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === نویسندگان و شاعران ===<br /> ==== نویسندگان و شاعران ایرانی ====<br /> # [[منوچهر هزارخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزاده عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی شایگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالعلی معصومی]]<br /> # [[غزاله علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحمان کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمشید پیمان]]<br /> # [[فروغ فرخزاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج جنتی عطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون مشیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما یوشیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر آتشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد معین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق چوبک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حافظ]]<br /> # [[رهی معیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مولوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن صباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطار نیشابوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرکو بیکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال آل احمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین منزوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد کسروی]]<br /> # [[حمید مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب سپهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شفیعی کدکنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بزرگ علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش کسرایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین دانشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل خویی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید پورحاجی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اسدیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناظم حکمت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بکتاش آبتین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم معینی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نادر نادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا براهنی]]<br /> # [[ادیب‌الممالک فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروین اعتصامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوذر ورداسبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف قزوینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماشاءالله آجودانی]]<br /> #[[رومن رولان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[زری اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مختاری، شاعر و نویسنده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی اشرف درویشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد جعفر پوینده]]<br /> # [[سعید نفیسی]]<br /> # [[یدالله رؤیایی]]<br /> #[[سعید سلطان‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین ناهیدی آذر]]<br /> # [[امین (پیمان) فرح‌آور]]<br /> # [[مرتضی کیوان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالقاسم لاهوتی کرمانشاهی]]<br /> # [[جبار باغچه‌بان]]<br /> # [[حسین پژمان بختیاری]]<br /> <br /> ==== نویسندگان و شاعران غیرایرانی ====<br /> #[[برتولت برشت]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[پابلو نرودا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[فدریکو گارسیا لورکا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جرجی زیدان]]<br /> # [[دیل کارنگی]]<br /> # [[جک لندن]]<br /> # [[آندره مالرو]]<br /> <br /> === فعالان سیاسی و اجتماعی ===<br /> # [[کاظم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]<br /> # [[محسن دگمه‌چی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد کمانگر]]<br /> # [[شیرین علم‌هولی]]<br /> # [[ستار بهشتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رسولی]]<br /> # [[سید ابراهیم رسولی]]<br /> # [[مجید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی حاج‌آقایی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]<br /> # [[احسان فتاحیان]]<br /> # [[ارژنگ داوودی]]<br /> # [[زهرا صفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد کرد زنگنه]]<br /> # [[فاطمه مثنی]]<br /> # [[کیانوش زندی]]<br /> # [[زهرا کاظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ تقی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرستو معینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گلرخ ایرایی]]<br /> # [[سهیل عربی]]<br /> # [[آرش صادقی]]<br /> # [[مریم اکبری منفرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیره جلالی]]<br /> # [[آتنا دائمی]]<br /> # [[هاشم خواستار]]<br /> # [[حسین سودمند]]<br /> # [[ناصر فهیمی]]<br /> # [[داریوش فروهر]]<br /> # [[پروانه مجد اسکندری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هدی صابر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه فارسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زینب جلالیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انورخضری]]<br /> # [[ادریس جمشیدزهی]]<br /> # [[شریفه محمدی]]<br /> # [[وریشه مرادی]]<br /> # [[پخشان عزیزی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی یونسی]]<br /> # [[امیرحسین مرادی]]<br /> #[[منوچهر فلاح]]<br /> # [[احسان فریدی]]<br /> # [[علیرضا شریعت‌پناهی]]<br /> # [[مسعود جامعی]]<br /> # [[فرشاد اعتمادی‌فر]]<br /> # [[آرمین (احسان) خدایاری]]<br /> # [[علیرضا مرداسی (حمیداوی)]]<br /> # [[حافظ فروحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرمان صادقی]]<br /> # [[حسن بیت عبدالله]]<br /> # [[سعید عباسی]]<br /> # [[الهه فولادی]]<br /> # [[یعقوب درخشان]]<br /> # [[زینب همرنگ سیدبگلو]]<br /> # [[ارغوان فلاحی]]<br /> # [[معصومه (شیوا) اسماعیلی]]<br /> # [[پژمان توبره‌ریزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمیه رشیدی]]<br /> # [[غلامحسین کلبی]]<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]<br /> # [[محمد معصوم شاهی]]<br /> # [[زهرا شهباز طبری]]<br /> # [[رضا عبدالی]]<br /> # [[کریم خجسته]]<br /> # [[خسرو علیکردی]]<br /> # [[شاهین ذوقی‌تبار]]<br /> # [[خسرو رهنما]]<br /> # [[احسان رستمی]]<br /> # [[ربابه ماسوری]]<br /> # [[علی معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور جمالی]]<br /> # [[امیرحسین حاتمی]]<br /> # [[شاهین واحدپرست]]<br /> # [[محمدامین بیگلری]]<br /> # [[علی فهیم]]<br /> # [[حامد ولیدی]]<br /> # [[عرفان کیانی]]<br /> # [[ابراهیم دولت‌آبادی‌نژاد]]<br /> # [[محمدرضا میری]]<br /> # [[مهدی رسولی]]<br /> <br /> === سیاست‌مداران ===<br /> # [[کوروش بزرگ]]<br /> # [[رضاشاه پهلوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا پهلوی]]<br /> # [[اشرف پهلوی]]<br /> # [[علی امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اقبال لاهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین تیمورتاش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر محمد مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیّدحسن تقی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیدحسین فاطمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعباس هویدا]]<br /> # [[بی‌بی مریم بختیاری]]<br /> # [[جمشید آموزگار]]<br /> # [[جعفر شریف‌امامی]]<br /> # [[عبدالرحمن قاسملو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق شرفکندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی بازرگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[داریوش فروهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله سحابی]]<br /> # [[یدالله سحابی]]<br /> # [[محمدتقی شریعتی مزینانی]]<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ملکی]]<br /> # [[ابراهیم یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[محمود افشارطوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا آقاخان کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر حشمت طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تیمور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن رشدیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفر بقایی]] <br /> # [[احمد قوام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ضیاءالدین طباطبایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سردار اسعد بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم سامی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === مسئولان رژیم ایران ===<br /> # [[روح‌الله خمینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صیاد شیرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی رازینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی خامنه‌ای]]<br /> # [[مرتضی مطهری]]<br /> # [[احمد خمینی]]<br /> # [[علی فلاحیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید علی خامنه ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی کروبی]]<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[میرحسین موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدتقی مصباح یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن روحانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی نیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رئیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین باقری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی اشراقی]]<br /> # [[مصطفی پورمحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله لاجوردی]]<br /> # [[علی لاریجانی]]<br /> # [[صادق لاریجانی]]<br /> # [[محمود هاشمی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ری شهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قربانعلی دری نجف‌آبادی]]<br /> # [[حسین اشتری]]<br /> # [[ابوالقاسم صلواتی]]<br /> # [[محمدباقر قالیباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن شاهوارپور]]<br /> # [[علی باقری‌ کنی]]<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا پناهیان]]<br /> # [[عطاءالله اشرفی اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]]<br /> # [[حمید نوری]]<br /> # [[داوود رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر هاشمی رفسنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[احمدرضا رادان]]<br /> #[[حسین سلامی]]<br /> #[[سید رضی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ایمان افشاری]]<br /> #[[محمدرضا زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[قاضی عموزاد]]<br /> #[[قاضی محمدرضا عموزاد خلیلی]]<br /> #[[محسن فخری‌زاده مهابادی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد بهشتی]]<br /> #[[قاضی محمدرضا توکلی]]<br /> #[[مهدی نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علیرضا عسگری]]<br /> #[[مصطفی تاجزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حسین امیرعبداللهیان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدعلی آل هاشم]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مخبر]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدحسین احمدی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مالک رحمتی]]<br /> #[[حسین طائب]]<br /> #[[سعید جلیلی]]<br /> #[[مسعود پزشکیان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی‌اصغر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[غلامعلی حداد عادل]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی]]<br /> #[[علیرضا زاکانی]]<br /> #[[محمد محمدی گلپایگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدرضا عارف]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مقیسه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[بابک زنجانی]]<br /> #[[سعید امامی]]<br /> #[[حسین همدانی]]<br /> #[[صادق خلخالی]]<br /> #[[حسین موسوی تبریزی]]<br /> #[[محمود هاشمی شاهرودی]]<br /> #[[امیرعلی حاجی‌زاده]]<br /> #[[روح‌الله حسینیان]]<br /> #[[علی قدوسی]]<br /> #[[تریتا پارسی]]<br /> #[[علی شمخانی]]<br /> # [[احمد علم‌الهدی]]<br /> # [[احمد خاتمی]]<br /> # [[کاظم صدیقی]]<br /> # [[احمد توکلی]]<br /> # [[سید محمد حسین‌زاده حجازی]]<br /> # [[محمدباقر ذوالقدر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین مجید موسوی افتخاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن تهرانی مقدم]]<br /> # [[اسدالله اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر ولایتی]]<br /> # [[وحید حقانیان]]<br /> # [[غفور درجزی]]<br /> # [[احمد وحیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد پاکپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا اعرافی]]<br /> # [[امیر حاتمی]]<br /> # [[اسماعیل خطیب]]<br /> # [[علی‌رضا تنگسیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کمال خرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === آمران و عاملان قتل‌ عام ===<br /> # [[امجد یوسف]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انقلابیون ===<br /> # [[محمدعلی جابرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی میهندوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کریم(محراب)رشیدی]]<br /> # [[ناصر صادق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ربیعی]]<br /> # [[موسی خیابانی]]<br /> # [[آذر رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر مقدم]]<br /> # [[سیاوش سیفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهناز کلانتری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوسن میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بازرگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم ذوالانوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی جوان خوشدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شکرالله مشکین فام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید شریف واقفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی صمدیه لباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود احمدزاده]]<br /> # [[احمد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود عسگری‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی باکری]]<br /> # [[محمود قائمشهر]]<br /> # [[بهجت تیفتکچی]]<br /> # [[رسول مشکین‌فام]]<br /> # [[محمود شامخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سعادتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ضابطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین رضایی]]<br /> # [[طاهره طلوع]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا خسروی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گوهر ادب‌آواز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سکینه چاقوساز]]<br /> # [[معصومه کبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صارمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر کاظمی]]<br /> # [[منیره رجوی]]<br /> # [[حجت زمانی]]<br /> # [[ثریا ابوالفتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معصومه عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالرضا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف احمدی]]<br /> # [[سیاوش سیفی]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ندا حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولی‌الله فیض مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی شفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلیل گادانی]]<br /> # [[زهره قائمی]]<br /> # [[گیتی گیوه‌چینیان زاده]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]<br /> # [[محمد سیدی کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مدنی]]<br /> # [[مسعود رجوی]]<br /> # [[مریم رجوی]]<br /> # [[زهرا مریخی]]<br /> # [[مهدی ابریشمچی]]<br /> # [[محمد سید المحدثین]]<br /> # [[محمد علی توحیدی]]<br /> # [[فهیمه اروانی]]<br /> # [[مژگان پارسایی]]<br /> # [[زهره اخیانی]]<br /> # [[صدیقه حسینی]]<br /> # [[مهوش سپهری]]<br /> # [[بهشته شادرو]]<br /> # [[شهرزاد حاج‌سیدجوادی]]<br /> # [[گیتی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حیاتی]]<br /> # [[محمود عطایی]]<br /> # [[محمود عضدانلو]]<br /> # [[محمد حنیف نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید محسن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر بدیع زادگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین پارسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن جزنی]]<br /> # [[اسماعیل شریف‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز دهقانی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]<br /> # [[شکرالله پاکنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خسرو روزبه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر صفایی فراهانی]]<br /> # [[خسرو گلسرخی]]<br /> # [[میرزا کوچک‌ خان جنگلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مادر ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آراسته قلی‌وند]]<br /> # [[عالیه بازرگان]]<br /> # [[محترم ایجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بنی‌هاشمی]]<br /> # [[عباس عمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رئوف بشردوست]]<br /> # [[داریوش سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه احمدی اسکویی]]<br /> # [[محمدحسین جنتی لادانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کرامت‌الله دانشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزیز رضایی]]<br /> # [[مسعود فرشچی]]<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]<br /> # [[سعید سنگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رامین حسین‌پناهی]]<br /> # [[عباس مدرسی‌فر]]<br /> # [[عبدالرحمان قاسملو]]<br /> # [[حمیرا اشراق]]<br /> # [[فضیلت علامه حائری]]<br /> # [[حیدر قربانی]]<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عفت حداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راضیه کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عذرا علوی طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد زیبرم]]<br /> # [[بتول رجایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسترن عظیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گداعلی صابر مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین سیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بریسمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سعید ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن معصومی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مرتضی قره‌اوغلانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اصغر باباعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کریم جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[عبدالرحیم احراری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی یونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شکرالله ربیعی]]<br /> #[[امیرحسین مرادی]]<br /> #[[سید علی نبوی چاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کاظم باقرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدحسین حبیبی]]<br /> #[[عباس مفتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[گیتی‌السادات جوزی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حسن ضیاظریفی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهرنوش ابراهیمی روشن]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علیرضا گلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروانه پیوستگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود شکیبانژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی شجاعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حمزه لوئیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی نجاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حوا برزگر]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شهرزاد مرشدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[نصرت رمضانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز احسانی اسلاملو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صبا هفت‌ برادران]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صمد بهرنگی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ اعظمی لرستانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الله‌قلی خان جهانگیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین جهانگیری]]<br /> # [[شهلا حریری مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا معدنچی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم هژبریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا خالقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا مسعودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رضا شادبختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهپور علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وحید بنی عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا قبادی بیستونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک علیپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر (شاهرخ) دانشورکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد تقوی سنگدهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن منتظر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صاحب (مهدی) ذبیحیان لنگرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد بگلری (نوشین)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صمیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا (عبدالله) راتبی]]<br /> # [[خانواده مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته شبانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطیه محررخوانساری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر اکبرنیا منصور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرح اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیومرث سیدخلخال]]<br /> # [[حسن سرخوش]]<br /> # [[مریم قدسی‌مآب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سیفان بابایی]]<br /> # [[حفیظ الله شمس]]<br /> # [[زهره بنی‌جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سلطنت رمیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قادر ویسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شایان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود فرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد درودیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم افجه‌ای]]<br /> <br /> === انقلابیون خارجی===<br /> # [[رزا لوگزامبورگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[چه گوارا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]<br /> # [[سیمون بولیوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدریش انگلس]]<br /> # [[ولادیمیر لنین]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[هوشی‌مین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنی ازبرت]]<br /> # [[سوفان چان]]<br /> # [[هارون هاشمی]]<br /> # [[سمینا اقبال]]<br /> # [[یاسر عرفات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوجهاد]]<br /> # [[سالوادور آلنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمون دو بووار]]<br /> # [[پاتریس لومومبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانتس فانون]]<br /> # [[لئون تروتسکی]]<br /> #[[ویکتور خارا]]<br /> #[[وو نگوین جیاپ]]<br /> #[[بابی ساندز]]<br /> <br /> === فلاسفه، استادان دانشگاه و دانشمندان ===<br /> # [[زرتشت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی شریعتی]]<br /> # [[مریم میرزاخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد تفضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارل مارکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هانا آرنت]]<br /> # [[آنتونیو گرامشی]]<br /> # [[لویی آلتوسر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد اشرف]]<br /> # [[امیرحسین آریان‌پور]]<br /> # [[باروخ اسپینوزا]]<br /> # [[محمدعلی شیخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین صدیقی]]<br /> <br /> === تاریخ‌نگاران ===<br /> # [[یرواند آبراهامیان]]<br /> # [[فریدون آدمیت]]<br /> # [[حسین مکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژانت آفاری]]<br /> <br /> === روحانیون ===<br /> # [[سید محمود طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امامی کاشانی]]<br /> # [[حبیب‌الله آشوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال گنجه‌ای]]<br /> # [[حسینعلی منتظری]]<br /> #[[عبدالغفار نقشبندی]]<br /> # [[حسن لاهوتی اشکوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ابوالقاسم کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ عبدالله مازندرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن مدرس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ محمد خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === شخصیت‌های خارجی ===<br /> # [[ترور رفیق حریری]]<br /> # [[امه سه‌زر]]<br /> # [[الی ویزل]]<br /> # [[لرد راسل جانسون]]<br /> # [[مولود آئونیت]]<br /> # [[محمود شریف بسیونی]]<br /> # [[آلبرتو نیسمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لرد رابین کوربت]]<br /> # [[لرد اسلین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یهودی منوهین]]<br /> # [[احمد سوکارنو]]<br /> # [[محمد سوهارتو]]<br /> # [[ایندیرا گاندی]]<br /> # [[احمد بن بلا]]<br /> # [[ژاندارک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهاتما گاندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آبراهام لینکلن]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جو لیبرمن]]<br /> # [[جورج واشنگتن]]<br /> # [[وینستون چرچیل]]<br /> # [[ژوزف استالین]]<br /> # [[پینوشه]]<br /> # [[جمال عبدالناصر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد انور السادات]]<br /> # [[آدولف هیتلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولیویه ونده کاستیل]]<br /> #[[اریک داوید]]<br /> #[[آلخو ویدال کوادراس]]<br /> #[[آبه پیر]]<br /> #[[بنیتو موسولینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسیسکو فرانکو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اورسولا گرترود فون در لاین]]<br /> #[[اسماعیل هنیه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[هانری لکلرک]]<br /> #[[ناپلئون بناپارت]]<br /> #[[نیکلای چائوشسکو]]<br /> #[[سون یات سن]]<br /> #[[سید احمد غزالی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جاوید رحمان]]<br /> #[[مارتین لوتر کینگ جونیور]]<br /> # [[لخ والسا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ژرژ-هنری بوته‌یه]]<br /> #[[رینالدو گالیندو پل]]<br /> #[[موریس دنبی کاپیتورن]]<br /> #[[احمد شهید]]<br /> #[[عاصمه جهانگیر]]<br /> #[[مای ساتو]]<br /> # [[بشار اسد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن نصرالله]]<br /> # [[احمد چلبی]]<br /> <br /> === شناخته شدگان ===<br /> # [[دلارا دارابی]]<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدالله اربابی]]<br /> # [[رومینا اشرفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر خدایاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه رجبی]]<br /> # [[سید محمد حسینی]]<br /> # [[مسیح علی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله زم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک ریگی]]<br /> # [[دادشاه]]<br /> # [[سکینه سلیمان‌زاده]]<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلال نصرویی]]<br /> # [[راجنیش چاندرا موهان جین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارا دلدار]]<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر محمد خالقی]]<br /> # [[اصغر نحوی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد بالدی]]<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هاله سحابی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نهال آهوقلندری]]<br /> # [[امیرحسین و احمدرضا فیضی]]<br /> # [[غزال مولان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخی ===<br /> == اصطلاحات دوران مشروطه ==<br /> # [[منوّرالفکر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شب‌نامه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بست‌نشینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراموشخانه]]<br /> # [[عدالت‌خانه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی‌خواه]]<br /> # [[مشروطه و مشروعه]]<br /> # [[قانون اساسی مشروطیت]]<br /> # [[عدالت]]<br /> # [[مشروطه‌خواه]]<br /> # [[انجمن]]<br /> # [[قانون]]<br /> # [[ملت]]<br /> # [[تکفیر]]<br /> # [[آزادیستان]]<br /> # [[فداییان (در انقلاب مشروطه)]]<br /> # [[جراید حُرّه (مطبوعات آزاد)]]<br /> # [[مستبدین]]<br /> # [[استبداد]]<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[استبداد صغیر]]<br /> # [[مرکز غیبی تبریز]]<br /> # [[انجمن ایالتی تبریز]]<br /> <br /> == نمادهای دوران مشروطه ==<br /> # [[امیرخیز]]<br /> <br /> == روزنامه‌های دوران مشروطه ==<br /> # [[روزنامه قانون]]<br /> # [[روزنامه حبل‌المتین]]<br /> <br /> == شخصیت‌های تاریخی ==<br /> # [[یپرم خان]]<br /> # [[یعقوب لیث]]<br /> # [[کیخسرو]]<br /> # [[محمدتقی‌ پسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرکبیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رئیس‌علی دلواری]]<br /> # [[شاه نعمت‌ الله ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ‌السلطنه آذرخشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی محمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوارد باسکرویل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستفیک داویدیان]]<br /> # [[ابومسلم خراسانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزارضا کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملک‌المتکلمین]]<br /> # [[جهانگیرخان صوراسرافیل]]<br /> # [[محمود محمود]]<br /> # [[میرزا ملکم‌خان]]<br /> # [[صادق رضازاده شفق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهره قره‌العین]]<br /> # [[ناظم‌الاسلام کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد اسماعیل امیرخیزی]]<br /> # [[میرزا محمدصادق آقا مجتهد تبریزی]]<br /> # [[کریم طاهرزاده بهزاد]]<br /> # [[میرزا جواد سعدالدوله]]<br /> # [[سید محمد طباطبایی]]<br /> # [[سید عبدالله بهبهانی]]<br /> # [[آخوند ملا محمدکاظم خراسانی]]<br /> # [[ابراهیم صفایی]] <br /> # [[مهدی ملک‌زاده]]<br /> # [[سید جمال‌الدین اسدآبادی]]<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن‌خان مشیرالدوله]]<br /> # [[نجفقلی خان صمصام‌السلطنه بختیاری]]<br /> # [[میرزا محمدعلی خان تربیت]]<br /> # [[میرزا علی‌اصغر خان اتابک اعظم]]<br /> # [[میرزاحسن خان وثوق‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حیدرخان عمواوغلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا محمدحسین نائینی]]<br /> # [[شیخ احمد تربتی]]<br /> # [[سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی]]<br /> # [[مهدی قلی‌خان هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی ارداقی]]<br /> # [[عبدالرحیم طالبوف تبریزی]]<br /> # [[یحیی دولت‌آبادی]]<br /> # [[سید محمدرضا مساوات]]<br /> # [[سلیمان خان میکده]]<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه دولت‌آبادی]]<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خان سپهسالار]]<br /> # [[میرزای شیرازی]]<br /> # [[مریم عمید سمنانی]]<br /> # [[زین‌العابدین مراغه‌ای]]<br /> # [[محمدولی خان تنکابنی]]<br /> # [[میرزا حسن مستوفی‌الممالک آشتیانی]]<br /> # [[کامران میرزا]]<br /> # [[عباسقلی آدمیت]]<br /> # [[الله‌یار خان آصف‌الدوله]]<br /> # [[حسین پاشا خان]]<br /> # [[علی موسیو]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> === جان باختگان تظاهرات ===<br /> # [[نیکتا اسفندانی]]<br /> # [[رامین پوراندرجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته علیزاده]]<br /> # [[عزت ابراهیم‌نژاد]]<br /> # [[سعید زینالی]]<br /> # [[مصطفی صالحی]]<br /> # [[نوید افکاری]]<br /> # [[نوید بهبودی]]<br /> # [[عبدالله لرستانی]]<br /> # [[مهدی نیکویی]]<br /> # [[حمزه بریهی]]<br /> # [[فرزاد انصاری‌فر]]<br /> # [[محسن محمدپور]]<br /> # [[آرشام ابراهیمی]]<br /> # [[پویا بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد عابدی]]<br /> # [[پژمان قلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد معین‌فر]]<br /> # [[مهدی دائمی]]<br /> # [[رضا معظمی گودرزی]]<br /> # [[فرهاد مجدم]]<br /> # [[پدرام جعفری]]<br /> # [[سجاد رضایی]]<br /> # [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد طاهری]]<br /> # [[مینا شیخی]]<br /> # [[میلاد محققی]]<br /> # [[آذر میرزاپور زهابی]]<br /> # [[علیرضا انجوی]]<br /> # [[صانع ژاله]]<br /> # [[محمد مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == تاریخ ==<br /> {{لنگر|تاریخ}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === انقلاب‌های جهان ===<br /> # [[انقلاب ضد سلطنتی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب ویتنام]]<br /> # [[انقلاب چین]]<br /> # [[انقلاب کوبا]]<br /> # [[انقلاب شوروی]]<br /> # [[انقلاب الجزایر]]<br /> # [[انقلاب مصر ۲۰۱۱]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب لیبی]]<br /> # [[انقلاب تونس]]<br /> # [[دولت فلسطین]]<br /> # [[انقلاب سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیروزی انقلاب سوریه]]<br /> # [[انقلاب کبیر فرانسه]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === دوران پهلوی و اواخر قاجاریه ===<br /> # [[دارالفنون]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی اول]]<br /> # [[قرارداد ۱۹۱۹]]<br /> # [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹]]<br /> # [[نهضت جنگل]]<br /> # [[جمهوری گیلان]]<br /> # [[تظاهرات ۱۷ شهریور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشف حجاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلوای نان]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی دوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خودمختاری آذربایجان]]<br /> # [[قرارداد گس گلشائیان]]<br /> # [[قرارداد دارسی]]<br /> # [[کمیته زرگنده]]<br /> # [[نهضت ملی‌شدن نفت]]<br /> # [[قیام ۳۰ تیر]]<br /> # [[قیام ۱۵ خرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کودتای ۲۸ مرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فدائیان اسلام]]<br /> # [[قرارداد نفتی کنسرسیوم]]<br /> # [[پیمان سنتو]]<br /> # [[ساواک]]<br /> # [[اصلاحات ارضی]]<br /> # [[قائم‌مقام فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد علی شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام سیاهکل]]<br /> # [[زلزله بوئین زهرا]]<br /> # [[جشن‌های ۲۵۰۰ ساله]]<br /> # [[جنگ ظفار]]<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[گاهشماری شاهنشاهی]]<br /> # [[گارد جاویدان شاهنشاهی]]<br /> # [[آتش‌سوزی سینما رکس آبادان]]<br /> # [[کنفرانس گوادلوپ]]<br /> # [[سیاست حقوق‌‌ بشر کارتر]]<br /> # [[آزادی آخرین دسته از زندانیان سیاسی زمان شاه در ۳۰ دی ۱۳۵۷]]<br /> # [[نهضت تنباکو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارداد کنسرسیوم]]<br /> # [[عهدنامه گلستان]]<br /> # [[عهدنامه ترکمانچای]]<br /> # [[انقلاب سفید]]<br /> # [[پرویز ثابتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین فردوست]]<br /> # [[اردشیر زاهدی]]<br /> # [[پرویز نیکخواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نعمت‌الله نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله علم]]<br /> # [[حزب زحمتکشان ملت ایران]]<br /> # [[شعبان جعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرار شاه از ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرکوب عشایر در دوره رضاشاه]]<br /> <br /> === دوران جمهوری اسلامی ===<br /> # [[تظاهرات در ایران]]<br /> # [[رژیم ولایت فقیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرکوب کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گروگان گیری در سفارت آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[درگیری درترکمن صحرا ۱۳۵۸]]<br /> # [[ماجرای نوار آیت]]<br /> # [[انفجار آمیا]]<br /> # [[کشتی ربایی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[ایران گیت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب فرهنگی]]<br /> # [[جنگ ایران و عراق]]<br /> # [[عملیات کربلای ۴]]<br /> # [[مرکز اسلامی هامبورگ]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[تظاهرات قزوین ۱۳۷۳]]<br /> # [[قرارداد ۲۵ ساله ایران و چین]]<br /> # [[انفجار بیروت ۲۰۲۰]]<br /> # [[محاکمه اسدالله اسدی]]<br /> # [[گورستان خاوران]]<br /> # [[هک مجلس جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله به کوی دانشگاه تهران (۱۸-۲۳ تیر ۱۳۷۸)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانشگاه آزاد - واحد علوم و تحقیقات]]<br /> # [[قتل‌های زنجیره‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات کازرون]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۶]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۸]]<br /> # [[کارگران کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[ترور میکونوس]]<br /> # [[حمله به تأسیسات نفتی آرامکو ۲۰۱۹]]<br /> # [[تظاهرات لردگان ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات عراق ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات ۱۳۹۸ ایران]]<br /> # [[کشتار در نیزار ماهشهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط هواپیمای اوکراینی]]<br /> # [[انفجارها و آتش‌سوزی‌های زنجیره‌ای در ایران]]<br /> # [[قتل‌عام در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انتخابات مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۹–۱۳۹۸)]]<br /> # [[کشتار مسلمانان]]<br /> # [[حمله شیمیایی به حلبچه]]<br /> # [[انفجار حرم امام رضا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام تشنگان]]<br /> # [[مادران آبان]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[راهرو مرگ]]<br /> # [[زلزله خوی]]<br /> # [[حمله سایبری علیه جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انحلال سپاه پاسداران]]<br /> # [[پرونده خانه اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هک نهاد ریاست جمهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خالص‌سازی دانشگاه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاست النصر بالرعب]]<br /> # [[هک وزارت علوم، تحقیقات و فناوری]]<br /> # [[جنگ اسرائیل و حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهاجرت در ایران]]<br /> # [[قتل داریوش مهرجویی و همسرش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان اسلو]]<br /> # [[غزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبه نظامیان حوثی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شوراهای مردمی]]<br /> # [[حمله رژیم ایران به اسرائیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح نور و حجاب اجباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لایحه صلح از طریق قدرت در قرن بیست و یکم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اعتصاب غذای زندانیان سیاسی - سه‌شنبه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبکه لابی نفوذ جمهوری اسلامی]]<br /> # [[کشتار حجاج در مکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳]]<br /> # [[بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط بالگرد ابراهیم رئیسی]]<br /> # [[لیست‌گذاری سپاه توسط دولت کانادا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گزارش جاوید رحمان درباره قتل عام۱۳۶۰ و ۱۳۶۷]]<br /> # [[مجلس خبرگان]]<br /> # [[انفجار حرم سامرا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل زیر شکنجه]]<br /> # [[حمله ۱۳ژوئن اسرائیل به ایران]]<br /> # [[کودتای نوژه]]<br /> # [[حمله‌ آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای فردو]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای نطنز]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای اصفهان]]<br /> # [[سامانه مدیریت هوشمند نان (نانینو)]]<br /> # [[عبدالهادی حائری]]<br /> # [[حمله مشترک اسرائیل و ایالات متحده به ایران - ۹اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[فرماندهان و مقامات کشته‌ شده رژیم ایران در جنگ ۴۰روزه]]<br /> # [[محاصره دریایی آمریکا علیه ایران]]<br /> <br /> === پرسنل ارتش هوادار مجاهدین ===<br /> # [[پرسنل ارتش هوادار مجاهدین]]<br /> # [[سرهنگ خلبان بهزاد معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروان خلبان مصطفی وجدانی طباطبایی]]<br /> <br /> === اپوزیسیون ایران ===<br /> # [[اپوزیسیون]]<br /> # [[رهبری ذی‌صلاح]]<br /> # [[پیام‌های مسعود رجوی]]<br /> # [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه همبستگی ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سخنرانی مسعود رجوی در ۴ بهمن ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در استادیوم امجدیه ۲۲ خرداد ۱۳۵۹]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی آزادی، فلسفه‌ی انقلاب]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در تبریز]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در رشت]]<br /> # [[گردهمایی آینده انقلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۳۰ خرداد ۱۳۶۰]]<br /> # [[تظاهرات مادران ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت درباره آزادی‌ها و حقوق زنان]]<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت ایران برای خودمختاری کردستان ایران]]<br /> # [[طرح صلح شورای ملی مقاومت]]<br /> # [[۳۰ مهر ۱۳۷۲ سالروز انتخاب مریم رجوی به عنوان رئیس جمهور دوران انتقال]]<br /> # [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[نهضت عیاران]]<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰]]<br /> # [[گردهمایی سالانه مجاهدین]]<br /> # [[تظاهرات استکهلم ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات لندن ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات واشنگتن]]<br /> # [[تظاهرات بروکسل]]<br /> # [[تظاهرات برلین ۱۳۹۸]]<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[میلیشیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور زهرا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۵ مهر ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاشورای مجاهدین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۴ خرداد ۱۳۵۱ شهادت بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ضربه اول شهریور ۵۰ به مجاهدین]]<br /> # [[جریان اپورتونیستی چپ نما در سازمان مجاهدین خلق (۱۳۵۴)]]<br /> # [[نشریه مجاهد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ضربه ۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۱]]<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[کشتار پشت‌آشان]]<br /> # [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]]<br /> # [[عملیات آفتاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات چلچراغ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات فروغ جاویدان]]<br /> # [[عملیات مروارید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کودتای ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳]]<br /> # [[قرارگاه لیبرتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ۳]]<br /> # [[منابع مالی مجاهدین خلق]]<br /> # [[فراخوان به مسلح شدن جوانان توسط مسعود رجوی]]<br /> # [[مؤسسان پنجم ارتش آزادی‌بخش]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد آبان ۱۴۰۰ - واشینگتن]]<br /> {{col-break}}<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۶ و ۷ مرداد ۱۳۸۸]]<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۱۹ فروردین ۱۳۹۰]]<br /> # [[قتل عام ۱۰ شهریور ۱۳۹۲ اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتقال اعضای سازمان مجاهدین خلق به آلبانی]]<br /> # [[کانون‌های شورشی]]<br /> # [[کمیسیون‌های شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[کتاب تشدید تروریسم و جنگ‌افروزی رژیم ایران]]<br /> # [[انقلاب ایدئولوژیک درونی مجاهدین]]<br /> # [[عملیات جاری]]<br /> # [[تشکیلات مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورای رهبری مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای مرکزی مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[هژمونی زنان در سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاندیداتوری مسعود رجوی]]<br /> # [[جایزه خدمات بشردوستانه بین‌المللی هندوستان]]<br /> # [[بمباران قرارگاه‌های مجاهدین در کوت و جلولا]]<br /> # [[رژه ارتش آزادیبخش ملی ایران]]<br /> # [[حمله تروریستی پشت آشان]]<br /> # [[انفجار قرارگاه حبیب]]<br /> # [[جنگ آلان]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین خلق ایران از لیست تروریستی انگلستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خروج نام مجاهدین از فهرست تروریستی اتحادیه اروپا]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین از لیست تروریستی آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حکم شورای حکومتی عراق علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[قرارداد آتش‌بس بین مجاهدین و آمریکا]]<br /> # [[پایگاه اجتماعی مجاهدین خلق]]<br /> # [[شیطان سازی علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[عملکرد ۴۰ ساله‌ی مجاهدین خلق پس از انقلاب ضدسلطنتی]]<br /> # [[شورشگران]]<br /> # [[گلریزان همیاری]]<br /> # [[تظاهرات پاریس ۱۴۰۱]]<br /> # [[جبهه خلق و ضدخلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه ۱۰۰ کنگره آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خط قرمز]]<br /> # [[سفر مریم رجوی به ایتالیا ۱۴۰۲]]<br /> # [[گروه پارلمانی دفاع از حقوق و حفاظت اشرف ۳ در کنگره آمریکا]]<br /> # [[قطعنامه ۱۱۴۸ کنگره آمریکا]]<br /> # [[پرواز مسعود رجوی از تهران به پاریس]]<br /> # [[کنفرانس درباره نسل کشی در قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[عزیمت مسعود رجوی از پاریس به عراق]]<br /> # [[کنفرانس سیاست جدید]]<br /> # [[قطعنامه ۱۶۶ کنگره آمریکا]]<br /> # [[افشای طرح کویر]]<br /> # [[کنفرانس مقاومت ایران در پارلمان اروپا (۱۴۰۴)]]<br /> # [[راه‌حل سوم]]<br /> # [[رادیو صدای مجاهد]]<br /> #[[فراخوان کمیته دوستان ایران آزاد در کشورهای نوردیک]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد در پارلمان ایتالیا]]<br /> # [[نامه سرگشاده «کمیته آلمانی همبستگی برای ایران آزاد»]]<br /> # [[بیانیه اکثریت سنای ایتالیا]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد ۱۴۰۴ ایتالیا (رم)]]<br /> # [[قطعه‌ی ۴۱ بهشت زهرا]]<br /> # [[کنفرانس «ایران به‌پاخاسته در مقابل رژیم اعدام‌ها»]]<br /> # [[نامه‌ی ۴۵ شخصیت‌ بین‌المللی به رهبران جهان و رؤسای پارلمان‌]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۳۰۰ گروه پارلمانی، اتحادیه کارگری، شخصیت سیاسی، حقوقی و مدنی]]<br /> # [[نامه مشترک ۱۰۲ برنده جایزه نوبل به دبیرکل سازمان ملل متحد]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در بروکسل (۱۴۰۴)]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک (۱‍۴۰۴)]]<br /> # [[کنفرانس برلین (۲۰۲۵)]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان- آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس برلین آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[هفتاد‌ودومین قطعنامه سازمان ملل متحد]]<br /> # [[اجلاس پارلمان اروپا در ۱۹ آذر ۱۴۰۴ (۱۰ دسامبر ۲۰۲۵)]]<br /> # [[دومین اجلاس پارلمان اروپا در روز جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان فرانسه آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس کنگره آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس دوحزبی سنای آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[بیانیه حمایت برندگان نوبل از قیام ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گزارش تحقیقات سایبری تردستون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات بزرگ برلین - ۱۸ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس ایران: چشم‌انداز تغییر - ۱۹ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا- ۲۳بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات مونیخ در ۲۴ بهمن ۱۴۰۴ (۱۳ فوریه ۲۰۲۶)]]<br /> # [[کنفرانس بین‌المللی زنان در آستانه ۸ مارس ۲۰۲۶]]<br /> # [[تهاجم کانون‌های شورشی به بیت خامنه‌ای]]<br /> # [[اعلام دولت موقت توسط شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> # [[کنفرانس آنلاین مریم رجوی با شخصیت‌های سیاسی- ۱۴اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در واشنگتن- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در پاریس- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس حقوق بشر در ژنو-۲۱ اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[بیانیه حمایت شخصیت‌های جهانی از دولت موقت]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۵۷ برنده جایزه نوبل]]<br /> # [[کنفرانس در پارلمان انگلستان]]<br /> # [[تظاهرات پاریس؛ اعتراض جهانی به اعدام]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان، ۸اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === احزاب ===<br /> # [[جبهه ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب دموکرات کردستان ایران]]<br /> # [[حزب کومله]]<br /> # [[حزب توده ایران]]<br /> # [[سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]<br /> # [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[انشعابات سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[سازمان خبات انقلابی کردستان ایران]]<br /> # [[حزب آزادی کردستان]]<br /> # [[حزب دموکرات کردستان (لاده‌ران)]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران (مارکسیست-لنینیست-مائوئیست)]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران - حکمتیست]]<br /> # [[حزب کار ایران (توفان)]]<br /> # [[پژاک]]<br /> # [[جنبش دانشجویی]]<br /> # [[الحشد الشعبی]]<br /> # [[حزب‌الله لبنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لشکر فاطمیون]]<br /> # [[لشکر زینبیون]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[نهضت آزادی]]<br /> # [[جیش العدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سازمان آزادی‌بخش فلسطین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش فتح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ارتش آزاد سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اخوان‌المسلمین]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == هنر و فرهنگ ==<br /> {{لنگر|هنر و فرهنگ}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === فرهنگ ایران ===<br /> # [[فرهنگ ایران]]<br /> # [[گاه‌شماری ایرانی]]<br /> # [[جشن‌های ایرانی]]<br /> # [[سفره هفت‌سین]]<br /> # [[نوروز]]<br /> # [[حاجی فیروز]]<br /> # [[مهرگان]]<br /> # [[چهارشنبه‌سوری]]<br /> # [[شب یلدا]]<br /> # [[جشن سده]]<br /> # [[سیزده‌به‌در]]<br /> # [[خوشنویسی ایرانی]]<br /> # [[سینمای ایران]]<br /> # [[موسیقی ایران]]<br /> # [[غذاهای ایران]]<br /> # [[مجسمه‌سازی در ایران]]<br /> # [[قلم‌زنی در ایران]]<br /> # [[میناکاری در ایران]]<br /> # [[مینیاتور در ایران]]<br /> # [[آموزش و پرورش در ایران]]<br /> # [[شیر و خورشید]]<br /> # [[سرود ملی ایران]]<br /> # [[کریسمس]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == جغرافیا و محیط زیست ==<br /> {{لنگر|جغرافیا و محیط زیست}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> # [[آلودگی هوا در ایران]]<br /> # [[جنگل‌های ایران]]<br /> # [[انرژی در ایران]]<br /> # [[محیط زیست ایران]]<br /> # [[تالاب‌های ایران]]<br /> # [[آبشارهای ایران]]<br /> # [[سیل در ایران]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[جنگل‌های هیرکانی]]<br /> <br /> === سدها ===<br /> # [[سد دز]]<br /> # [[سد کارون]]<br /> # [[سد امیرکبیر]]<br /> # [[سد ارس]]<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === آب‌ها ===<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[قنات]]<br /> # [[دریای خزر]]<br /> # [[خلیج فارس]]<br /> # [[دریای عمان]]<br /> # [[دریاچه هامون]]<br /> # [[رود کارون]]<br /> # [[رود ارس]]<br /> # [[هور العظیم]]<br /> # [[هور شادگان]]<br /> # [[زاینده‌رود]]<br /> # [[دریاچه ارومیه]]<br /> # [[تالاب انزلی]]<br /> # [[تالاب گاوخونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تالاب پریشان]]<br /> # [[هیرمند]]<br /> <br /> === کوهستان‌ها، درّه‌ها و بیابان‌ها ===<br /> # [[کویر لوت]]<br /> # [[غار علی صدر]]<br /> # [[بیستون]]<br /> # [[دماوند]]<br /> # [[سبلان]]<br /> # [[زاگرس]]<br /> # [[الوند]]<br /> # [[کرکس]]<br /> # [[تفتان]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === جزیره و تنگه ===<br /> # [[تنگه هرمز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره خارگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره کیش]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === انرژی در ایران ===<br /> # [[نیروی برق در ایران]]<br /> # [[نیروگاه اتمی بوشهر]]<br /> # [[نیروگاه‌های ایران]]<br /> # [[انرژی بادی در ایران]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]<br /> # [[میدان‌های نفتی ایران]]<br /> # [[میدان‌های گازی ایران]]<br /> # [[سوخت‌های فسیلی در ایران]]<br /> <br /> === خاک ===<br /> # [[زمین‌شناسی ایران]]<br /> # [[گسل‌های ایران]]<br /> # [[معادن ایران]]<br /> # [[زلزله بم]]<br /> # [[زلزله ۱۳۹۶ ازگله]]<br /> #[[زلزله خوی]]<br /> #[[حادثه معدن طبس]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == ادبیات ==<br /> {{لنگر|ادبیات}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> # [[زبان فارسی]]<br /> # [[تاریخ ادبیات فارسی]]<br /> # [[مقاله]]<br /> # [[رمان]]<br /> # [[قصه]]<br /> # [[داستان کوتاه]]<br /> # [[روزنامه‌نگاری در ایران]]<br /> # [[شعر]]<br /> # [[شاهنامه]]<br /> # [[دیوان حافظ]]<br /> # [[مثنوی معنوی]]<br /> # [[گلستان سعدی]]<br /> # [[بوستان سعدی]]<br /> # [[رباعیات خیام]]<br /> # [[ساقی‌نامه]]<br /> # [[گنج‌نامه]]<br /> # [[کلیله و دمنه]]<br /> # [[سمک عیار]]<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === اساطیر ===<br /> # [[رستم]]<br /> # [[سهراب]]<br /> # [[سیاوش]]<br /> # [[گردآفرید]]<br /> # [[رودابه]]<br /> # [[آرش کمانگیر]]<br /> # [[پهلوانان شاهنامه]]<br /> <br /> === سرگرمی و تفریحات ===<br /> # [[ورزش در ایران]]<br /> # [[فوتبال در ایران]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == معرفی کتاب ==<br /> {{لنگر|معرفی کتاب}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === کتاب‌های مقاومت ===<br /> # [[بنیانگذاران]]<br /> # [[زنان نیروی تغییر]]<br /> # [[قهرمانان در زنجیر]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]<br /> # [[پرواز همزنجیران]]<br /> # [[ایران، بازی اتمی رژیم]]<br /> # [[ایران: سپاه پاسداران، ماشین تروریسم]]<br /> # [[رمز ماندگاری نسل سرفراز در آزمایش قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[کاپوها و هاپوها درباره قارقارها و عربده‌های یک باند منحط وزارتی]]<br /> # [[ابراهیم رئیسی، عامل قتل‌عام، نسل‌کشی و جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[مصدق و رضاخان: یک گواهی تاریخی]]<br /> # [[قتل‌عام و بازشناسی الیگارشی قدرت]]<br /> # [[سمفونی مقاومت، ترانه سرودهای مجاهدین]]<br /> # [[زنان،‌ پیشتازان آزادی]]<br /> # [[جنایات رضاشاه به روایت تاریخ]]<br /> <br /> === دیگر کتاب‌ها ===<br /> #[[مرگ کسب و کار من است]]<br /> #[[شمارش معکوس برای سقوط: رژیم ایران در آستانه سرنگونی]]<br /> #[[ایران در شرف دگرگونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زمینه جامعه‌شناسی]]<br /> # [[جامعه‌شناسی هنر]]<br /> # [[تاریخ تمدن]]<br /> # [[چرا ملت‌ها شکست می‌خورند: خاستگاه‌های قدرت، کامیابی و ناکامی]]<br /> # [[ریشه‌های توتالیتاریسم]]<br /> # [[لویاتان]]<br /> # [[بی‌دولتی، دولت، آرمان‌شهر]]<br /> # [[تاریخ بیست ساله ایران]]<br /> # [[قرارداد اجتماعی]]<br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == فلسفه ==<br /> {{لنگر|فلسفه}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> ==== فلسفه و جامعه‌شناسی ====<br /> # [[مارکسیسم]]<br /> # [[لائیسیته]]<br /> # [[آتئیستم]]<br /> # [[اپورتونیسم]]<br /> # [[پراگماتیسم]]<br /> # [[توتالیتاریسم]]<br /> # [[توتالیتاریسم دینی]]<br /> # [[لیبرالیسم]]<br /> # [[سکولاریسم]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[خودمختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرمایه‌داری ملی]]<br /> # [[بنیادگرایی اسلامی]]<br /> # [[پست‌مدرنیسم]]<br /> # [[سانترالیزم دموکراتیک]]<br /> # [[دو اسلام سراپا متضاد]]<br /> # [[موقعیت انقلابی]]<br /> # [[تکامل اجتماعی]]<br /> # [[تکامل]]<br /> # [[دینامیزم قرآن]]<br /> # [[طلسم اختناق]]<br /> # [[تبیین جهان]]<br /> # [[دیالکتیک]]<br /> # [[جمهوری دموکراتیک]]<br /> # [[پراگماتیسم]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[مبارزه مدنی]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]<br /> # [[فرار مغزها]]<br /> # [[کتاب راه حسین]]<br /> # [[سیاست موازنه منفی]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == جامعه و علوم اجتماعی ==<br /> {{لنگر|جامعه و علوم اجتماعی}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === موضوعات اجتماعی ===<br /> # [[تلویزیون من و تو]]<br /> # [[پول‌شویی]]<br /> # [[اختلاس در ایران]]<br /> # [[[[فرار مغزها|فرار مغزها از ایران]]]]<br /> # [[کارتن خوابی]]<br /> # [[گورخوابی]]<br /> # [[کودکان کار در ایران]]<br /> # [[فروش اعضای بدن]]<br /> # [[اعتیاد در ایران]]<br /> # [[فقر در ایران]]<br /> # [[بحران بیکاری در ایران]]<br /> # [[خودکشی]]<br /> # [[سانسور اینترنت در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حذف چهار صفر از پول ایران]]<br /> # [[سانسور در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارخانه ماشین سازی تبریز]]<br /> # [[گروه ملی صنعتی فولاد اهواز]]<br /> # [[روز جهانی زن]]<br /> # [[روز دانشجو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مالباختگان]]<br /> # [[ابرچالش آب]]<br /> # [[اول مهر]]<br /> # [[روز جهانی معلم]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[خصوصی سازی]]<br /> # [[بازار بورس ایران]]<br /> # [[آقازاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستان قدس رضوی]]<br /> # [[روز جهانی منع خشونت علیه زنان]]<br /> # [[لباس شخصی]]<br /> # [[معدوم سازی جوجه یک روزه]]<br /> # [[قاچاق کالا در ایران]]<br /> # [[دستگیری دانشجویان نخبه ایرانی]]<br /> # [[کولبر]]<br /> # [[بیت کوین]]<br /> # [[سوخت‌بری]]<br /> # [[متروپل آبادان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهائیان ایران]]<br /> # [[مسمومیت سریالی دانش‌آموزان مدارس دخترانه در ایران]]<br /> # [[چاپ اسکناس]]<br /> # [[گشت ارشاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[چای دبش]]<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[اختلاف طبقاتی در ایران]]<br /> # [[بحران انرژی در ایران]]<br /> # [[فساد سیستماتیک در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انفجار مهیب بندرعباس]]<br /> # [[بحران مشروعیت جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[بحران برق در ایران]]<br /> # [[بحران مسکن در ایران]]<br /> # [[بحران سلامت و روان در ایران]]<br /> # [[بحران‌های بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[فساد مالی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[سرکوب زنان در ایران]]<br /> # [[بحران آموزش در ایران]]<br /> # [[بحران اقتصاد در ایران]]<br /> # [[بحران محیط زیست در ایران]]<br /> # [[رانت‌خواری در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[سامانه تخصیص سهمیه سوخت پیمایشی]]<br /> <br /> === موضوعات سیاسی و انقلابی ===<br /> # [[فراماسونری در ایران]]<br /> # [[سندیکا در ایران]]<br /> # [[سرکوب در ایران]]<br /> # [[نقض حقوق بشر در ایران]]<br /> # [[قطعنامه‌های حقوق‌بشر علیه رژیم ایران]]<br /> # [[موقعیت انقلابی|شرایط عینی و ذهنی]]<br /> # [[نسل‌کشی]]<br /> # [[قیام]]<br /> # [[توازن قوا]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[شعار]]<br /> # [[شکنجه]]<br /> # [[اعدام در ایران]]<br /> # [[برجام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندانیان سیاسی در حکومت شاه]]<br /> # [[مبارزه مسلحانه]]<br /> # [[مبارزه]]<br /> # [[سیاست گروگانگیری رژیم ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی پیشتاز]]<br /> # [[مکانیزم ماشه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عمق استراتژیک]]<br /> # [[دموکراسی]]<br /> <br /> === سیاست و حکومت ===<br /> # [[ارتش سایبری جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمعیت مؤتلفه اسلامی]]<br /> # [[حزب جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[نیروی قدس سپاه پاسداران]]<br /> # [[سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[بسیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پهباد]]<br /> # [[نیروی انتظامی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارگاه ثارالله]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصلاح‌طلبی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[تفکیک جنسیتی]]<br /> # [[گروه ویژه اقدام مالی FATF]]<br /> # [[نوشیدن جام زهر]]<br /> # [[کنفرانس لهستان]]<br /> # [[لیست تروریستی وزارت خارجه آمریکا(FTO)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تحریم صنایع پتروشیمی ایران]]<br /> # [[معافیت تحریم‌های نفتی ایران]]<br /> # [[تحریم علی خامنه‌ای]]<br /> # [[دارایی‌های خامنه‌ای]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا]]<br /> # [[بنیادهای تعاونی نیروهای مسلح]]<br /> # [[ستاد اجرایی فرمان امام]]<br /> # [[بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ائتلاف بین‌المللی برای آزادی دریانوردی در خلیج فارس]]<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[قتل کشیش‌های مسیحی]]<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۱۴کشور غربی علیه رژیم ایران]]<br /> # [[قرارگاه رمضان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی هوا فضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[توقیف ۴ سایت وزارت اطلاعات رژیم ایران]]<br /> # [[استفاده از کودکان ۱۲ساله در گشت و ایست بازرسی]]<br /> <br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === حقوق ===<br /> # [[روز جهانی کارگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصل عدم توسل به زور]]<br /> # [[انجمن حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حق تعیین سرنوشت]]<br /> # [[تمامیت ارضی]]<br /> # [[حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حقوق بین‌المللی بشردوستانه]]<br /> # [[روز جهانی آزادی مطبوعات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قانون پناهندگی]]<br /> # [[قرارداد وین درباره روابط سیاسی]]<br /> # [[کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری]]<br /> # [[کنوانسیون ژنو]]<br /> # [[مداخله بشردوستانه]]<br /> # [[مصونیت دیپلماتیک]]<br /> # [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[آزادی بیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی رسانه]]<br /> # [[آزادی از ترس]]<br /> # [[بازداشت موقت]]<br /> # [[برابری در برابر قانون]]<br /> # [[حریم شخصی]]<br /> # [[حق درخواست]]<br /> # [[حقوق بشر (انسان)]]<br /> # [[خانه امن]]<br /> # [[دفاع مشروع]]<br /> # [[روز حقوق بشر]]<br /> # [[روز جهانی ناپدیدشدگان]]<br /> # [[سازمان مردم‌نهاد]]<br /> # [[شورای حقوق‌بشر سازمان ملل متحد]]<br /> # [[فعال حقوق بشر]]<br /> # [[گزارشگر ویژه حقوق بشر]]<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[نهضت بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر]]<br /> # [[فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد]]<br /> # [[مهاجرت آزاد]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> # [[حقوق طبیعی]]<br /> # [[حق انقلاب]]<br /> # [[احکام دینی]]<br /> # [[تفتیش عقاید]]<br /> # [[جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[فتوا]]<br /> # [[فتوای قتل عام زندانیان سیاسی]]<br /> # [[بغی]]<br /> # [[محاربه]]<br /> # [[حاکم شرع]]<br /> # [[استرداد]]<br /> # [[شکنجه دولتی]]<br /> # [[استقلال قضایی]]<br /> # [[دادگاه قانون اساسی]]<br /> # [[قطعنامه ۲۰۲۵ شورای حکام آژانس]]<br /> # [[دفاعیات کنت لوئیس]]<br /> # [[بیانیه گروه هفت و همکاران آن در محکومیت سرکوب فرامرزی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[شکایت کیفری علیه کاظم غریب‌آبادی]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === زندان‌ها ===<br /> # [[زندان اوین]]<br /> # [[زندان قصر]]<br /> # [[زندان قزلحصار]]<br /> # [[زندان گوهردشت]]<br /> # [[زندان کهریزک]]<br /> # [[زندان دیزل‌آباد]]<br /> # [[زندان یونسکو]]<br /> # [[زندان قزل‌قلعه]]<br /> # [[زندان فشافویه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندان قرچک]]<br /> # [[زندان تهران بزرگ]]<br /> # [[زندان حشمتیه]]<br /> # [[زندان سراوان]]<br /> # [[زندان زابل]]<br /> # [[زندان مرکزی مشهد]]<br /> # [[زندان عادل‌آباد شیراز]]<br /> # [[زندان خورین]]<br /> # [[زندان تبریز]]<br /> # [[زندان مرکزی اورمیه]]<br /> # [[زندان فجر دزفول]]<br /> # [[زندان دستگرد اصفهان]]<br /> # [[زندان شیبان اهواز]]<br /> # [[زندان صیدنایا]]<br /> # [[زندان لاکان رشت]]<br /> # [[زندان قرچک ورامین]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-end}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C&diff=88575 2026-05-11T15:54:42Z

<p>Safa: /* سیاست‌مداران */</p> <hr /> <div>این صفحه فهرستی است از موضوعاتی پایه‌ای که ایران‌پدیا باید آن‌ها را در سطح یک نوشتار باکیفیت یا در سطح بالاتر - نوشتار برگزیده - داشته باشد.<br /> <br /> * اسامی قرمز، نگارش نشده و اسامی آبی نگارش شده یا در حال نگارش هستند.<br /> <br /> [[ایران‌پدیا:نوشتارهای برگزیده|نوشتارهای برگزیده]] با ({{FA-star}})، نوشتارهای عالی (کلاس آ) با ({{A-Class-icon}})، [[ایران‌پدیا:نوشتار خوب|نوشتارهای خوب]] با ({{GAicon}}) و نوشتارهای متوسط (کلاس ب) با ({{B-icon}}) مشخص شده‌اند. نوشتارهایی که برچسب [[ایران‌پدیا:تمیزکاری|تمیزکاری]] خورده‌اند یا نیاز به بهبود در سریع‌ترین زمان ممکن را دارند، '''توپر''' نشان داده شده‌اند.<br /> <br /> == انقلاب دموکراتیک ایران ==<br /> {{لنگر|افراد}}<br /> {{col-begin}}<br /> <br /> == اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ ==<br /> === جستارهای وابسته ===<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[خیزش دانشگاه‌ها در اسفند ۱۴۰۴]]<br /> <br /> ===جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[گالری شهیدان قیام ۱۴۰۴]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان تهران]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمانشاه]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اصفهان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان لرستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان خوزستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان فارس]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گیلان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مازندران]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سیستان و بلوچستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان البرز]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان ایلام]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قزوین]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان همدان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مرکزی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان شرقی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان غربی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گلستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان زنجان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان هرمزگان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان یزد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قم]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان بوشهر]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان‌های خراسان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اردبیل]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان چهارمحال و بختیاری]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در ٰاستان کهگیلویه و بویراحمد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سمنان]]<br /> # [[شهیدانی که محل شهادت آنها نامشخص است]]<br /> # جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ (شماره۲)<br /> # [[کشتار در ملکشاهی ۱۴۰۴]]<br /> # [[حمله به بیمارستان خمینی ایلام]]<br /> # [[قطع اینترنت ایران در دی ۱۴۰۴]]<br /> # [[آتش‌نشان‌های شهید در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ ===<br /> # [[داریوش انصاری بختیاروند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسام خدایاری‌فرد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شایان اسدالهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا عظیم‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خداداد شیروانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وهاب موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی فلاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سجاد والامنش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بیاتی]]<br /> # [[سروش سلیمانی]]<br /> # [[رسول کدیوریان]]<br /> # [[رضا قنبری]]<br /> # [[عرفان بزرگی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرمحمد کوهکن]]<br /> # [[محمد نوری]]<br /> # [[احمدرضا امانی]]<br /> # [[طاها صفری]]<br /> # [[احد ابراهیم‌پور عبدلی]]<br /> # [[فارص (محسن) آقامحمدی]]<br /> # [[محمد مقدسی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[لطیف کریمی]]<br /> # [[مبین یعقوب‌زاده]]<br /> # [[مسیح جلیل]]<br /> # [[فرهاد عیوضی]]<br /> # [[محمد موسوی]]<br /> # [[مهدی موسوی]]<br /> # [[حسین مونسی]]<br /> # [[ابوالفضل خالدی]]<br /> # [[بهمن فتاحی]]<br /> # [[اکرم پیرگزی]]<br /> # [[روبینا امینیان]]<br /> # [[مسعود ذات‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی امامی‌پور]]<br /> # [[منصوره حیدری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز منصوری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قاسم روستا]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین ربیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا مرادی‌عبدالوند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ولی‌دوست]]<br /> # [[دیاکو محمدی]]<br /> # [[بهرام زاهدی]]<br /> # [[خالد ملایی]]<br /> # [[علی عزیزی جعفرآبادی]]<br /> # [[ابراهیم یوسفی]]<br /> # [[روح‌الله ستاره مشتری]]<br /> # [[سامان نظری]]<br /> # [[محمدرضا گروهی]]<br /> # [[رضا رحمتی]]<br /> # [[مجتبی قربانی]]<br /> # [[فرهاد عیوضی دودرایی]]<br /> # [[مهدی سلحشور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود موسوی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا کرمی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علی کریمی باولکی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا صیدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بیات سبحانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی قرباندوست]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی جهانبخش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد غلامزاده نوشری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سونیا صالحی راد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرزو عابدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان علیزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم احمدپوریان]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان اسدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید صالحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا دباغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین محمدزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل حیدری موصلو]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بهرامی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نعیم عبداللهی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدین دولت‌خواه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی پرویزی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد گنجی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان افروغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد خیردار]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فلاح]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان فتاحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شعله ستوده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا لشکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا سمیع‌پور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی لواسانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام درویش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر شکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فرد]]<br /> # [[ابوالفضل طاووسی]]<br /> # [[ستایش شفیعی]]<br /> # [[دانیال سبزیکار]]<br /> # [[دیار پورچهریق]]<br /> # [[سیامک راشد]]<br /> # [[هولاکو ایوانی]]<br /> # [[ریبین مرادی]]<br /> # [[امیرعلی حیدری]]<br /> # [[افسانه رضویان]]<br /> # [[رضا حاجی مرادیان]]<br /> # [[سعید ابراهیمی]]<br /> # [[آیدا حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملینا اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین قدیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران رفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمانه میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سورنا گلگون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا اشکبوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بهلولی پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه علی‌محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[متین منتظرالظهور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین فیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نازلی جان‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بنی‌عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرنیا شاد بجارکناری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهره فاضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبنم فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمیله شفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معین رنجبر (همایون)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد صالح ظریف‌مقدم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد شاهوزایی (شاهوزهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صنم پوربابایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زیبا دستجردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح شاهوردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ضیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال دیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالح محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌عباس زورقچیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالحه اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر جاویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الهام طغیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام ایزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرش طلوع شیخ‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی میرجعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین امام‌جمعه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهاران طاهرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی روستا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پارسا رحمتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی آرمند]]<br /> # [[حسن سماکوش]]<br /> <br /> == اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ==<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران]]<br /> # [[جمعه خونین زاهدان]]<br /> # [[خیزش ایذه]]<br /> # [[چهلم حدیث نجفی]]<br /> <br /> <br /> === جستارهای وابسته ===<br /> # [[کوکتل مولوتف]]<br /> # [[انقلاب مخملی]]<br /> # [[نسل Z]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> ===اسامی و عکس جانباختگان===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]]<br /> <br /> <br /> === جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ===<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حدیث نجفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیکا شاکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش محمودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قائمی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خدانور لجعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا نقیب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غزاله چلاوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کومار درافتاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیان پیرفلک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا قائم‌مقامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عراقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حنانه کیاکجوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارینا اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیلار حقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاروان قادر شوکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرشاد شهیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما شفیق‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسرا پناهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسن‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتین رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سروری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسیم صدقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرین علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مینو مجیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا نادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا بهمنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سالار مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هیمن حمزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا شهپرنیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرشیا امام‌ قلی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه نعامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران سماک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورش نیک‌نام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماهک هاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یلدا آقافضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هومن عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بساطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین عبدالملکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بادپا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید جواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان الیاسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امید زارع مؤیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی روزبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال پابندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزین معروفی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[نیما نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شهریار عادلی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمود احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهران بصیر توانا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شمال خدیری پور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[فایق مام قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدمومن زندکریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سامان قادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اسماعیل مولودی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مختار فتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[پیمان منبری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سید احمد شکراللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ابوالفضل امیرعطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[منصوره سگوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جواد روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[آرمیتا گراوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[قاسم رحیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کامران رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمداقبال نایب‌زهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مصطفی احمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کامران شیخه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد میرموسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کمیل ابوالحسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سیدجواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عماد حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[آریان مریدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ابوالفضل آدینه‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اسماعیل شنبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سارینا ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کبری شیخه سقا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سپهر بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جواد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر اعظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شادمان احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دنیا فرهادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حاجی رسول‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی زارع اشکذری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مریم آروین]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صادق فولادی‌وندا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شیرزاد احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهران اکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[متین نادرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعدام‌شدگان ===<br /> #[[قاسم آبسته]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ایوب کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[داوود عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[میلاد زهره‌وند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سپهر شیرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد قبادلو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی کرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن شکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال کاظمی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجیدرضا رهنورد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد سلیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید حسین‌نژاد حیدرانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجاهد کورکور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا و نسرین کعبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا درخشنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران بهرامیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا محمودنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عامر رامش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ساسان آزادوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محراب عبدالله‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == افراد ==<br /> {{لنگر|افراد}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === زنان ===<br /> # [[زنان پیشگام در قیام‌های ایران]]<br /> # [[زنان در نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران]]<br /> === قربانیان آپارتاید ===<br /> # [[فاطمه سلطانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === هنرمندان ===<br /> # [[مرضیه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی حنانه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب‌الله بدیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شجریان]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[آندرانیک آساطوریان]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[رضا اولیا]]<br /> # [[حمیدرضا طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر سخایی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[عماد رام]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[منصور قدرخواه]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[پرویز یاحقی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[بهرام عالیوندی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[ناهید همت‌آبادی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر آرام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون ژورک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گیسو شاکری]]<br /> # [[روزبه عمادزاده]]<br /> # [[منوچهر طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا شوریده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب شهیدثالث]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد مهراد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[واروژان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ام کلثوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن کسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهیار قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویگن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید خلیل عالی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله مقبلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله ملک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین گل‌گلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن صبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین بنان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[توماج صالحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد شمس]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[دلکش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی تجویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نصرالله زرین‌پنجه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مفید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام بیضایی]]<br /> # [[تورج نگهبان]]<br /> # [[اردلان سرفراز]]<br /> # [[بهمن رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر تقوایی]]<br /> # [[بیژن ترقی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === ورزشکاران ===<br /> # [[پوریای ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا تختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب خبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ منتظرالظهور]]<br /> # [[محمدقربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسلم اسکندر فیلابی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن نایب‌آقا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروزان عبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خادم حقیقت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صمد منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا فردوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهشید رزاقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علاءالدین عترتی کوشالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالله موحد]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === نویسندگان و شاعران ===<br /> ==== نویسندگان و شاعران ایرانی ====<br /> # [[منوچهر هزارخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزاده عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی شایگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالعلی معصومی]]<br /> # [[غزاله علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحمان کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمشید پیمان]]<br /> # [[فروغ فرخزاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج جنتی عطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون مشیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما یوشیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر آتشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد معین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق چوبک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حافظ]]<br /> # [[رهی معیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مولوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن صباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطار نیشابوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرکو بیکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال آل احمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین منزوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد کسروی]]<br /> # [[حمید مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب سپهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شفیعی کدکنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بزرگ علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش کسرایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین دانشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل خویی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید پورحاجی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اسدیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناظم حکمت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بکتاش آبتین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم معینی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نادر نادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا براهنی]]<br /> # [[ادیب‌الممالک فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروین اعتصامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوذر ورداسبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف قزوینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماشاءالله آجودانی]]<br /> #[[رومن رولان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[زری اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مختاری، شاعر و نویسنده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی اشرف درویشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد جعفر پوینده]]<br /> # [[سعید نفیسی]]<br /> # [[یدالله رؤیایی]]<br /> #[[سعید سلطان‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین ناهیدی آذر]]<br /> # [[امین (پیمان) فرح‌آور]]<br /> # [[مرتضی کیوان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالقاسم لاهوتی کرمانشاهی]]<br /> # [[جبار باغچه‌بان]]<br /> # [[حسین پژمان بختیاری]]<br /> <br /> ==== نویسندگان و شاعران غیرایرانی ====<br /> #[[برتولت برشت]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[پابلو نرودا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[فدریکو گارسیا لورکا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جرجی زیدان]]<br /> # [[دیل کارنگی]]<br /> # [[جک لندن]]<br /> # [[آندره مالرو]]<br /> <br /> === فعالان سیاسی و اجتماعی ===<br /> # [[کاظم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]<br /> # [[محسن دگمه‌چی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد کمانگر]]<br /> # [[شیرین علم‌هولی]]<br /> # [[ستار بهشتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رسولی]]<br /> # [[سید ابراهیم رسولی]]<br /> # [[مجید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی حاج‌آقایی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]<br /> # [[احسان فتاحیان]]<br /> # [[ارژنگ داوودی]]<br /> # [[زهرا صفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد کرد زنگنه]]<br /> # [[فاطمه مثنی]]<br /> # [[کیانوش زندی]]<br /> # [[زهرا کاظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ تقی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرستو معینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گلرخ ایرایی]]<br /> # [[سهیل عربی]]<br /> # [[آرش صادقی]]<br /> # [[مریم اکبری منفرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیره جلالی]]<br /> # [[آتنا دائمی]]<br /> # [[هاشم خواستار]]<br /> # [[حسین سودمند]]<br /> # [[ناصر فهیمی]]<br /> # [[داریوش فروهر]]<br /> # [[پروانه مجد اسکندری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هدی صابر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه فارسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زینب جلالیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انورخضری]]<br /> # [[ادریس جمشیدزهی]]<br /> # [[شریفه محمدی]]<br /> # [[وریشه مرادی]]<br /> # [[پخشان عزیزی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی یونسی]]<br /> # [[امیرحسین مرادی]]<br /> #[[منوچهر فلاح]]<br /> # [[احسان فریدی]]<br /> # [[علیرضا شریعت‌پناهی]]<br /> # [[مسعود جامعی]]<br /> # [[فرشاد اعتمادی‌فر]]<br /> # [[آرمین (احسان) خدایاری]]<br /> # [[علیرضا مرداسی (حمیداوی)]]<br /> # [[حافظ فروحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرمان صادقی]]<br /> # [[حسن بیت عبدالله]]<br /> # [[سعید عباسی]]<br /> # [[الهه فولادی]]<br /> # [[یعقوب درخشان]]<br /> # [[زینب همرنگ سیدبگلو]]<br /> # [[ارغوان فلاحی]]<br /> # [[معصومه (شیوا) اسماعیلی]]<br /> # [[پژمان توبره‌ریزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمیه رشیدی]]<br /> # [[غلامحسین کلبی]]<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]<br /> # [[محمد معصوم شاهی]]<br /> # [[زهرا شهباز طبری]]<br /> # [[رضا عبدالی]]<br /> # [[کریم خجسته]]<br /> # [[خسرو علیکردی]]<br /> # [[شاهین ذوقی‌تبار]]<br /> # [[خسرو رهنما]]<br /> # [[احسان رستمی]]<br /> # [[ربابه ماسوری]]<br /> # [[علی معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور جمالی]]<br /> # [[امیرحسین حاتمی]]<br /> # [[شاهین واحدپرست]]<br /> # [[محمدامین بیگلری]]<br /> # [[علی فهیم]]<br /> # [[حامد ولیدی]]<br /> # [[عرفان کیانی]]<br /> # [[ابراهیم دولت‌آبادی‌نژاد]]<br /> # [[محمدرضا میری]]<br /> # [[مهدی رسولی]]<br /> <br /> === سیاست‌مداران ===<br /> # [[کوروش بزرگ]]<br /> # [[رضاشاه پهلوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا پهلوی]]<br /> # [[اشرف پهلوی]]<br /> # [[علی امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اقبال لاهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین تیمورتاش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر محمد مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیّدحسن تقی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیدحسین فاطمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعباس هویدا]]<br /> # [[بی‌بی مریم بختیاری]]<br /> # [[جمشید آموزگار]]<br /> # [[جعفر شریف‌امامی]]<br /> # [[عبدالرحمن قاسملو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق شرفکندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی بازرگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[داریوش فروهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله سحابی]]<br /> # [[یدالله سحابی]]<br /> # [[محمدتقی شریعتی مزینانی]]<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ملکی]]<br /> # [[ابراهیم یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[محمود افشارطوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا آقاخان کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر حشمت طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تیمور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن رشدیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفر بقایی]] <br /> # [[احمد قوام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ضیاءالدین طباطبایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سردار اسعد بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم سامی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === مسئولان رژیم ایران ===<br /> # [[روح‌الله خمینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صیاد شیرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی رازینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی خامنه‌ای]]<br /> # [[مرتضی مطهری]]<br /> # [[احمد خمینی]]<br /> # [[علی فلاحیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید علی خامنه ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی کروبی]]<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[میرحسین موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدتقی مصباح یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن روحانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی نیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رئیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین باقری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی اشراقی]]<br /> # [[مصطفی پورمحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله لاجوردی]]<br /> # [[علی لاریجانی]]<br /> # [[صادق لاریجانی]]<br /> # [[محمود هاشمی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ری شهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قربانعلی دری نجف‌آبادی]]<br /> # [[حسین اشتری]]<br /> # [[ابوالقاسم صلواتی]]<br /> # [[محمدباقر قالیباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن شاهوارپور]]<br /> # [[علی باقری‌ کنی]]<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا پناهیان]]<br /> # [[عطاءالله اشرفی اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]]<br /> # [[حمید نوری]]<br /> # [[داوود رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر هاشمی رفسنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[احمدرضا رادان]]<br /> #[[حسین سلامی]]<br /> #[[سید رضی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ایمان افشاری]]<br /> #[[محمدرضا زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[قاضی عموزاد]]<br /> #[[قاضی محمدرضا عموزاد خلیلی]]<br /> #[[محسن فخری‌زاده مهابادی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد بهشتی]]<br /> #[[قاضی محمدرضا توکلی]]<br /> #[[مهدی نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علیرضا عسگری]]<br /> #[[مصطفی تاجزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حسین امیرعبداللهیان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدعلی آل هاشم]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مخبر]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدحسین احمدی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مالک رحمتی]]<br /> #[[حسین طائب]]<br /> #[[سعید جلیلی]]<br /> #[[مسعود پزشکیان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی‌اصغر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[غلامعلی حداد عادل]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی]]<br /> #[[علیرضا زاکانی]]<br /> #[[محمد محمدی گلپایگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدرضا عارف]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مقیسه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[بابک زنجانی]]<br /> #[[سعید امامی]]<br /> #[[حسین همدانی]]<br /> #[[صادق خلخالی]]<br /> #[[حسین موسوی تبریزی]]<br /> #[[محمود هاشمی شاهرودی]]<br /> #[[امیرعلی حاجی‌زاده]]<br /> #[[روح‌الله حسینیان]]<br /> #[[علی قدوسی]]<br /> #[[تریتا پارسی]]<br /> #[[علی شمخانی]]<br /> # [[احمد علم‌الهدی]]<br /> # [[احمد خاتمی]]<br /> # [[کاظم صدیقی]]<br /> # [[احمد توکلی]]<br /> # [[سید محمد حسین‌زاده حجازی]]<br /> # [[محمدباقر ذوالقدر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین مجید موسوی افتخاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن تهرانی مقدم]]<br /> # [[اسدالله اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر ولایتی]]<br /> # [[وحید حقانیان]]<br /> # [[غفور درجزی]]<br /> # [[احمد وحیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد پاکپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا اعرافی]]<br /> # [[امیر حاتمی]]<br /> # [[اسماعیل خطیب]]<br /> # [[علی‌رضا تنگسیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کمال خرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === آمران و عاملان قتل‌ عام ===<br /> # [[امجد یوسف]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انقلابیون ===<br /> # [[محمدعلی جابرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی میهندوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کریم(محراب)رشیدی]]<br /> # [[ناصر صادق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ربیعی]]<br /> # [[موسی خیابانی]]<br /> # [[آذر رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر مقدم]]<br /> # [[سیاوش سیفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهناز کلانتری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوسن میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بازرگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم ذوالانوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی جوان خوشدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شکرالله مشکین فام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید شریف واقفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی صمدیه لباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود احمدزاده]]<br /> # [[احمد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود عسگری‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی باکری]]<br /> # [[محمود قائمشهر]]<br /> # [[بهجت تیفتکچی]]<br /> # [[رسول مشکین‌فام]]<br /> # [[محمود شامخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سعادتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ضابطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین رضایی]]<br /> # [[طاهره طلوع]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا خسروی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گوهر ادب‌آواز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سکینه چاقوساز]]<br /> # [[معصومه کبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صارمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر کاظمی]]<br /> # [[منیره رجوی]]<br /> # [[حجت زمانی]]<br /> # [[ثریا ابوالفتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معصومه عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالرضا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف احمدی]]<br /> # [[سیاوش سیفی]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ندا حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولی‌الله فیض مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی شفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلیل گادانی]]<br /> # [[زهره قائمی]]<br /> # [[گیتی گیوه‌چینیان زاده]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]<br /> # [[محمد سیدی کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مدنی]]<br /> # [[مسعود رجوی]]<br /> # [[مریم رجوی]]<br /> # [[زهرا مریخی]]<br /> # [[مهدی ابریشمچی]]<br /> # [[محمد سید المحدثین]]<br /> # [[محمد علی توحیدی]]<br /> # [[فهیمه اروانی]]<br /> # [[مژگان پارسایی]]<br /> # [[زهره اخیانی]]<br /> # [[صدیقه حسینی]]<br /> # [[مهوش سپهری]]<br /> # [[بهشته شادرو]]<br /> # [[شهرزاد حاج‌سیدجوادی]]<br /> # [[گیتی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حیاتی]]<br /> # [[محمود عطایی]]<br /> # [[محمود عضدانلو]]<br /> # [[محمد حنیف نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید محسن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر بدیع زادگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین پارسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن جزنی]]<br /> # [[اسماعیل شریف‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز دهقانی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]<br /> # [[شکرالله پاکنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خسرو روزبه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر صفایی فراهانی]]<br /> # [[خسرو گلسرخی]]<br /> # [[میرزا کوچک‌ خان جنگلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مادر ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آراسته قلی‌وند]]<br /> # [[عالیه بازرگان]]<br /> # [[محترم ایجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بنی‌هاشمی]]<br /> # [[عباس عمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رئوف بشردوست]]<br /> # [[داریوش سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه احمدی اسکویی]]<br /> # [[محمدحسین جنتی لادانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کرامت‌الله دانشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزیز رضایی]]<br /> # [[مسعود فرشچی]]<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]<br /> # [[سعید سنگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رامین حسین‌پناهی]]<br /> # [[عباس مدرسی‌فر]]<br /> # [[عبدالرحمان قاسملو]]<br /> # [[حمیرا اشراق]]<br /> # [[فضیلت علامه حائری]]<br /> # [[حیدر قربانی]]<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عفت حداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راضیه کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عذرا علوی طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد زیبرم]]<br /> # [[بتول رجایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسترن عظیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گداعلی صابر مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین سیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بریسمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سعید ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن معصومی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مرتضی قره‌اوغلانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اصغر باباعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کریم جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[عبدالرحیم احراری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی یونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شکرالله ربیعی]]<br /> #[[امیرحسین مرادی]]<br /> #[[سید علی نبوی چاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کاظم باقرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدحسین حبیبی]]<br /> #[[عباس مفتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[گیتی‌السادات جوزی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حسن ضیاظریفی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهرنوش ابراهیمی روشن]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علیرضا گلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروانه پیوستگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود شکیبانژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی شجاعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حمزه لوئیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی نجاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حوا برزگر]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شهرزاد مرشدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[نصرت رمضانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز احسانی اسلاملو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صبا هفت‌ برادران]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صمد بهرنگی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ اعظمی لرستانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الله‌قلی خان جهانگیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین جهانگیری]]<br /> # [[شهلا حریری مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا معدنچی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم هژبریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا خالقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا مسعودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رضا شادبختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهپور علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وحید بنی عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا قبادی بیستونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک علیپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر (شاهرخ) دانشورکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد تقوی سنگدهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن منتظر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صاحب (مهدی) ذبیحیان لنگرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد بگلری (نوشین)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صمیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا (عبدالله) راتبی]]<br /> # [[خانواده مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته شبانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطیه محررخوانساری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر اکبرنیا منصور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرح اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیومرث سیدخلخال]]<br /> # [[حسن سرخوش]]<br /> # [[مریم قدسی‌مآب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سیفان بابایی]]<br /> # [[حفیظ الله شمس]]<br /> # [[زهره بنی‌جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سلطنت رمیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قادر ویسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شایان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود فرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد درودیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم افجه‌ای]]<br /> <br /> === انقلابیون خارجی===<br /> # [[رزا لوگزامبورگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[چه گوارا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]<br /> # [[سیمون بولیوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدریش انگلس]]<br /> # [[ولادیمیر لنین]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[هوشی‌مین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنی ازبرت]]<br /> # [[سوفان چان]]<br /> # [[هارون هاشمی]]<br /> # [[سمینا اقبال]]<br /> # [[یاسر عرفات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوجهاد]]<br /> # [[سالوادور آلنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمون دو بووار]]<br /> # [[پاتریس لومومبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانتس فانون]]<br /> # [[لئون تروتسکی]]<br /> #[[ویکتور خارا]]<br /> #[[وو نگوین جیاپ]]<br /> #[[بابی ساندز]]<br /> <br /> === فلاسفه، استادان دانشگاه و دانشمندان ===<br /> # [[زرتشت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی شریعتی]]<br /> # [[مریم میرزاخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد تفضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارل مارکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هانا آرنت]]<br /> # [[آنتونیو گرامشی]]<br /> # [[لویی آلتوسر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد اشرف]]<br /> # [[امیرحسین آریان‌پور]]<br /> # [[باروخ اسپینوزا]]<br /> # [[محمدعلی شیخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین صدیقی]]<br /> <br /> === تاریخ‌نگاران ===<br /> # [[یرواند آبراهامیان]]<br /> # [[فریدون آدمیت]]<br /> # [[حسین مکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژانت آفاری]]<br /> <br /> === روحانیون ===<br /> # [[سید محمود طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امامی کاشانی]]<br /> # [[حبیب‌الله آشوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال گنجه‌ای]]<br /> # [[حسینعلی منتظری]]<br /> #[[عبدالغفار نقشبندی]]<br /> # [[حسن لاهوتی اشکوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ابوالقاسم کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ عبدالله مازندرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن مدرس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ محمد خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === شخصیت‌های خارجی ===<br /> # [[ترور رفیق حریری]]<br /> # [[امه سه‌زر]]<br /> # [[الی ویزل]]<br /> # [[لرد راسل جانسون]]<br /> # [[مولود آئونیت]]<br /> # [[محمود شریف بسیونی]]<br /> # [[آلبرتو نیسمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لرد رابین کوربت]]<br /> # [[لرد اسلین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یهودی منوهین]]<br /> # [[احمد سوکارنو]]<br /> # [[محمد سوهارتو]]<br /> # [[ایندیرا گاندی]]<br /> # [[احمد بن بلا]]<br /> # [[ژاندارک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهاتما گاندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آبراهام لینکلن]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جو لیبرمن]]<br /> # [[جورج واشنگتن]]<br /> # [[وینستون چرچیل]]<br /> # [[ژوزف استالین]]<br /> # [[پینوشه]]<br /> # [[جمال عبدالناصر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد انور السادات]]<br /> # [[آدولف هیتلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولیویه ونده کاستیل]]<br /> #[[اریک داوید]]<br /> #[[آلخو ویدال کوادراس]]<br /> #[[آبه پیر]]<br /> #[[بنیتو موسولینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسیسکو فرانکو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اورسولا گرترود فون در لاین]]<br /> #[[اسماعیل هنیه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[هانری لکلرک]]<br /> #[[ناپلئون بناپارت]]<br /> #[[نیکلای چائوشسکو]]<br /> #[[سون یات سن]]<br /> #[[سید احمد غزالی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جاوید رحمان]]<br /> #[[مارتین لوتر کینگ جونیور]]<br /> # [[لخ والسا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ژرژ-هنری بوته‌یه]]<br /> #[[رینالدو گالیندو پل]]<br /> #[[موریس دنبی کاپیتورن]]<br /> #[[احمد شهید]]<br /> #[[عاصمه جهانگیر]]<br /> #[[مای ساتو]]<br /> # [[بشار اسد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن نصرالله]]<br /> # [[احمد چلبی]]<br /> <br /> === شناخته شدگان ===<br /> # [[دلارا دارابی]]<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدالله اربابی]]<br /> # [[رومینا اشرفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر خدایاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه رجبی]]<br /> # [[سید محمد حسینی]]<br /> # [[مسیح علی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله زم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک ریگی]]<br /> # [[دادشاه]]<br /> # [[سکینه سلیمان‌زاده]]<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلال نصرویی]]<br /> # [[راجنیش چاندرا موهان جین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارا دلدار]]<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر محمد خالقی]]<br /> # [[اصغر نحوی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد بالدی]]<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هاله سحابی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نهال آهوقلندری]]<br /> # [[امیرحسین و احمدرضا فیضی]]<br /> # [[غزال مولان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخی ===<br /> == اصطلاحات دوران مشروطه ==<br /> # [[منوّرالفکر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شب‌نامه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بست‌نشینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراموشخانه]]<br /> # [[عدالت‌خانه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی‌خواه]]<br /> # [[مشروطه و مشروعه]]<br /> # [[قانون اساسی مشروطیت]]<br /> # [[عدالت]]<br /> # [[مشروطه‌خواه]]<br /> # [[انجمن]]<br /> # [[قانون]]<br /> # [[ملت]]<br /> # [[تکفیر]]<br /> # [[آزادیستان]]<br /> # [[فداییان (در انقلاب مشروطه)]]<br /> # [[جراید حُرّه (مطبوعات آزاد)]]<br /> # [[مستبدین]]<br /> # [[استبداد]]<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[استبداد صغیر]]<br /> # [[مرکز غیبی تبریز]]<br /> # [[انجمن ایالتی تبریز]]<br /> <br /> == نمادهای دوران مشروطه ==<br /> # [[امیرخیز]]<br /> <br /> == روزنامه‌های دوران مشروطه ==<br /> # [[روزنامه قانون]]<br /> # [[روزنامه حبل‌المتین]]<br /> <br /> == شخصیت‌های تاریخی ==<br /> # [[یپرم خان]]<br /> # [[یعقوب لیث]]<br /> # [[کیخسرو]]<br /> # [[محمدتقی‌ پسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرکبیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رئیس‌علی دلواری]]<br /> # [[شاه نعمت‌ الله ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ‌السلطنه آذرخشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی محمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوارد باسکرویل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستفیک داویدیان]]<br /> # [[ابومسلم خراسانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزارضا کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملک‌المتکلمین]]<br /> # [[جهانگیرخان صوراسرافیل]]<br /> # [[محمود محمود]]<br /> # [[میرزا ملکم‌خان]]<br /> # [[صادق رضازاده شفق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهره قره‌العین]]<br /> # [[ناظم‌الاسلام کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد اسماعیل امیرخیزی]]<br /> # [[میرزا محمدصادق آقا مجتهد تبریزی]]<br /> # [[کریم طاهرزاده بهزاد]]<br /> # [[میرزا جواد سعدالدوله]]<br /> # [[سید محمد طباطبایی]]<br /> # [[سید عبدالله بهبهانی]]<br /> # [[آخوند ملا محمدکاظم خراسانی]]<br /> # [[ابراهیم صفایی]] <br /> # [[مهدی ملک‌زاده]]<br /> # [[سید جمال‌الدین اسدآبادی]]<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن‌خان مشیرالدوله]]<br /> # [[نجفقلی خان صمصام‌السلطنه بختیاری]]<br /> # [[میرزا محمدعلی خان تربیت]]<br /> # [[میرزا علی‌اصغر خان اتابک اعظم]]<br /> # [[میرزاحسن خان وثوق‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حیدرخان عمواوغلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا محمدحسین نائینی]]<br /> # [[شیخ احمد تربتی]]<br /> # [[سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی]]<br /> # [[مهدی قلی‌خان هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی ارداقی]]<br /> # [[عبدالرحیم طالبوف تبریزی]]<br /> # [[یحیی دولت‌آبادی]]<br /> # [[سید محمدرضا مساوات]]<br /> # [[سلیمان خان میکده]]<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه دولت‌آبادی]]<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خان سپهسالار]]<br /> # [[میرزای شیرازی]]<br /> # [[مریم عمید سمنانی]]<br /> # [[زین‌العابدین مراغه‌ای]]<br /> # [[محمدولی خان تنکابنی]]<br /> # [[میرزا حسن مستوفی‌الممالک آشتیانی]]<br /> # [[کامران میرزا]]<br /> # [[عباسقلی آدمیت]]<br /> # [[الله‌یار خان آصف‌الدوله]]<br /> # [[حسین پاشا خان]]<br /> # [[علی موسیو]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> === جان باختگان تظاهرات ===<br /> # [[نیکتا اسفندانی]]<br /> # [[رامین پوراندرجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته علیزاده]]<br /> # [[عزت ابراهیم‌نژاد]]<br /> # [[سعید زینالی]]<br /> # [[مصطفی صالحی]]<br /> # [[نوید افکاری]]<br /> # [[نوید بهبودی]]<br /> # [[عبدالله لرستانی]]<br /> # [[مهدی نیکویی]]<br /> # [[حمزه بریهی]]<br /> # [[فرزاد انصاری‌فر]]<br /> # [[محسن محمدپور]]<br /> # [[آرشام ابراهیمی]]<br /> # [[پویا بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد عابدی]]<br /> # [[پژمان قلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد معین‌فر]]<br /> # [[مهدی دائمی]]<br /> # [[رضا معظمی گودرزی]]<br /> # [[فرهاد مجدم]]<br /> # [[پدرام جعفری]]<br /> # [[سجاد رضایی]]<br /> # [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد طاهری]]<br /> # [[مینا شیخی]]<br /> # [[میلاد محققی]]<br /> # [[آذر میرزاپور زهابی]]<br /> # [[علیرضا انجوی]]<br /> # [[صانع ژاله]]<br /> # [[محمد مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == تاریخ ==<br /> {{لنگر|تاریخ}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === انقلاب‌های جهان ===<br /> # [[انقلاب ضد سلطنتی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب ویتنام]]<br /> # [[انقلاب چین]]<br /> # [[انقلاب کوبا]]<br /> # [[انقلاب شوروی]]<br /> # [[انقلاب الجزایر]]<br /> # [[انقلاب مصر ۲۰۱۱]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب لیبی]]<br /> # [[انقلاب تونس]]<br /> # [[دولت فلسطین]]<br /> # [[انقلاب سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیروزی انقلاب سوریه]]<br /> # [[انقلاب کبیر فرانسه]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === دوران پهلوی و اواخر قاجاریه ===<br /> # [[دارالفنون]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی اول]]<br /> # [[قرارداد ۱۹۱۹]]<br /> # [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹]]<br /> # [[نهضت جنگل]]<br /> # [[جمهوری گیلان]]<br /> # [[تظاهرات ۱۷ شهریور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشف حجاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلوای نان]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی دوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خودمختاری آذربایجان]]<br /> # [[قرارداد گس گلشائیان]]<br /> # [[قرارداد دارسی]]<br /> # [[کمیته زرگنده]]<br /> # [[نهضت ملی‌شدن نفت]]<br /> # [[قیام ۳۰ تیر]]<br /> # [[قیام ۱۵ خرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کودتای ۲۸ مرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فدائیان اسلام]]<br /> # [[قرارداد نفتی کنسرسیوم]]<br /> # [[پیمان سنتو]]<br /> # [[ساواک]]<br /> # [[اصلاحات ارضی]]<br /> # [[قائم‌مقام فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد علی شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام سیاهکل]]<br /> # [[زلزله بوئین زهرا]]<br /> # [[جشن‌های ۲۵۰۰ ساله]]<br /> # [[جنگ ظفار]]<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[گاهشماری شاهنشاهی]]<br /> # [[گارد جاویدان شاهنشاهی]]<br /> # [[آتش‌سوزی سینما رکس آبادان]]<br /> # [[کنفرانس گوادلوپ]]<br /> # [[سیاست حقوق‌‌ بشر کارتر]]<br /> # [[آزادی آخرین دسته از زندانیان سیاسی زمان شاه در ۳۰ دی ۱۳۵۷]]<br /> # [[نهضت تنباکو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارداد کنسرسیوم]]<br /> # [[عهدنامه گلستان]]<br /> # [[عهدنامه ترکمانچای]]<br /> # [[انقلاب سفید]]<br /> # [[پرویز ثابتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین فردوست]]<br /> # [[اردشیر زاهدی]]<br /> # [[پرویز نیکخواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نعمت‌الله نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله علم]]<br /> # [[حزب زحمتکشان ملت ایران]]<br /> # [[شعبان جعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرار شاه از ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرکوب عشایر در دوره رضاشاه]]<br /> <br /> === دوران جمهوری اسلامی ===<br /> # [[تظاهرات در ایران]]<br /> # [[رژیم ولایت فقیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرکوب کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گروگان گیری در سفارت آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[درگیری درترکمن صحرا ۱۳۵۸]]<br /> # [[ماجرای نوار آیت]]<br /> # [[انفجار آمیا]]<br /> # [[کشتی ربایی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[ایران گیت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب فرهنگی]]<br /> # [[جنگ ایران و عراق]]<br /> # [[عملیات کربلای ۴]]<br /> # [[مرکز اسلامی هامبورگ]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[تظاهرات قزوین ۱۳۷۳]]<br /> # [[قرارداد ۲۵ ساله ایران و چین]]<br /> # [[انفجار بیروت ۲۰۲۰]]<br /> # [[محاکمه اسدالله اسدی]]<br /> # [[گورستان خاوران]]<br /> # [[هک مجلس جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله به کوی دانشگاه تهران (۱۸-۲۳ تیر ۱۳۷۸)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانشگاه آزاد - واحد علوم و تحقیقات]]<br /> # [[قتل‌های زنجیره‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات کازرون]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۶]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۸]]<br /> # [[کارگران کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[ترور میکونوس]]<br /> # [[حمله به تأسیسات نفتی آرامکو ۲۰۱۹]]<br /> # [[تظاهرات لردگان ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات عراق ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات ۱۳۹۸ ایران]]<br /> # [[کشتار در نیزار ماهشهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط هواپیمای اوکراینی]]<br /> # [[انفجارها و آتش‌سوزی‌های زنجیره‌ای در ایران]]<br /> # [[قتل‌عام در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انتخابات مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۹–۱۳۹۸)]]<br /> # [[کشتار مسلمانان]]<br /> # [[حمله شیمیایی به حلبچه]]<br /> # [[انفجار حرم امام رضا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام تشنگان]]<br /> # [[مادران آبان]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[راهرو مرگ]]<br /> # [[زلزله خوی]]<br /> # [[حمله سایبری علیه جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انحلال سپاه پاسداران]]<br /> # [[پرونده خانه اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هک نهاد ریاست جمهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خالص‌سازی دانشگاه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاست النصر بالرعب]]<br /> # [[هک وزارت علوم، تحقیقات و فناوری]]<br /> # [[جنگ اسرائیل و حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهاجرت در ایران]]<br /> # [[قتل داریوش مهرجویی و همسرش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان اسلو]]<br /> # [[غزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبه نظامیان حوثی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شوراهای مردمی]]<br /> # [[حمله رژیم ایران به اسرائیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح نور و حجاب اجباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لایحه صلح از طریق قدرت در قرن بیست و یکم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اعتصاب غذای زندانیان سیاسی - سه‌شنبه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبکه لابی نفوذ جمهوری اسلامی]]<br /> # [[کشتار حجاج در مکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳]]<br /> # [[بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط بالگرد ابراهیم رئیسی]]<br /> # [[لیست‌گذاری سپاه توسط دولت کانادا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گزارش جاوید رحمان درباره قتل عام۱۳۶۰ و ۱۳۶۷]]<br /> # [[مجلس خبرگان]]<br /> # [[انفجار حرم سامرا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل زیر شکنجه]]<br /> # [[حمله ۱۳ژوئن اسرائیل به ایران]]<br /> # [[کودتای نوژه]]<br /> # [[حمله‌ آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای فردو]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای نطنز]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای اصفهان]]<br /> # [[سامانه مدیریت هوشمند نان (نانینو)]]<br /> # [[عبدالهادی حائری]]<br /> # [[حمله مشترک اسرائیل و ایالات متحده به ایران - ۹اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[فرماندهان و مقامات کشته‌ شده رژیم ایران در جنگ ۴۰روزه]]<br /> # [[محاصره دریایی آمریکا علیه ایران]]<br /> <br /> === پرسنل ارتش هوادار مجاهدین ===<br /> # [[پرسنل ارتش هوادار مجاهدین]]<br /> # [[سرهنگ خلبان بهزاد معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروان خلبان مصطفی وجدانی طباطبایی]]<br /> <br /> === اپوزیسیون ایران ===<br /> # [[اپوزیسیون]]<br /> # [[رهبری ذی‌صلاح]]<br /> # [[پیام‌های مسعود رجوی]]<br /> # [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه همبستگی ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سخنرانی مسعود رجوی در ۴ بهمن ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در استادیوم امجدیه ۲۲ خرداد ۱۳۵۹]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی آزادی، فلسفه‌ی انقلاب]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در تبریز]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در رشت]]<br /> # [[گردهمایی آینده انقلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۳۰ خرداد ۱۳۶۰]]<br /> # [[تظاهرات مادران ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت درباره آزادی‌ها و حقوق زنان]]<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت ایران برای خودمختاری کردستان ایران]]<br /> # [[طرح صلح شورای ملی مقاومت]]<br /> # [[۳۰ مهر ۱۳۷۲ سالروز انتخاب مریم رجوی به عنوان رئیس جمهور دوران انتقال]]<br /> # [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[نهضت عیاران]]<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰]]<br /> # [[گردهمایی سالانه مجاهدین]]<br /> # [[تظاهرات استکهلم ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات لندن ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات واشنگتن]]<br /> # [[تظاهرات بروکسل]]<br /> # [[تظاهرات برلین ۱۳۹۸]]<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[میلیشیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور زهرا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۵ مهر ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاشورای مجاهدین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۴ خرداد ۱۳۵۱ شهادت بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ضربه اول شهریور ۵۰ به مجاهدین]]<br /> # [[جریان اپورتونیستی چپ نما در سازمان مجاهدین خلق (۱۳۵۴)]]<br /> # [[نشریه مجاهد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ضربه ۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۱]]<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[کشتار پشت‌آشان]]<br /> # [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]]<br /> # [[عملیات آفتاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات چلچراغ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات فروغ جاویدان]]<br /> # [[عملیات مروارید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کودتای ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳]]<br /> # [[قرارگاه لیبرتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ۳]]<br /> # [[منابع مالی مجاهدین خلق]]<br /> # [[فراخوان به مسلح شدن جوانان توسط مسعود رجوی]]<br /> # [[مؤسسان پنجم ارتش آزادی‌بخش]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد آبان ۱۴۰۰ - واشینگتن]]<br /> {{col-break}}<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۶ و ۷ مرداد ۱۳۸۸]]<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۱۹ فروردین ۱۳۹۰]]<br /> # [[قتل عام ۱۰ شهریور ۱۳۹۲ اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتقال اعضای سازمان مجاهدین خلق به آلبانی]]<br /> # [[کانون‌های شورشی]]<br /> # [[کمیسیون‌های شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[کتاب تشدید تروریسم و جنگ‌افروزی رژیم ایران]]<br /> # [[انقلاب ایدئولوژیک درونی مجاهدین]]<br /> # [[عملیات جاری]]<br /> # [[تشکیلات مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورای رهبری مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای مرکزی مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[هژمونی زنان در سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاندیداتوری مسعود رجوی]]<br /> # [[جایزه خدمات بشردوستانه بین‌المللی هندوستان]]<br /> # [[بمباران قرارگاه‌های مجاهدین در کوت و جلولا]]<br /> # [[رژه ارتش آزادیبخش ملی ایران]]<br /> # [[حمله تروریستی پشت آشان]]<br /> # [[انفجار قرارگاه حبیب]]<br /> # [[جنگ آلان]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین خلق ایران از لیست تروریستی انگلستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خروج نام مجاهدین از فهرست تروریستی اتحادیه اروپا]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین از لیست تروریستی آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حکم شورای حکومتی عراق علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[قرارداد آتش‌بس بین مجاهدین و آمریکا]]<br /> # [[پایگاه اجتماعی مجاهدین خلق]]<br /> # [[شیطان سازی علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[عملکرد ۴۰ ساله‌ی مجاهدین خلق پس از انقلاب ضدسلطنتی]]<br /> # [[شورشگران]]<br /> # [[گلریزان همیاری]]<br /> # [[تظاهرات پاریس ۱۴۰۱]]<br /> # [[جبهه خلق و ضدخلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه ۱۰۰ کنگره آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خط قرمز]]<br /> # [[سفر مریم رجوی به ایتالیا ۱۴۰۲]]<br /> # [[گروه پارلمانی دفاع از حقوق و حفاظت اشرف ۳ در کنگره آمریکا]]<br /> # [[قطعنامه ۱۱۴۸ کنگره آمریکا]]<br /> # [[پرواز مسعود رجوی از تهران به پاریس]]<br /> # [[کنفرانس درباره نسل کشی در قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[عزیمت مسعود رجوی از پاریس به عراق]]<br /> # [[کنفرانس سیاست جدید]]<br /> # [[قطعنامه ۱۶۶ کنگره آمریکا]]<br /> # [[افشای طرح کویر]]<br /> # [[کنفرانس مقاومت ایران در پارلمان اروپا (۱۴۰۴)]]<br /> # [[راه‌حل سوم]]<br /> # [[رادیو صدای مجاهد]]<br /> #[[فراخوان کمیته دوستان ایران آزاد در کشورهای نوردیک]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد در پارلمان ایتالیا]]<br /> # [[نامه سرگشاده «کمیته آلمانی همبستگی برای ایران آزاد»]]<br /> # [[بیانیه اکثریت سنای ایتالیا]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد ۱۴۰۴ ایتالیا (رم)]]<br /> # [[قطعه‌ی ۴۱ بهشت زهرا]]<br /> # [[کنفرانس «ایران به‌پاخاسته در مقابل رژیم اعدام‌ها»]]<br /> # [[نامه‌ی ۴۵ شخصیت‌ بین‌المللی به رهبران جهان و رؤسای پارلمان‌]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۳۰۰ گروه پارلمانی، اتحادیه کارگری، شخصیت سیاسی، حقوقی و مدنی]]<br /> # [[نامه مشترک ۱۰۲ برنده جایزه نوبل به دبیرکل سازمان ملل متحد]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در بروکسل (۱۴۰۴)]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک (۱‍۴۰۴)]]<br /> # [[کنفرانس برلین (۲۰۲۵)]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان- آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس برلین آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[هفتاد‌ودومین قطعنامه سازمان ملل متحد]]<br /> # [[اجلاس پارلمان اروپا در ۱۹ آذر ۱۴۰۴ (۱۰ دسامبر ۲۰۲۵)]]<br /> # [[دومین اجلاس پارلمان اروپا در روز جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان فرانسه آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس کنگره آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس دوحزبی سنای آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[بیانیه حمایت برندگان نوبل از قیام ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گزارش تحقیقات سایبری تردستون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات بزرگ برلین - ۱۸ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس ایران: چشم‌انداز تغییر - ۱۹ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا- ۲۳بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات مونیخ در ۲۴ بهمن ۱۴۰۴ (۱۳ فوریه ۲۰۲۶)]]<br /> # [[کنفرانس بین‌المللی زنان در آستانه ۸ مارس ۲۰۲۶]]<br /> # [[تهاجم کانون‌های شورشی به بیت خامنه‌ای]]<br /> # [[اعلام دولت موقت توسط شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> # [[کنفرانس آنلاین مریم رجوی با شخصیت‌های سیاسی- ۱۴اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در واشنگتن- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در پاریس- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس حقوق بشر در ژنو-۲۱ اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[بیانیه حمایت شخصیت‌های جهانی از دولت موقت]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۵۷ برنده جایزه نوبل]]<br /> # [[کنفرانس در پارلمان انگلستان]]<br /> # [[تظاهرات پاریس؛ اعتراض جهانی به اعدام]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان، ۸اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === احزاب ===<br /> # [[جبهه ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب دموکرات کردستان ایران]]<br /> # [[حزب کومله]]<br /> # [[حزب توده ایران]]<br /> # [[سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]<br /> # [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[انشعابات سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[سازمان خبات انقلابی کردستان ایران]]<br /> # [[حزب آزادی کردستان]]<br /> # [[حزب دموکرات کردستان (لاده‌ران)]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران (مارکسیست-لنینیست-مائوئیست)]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران - حکمتیست]]<br /> # [[حزب کار ایران (توفان)]]<br /> # [[پژاک]]<br /> # [[جنبش دانشجویی]]<br /> # [[الحشد الشعبی]]<br /> # [[حزب‌الله لبنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لشکر فاطمیون]]<br /> # [[لشکر زینبیون]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[نهضت آزادی]]<br /> # [[جیش العدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سازمان آزادی‌بخش فلسطین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش فتح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ارتش آزاد سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اخوان‌المسلمین]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == هنر و فرهنگ ==<br /> {{لنگر|هنر و فرهنگ}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === فرهنگ ایران ===<br /> # [[فرهنگ ایران]]<br /> # [[گاه‌شماری ایرانی]]<br /> # [[جشن‌های ایرانی]]<br /> # [[سفره هفت‌سین]]<br /> # [[نوروز]]<br /> # [[حاجی فیروز]]<br /> # [[مهرگان]]<br /> # [[چهارشنبه‌سوری]]<br /> # [[شب یلدا]]<br /> # [[جشن سده]]<br /> # [[سیزده‌به‌در]]<br /> # [[خوشنویسی ایرانی]]<br /> # [[سینمای ایران]]<br /> # [[موسیقی ایران]]<br /> # [[غذاهای ایران]]<br /> # [[مجسمه‌سازی در ایران]]<br /> # [[قلم‌زنی در ایران]]<br /> # [[میناکاری در ایران]]<br /> # [[مینیاتور در ایران]]<br /> # [[آموزش و پرورش در ایران]]<br /> # [[شیر و خورشید]]<br /> # [[سرود ملی ایران]]<br /> # [[کریسمس]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == جغرافیا و محیط زیست ==<br /> {{لنگر|جغرافیا و محیط زیست}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> # [[آلودگی هوا در ایران]]<br /> # [[جنگل‌های ایران]]<br /> # [[انرژی در ایران]]<br /> # [[محیط زیست ایران]]<br /> # [[تالاب‌های ایران]]<br /> # [[آبشارهای ایران]]<br /> # [[سیل در ایران]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[جنگل‌های هیرکانی]]<br /> <br /> === سدها ===<br /> # [[سد دز]]<br /> # [[سد کارون]]<br /> # [[سد امیرکبیر]]<br /> # [[سد ارس]]<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === آب‌ها ===<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[قنات]]<br /> # [[دریای خزر]]<br /> # [[خلیج فارس]]<br /> # [[دریای عمان]]<br /> # [[دریاچه هامون]]<br /> # [[رود کارون]]<br /> # [[رود ارس]]<br /> # [[هور العظیم]]<br /> # [[هور شادگان]]<br /> # [[زاینده‌رود]]<br /> # [[دریاچه ارومیه]]<br /> # [[تالاب انزلی]]<br /> # [[تالاب گاوخونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تالاب پریشان]]<br /> # [[هیرمند]]<br /> <br /> === کوهستان‌ها، درّه‌ها و بیابان‌ها ===<br /> # [[کویر لوت]]<br /> # [[غار علی صدر]]<br /> # [[بیستون]]<br /> # [[دماوند]]<br /> # [[سبلان]]<br /> # [[زاگرس]]<br /> # [[الوند]]<br /> # [[کرکس]]<br /> # [[تفتان]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === جزیره و تنگه ===<br /> # [[تنگه هرمز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره خارگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره کیش]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === انرژی در ایران ===<br /> # [[نیروی برق در ایران]]<br /> # [[نیروگاه اتمی بوشهر]]<br /> # [[نیروگاه‌های ایران]]<br /> # [[انرژی بادی در ایران]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]<br /> # [[میدان‌های نفتی ایران]]<br /> # [[میدان‌های گازی ایران]]<br /> # [[سوخت‌های فسیلی در ایران]]<br /> <br /> === خاک ===<br /> # [[زمین‌شناسی ایران]]<br /> # [[گسل‌های ایران]]<br /> # [[معادن ایران]]<br /> # [[زلزله بم]]<br /> # [[زلزله ۱۳۹۶ ازگله]]<br /> #[[زلزله خوی]]<br /> #[[حادثه معدن طبس]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == ادبیات ==<br /> {{لنگر|ادبیات}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> # [[زبان فارسی]]<br /> # [[تاریخ ادبیات فارسی]]<br /> # [[مقاله]]<br /> # [[رمان]]<br /> # [[قصه]]<br /> # [[داستان کوتاه]]<br /> # [[روزنامه‌نگاری در ایران]]<br /> # [[شعر]]<br /> # [[شاهنامه]]<br /> # [[دیوان حافظ]]<br /> # [[مثنوی معنوی]]<br /> # [[گلستان سعدی]]<br /> # [[بوستان سعدی]]<br /> # [[رباعیات خیام]]<br /> # [[ساقی‌نامه]]<br /> # [[گنج‌نامه]]<br /> # [[کلیله و دمنه]]<br /> # [[سمک عیار]]<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === اساطیر ===<br /> # [[رستم]]<br /> # [[سهراب]]<br /> # [[سیاوش]]<br /> # [[گردآفرید]]<br /> # [[رودابه]]<br /> # [[آرش کمانگیر]]<br /> # [[پهلوانان شاهنامه]]<br /> <br /> === سرگرمی و تفریحات ===<br /> # [[ورزش در ایران]]<br /> # [[فوتبال در ایران]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == معرفی کتاب ==<br /> {{لنگر|معرفی کتاب}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === کتاب‌های مقاومت ===<br /> # [[بنیانگذاران]]<br /> # [[زنان نیروی تغییر]]<br /> # [[قهرمانان در زنجیر]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]<br /> # [[پرواز همزنجیران]]<br /> # [[ایران، بازی اتمی رژیم]]<br /> # [[ایران: سپاه پاسداران، ماشین تروریسم]]<br /> # [[رمز ماندگاری نسل سرفراز در آزمایش قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[کاپوها و هاپوها درباره قارقارها و عربده‌های یک باند منحط وزارتی]]<br /> # [[ابراهیم رئیسی، عامل قتل‌عام، نسل‌کشی و جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[مصدق و رضاخان: یک گواهی تاریخی]]<br /> # [[قتل‌عام و بازشناسی الیگارشی قدرت]]<br /> # [[سمفونی مقاومت، ترانه سرودهای مجاهدین]]<br /> # [[زنان،‌ پیشتازان آزادی]]<br /> # [[جنایات رضاشاه به روایت تاریخ]]<br /> <br /> === دیگر کتاب‌ها ===<br /> #[[مرگ کسب و کار من است]]<br /> #[[شمارش معکوس برای سقوط: رژیم ایران در آستانه سرنگونی]]<br /> #[[ایران در شرف دگرگونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زمینه جامعه‌شناسی]]<br /> # [[جامعه‌شناسی هنر]]<br /> # [[تاریخ تمدن]]<br /> # [[چرا ملت‌ها شکست می‌خورند: خاستگاه‌های قدرت، کامیابی و ناکامی]]<br /> # [[ریشه‌های توتالیتاریسم]]<br /> # [[لویاتان]]<br /> # [[بی‌دولتی، دولت، آرمان‌شهر]]<br /> # [[تاریخ بیست ساله ایران]]<br /> # [[قرارداد اجتماعی]]<br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == فلسفه ==<br /> {{لنگر|فلسفه}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> ==== فلسفه و جامعه‌شناسی ====<br /> # [[مارکسیسم]]<br /> # [[لائیسیته]]<br /> # [[آتئیستم]]<br /> # [[اپورتونیسم]]<br /> # [[پراگماتیسم]]<br /> # [[توتالیتاریسم]]<br /> # [[توتالیتاریسم دینی]]<br /> # [[لیبرالیسم]]<br /> # [[سکولاریسم]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[خودمختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرمایه‌داری ملی]]<br /> # [[بنیادگرایی اسلامی]]<br /> # [[پست‌مدرنیسم]]<br /> # [[سانترالیزم دموکراتیک]]<br /> # [[دو اسلام سراپا متضاد]]<br /> # [[موقعیت انقلابی]]<br /> # [[تکامل اجتماعی]]<br /> # [[تکامل]]<br /> # [[دینامیزم قرآن]]<br /> # [[طلسم اختناق]]<br /> # [[تبیین جهان]]<br /> # [[دیالکتیک]]<br /> # [[جمهوری دموکراتیک]]<br /> # [[پراگماتیسم]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[مبارزه مدنی]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]<br /> # [[فرار مغزها]]<br /> # [[کتاب راه حسین]]<br /> # [[سیاست موازنه منفی]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == جامعه و علوم اجتماعی ==<br /> {{لنگر|جامعه و علوم اجتماعی}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === موضوعات اجتماعی ===<br /> # [[تلویزیون من و تو]]<br /> # [[پول‌شویی]]<br /> # [[اختلاس در ایران]]<br /> # [[[[فرار مغزها|فرار مغزها از ایران]]]]<br /> # [[کارتن خوابی]]<br /> # [[گورخوابی]]<br /> # [[کودکان کار در ایران]]<br /> # [[فروش اعضای بدن]]<br /> # [[اعتیاد در ایران]]<br /> # [[فقر در ایران]]<br /> # [[بحران بیکاری در ایران]]<br /> # [[خودکشی]]<br /> # [[سانسور اینترنت در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حذف چهار صفر از پول ایران]]<br /> # [[سانسور در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارخانه ماشین سازی تبریز]]<br /> # [[گروه ملی صنعتی فولاد اهواز]]<br /> # [[روز جهانی زن]]<br /> # [[روز دانشجو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مالباختگان]]<br /> # [[ابرچالش آب]]<br /> # [[اول مهر]]<br /> # [[روز جهانی معلم]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[خصوصی سازی]]<br /> # [[بازار بورس ایران]]<br /> # [[آقازاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستان قدس رضوی]]<br /> # [[روز جهانی منع خشونت علیه زنان]]<br /> # [[لباس شخصی]]<br /> # [[معدوم سازی جوجه یک روزه]]<br /> # [[قاچاق کالا در ایران]]<br /> # [[دستگیری دانشجویان نخبه ایرانی]]<br /> # [[کولبر]]<br /> # [[بیت کوین]]<br /> # [[سوخت‌بری]]<br /> # [[متروپل آبادان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهائیان ایران]]<br /> # [[مسمومیت سریالی دانش‌آموزان مدارس دخترانه در ایران]]<br /> # [[چاپ اسکناس]]<br /> # [[گشت ارشاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[چای دبش]]<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[اختلاف طبقاتی در ایران]]<br /> # [[بحران انرژی در ایران]]<br /> # [[فساد سیستماتیک در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انفجار مهیب بندرعباس]]<br /> # [[بحران مشروعیت جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[بحران برق در ایران]]<br /> # [[بحران مسکن در ایران]]<br /> # [[بحران سلامت و روان در ایران]]<br /> # [[بحران‌های بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[فساد مالی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[سرکوب زنان در ایران]]<br /> # [[بحران آموزش در ایران]]<br /> # [[بحران اقتصاد در ایران]]<br /> # [[بحران محیط زیست در ایران]]<br /> # [[رانت‌خواری در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[سامانه تخصیص سهمیه سوخت پیمایشی]]<br /> <br /> === موضوعات سیاسی و انقلابی ===<br /> # [[فراماسونری در ایران]]<br /> # [[سندیکا در ایران]]<br /> # [[سرکوب در ایران]]<br /> # [[نقض حقوق بشر در ایران]]<br /> # [[قطعنامه‌های حقوق‌بشر علیه رژیم ایران]]<br /> # [[موقعیت انقلابی|شرایط عینی و ذهنی]]<br /> # [[نسل‌کشی]]<br /> # [[قیام]]<br /> # [[توازن قوا]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[شعار]]<br /> # [[شکنجه]]<br /> # [[اعدام در ایران]]<br /> # [[برجام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندانیان سیاسی در حکومت شاه]]<br /> # [[مبارزه مسلحانه]]<br /> # [[مبارزه]]<br /> # [[سیاست گروگانگیری رژیم ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی پیشتاز]]<br /> # [[مکانیزم ماشه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عمق استراتژیک]]<br /> # [[دموکراسی]]<br /> <br /> === سیاست و حکومت ===<br /> # [[ارتش سایبری جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمعیت مؤتلفه اسلامی]]<br /> # [[حزب جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[نیروی قدس سپاه پاسداران]]<br /> # [[سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[بسیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پهباد]]<br /> # [[نیروی انتظامی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارگاه ثارالله]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصلاح‌طلبی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[تفکیک جنسیتی]]<br /> # [[گروه ویژه اقدام مالی FATF]]<br /> # [[نوشیدن جام زهر]]<br /> # [[کنفرانس لهستان]]<br /> # [[لیست تروریستی وزارت خارجه آمریکا(FTO)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تحریم صنایع پتروشیمی ایران]]<br /> # [[معافیت تحریم‌های نفتی ایران]]<br /> # [[تحریم علی خامنه‌ای]]<br /> # [[دارایی‌های خامنه‌ای]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا]]<br /> # [[بنیادهای تعاونی نیروهای مسلح]]<br /> # [[ستاد اجرایی فرمان امام]]<br /> # [[بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ائتلاف بین‌المللی برای آزادی دریانوردی در خلیج فارس]]<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[قتل کشیش‌های مسیحی]]<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۱۴کشور غربی علیه رژیم ایران]]<br /> # [[قرارگاه رمضان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی هوا فضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[توقیف ۴ سایت وزارت اطلاعات رژیم ایران]]<br /> # [[استفاده از کودکان ۱۲ساله در گشت و ایست بازرسی]]<br /> <br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === حقوق ===<br /> # [[روز جهانی کارگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصل عدم توسل به زور]]<br /> # [[انجمن حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حق تعیین سرنوشت]]<br /> # [[تمامیت ارضی]]<br /> # [[حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حقوق بین‌المللی بشردوستانه]]<br /> # [[روز جهانی آزادی مطبوعات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قانون پناهندگی]]<br /> # [[قرارداد وین درباره روابط سیاسی]]<br /> # [[کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری]]<br /> # [[کنوانسیون ژنو]]<br /> # [[مداخله بشردوستانه]]<br /> # [[مصونیت دیپلماتیک]]<br /> # [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[آزادی بیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی رسانه]]<br /> # [[آزادی از ترس]]<br /> # [[بازداشت موقت]]<br /> # [[برابری در برابر قانون]]<br /> # [[حریم شخصی]]<br /> # [[حق درخواست]]<br /> # [[حقوق بشر (انسان)]]<br /> # [[خانه امن]]<br /> # [[دفاع مشروع]]<br /> # [[روز حقوق بشر]]<br /> # [[روز جهانی ناپدیدشدگان]]<br /> # [[سازمان مردم‌نهاد]]<br /> # [[شورای حقوق‌بشر سازمان ملل متحد]]<br /> # [[فعال حقوق بشر]]<br /> # [[گزارشگر ویژه حقوق بشر]]<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[نهضت بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر]]<br /> # [[فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد]]<br /> # [[مهاجرت آزاد]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> # [[حقوق طبیعی]]<br /> # [[حق انقلاب]]<br /> # [[احکام دینی]]<br /> # [[تفتیش عقاید]]<br /> # [[جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[فتوا]]<br /> # [[فتوای قتل عام زندانیان سیاسی]]<br /> # [[بغی]]<br /> # [[محاربه]]<br /> # [[حاکم شرع]]<br /> # [[استرداد]]<br /> # [[شکنجه دولتی]]<br /> # [[استقلال قضایی]]<br /> # [[دادگاه قانون اساسی]]<br /> # [[قطعنامه ۲۰۲۵ شورای حکام آژانس]]<br /> # [[دفاعیات کنت لوئیس]]<br /> # [[بیانیه گروه هفت و همکاران آن در محکومیت سرکوب فرامرزی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[شکایت کیفری علیه کاظم غریب‌آبادی]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === زندان‌ها ===<br /> # [[زندان اوین]]<br /> # [[زندان قصر]]<br /> # [[زندان قزلحصار]]<br /> # [[زندان گوهردشت]]<br /> # [[زندان کهریزک]]<br /> # [[زندان دیزل‌آباد]]<br /> # [[زندان یونسکو]]<br /> # [[زندان قزل‌قلعه]]<br /> # [[زندان فشافویه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندان قرچک]]<br /> # [[زندان تهران بزرگ]]<br /> # [[زندان حشمتیه]]<br /> # [[زندان سراوان]]<br /> # [[زندان زابل]]<br /> # [[زندان مرکزی مشهد]]<br /> # [[زندان عادل‌آباد شیراز]]<br /> # [[زندان خورین]]<br /> # [[زندان تبریز]]<br /> # [[زندان مرکزی اورمیه]]<br /> # [[زندان فجر دزفول]]<br /> # [[زندان دستگرد اصفهان]]<br /> # [[زندان شیبان اهواز]]<br /> # [[زندان صیدنایا]]<br /> # [[زندان لاکان رشت]]<br /> # [[زندان قرچک ورامین]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-end}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%BA%D8%B2%D8%A7%D9%84%D9%87_%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87&diff=88574 2026-05-11T15:52:28Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{Infobox writer<br /> | name = غزاله علیزاده<br /> | image = غزاله علیزاده.jpg<br /> | alt = <br /> | caption = <br /> | native_name = غزاله علیزاده<br /> | native_name_lang = فارسی<br /> | pseudonym = <br /> | birth_name =<br /> | birth_date = بهمن ۱۳۲۷<br /> | birth_place = مشهد-ایران<br /> | death_date = ۲۱ اردیبهشت ۱۳۷۵<br /> | death_place = روستای جواهرده رامسر<br /> | resting_place = امامزاده طاهر کرج<br /> | occupation = نویسنده<br /> | language = فارسی<br /> | nationality = ایرانی<br /> | education = لیسانس حقوق سیاسی-رشته فلسفه شرق<br /> | alma_mater = <br /> | period = <br /> | genre = &lt;!-- or: | genres = --&gt;<br /> | subject = &lt;!-- or: | subjects = --&gt;<br /> | movement = <br /> | notableworks = &lt;!-- or: | notablework = --&gt;<br /> | spouse = &lt;!-- or: | spouses = --&gt;<br /> | partner = &lt;!-- or: | partners = --&gt;<br /> | children = سلمی-دو فرزندخوانده از زلزله زدگان بویین زهرا<br /> | relatives = بیژن الهی (همسر اول)-محمدرضا نظام شهیدی<br /> | awards = جایزهٔ قلم طلاییِ مجلهٔ ادبی گردون برای داستان کوتاه «جزیره»، ۱۹۹۹ میلادی-جایزهٔ بیست سال داستان‌نویسیِ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برای رمان خانه ادریسی‌ها، ۱۹۹۹ میلادی (سه سال پس از مرگ)<br /> <br /> | signature = <br /> | years_active = ۲۰ سا<br /> }}<br /> <br /> '''غزاله علیزاده،''' (زاده ۲۷ بهمن ۱۳۲۷ در مشهد - درگذشته ۲۱ اردیبهشت ۱۳۷۵) از نسل اول زنان نویسنده در ایران بود. مادر او منیرالسادات سیدی نیز نویسندگی می‌کرد و شعر نیز می‌سرود.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; غزاله علیزاده دبیرستان را در مشهد به پایان برد. او لیسانس حقوق را از دانشگاه تهران گرفت&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; و برای ادامه تحصیل به فرانسه رفت. غزاله علیزاده در رشته فلسفه در دانشگاه سوربن به تحصیل پرداخت.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; <br /> <br /> غزاله علیزاده داستان‌نویسی را در دهه ۴۰ آغاز کرد. اولین مجموعه داستان او با نام «سفر ناگذشتنی» در سال ۱۳۵۶ منتشر شد.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; پس از استقرار جمهوری اسلامی به خصوص پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ که مخالفان جمهوری اسلامی تحت تعقیب قرار گرفتند غزاله علیزاده به برخی از آنها پناه داده و جا و مکان در اختیار آنان قرار می‌داد. او به همین دلیل مورد آزار و [[شکنجه]] قرار گرفت.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;<br /> <br /> معروفترین اثر او رمان خانه ادریسی‌ها نام دارد که در سال ۱۳۷۰ منتشر شد. این اثر شاهکاری در زمین رمان‌نویسی به شمار می‌رود. سه سال پس از مرگ غزاله علیزاده جایزه بیست سال داستان‌نویسی به این رمان داده شد.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;<br /> <br /> غزاله علیزاده سرانجام در ۲۱ اردیبهشت ۱۳۷۵، پنج سال پس از انتشار معروفترین اثرش درگذشت. جسد او در جنگل‌های نزدیک رامسر در جواهرده در حالی که از درختی به دارکشیده شده بود پیدا شد. روایت عام در مورد مرگ مشکوک علیزاده خودکشی است اما موضوع خودکشی غزاله علیزاده از طرف نزدیکان و افراد دیگری که او را می‌شناسند رد شده است روایت دیگری که حاکی از قتل او توسط نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی است وجود دارد. <br /> <br /> در زمان مرگ غزاله علیزاده جمهوری اسلامی در حال حذف فیزیکی مخالفان و روشنفکران و بخصوص نویسندگان و شاعران، در جریان [[قتل‌های زنجیره‌ای]] بود. [[بهرام بیضایی]] کارگردان و نویسنده‌ی مشهور ایرانی در مورد مرگ غزاله علیزاده می‌گوید: اگر چه غزاله رنج‌ها و دلایل بسیاری برای خودکشی داشت،‌اما هرگز باور نمی‌کنم که آن دست‌های ظریف اینقدر حرفه‌ای طناب دار را گره زده باشند!<br /> <br /> == زندگی غزاله علیزاده ==<br /> [[پرونده:غزاله علیزاده1.JPG|جایگزین=غزاله علیزاده|بندانگشتی|غزاله علیزاده]]<br /> غزاله علیزاده ۲۷ بهمن ۱۳۲۷ در مشهد زاده شد. مادر غزاله، منیرالسادات سیدی، شاعر و نویسنده بود.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://tavaana.org/fa/GhazalehAlizadeh غزاله علیزاده در «خانه‌ی ادریسی‌ها»] - سایت توانا&lt;/ref&gt; غزاله در کودکی درون‌گرا، شیطان و باهوش بود. در مدرسه گاه با بازیگوشی‌ها و شجاعت‌هایش دیگران را نگران می‌کرد، اما شاگرد زرنگی بود. مدرسه را در دبیرستان علوم انسانی مهستی به پایان برد و در همین زمان به گیاه‌خواری روی آورد. او در کنکور رشته ادبیات فارسی در مشهد و کنکور حقوق و فلسفه در تهران قبول شد و به خواست مادرش در رشته حقوق وارد شد.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[http://cafe-dastan.ir/%D8%BA%D8%B2%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D8%B1/ «غزاله علیزاده» نویسنده ای که پرواز کرد]- کافه داستان&lt;/ref&gt; او لیسانس حقوق سیاسی خود را از دانشگاه تهران گرفت و پس از آن به فرانسه سفر کرد و در دانشگاه سوربن شهر پاریس در رشته‌های فلسفه و سینما درس خواند. <br /> <br /> البته او ابتدا برای تحصیل در رشته حقوق که رشته مورد علافه‌ی مادرش بود راهی فرانسه شده‌بود اما با تلاش فراوان رشته‌اش را به فلسفه اشراق تغییر داد. او قصد داشت پایان‌نامه‌اش را درباره‌ی [[مولانا]]، شاعر و عارف سرشناس ایرانی بنویسد، اما مرگ ناگهانی پدر مانع این کار شد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> غزاله علیزاده دو بار ازدواج کرد؛ بار اول با بیژن الهی که از این ازدواح دختری به نام «سلما» مانده است. غزاله از دو دختر بی‌سرپرست نیز نگهداری می‌کرد. علیزاده پس از جدایی از الهی در سال ۱۳۵۴ با محمدرضا نظام‌شهیدی ازدواج کرد. سلما الهی دختر غزاله و بیژن، از شاگردان موسیقی خواننده‌ی ایرانی، پری زنگنه بود.&lt;ref&gt;[https://persianv.com/maharat/%D8%BA%D8%B2%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%D9%86%D8%AF%D9%87-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF.html غزاله علیزاده نویسنده کشورمان از زندگی تا مرگ بر او چه گذشت؟]- پرشین تی‌وی&lt;/ref&gt;<br /> <br /> غزاله علیزاده درباره خود و زندگی‌اش در گفت‌وگویی با مجله ادبی «گردون»، شماره ۵۱، مهر ماه ۱۳۷۴ گفت: <br /> &lt;blockquote&gt;«دوازده، سیزده ساله بودم، دنیا را نمی‌شناختم. کی دنیا را می‌شناسد؟ این توده بی شکل مدام در حال تغییر را که دور خودش می‌پیچد و از یک تاریکی می‌رود به طرف تاریکی دیگر. در این فاصله، ما بیش و کم رویا می‌بافیم، فکر می‌کنیم می‌شود سرشت انسان را عوض کرد، آن مایه حیرت‌انگیز از حیوانیت در خود و دیگران را. ما نسلی بودیم آرمان‌خواه. به رستگاری اعتقاد داشتیم. <br /> <br /> هیچ تاسفی ندارم. از نگاه خالی نوجوانان فارغ از کابوس و رویا حیرت می‌کنم. تا این درجه وابستگی به مادیت، اگر هم نشانه عقل معیشت باشد، باز حاکی از زوال است. <br /> <br /> ما واژه‌های مقدس داشتیم: آزادی، وطن، عدالت، فرهنگ، زیبایی و تجلی. تکان هر برگ بر شاخه، معنای نهفته‌ای داشت … اغلب دراز می‌کشیدم روی چمن مرطوب و خیره می‌شدم به آسمان. پاره‌های ابر گذر می‌کردند، اشتیاق و حیرت نوجوانی بی‌قرار را می‌دمیدم به آسمان. در گلخانه می‌نشستم، بی‌وقفه کتاب می‌خواندم، نویسندگان و شاعران بزرگ را تا حد تقدیس می‌ستودم. از جهان روزمرگی، تقدیس گریخته است و این بحران جنبه بومی ندارد. <br /> <br /> پشت مرزها هم تقدیس و آرمانگرایی به انسان پشت کرده و شهرت فصلی، جنسیت و پول گریزنده، اقیانوس‌های عظیم را در حد حوضچه‌هایی تنگ فروکاسته است.»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> [[پرونده:غزاله علیزاده شاعر مبارز.jpg|جایگزین=غزاله علیزاده|بندانگشتی|غزاله علیزاده ]]<br /> غزاله علیزاده داستان نویسی را از دهه‌ی ۱۳۴۰ به طور جدی شروع کرد. اولین داستان‌های این نویسنده در نشریه‌ی خوشه به چاپ رسید. او نوشتن را آرام آرام ادامه داد و توانست در مجموع آثاری قابل تامل و توجه از خود بر جای بگذارد.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://www.bartarinha.ir/fa/news/866114/%D8%BA%D8%B2%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%B3%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%BA%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D8%B1%DA%AF-%D8%AE%D9%88%D8%AF%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%87 غزاله علیزاده و خانه ادریسی‌هایش؛ نابغه‌ای با مرگ خودخواسته] - برترین‌ها&lt;/ref&gt; «سفر ناگذشتنی» نام نخستین مجموعه داستان غزاله است که در سال ۱۳۵۶ منتشر شد اما از معروف‌ترین آثار وی می‌توان از رمان دو جلدی «خانه ادریسی‌ها» و مجموعه داستان «چهارراه» نام برد.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;[https://www.mag.cavack.com/%d8%ba%d8%b2%d8%a7%d9%84%d9%87-%d8%b9%d9%84%db%8c%d8%b2%d8%a7%d8%af%d9%87/ غزاله علیزاده] - کاواک&lt;/ref&gt;<br /> <br /> غزاله علیزاده نویسنده‌یی مبارز و مخالف استبداد بود و با اعتقاد به‌ دموکراسی، از دوران دانشجوییش در دهه ۴۰ با مبارزان راه آزادی و استقلال ایران همراهی می‌کرد. پس از استقرار حاکمیت ولایت فقیه، به‌خصوص پس از [[تظاهرات ۳۰ خرداد ۱۳۶۰|۳۰خرداد۱۳۶۰]]، که مبارزان و مجاهدان به‌شدت تحت‌تعقیب و شکنجه و کشتار قرار گرفتند، غزاله به‌حمایت از مبارزان آزادی برخاست، به‌آنها پناه داد، جا و مکان دراختیارشان قرار می‌داد. وی ازجمله به‌همین اتهام در معرض انتقام‌جویی جمهوری اسلامی واقع شد و تحت شکنجه و آزار قرار گرفت.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;<br /> <br /> غزاله علیزاده گفته بود:&lt;blockquote&gt;«زنان ایران زیر بار ظلم و زورگویی نمی‌روند و سعی کرده‌اند با نیرویی مضاعف پرواز کنند»&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/4893 غزاله علیزاده نویسنده مبارز و آزاده‌ایرانی ترور شد] - سایت مجاهد&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == درباره کتاب خانه ادریسی‌ها ==<br /> [[پرونده:رمان خانه ادریسی‌ها.JPG|جایگزین=خانه ادریسی‌ها نوشته غزال علیزاده|بندانگشتی|350x350پیکسل|روی جلد رمان خانه ادریسی‌ها نوشته غزاله علیزاده]]<br /> آنچه نام غزاله علیزاده را به عنوان نویسنده‌ای صاحب‌سبک و معتبر در قصه‌نویسی ایران به ثبت رساند انتشار رمان دو جلدی «خانه ادریسی‌ها» در سال ۱۳۷۰ بود. البته آثار دیگر علیزاده همچون «چهارراه»، «دو منظره»، «تالارها» و «شب‌های تهران» همه نشانه‌ای از تسلط نویسنده‌ای در حیطه کار خود است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> سایت تریبون زمانه در مطلبی با عنوان غزاله علیزاده خالق «خانه ادریسی ها» به روایت سایرین درباره رمان خانه ادریسی‌ها نوشته است:&lt;blockquote&gt;«یکی از مولفه‌ها که خانه ادریسی‌ها را منحصر به فرد می‌کند دست بردن در شکل واقعیت و ساخت موقعیت‌هایی است که اساساً مصداق بیرونی ندارند. خانه ادریسی‌ها داستان شهری است به نام «عشق آباد» و گروهی به قدرت رسیده که وارد شهر شده‌اند تا حق ستمدیدگان را از ثروتمندان بگیرند و آنها را از خانه هاشان بیرون کنند. <br /> <br /> همه ماجرا در خانه‌ای «بزرگ و کهنه» می‌گذرد. رمانی مفصل و دو جلدی که تمام فضاهایش انگار در ساعاتی گرگ و میش و مبهم می‌گذرد که نه می‌توانیم به واقعیت‌های آنچه می‌بینیم دست بزنیم و نه به سادگی از فضای وهم آلود آنچه می‌خوانیم عبور کنیم. <br /> <br /> او در این کتاب تاریخ شکست‌خوردگان را به نحوی دیگر روایت کرده است؛ همانطور که تاریخ خودش را در جدال با بیماری سرطان. علیزاده که ۲۷ بهمن ۱۳۲۷ در مشهد به دنیا آمده بود پنج سال پس از انتشار خانه ادریسی‌ها در سال ۱۳۷۰ یک روز به قصد نابودی خود به رامسر رفت و اهالی «جواهرده» در حالی او را پیدا کردند که با کمی فاصله از زمین داشت به خلق لحظه‌هایی فکر می‌کرد که در «خانه ادریسی‌ها» یک‌بار زندگی‌اش کرده بود.»&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;صدف بیکامی در مورد رمان خانه ادریسی‌ها می‌نویسد:&lt;blockquote&gt;«داستان رمان خانه ادریسی‌ها بیشتر حول محور چند شخصیت به نام‌های خانم ادریسی، وهاب و لقا در این خانه می‌چرخد. به نظر می‌رسد که این رمان بیشتر از هر چیز داستان آدم‌ها است. داستان آدم هایی با ابعاد شخصیتی متفاوت و در جایگاه اجتماعی خاص خودشان؛ در این میان شاید نگاهی ویژه به وضعیت زنان در اجتماع شده است. <br /> <br /> زنان رمان خانه ادریسی‌ها شاید هر کدام به نوعی تحت تاثیر نظامی مردسالار و مقتدر قرار گرفته‌اند که البته هر کدام با شخصیتی متمایز در چارچوب اجتماع و در مقابل این مردسالاری قرار می‌گیرند. این نگاه غزاله علیزاده تنها در این رمان دیده نمی‌شود بلکه در اغلب آثار وی، او به جنبه زندگی خانوادگی و هم آنچه در اجتماع زمانش می‌‏گذشته، پرداخته و نقش زنان و مردان را در آن بیان کرده است. <br /> <br /> رمان خانه ادریسی‌ها همچنین به نوعی به بررسی وضعیت انسان به ویژه زنان در محیط سنتی و خرافی اشرافیت می‌پردازد. نگاه او به گونه‌ای است که اشرافیت را با آن ظاهر پر طمطراق، با خرافه و عقب افتادگی‌هایی که دارا بوده است را با نگاهی تیز به شدت نقد می‌کند.&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;به نظر می‌رسد که سرنوشت زنان در نسل‌های مختلف یکی از دغدغه‌های غزاله علیزاده در رمان خانه «ادریسی‌ها» بوده است. او در این رمان سرنوشت چند زن از خاندان ادریسی‌ها را به صورت کلیدی مورد پردازش خود قرار داده است. زنانی که هر کدام به گونه‌ای یا زندگی خود را از دست داده‌اند یا حق شاد زیستن را.»&lt;ref&gt;[https://netnevesht.com/%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%D9%87%D8%A7/ ادبیات ایرانخانه ادریسی ها نوشته‌ی غزاله علیزاده] - نت نوشت&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == مرگ غزاله علیزاده ==<br /> [[پرونده:مزار غراله علیزاده.JPG|جایگزین=سنگ مزار غزاله علیزاده در امام‌زاده طاهر کرج|بندانگشتی|350x350پیکسل|سنگ مزار غزاله علیزاده در امام‌زاده طاهر کرج]]<br /> درباره‌ی مرگ غزاله علیزاده روایت‌های گوناگونی وجود دارد. آن‌چه به طور رسمی در مورد مرگ او منتشر شده‌است خودکشی است. روایت دیگری نیز خبر از مرگ او به دست نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی می‌دهد.<br /> <br /> او را در امامزاده طاهر کرج به خاک سپردند.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;<br /> <br /> === روایت خودکشی غزاله علیزاده ===<br /> غزاله علیزاده از بیماری سرطان رنج می‌برد. گفته می‌شود دو بار اقدام به خودکشی کرده‌بود که ناموفق بود. درروز جمعه ۲۱ اردیبهشت ۱۳۷۵ برابر با ۱۰ مه ۱۹۹۶چند تن از اهالی روستای جواهرده در جنگل‌های اطراف رامسر جسد او را در حالی‌که از درختی حلق‌آویز شده بود، یافتند. او دو روز پیش از حادثه از مشهد به رامسر رفته بود. در جیب او ظرف خالی قرص پیدا شد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> در یادداشتی که گفته می‌شود قبل از خودکشی نوشت آمده است: <br /> <br /> «آقای دکتر براهنی و آقای گلشیری و کوشان عزیز! رسیدگی به نوشته­‌های ناتمام خودم را به شما عزیزان واگذار می‌­کنم. ساعت یک و نیم است. خسته­‌ام. باید بروم. لطف کنید و نگذارید گم‌وگور شوند و در صورت امکان چاپشان کنید. نمی‌­گویم بسوزانید. <br /> <br /> از هیچ‌­ کس متنفر نیستم. برای دوست‌داشتن نوشته‌ام، ن­می­‌خواهم، تنها و خسته­‌ام برای همین می­‌روم. دیگر حوصله ندارم. چقدر کلید در قفل بچرخانم و قدم بگذارم به خانه­‌ای تاریک. من غلام خانه­‌های روشنم. از خانم [[سیمین دانشور|دانشور]] عزیز خداحافظی می­‌کنم. چقدر به همه و به من محبت کرده است. چقدر به او احترام می­‌گذارم. بانوی رمان، بانوی عطوفت و یک هنرمند راست و درست. با شفقت بسیار. خداحافظ دوستان عزیزم.»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> === روایت قتل غزاله علیزاده ===<br /> با انتشار خبر مرگ او، آن هم زمانی که نیروهای امنیتی سرگرم پروژه حذف فیزیکی نویسندگان و روشنفکران و شخصیت های مخالف حکومت بودند، این گفته مطرح شد که غزاله علیزاده به دست نیروهای امنیتی به قتل رسیده است.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.tribunezamaneh.com/archives/146775 زادروز نویسنده‌ای که به همه سیلی زد و رفت!] - تریبون زمانه&lt;/ref&gt;<br /> <br /> کاظم مصطفوی نویسنده و شاعر مجاهد در خاطره‌ای می‌گوید:&lt;blockquote&gt;«در اوایل دهه ۱۳۷۰با شاعری که مجاز به آوردن نامش نیستم، در پاریس ملاقات داشتم. شاعر، کسی است که «خوب»، هم شایسته شعرش و هم لایق خودش است. با مجاهدین و مقاومت رابطه‌یی ندارد. من هرازگاهی که از «منطقه» به فرانسه می‌آمدم، سری به او می‌زدم و دیداری تازه می‌شد. می‌گفت و می‌گوید سیاسی نیست. اما خودش می‌داند. <br /> <br /> من هم می‌دانم و همهٴ آن‌هایی هم که او را می‌شناسند، می‌دانند چرا این حرف را می‌زند. در بین حرف‌هایی که می‌زدیم، من مقداری از ارتش آزادیبخش برایش گفتم. در میان تعجب بسیار زیاد من، گفت من خبر دارم! تا آمدم بگویم چگونه؟ گفت فیلم‌هایش را دیده‌ام. بیشتر و بیشتر شاخ درآوردم. <br /> <br /> فیلم‌های ارتش آزادی‌بخش، آن هم دست این شاعر عزلت‌گزین و به دور از مبارزه و سیاست! پرسیدم از کجا فیلم‌ها را گیرآوردی؟ گفت غزاله برایم آورده بود؛ و بعد داستان را تعریف کرد. غزاله علیزاده در آخرین سفرش به پاریس، فیلمی از یک مجموعه مربوط به ارتش آزادیبخش را به‌دست آورده بود و خودش تکثیر کرده و بین دوستانش، از جمله این دوست ما، پخش می‌کرده است. <br /> <br /> داستان را که شنیدم، آه از نهادم برخاست. پس خودش چه شد؟ چرا نتوانستیم او را بیابیم؟ چرا وصل نشدیم؟ و چرا و چرا و چرا و چراهای دیگر. از آن‌روز تا به‌حال، هربار یاد غزاله می‌افتم، داغ این‌که نتوانستیم او را پیدا کنیم، مثل خنجری در دلم می‌خلد. آیا او پس از بازگشت به ایران، به قول خودش دیگر «نیرویی برای وصل» در خود ندیده؟ و یا خفیه‌نویسان پاریسی کار دستش داده‌اند؟ و بعد سناریوی تکراری و تهوع‌آور خودکشی به اجرا درآمده‌است؟»&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://blog.mojahedin.org/i/news/198638 غزاله علیزاده، غلام خانه‌های روشن] - سایت مجاهد&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;[[بهرام بیضایی]] کارگردان سینمای ایران در مصاحبه‌ای در فیلم مستند محاکات غزاله علیزاده که در مورد زندگی و مرگ غزاله علیزاده ساخته شده گفت:&lt;blockquote&gt;«در حالی‌که خیلی جا خوردم از اینکه فهمیدم خودشو کشت، و در عین اینکه مطمئن نیستم اون خودشو کشت، برای اینکه اون اینقدر ظریف بود این دستا که حتی بلد نبود یک نخ رو گره بزنه پس چه‌جوری می‌تونست اون طناب رو گره بزنه در عین حال فکر می‌کنم که اگر می‌تونست شاید خودشو می‌کشت.»&lt;ref&gt;[https://www.aparat.com/v/1tQan/%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF_%D9%85%D9%8F%D8%AD%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D8%AA_%28%D8%BA%D8%B2%D8%A7%D9%84%D9%87_%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87%29_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86%3A_%26laquo%3B%D9%BE% مستند مُحاکات (غزاله علیزاده)] - سایت آپارات&lt;/ref&gt; &lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == غزاله علیزاده از نگاه سایرین ==<br /> شهریار مندنی‌پور، داستان‌نویس، درباره آثار غزاله علیزاده می‌گوید: <br /> [[پرونده:غزاله علیزاده و هوشنگ گلشیری.JPG|جایگزین=غزاله علیزاده و هوشنگ گلشیری|بندانگشتی|غزاله علیزاده و هوشنگ گلشیری]]<br /> &lt;blockquote&gt;«بهترین جمله را درباره غزاله علیزاده، گلشیری گفته که او یک سیلی به همه ما زد و رفت. داستان او هم داستان تکراری نویسنده‌های دنیاست؛ یعنی هر کس به نحوی به سمت کلمه آمده و وارد این دنیا شده، انگار نحوستی دامن‌گیرش شده است. <br /> <br /> خیلی از نویسنده‌ها را می‌شناسیم که به مرگ طبیعی نمرده‌اند و هم زندگی و هم مرگ‌شان تراژیک بوده؛ غزاله علیزاده هم یکی از این‌هاست.»&lt;/blockquote&gt;او نثر علیزاده را از پاکیزه‌ترین و منضبط‌ترین نثرهای زنان داستان‌نویس ایران توصیف می‌کند و می‌گوید، او روی نثرش کار کرده بود و حداقل در آثارش غلط‌های نحوی و دستوری به چشم نمی‌خورد.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> مندنی‌پور دیگر ویژگی آثار غزاله علیزاده را محیط و ستینگ داستان‌های او می‌داند و می‌گوید، او جزو معدود نویسنده‌های ماست که ستینگی سوای ستینگ رایج داستان‌های ایرانی انتخاب کرده است. ما معمولا در داستان‌های‌مان با فضاهای روستایی، فقرزده و طبقه مصیبت‌کشیده زیر متوسط و حداکثر متوسط ربه‌روییم و محیط اشرافی، اشیای اشرافی و فضایی که علیزاده انتخاب کرده، تقریبا برای خواننده داستان ایرانی تازگی دارد. <br /> <br /> علیزاده این شجاعت را داشت که اشخاص را از محیط و طیف اجتماعی خودش انتخاب کند و به نظرم در این کار موفق هم بود. او در بعضی داستان‌های کوتاه و در رمانش، «خانه ادریسی‌ها»، توضیحات دقیق، روشن و هنرمندانه‌ای دارد که طبیعتا زاییده زبان دقیق اوست.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> [[پرونده:غزاله علیزاده، رضا براهنی، بیژن الهی و منصور کوشان.JPG|جایگزین=غزاله علیزاده، رضا براهنی، بیژن الهی و منصور کوشان|بندانگشتی|غزاله علیزاده، رضا براهنی، بیژن الهی و منصور کوشان]]<br /> مندنی‌پور با اشاره به خودکشی علیزاده می‌گوید، با توجه به تصویری که از او داشتم، تا ماه‌ها پس از شنیدن خبر، سوالم این بود که او چگونه می‌توانسته به مغازه برود، طناب بخرد و به جنگل بزند و درختی را برای دار زدن خودش انتخاب کند. در آثار او هیچ ردی از این نوع خودکشی خشونت‌بار دیده نمی‌شود و همیشه برای من این سوال وجود دارد که او چرا درخت را به عنوان قاتل خود انتخاب کرد.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> محمد ایوبی، داستان‌نویس فقید، درباره غزاله علیزاده گفته بود: &lt;blockquote&gt;«غزاله علیزاده مانند خیلی از نویسنده‌ها همواره دغدغه آزادی بیان و اندیشه را داشت و بیش‌تر در این راه قلم می‌زد. درست است که او داستان می‌نوشت، اما در همین داستان نوشتنش هم باز تلاشی برای رسیدن به آزادی و دغدغه طرح این موضوع به چشم می‌خورد.»&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;ناصر زراعتی در سال ۱۳۹۵ به یادبود غزاله علیزاده نوشت، پس از گذشت بیست سال، هنوز هم هر بار یاد غزاله می‌افتم، تصویری که ندیده‌ام، اما بیش از بسیاری تصویرهای دیده شده در ذهنم نشسته، جلو چشمانم پدیدار می شود؛ انگار فیلمی گرفته باشی و بعد آن را بر پرده یا صفحه‌ی تلویزیون به نمایش بگذاری: در آن جنگل جواهردره رامسر، آویخته از درختی، با گردن کج… اندامش ـ مثل همیشه پوشیده در رخت یک‌دست سیاه ـ تاب می خورد… با چشمان بسته و لبخندی تلخ نشسته بر لب… به آرامش هیچ و پوچ مرگ رسیده… رهاشده از درد و رنج و دشواری‌ها و ناهمواری‌های این روزگار و این زندگی…&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> == آثار ==<br /> '''رمان‌:'''<br /> <br />           دو منظره            ۱۳۶۳<br /> <br />           خانه ادریسی‌ها (۲جلدی)   ۱۳۷۰ <br /> <br />           شب‌های تهران&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;<br /> <br /> داستان بلند ملک آسیاب&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;<br /> <br /> '''مجموعه داستان‌:'''<br /> <br />            بعد از تابستان      ۱۳۵۵<br /> <br />            سفر ناگذشتنی   ۱۳۵۶<br /> <br />            چهار راه<br /> <br /> '''سایر آثار:'''<br /> <br />            تالارها<br /> <br />            رؤیای خانه و کابوس زوال&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;<br /> <br /> <br /> چهار اثر از آثار علیزاده با نام «با غزاله تا ناکجا» در سال ۱۳۷۸ توسط نشر توس منتشر شد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == جایزه‌ها ==<br /> * جایزه قلم طلاییِ مجله ادبی گردون برای داستان کوتاه «جزیره»، ۱۹۹۹ میلادی<br /> * جایزه بیست سال داستان‌نویسیِ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برای رمان خانه ادریسی‌ها، ۱۹۹۹ میلادی سه سال پس از مرگ غزاله.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;<br /> * در سال ۱۳۷۳ کتاب «چهارراه» او به‌عنوان بهترین مجموعه‌ی داستان سال ۱۳۷۳ برگزیده شد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1_%D8%AD%D8%B4%D9%85%D8%AA_%D8%B7%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D9%86%DB%8C&diff=88573 2026-05-11T15:45:21Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> | اندازه جعبه =<br /> | عنوان =دکتر حشمت طالقانی<br /> | نام = <br /> | تصویر =<br /> [[پرونده:دکتر حشمت.JPG|بندانگشتی]]<br /> | اندازه تصویر =<br /> | عنوان تصویر =دکتر حشمت<br /> | زادروز = ۱۲۶۴<br /> | زادگاه =روستای شهراسر طالقان<br /> | تاریخ مرگ = ۲۱ اردیبهشت ۱۲۹۸<br /> | مکان مرگ =رشت<br /> |عرض جغرافیایی محل دفن=<br /> |طول جغرافیایی محل دفن=<br /> &lt;!-- عرض جغرافیایی به درجه دقیقه و ثانیه و جهت پیش‌فرض شمال--&gt;<br /> |latd=|latm=|lats=|latNS=N<br /> &lt;!-- طول جغرافیایی به درجه دقیقه و ثانیه و جهت پیش‌فرض غرب--&gt;<br /> |longd=|longm=|longs=|longEW=E<br /> | محل زندگی =<br /> | ملیت =<br /> | نژاد =<br /> | تابعیت =ایرانی<br /> | تحصیلات =فارغ‌التحصیل طب و مدرسه‌ی سیاسی<br /> | دانشگاه =<br /> | پیشه =همرزم میرزا کوچک‌خان جنگلی<br /> | سال‌های فعالیت =۱۲۸۶ تا ۱۲۹۸<br /> | کارفرما =<br /> | نهاد =<br /> | نماینده =<br /> | شناخته‌شده برای =مردم ایران و جهان<br /> | نقش‌های برجسته =رهبری نبردهای جنگل و پزشک میدانی جنگل<br /> | سبک =مبارزه مسلحانه<br /> | تأثیرگذاران =<br /> | تأثیرپذیرفتگان =جنبش مشروطه ایران و مردم گیلان و مردم ایران<br /> | شهر خانگی =طالقان<br /> | تلویزیون =<br /> | لقب =حشمت‌الاطباء<br /> | حزب =<br /> | جنبش =انقلاب جنگل<br /> | مخالفان =استعمار انگلستان و حکومت قاجار و قزاقان<br /> | هیئت =<br /> | دین =اسلام<br /> | مذهب =<br /> | منصب =<br /> | مکتب =<br /> | آثار =<br /> | خویشاوندان سرشناس =<br /> | جوایز =<br /> | امضا =<br /> | اندازه امضا =<br /> | وبگاه =<br /> | پانویس =<br /> }}<br /> '''دکتر حشمت طالقانی،''' با نام اصلی میرزا ابراهیم‌خان حشمت‌الاطباء، زاده‌ی ۱۲۶۴ شمسی محل تولد روستای شهراسر طالقان و درگذشته‌ی ۲۱ اردیبهشت ۱۲۹۸، از مبارزان بزرگ [[نهضت جنگل]]، به رهبری میرزا کوچک‌خان جنگلی است. در ۱۸ سالگی همزمان با اوج‌گیری مبارزات [[انقلاب مشروطه|مشروطه‌]]&lt;nowiki/&gt;خواهان به تهران آمد و در مدرسه‌ی آلیانس ثبت نام کرد. دکتر حشمت به سرعت با افکار سیاسی آشنا شد. <br /> <br /> پس از آن در مدرسه‌ی دارالفنون به تحصیل طب پرداخت و با دایر شدن مدرسه‌ی سیاسی توسط [[مشیرالدوله]] به آنجا راه‌یافت و دروس خود را با موفقیت گذراند. همزمان با فتح تهران توسط مشروطه‌خواهان با [[میرزا کوچک‌خان جنگلی|میرزا کوچک‌خان]] آشنا شد. در جریان سرکوب شورش شاهسون‌ها علیه مشروطه به عنوان پزشک ارتش در این ماموریت شرکت داشت و با اصول جنگ‌های چریکی آشنا شد. <br /> <br /> با همین تجربیات در قیام جنگل نظام ملی را در لاهیجان برپا نمود و خود سرپرستی آن را بعهده گرفت. پس از حمله روس‌ها در سال ۱۲۸۶ شمسی به شهرهای بندرانزلی و رشت و اعدام سه تن از افراد بی‌گناه شهر، دکتر حشمت که خود عضو جمعیت اتحاد اسلام بود به مقابله با روس‌ها پرداخت. این جمعیت تیم‌هایی را به همین منظور سازماندهی و اعزام کرد. از جمله دکتر حشمت را به همراه تیمی به لاهیجان اعزام کرد. دکتر حشمت در لاهیجان با میرزاکوچک‌خان ملاقاتی داشت و در این ملاقات استقرار در جنگل را به عنوان مرکز عملیات پذیرفت. <br /> <br /> پس از نبردهای فراوان به همراه میرزا کوچک‌خان جنگلی در سال ۱۲۹۸ شمسی در جریان عقب‌نشینی نیروهای میرزا در دشت کجور با وعده قوای دولتی و امضای قرآن به نیروهای دولتی تسلیم شد اما نیروهای حکومتی به وعده خود عمل نکرده و در روز ۲۱ اردیبهشت ۱۲۹۸ او و همراهانش را در رشت به دار آویختند.<br /> <br /> == گاهشمار زندگی دکتر حشمت ==<br /> <br /> دکتر ابراهیم حشمت در سال ۱۲۶۴ شمسی ده سال پیش از ترور ناصرالدین شاه، در روستای &quot; شهراسر&quot; طالقان چشم به جهان گشود.<br /> <br /> پدرش عباس‌قلی طبیب بود و او را حشمت‌الاطباء می‌نامیدند. مادرش سکینه نام داشت. پدر درسال ۱۲۸۴ شمسی و مادرش در سال ۱۳۱۸ شمسی، چشم از جهان فروبستند و مزار هر دو در روستای&quot; شهراسر&quot; طالقان است.<br /> <br /> حشمت‌الاطباء بجز تابستان که در شهراسر بود در سایر فصول به شهرهای مختلف برای درمان بیماران می‌رفت که برخی از آنها عبارتند از تنکابن، لاهیجان، دیلمان، لشت نشاء، دکتر حشمت، ابتدا در روستای «اوانک» نزد «شیخ عبد‌الحسین اوانکی» به خواندن و نوشتن پرداخت. سپس در سن ۱۸ سالگی توسط پدرش برای تحصیل به تهران فرستاده شد و همزمان با اوجگیری مبارزات مشروطه‌خواهان نامش را در مدرسه‌ی &quot; آلیانس فرانسه&quot; نوشت. <br /> <br /> این شزایط در رشد سیاسی و آگاهی‌های دکتر حشمت تاثیر بسزایی داشت. او همزمان با تحصیل طب در مدرسه‌ی دارالفنون، با دایر شدن مدرسه سیاسی از سوی&quot; مشیرالدوله&quot; به این مدرسه هم رفت و دروس آنرا با موفقیت به پایان رساند. در ۲۳ سالگی دکتر حشمت، تهران توسط مشروطه‌خواهان فتح شد و در همین موقع او با میرزا کوچک‌خان آشنا شد.<br /> <br /> درسال ۱۲۸۷ شمسی شاهسون‌ها در اردبیل علیه دولت مشروطه طغیان کردند و&quot; ابراهیم&quot; که اینک طبیب شده بود، به عنوان پزشک ارتش برای مقابله با شاهسون‌ها اولین ماموریت و سفر جنگی خود را آغاز نمود. تجربیاتی که او در این سفر چه ازنظر پزشکی وچه ازنظر نظامی کسب کرد، سبب شد با اصول جنگ‌های چریکی آشنا شود. <br /> <br /> به همین جهت درجریان نهضت جنگل &quot; نظام ملی &quot; را در لاهیجان دایر کرد و خود سرپرستی آنرا به عهده داشت. دکتر حشمت طی ۸ سال اقامتش در تهران با زبان فرانسه آشنا شد و اغلب به مطالعه‌ی کتب مختلف فرانسه اشتغال داشت و قسمتی از کتابخانه‌ی کوچکش در لاهیجان به آن کتابها اختصاص داشت.<br /> <br /> == میرزا کوچک‌خان و دکتر حشمت‏ ==<br /> در سال ۱۲۸۶ شمسی روس‌ها از طریق آستارا وارد خاک ایران شدند و به شهرهای بندر‌انزلی و رشت حمله کردند در بندر انزلی سه نفر از از افراد معروف شهر را اعدام کردند و در رشت نیز به همین ترتیب ۴ نفر را اعدام و در گوری دسته‌جمعی در بیمارستان پورسینا دفن کردند.<br /> <br /> جمعیت اتحاد اسلام که دکتر حشمت از اعضای فعال آن بود، به مبارزه با روس‌ها پرداخت وگروه‌های مختلفی را به اطراف گیلان اعزام کرد، از جمله گروهی به سرپرستی &quot;جواد‌خان گلیجانی&quot; و &quot;دکتر حشمت&quot; به رانکوه و لاهیجان اعزام شدند که جوادخان گلیجانی در راه بیمار شد و به تهران برگشت و در آنجا درگذشت و دکتر حشمت تنها به لاهیجان رفت.<br /> <br /> در لاهیجان، نامه‌ای از طرف مویدالدیوان، داماد میرزا محمدخان صالحی لاهیجانی، به دست او رسید که در آن نوشته بود: &quot; حضرت دکتر را قربان! آقای میرزا‌ کوچک‌خان که از رفقای تهران شما می‌باشند به زحمتی از راه &quot; کجیر و تنکابن &quot; به رودسر آمده، اخوی وکیل‌‌التجار، ایشان را به زحمت به لاهیجان رساندند و در منزل بنده است. دکترحشمت پس از این نامه به منزل مویدالدیوان رفت و با میرزا کوچک‌خان ملاقات کرد. درهمین جلسه پیشنهاد میرزا کوچک‌خان درباره‌ی انتخاب جنگل‌های گیلان برای استقرار مرکز عملیات جنگلی‌ها به تصویب رسید و دکتر حشمت با دو تن از دوستانش به نام‌های سید محمد‌‌‌‌خان و شیخ عبدالاسلام (عرب) و میرزا کوچک‌خان شبانه ازلاهیجان به رشت حرکت کردند و به منزل میرزا احمدخان مدنی رفتند.<br /> <br /> در نخستین جلسه محرمانه که در شهریور ۱۲۹۳ شمسی در قلمستان رشت تشکیل شد، جنگل‌های تولم، به عنوان مرکز عملیات پارتیزانی انتخاب شد.<br /> <br /> اعضای هسته‌ی مرکزی اتحاد اسلام این افراد بودند: میرزا کوچک‌خان، میرزا احمد مدنی، دکتر حشمت، میرزا شفیع‌رضا سرابی، سید عبدالکریم، میرزا نحمی اسحق‌زاده، میرزا ابوالقاسم<br /> <br /> و برنامه و هدفشان را به این صورت اعلام کردند: <br /> <br /> اخراج نیروهای بیگانه از کشور، برقراری امنیت و رفع بی‌عدالتی، مبارزه با خودکامگی و استبداد<br /> <br /> دکترحشمت پس از جمع شدن نیروهای جنگلی درناحیه‌ی تولمات، گروه بسیار کوچکی به نام گروه مرگ، تشکیل داد واین گروه فعالیت‌های فراوان و موثری درساخت نارنجک‌های دستی و وسایل انفجاری داشت. ریاست شورای نظامی جنگل در گوراب زرمیخ، با میرزا کوچک‌خان و در لاهیجان با دکتر حشمت بود. نهضت جنگل تنها با قزاقان و ایادی دولتی دست به گریبان نبود، بلکه قوای انگلستان هم در سرکوب جنگلی‌ها نقش تعیین‌کننده‌ای داشت. <br /> <br /> همان‌ زمان که جنگلی‌ها در غرب گیلان، با قوای انگلیس درگیر بودند، در شرق گیلان امیراسعد تنکابنی به قصد تصرف لاهیجان به حرکت درآمده بود که با شهامت و هوشیاری دکتر حشمت، شکست سختی خورد و متواری شد.&lt;ref&gt;کتاب جنبش جنگل و میرزا کوچک‌خان به کوشش سید محمدتقی میر‌ابوالقاسمی صفحه ۵۹ و ۶۰&lt;/ref&gt;<br /> === فعالیت‌های اجتماعی دکتر حشمت ===<br /> دکتر حشمت با همه‌ی گرفتاری‌هایی که ازنظر وضعیت جنگل و سرکوب دشمنان داشت، همیشه در اندیشه‌ی خدمت به مردم منطقه و رشد فرهنگ مردم بود و در تماس با روشنفکران و آزادیخواهان رانکوه (لنگرود- رودسر) وهم زمان با دایر کردن &quot; نظام ملی &quot; درلاهیجان، از آنان برای گسترش فرهنگ و آبادانی منطقه و نیز ایجاد راههای ارتباطی و کمک به تهیدستان و توجه به آسایش دهقانان، یاری می‌طلبید.<br /> <br /> جاده لاهیجان به سیاهکل توسط دکتر حشمت احداث شد پس از آن از ده کیلومتری غرب سیاهکل تا دریای خزر کانالی ۴۰ کیلومتری در ۶ ماه با بکارگیری ۵۰۰۰ کارگر تاسیس کرد تا آب مزارع کشاورزی روستائیان تامین شود. [[پرونده:دکتر حشمت و یارانش.JPG|بندانگشتی|'''دکتر ابراهیم حشمت به همراه تعدادی از مبارزان جنگل''']]واقعه‌ی دیگر جلوگیری دکتر حشمت از جنگ‌ها و اختلافات مذهبی و فرقه‌ای در شرایطی بود که آوارگان ارمنی و ترک به بندر انزلی آمدند ولی با ممانعت نیروهای انگلیسی نتوانستند در آنجا پیاده شوند و به ناچار به ساحل حسن‌کیاده که تحت سیطره دکتر حشمت بود آمدند.<br /> <br /> دکتر حشمت پس از آگاهی از این مسئله شخصا به حسن کیاده رفت و دستور داد ارامنه‌ی نیازمند را درخانه‌ی کارگران و صیادان بندر حسن‌کیاده اسکان دهند و وسایل و آسایش آنان را فراهم سازند. <br /> <br /> محمدعلی صفاری لاهيجانی که در آن دوران با دکتر حشمت حشر و نشر داشت در يادداشت‌های خود می‌نویسد که:<br /> <br /> «به ياد دارم که خودم دچار مالاريا شدم و دکتر حشمت «کنين» را با مخلوط آبليمو تجويز کردند و معالجه شدم، احسان‌الله خان و حسين‌ خان‌الله که از فعالان سياسی تهران بودند چون تحت تعقيب دولت بودند (دولت حسن وثوق) به خانه ما در لاهيجان می‌آمدند و مدتی در کنار ما پنهانی زندگی می‌کردند، اتفاقا در همان زمان حسين‌خان به بيماری جرب مبتلا شد و دکتر حشمت هم که در منزل ايشان بود وی را معالجه کرد و اين معالجه و آشنایی، راه را برای بيشتر شدن فعاليت‌های دکتر حشمت باز کرد. <br /> <br /> در ادامه می‌گويد مرحوم دکتر اهل دخانيات و مسکرات نبود، ولی به موسيقی دلبستگی خاص داشت.»<br /> <br /> == آخرین نبرد و شهادت ==<br /> پس از لشکرکشی قوای حکومتی به فرماندهی ژنرال استاروسلسکی و دیگر قزاقان برای سرکوب قیام جنگل، حمله‌ی قوای دولتی به فرماندهی ایوب‌خان میر‌پنج از یک سو و یورش هواپیماهای انگلیسی از سوی دیگر و بمباران مواضع جنگلی‌ها، میرزا کوچک‌خان ناچار شد به همراه ۹۴۳ نفر از مبارزان جنگل به سوی شرق گیلان ولاهیجان حرکت کند. <br /> <br /> مشقات و مشکلات این عقب‌نشینی بسیار دلخراش و ناراحت‌کننده است. میرزا کوچک‌خان در طول این سفر گاهگاهی برای دلداری و قوت قلب بخشیدن به همراهانش این شعر را می‌خواند: رسم عاشق نیست با یک دل، دو دلبر داشتن - یا زجانان یا زجان، بایست دل برداشتن. وقتی همراهان میرزا به لاهیجان رسیدند در آنجا دکتر حشمت با نفرات خود به آنان پیوست که تعدادشان به ۱۴۳۲ نفر رسید. <br /> <br /> روز اول ماه شعبان ۱۲۹۷ شمسی به دشت وسیع کجور واقع در ۳۱ کیلومتری جنوب تنکابن رسیدند. اوضاع سخت و پیچیده شد، بر مبنای وعده و وعید نیروی قزاق که افرادی که جنگ را ترک می‌کنند به سلامت به محل زندگی خود اعزام می‌شوند و امضای آن پشت قرآن، دکتر حشمت تصمیم می‌گیرد تسلیم قوای دولتی شود، میرزا کوچک‌خان با این تصمیم او مخالف بود. ميرزا تا خبر تسليم شدن دکتر حشمت را شنيد، بی‌اختيار گفت: انالله و انا اليه راجعون&lt;ref&gt;کتاب جنبش جنگل و میرزا کوچک‌خان به کوشش سید محمدتقی میر‌ابوالقاسمی صفحه ۶۷&lt;/ref&gt;<br /> <br /> پس از تسلیم دکتر حشمت و تعدادی از یارانش، قوای دولتی به بهانه‌ی اینکه رئیس کل قزاق ایران ( ژنرال استاروسلسکی) در رشت است، به آنها گفتند ما باید شما را به رشت بفرستیم تا به شما پروانه‌ی آزادی بدهند و به منازل خود بازگردید. روز ششم ماه شعبان پس از سه روز اقامت در خرم‌آباد تنکابن تعداد جنگلی‌ها به ۱۸۰ نفر رسید که همگی به سمت رشت هدایت شدند. <br /> <br /> تا لاهیجان رفتار قوای دولتی با آنان محترمانه بود اما در نزدیکی &quot; دیوشل &quot; دکترحشمت را از یارانش جدا کردند و با درشکه به لاهیجان بردند. تا لاهیجان، قوای دولتی در مکالمات خود تاکید بر«تسلیم» دکتر حشمت و یارانش داشتند. از لاهیجان به بعد واژه‌ی «تسلیم» به «دستگیری دکترحشمت و یارانش» تبدیل شد. دکتر حشمت اطمینان یافت که دیگر امیدی به نجات نیست و تمام وعده‌ها فریب بوده‌ است.&lt;ref&gt;کتاب سردار جنگل ابراهیم فخرایی صفحه ۱۷۹ و ۱۸۰&lt;/ref&gt;<br /> <br /> روز بعد در یک دادگاه سه دقیقه‌ای این سوالات را از دکتر حشمت پرسیدند: پسر کی هستی؟ اهل کجایی؟ عیال داری یا نه؟ چه کاره بوده‌ای؟ چند سال داری؟...<br /> <br /> سرتیپ عبدالجواد قریب، ( متین‌الملک) که بعدها سرهنگ قريب شد وقتی در دادگاه از دکترحشمت پرسید: میرزا کوچک‌خان الان کجاست؟ و دکتر حشمت پاسخ داد که من از محل سکونت فعلی او اطلاعی ندارم، سیلی محکمی به دکتر حشمت زد. دکتر حشمت در حالیکه که خون از پاهایش می‌چکید دردادگاه حاضر شد. <br /> <br /> وقتی برگ بازجویی را خواند، گفت من این‌ها را نگفته‌ام، دادگاه نظامی دکتر حشمت به رياست جواد متين‌الملک، همراه با شاهزاده اعتبارالدوله و مجدالواعظين قاضی عسگر در باغ محتشم رشت تشکيل شد، دکتر که رأی آخر دادگاه را حتی پيش از شروع آن می‌دانست، دیگر بازجويی پس نداد، اين سکوت دکتر میز دادگاه و سردمداران آن را در هم ریخت و بازجويان که کينه دکتر را در دل داشتند، اتاق او را در زندان به آب بستند. <br /> <br /> کار از بازپرسی گذشت و به ضرب و شتم کشيد. پس از تشکيل دادگاه نظامی، دکتر گفت: معلوم می‌شود که نظر همه کس به مرگ من متوجه است، چه من از روز اول می‌دانستم که با ورود من به جنگل يقينا در آخر کار مصلوب خواهم شد، و برای همين منظور، هيکل عيسی مسيح را از گردن آويخته‌ام. پس از اتمام عجولانه محاکمه دکتر حشمت، در ساعت پنج بعد از ظهرهمان روز او را با درشکه به میدان اعدام بردند. <br /> <br /> دکترحشمت ازدرشکه پیاده شد و شجاعانه به پای دار رفت و گفت: به شرطی حکم اعدام خودم را امضاء می‌کنم که مرا با دست‌های بسته اعدام نکنید.! حین اعدام دکتر حشمت با جسارت، شنلش را به &quot; کاظم بلند&quot; جلاد چهاربرادران سپرد و عینکش را برداشت وبرروی چهارپایه بالا رفت...ریسمان را از جلاد گرفت وبه گردن خود انداخت...و سپس به جلاد اشاره نمود که اورا به داربیاویزند! در این لحظه شیون مردم از هر سو بلند شد.! <br /> <br /> پیکر دکتر حشمت، توسط آقای &quot; کاس‌آقا حسام&quot; معروف به خیاط که از آزادیخواهان قدیمی مقیم رشت بود و با جنگلی‌ها سر و سری داشت، تحویل گرفته شد و در گورستان محله‌ی چله‌خانه شهرستان رشت به خاک سپرده شد. <br /> <br /> دکترکریم کشاورز نقل کرد که در پای‌دار، دکتر حشمت این شعر را خواند: منصوروار گر ببرندم به پای دار مردانه جان دهم که جهان پایدار نیست.!<br /> [[پرونده:سنگ مزار دکتر حشمت.JPG|بندانگشتی|'''سنگ مزار دکتر ابراهیم حشمت''']]<br /> اعدام دکتر حشمت طالقانی، در روز چهارشنبه ۲۱ ارديبهشت ۱۲۹۸ مطابق با شعبان ۱۳۳۷ در قرق کارگزاری صورت گرفت و عبدالحسين سردار معظم خراسانی که بعدها تيمورتاش شد و در آن سال حاکم مطلق و بلامنازع گيلان بود بر آن صحه گذارد.&lt;ref&gt;کتاب نهضت جنگل و اوضاع فرهنگی اجتماعی گیلان و قزوین نوشته صادق کوچکپور صفحه ۲۸&lt;/ref&gt;<br /> <br /> سید اشرف حسینی معروف به &quot; نسیم شمال&quot; به مناسبت اعدام دکتر حشمت دو بیت شعر زیر را سرود<br /> <br /> رشت شد نامدار ایولله<br /> <br /> شاد شد مالدار ایولله<br /> <br /> دکترطالقانی، اندر رشت<br /> <br /> رفت بالای دارایولله!<br /> <br /> یکسال پس از شهادت دکتر حشمت بار دیگر رشت به تصرف جنگلی‌ها درآمد. نخستین اقدام میرزا این بود که به سوی آرامگاه دکتر حشمت برای ادای احترام رفت و در زیر درخت کهنسال مسجدی که مدفن دکتر حشمت است، سخنان خود را با آیه‌ای از قرآن کریم آغازکرد و گفت: «با فقدان این مرد بزرگ هنوز کمرمان راست نشده است. <br /> <br /> این ضایعه برای ما بسیار گران و تحملش بسیار سخت بود و از خداوند متعال می‌خواهیم ما را موفق بدارد تا تقاص خونش را از جلادان خون‌آشام بگیریم.»<br /> <br /> ابراهیم فخرایی که از یاران میرزا و نویسنده کتاب سردارجنگل، نوشته‌است: درباره مرحوم دکتر حشمت، زیاد کارنشده است وجامعه‌ی آزادیخواه حقش را به نحو احسن ادا نکرده است. وضع مظلومیتش به هنگام اعدام چنان بود که هر وقت به نوشته‌هایم نگاه می کنم، گریه‌ام می‌گیرد واکنون هم که این عبارات را می‌نویسم حال عادی نیستم.<br /> <br /> بازهم گلی به جمال زارعین لاهیجان که به قراری که شنیده‌ام هر وقت محصول برنج شمال را که از آب حشمت رود مشروب می‌شود، برمی‌دارند، قسمتی از آنرا به نام خیرات وشادی روح احداث کننده‌ی &quot;حشمت رود&quot; برای مستضعفین و بینوایان اختصاص می‌دهند.<br /> <br /> بر سنگ مزار دکتر حشمت، نوشتند: «‌آرامگاه شهید راه حریت و استقلال ایران، مرحوم جنت مکان، خلد آشیان، دکتر حشمت جنگلی طالقانی نور‌الاصل، هم‌قدم و رفیق میرزا کوچک‌خان جنگلی طاب ثراه. به تاریخ ۱۲۹۸٫<br /> <br /> «هرگز نمیرد آنکه دلش زنده شد به عشق ثبت است بر جریده عالم دوام ما»<br /> <br /> == مرام‌نامه جنگل ==<br /> در پایان این صفحه، جهت ادای احترام به مبارزات خستگی ناپذیر و پیشرو گرایانه نهضت جنگل مردم ایران، متن مرام نامه اعتقادی و عملکردی نهضت، جهت آشنایی با اصول اعتقادی و حزبی ایشان به شرح ذیل، تقدیم می گردد:<br /> <br /> آسايش عمومی و نجات طبقات زحمتکش ممکن نيست مگر به تحصيل آزادی حقيقی و تساوی افراد انسانی بدون فرق نژاد و مذهب در طول زندگانی و حاکميت اکثريت به واسطه منتخبين ملت پيشرفت اين مقاصد را فرقه «اجتماعيون» به موارد ذيل تعقيب می‌نمايند:<br /> <br /> ماده اول:<br /> <br /> ۱- حکومت عامه و قوای عاليه در دست نمايندگان ملت جمع خواهد شد.<br /> <br /> ۲- قوا در مقابل منتخبين مسئول بوده و تعيين آنها از مختصات نمايندگان متناوب ملت می‌باشد.<br /> <br /> ۳- کليه افراد بدون فرق نژاد و مذهب از حقوق مدنيه به طور مساوی بهره‌مند خواهند بود.<br /> <br /> ۴- آزادی‌ تامه افراد انسان در استفاده کامل از قوای طبيعی خود<br /> <br /> ۵- الغای کليه شئون و امتيازات<br /> <br /> ماده دوم - حقوق مدنيه:<br /> <br /> ۶- مصونيت شخص و مسکن از هر نوع تعرض و حريّت اقامت و مسافرت<br /> <br /> ۷- آزادی فکر، عقيده، اجتماعات، مطبوعات، کار، کلام، تعطيل<br /> <br /> ۸- هريک از افراد ملت که به سن شصت‌سالگی برسد از طرف حکومت حقوق تقاعد خواهد گرفت و در مقابل آن ترويج ادبيات و اصلاح اخلاق جماعت را عهده‌دار خواهد بود.<br /> <br /> ۹- تساوی زن و مرد در حقوق مدنی و اجتماعی<br /> <br /> ماده سوم - انتخابات:<br /> <br /> ۱۰- انتخابات بايد عمومی و متناسب و مساوی و مستقيم باشد.<br /> <br /> ۱۱- هريک از افراد ۱۸ساله حق انتخاب کردن و ۲۴ ساله حق انتخاب کردن و انتخاب شدن را دارا هستند.<br /> <br /> ماده چهارم - اقتصاد:<br /> <br /> ۱۲- منابع ثروت از قبيل خالصجات، رودخانه‌ها، مراتع، جنگل‌ها، درياها، معادن، طرق و شوارع و کارخانجات جزء علاقه عمومی است.<br /> <br /> ۱۳- مالکيت اراضی با ملاحظه تامين معيشت عمومی تا حدی تصديق می‌شود که حاصل آن عايد توليد‌کننده شود.<br /> <br /> ۱۴- ممنوع بودن انحصار و احتکار ارزاق و سرمايه<br /> <br /> ۱۵- تبديل ماليات‌های غير مستقيم به مستقيم تدريجا<br /> <br /> ماده پنجم - معارف، روحانيت، اوقاف:<br /> <br /> ۱۶ - تعليمات ابتدايي برای کليه اطفال مجانی و اجباری است.<br /> <br /> ۱۷- تحصيلات متوسطه و عاليه برای اطفاليکه استعداد داشته باشند مجانی و حتمی است.<br /> <br /> تبصره - محصلين در انتخاب هر فنی از فنون آزادند.<br /> <br /> ۱۸- انفکاک روحانيت از امور سياسی و معاشی<br /> <br /> ۱۹- ديانت چون از عواطف قلبيه است بايد مصون از تعرض باشد.<br /> <br /> ۲۰- ضبط و اداره کل اوقاف در دست عامه و تخصيص عوايد آن‌ها به مصارف عمومی و امور خيريه و صحيه و تاسيس کتابخانه‌های عمومی<br /> <br /> ماده ششم - قضاوت:<br /> <br /> ۲۱- قضاوت بايد سريع، ساده و مجانی باشد.<br /> <br /> ۲۲- تبديل تنبيهات به اصول تکديری<br /> <br /> ۲۳- حبس مقصرين به اعمال شاقه بايد به مدرسه و دار‌التربيه اخلاقی تبديل شود.<br /> <br /> ماده هفتم - دفاع:<br /> <br /> ۲۴- ورزش و مشق نظامی برای مدارس ابتدایی و متوسطه اجباری است.<br /> <br /> ۲۵- برای تحصيل فنون نظام، مدارس عاليه تاسيس خواهد شد.<br /> <br /> ۲۶- در مقابل تهاجمات ضد اصولی اجتماعی و تجاوزات کشورسِتانی، دفاع از وظايف عمومی و اجباری است.<br /> <br /> ماده هشتم - کار:<br /> <br /> ۲۷ - ممنوع بودن کار و مزدوری برای اطفالی که سنشان به ۱۴ نرسيده‌ است.<br /> <br /> ۲۸- برانداختن اصول بيکاری و مفتخواری به وسيله ايجاد موسسات و تشکيلاتی که توليد کار و شغل می‌نمايند<br /> <br /> ۲۹- ايجاد و تکثير کارخانجات با رعايت حفظ‌‌الصحه کارگران<br /> <br /> ۳۰- تجديد ساعات کار در شبانه‌روز تنها به هشت ساعت - استراحت عمومی و اجباری در هفته يک‌روز<br /> <br /> ماده نهم - حفظ‌ الصحه:<br /> <br /> ۳۱ - تاسيس دارالعجزه و مريض‌خانه‌های عمومی و مجانی<br /> <br /> ۳۲- رعايت نظافت و حفظ‌الصحه در مجامع و منازل و مطبخ‌ها و کارخانجات وغيره<br /> <br /> ۳۳- انتشار قوانين صحی در بين عامه<br /> <br /> ۳۴- جلوگيری از امراض مسريه و مسکرات - منع استعمال افيون و ساير مواد مخدره&lt;ref&gt;کتاب سردار جنگل ابراهیم فخرایی ص ۵۶&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%85_%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA%E2%80%8C%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C%E2%80%8C%D9%86%DA%98%D8%A7%D8%AF&diff=88563 2026-05-11T08:42:23Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه|<br /> اندازه جعبه =<br /> | عنوان =ابراهیم دولت‌آبادی‌نژاد<br /> | نام =<br /> | تصویر =ابراهیم دولت‌آبادی،اعدام.jpg<br /> | اندازه تصویر = ۲۴۰px<br /> | عنوان تصویر =ابراهیم دولت‌آبادی‌نژاد<br /> | زادروز =<br /> | زادگاه =مشهد<br /> | تاریخ مرگ =۱۳ اردیبهشت ۱۴۰۵<br /> | مکان مرگ =زندان مرکزی مشهد<br /> |عرض جغرافیایی محل دفن=<br /> |طول جغرافیایی محل دفن=|latd=|latm=|lats=|latNS=N|longd=|longm=|longs=|longEW=E<br /> | محل زندگی = مشهد<br /> | ملیت =<br /> | نژاد =<br /> | تابعیت =<br /> | تحصیلات =<br /> | دانشگاه =<br /> | پیشه =<br /> | سال‌های فعالیت =<br /> | کارفرما =<br /> | نهاد =<br /> | نماینده =<br /> | شناخته‌شده برای = فعالان سیاسی و مردم ایران<br /> | نقش‌های برجسته =<br /> | سبک =<br /> | تأثیرگذاران =<br /> | تأثیرپذیرفتگان =<br /> | شهر خانگی =<br /> | تلویزیون =<br /> | لقب =<br /> | حزب =<br /> | جنبش =<br /> | مخالفان = حکومت جمهوری اسلامی<br /> | هیئت =<br /> | دین =اسلام<br /> | مذهب =<br /> | منصب =<br /> | مکتب =<br /> | آثار =<br /> | خویشاوندان سرشناس =<br /> | فرزندان =<br /> | جوایز =<br /> | امضا =<br /> | اندازه امضا =<br /> | وبگاه =<br /> | پانویس =<br /> |اتهام‌ها=اقدام علیه امنیت کشور، تخریب اموال عمومی، اجتماع و تبانی برای ارتکاب جرم، ایجاد رعب و وحشت عمومی، استفاده از سلاح‌های سرد و گرم و…<br /> |مجازات=محکوم به اعدام<br /> |وضعیت گناهکاری=}}<br /> '''ابراهیم دولت‌آبادی‌نژاد'''، (اعدام‌شده ۱۳ اردیبهشت ۱۴۰۵، زندان مرکزی مشهد) یکی از زندانیان سیاسی مرتبط با [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|اعتراضات سراسری دی ۱۴۰۴]] در شهر مشهد بود. قوه قضائیه وی را به عنوان یکی از لیدرهای اصلی اعتراضات منطقه طبرسی مشهد معرفی کرد. او در جریان ناآرامی‌های این منطقه بازداشت شد و بر اساس گزارش‌ها نقش محوری در سازماندهی و هدایت تجمعات اعتراضی داشته است. <br /> <br /> == اتهامات و روند قضایی ==<br /> قوه قضائیه نظام جمهوری اسلامی، ابراهیم دولت‌آبادی‌نژاد را به لیدری اعتراضات، دعوت مردم به حضور خیابانی، سازماندهی تجمعات اعتراضی، هدایت گروهی معترضان به سمت مراکز دولتی از جمله استانداری و صدا و سیما، همراه داشتن سلاح سرد، تحریک به خشونت، تخریب اموال عمومی و خصوصی و نقش داشتن در حوادثی که به کشته شدن تعدادی از نیروهای حکومتی انجامید، متهم کرد. <br /> <br /> قوه قضاییه مدعی شد که او سابقه کیفری داشته و نقش محوری در هدایت معترضان و ایجاد درگیری با نیروهای امنیتی ایفا کرده است. <br /> <br /> اتهامات منتسب به این زندانی سیاسی شامل اقدام علیه امنیت کشور، ایجاد رعب و وحشت عمومی و مشارکت در حوادث منجر به کشته شدن نیروهای انتظامی بود. دادگاه انقلاب مشهد در شعبه اول او را به اعدام محکوم کرد و حکم صادره پس از بررسی در شعبه نهم دیوان عالی کشور تأیید گردید. <br /> <br /> گزارش‌ها حاکی است که ادعاهای قوه قضائیه از سوی منابع مستقل تأیید نشده و روند دادرسی فاقد شفافیت کافی، همراه با محدودیت‌های جدی در دسترسی به وکلای مستقل و احتمال استفاده از اعترافات تحت فشار بوده است.<br /> <br /> اعدام ابراهیم دولت‌آبادی‌نژاد همزمان با دو زندانی دیگر (مهدی رسولی و محمدرضا میری) انجام گرفت و بخشی از همین موج اعدام‌های جدید بود. <br /> <br /> == اجرای حکم اعدام ==<br /> حکم اعدام ابراهیم دولت‌آبادی‌نژاد بامداد یکشنبه ۱۳ اردیبهشت ۱۴۰۵ در [[زندان مرکزی مشهد|زندان وکیل‌آباد مشهد]] اجرا شد. خبرگزاری میزان وابسته به قوه قضائیه اعلام کرد که حکم پس از طی تشریفات قانونی اجرا شده است. این اعدام همزمان با اجرای احکام مهدی رسولی و محمدرضا میری بود و خبر آن بامداد دوشنبه منتشر گردید. <br /> <br /> این سه اعدام در ادامه موج تازه اعدام‌های زندانیان سیاسی و معترضان پس از آغاز [[حمله مشترک اسرائیل و ایالات متحده به ایران - ۹اسفند ۱۴۰۴|جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران]] تا ۱۴ اردیبهشت ۱۴۰۵، به اعدام دست‌کم ۳۰ نفر انجامیده است. اجرای احکام در فضای «آرایش جنگی» قوه قضائیه و تشدید تنش‌های منطقه‌ای صورت پذیرفت. نهادهای حقوق بشری این روند را تلاش برای ایجاد رعب عمومی و سرکوب اعتراضات دی‌ماه توصیف کرده‌اند. ادعاهای مطرح‌شده توسط قوه قضائیه از سوی منابع مستقل تأیید نشده و بر محرومیت متهمان از حقوق دفاعی و نبود شفافیت در پرونده‌ها تأکید شده است.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/a/8146291.html جمهوری اسلامی سه زندانی مرتبط با اعتراضات دی‌ماه مشهد را اعدام کرد - صدای آمریکا]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://bciran.org/mahamadrezam/ خبر تکمیلی، اعدام سه زندانی سیاسی از بازداشت شدگان اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ مشهد - نفس در قفس]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === اطلاعیه شورای ملی مقاومت ===<br /> [[شورای ملی مقاومت ایران]] با صدور اطلاعیه‌ای اعلام کرد که اعدام زندانیان سیاسی پایمال کردن ارزش‌های جهان‌شمول حقوق‌بشر است و رژیم ایران را در ادامه سرکوب و شکنجه و اعدام تشجیع می‌کند. در متن این اطلاعیه آمده است:&lt;blockquote&gt;دژخیمان رژیم آخوندی در ادامه جنایت‌های روزانه و مستمر خود، ۳شورشگر دلیر از فرزندان مردم مشهد، مهدی رسولی، محمدرضا میری و ابراهیم دولت‌آبادی را در زندان وکیل‌آباد این شهر اعدام کردند.<br /> <br /> قضاییه جلادان که روز دوشنبه ۱۴ اردیبهشت خبر این جنایت سبعانه را اعلام کرد اتهامات آنها را «لیدری و هدایت اغتشاشگران با هدف مقابله با نظام»، مشارکت در مجازات شماری از بسیجیان با «استفاده از کوکتل مولوتف و چاقو»، «تهییج مردم در فضای مجازی برای شرکت در اغتشاشات» و «ساخت و همراه داشتن شمشیر دست‌ساز» ردیف کرده است.<br /> <br /> مهدی رسولی کارگر ۲۵ساله و محمدرضا میری کارگر ۲۱ساله، بنا بر اطلاعیه قضاییه جلادان در جریان قیام دی‌ماه «اقدامات خشونت‌آمیزی انجام داده» و در هلاکت «نیروی حافظ امنیت حمیدرضا یوسفی‌نژاد، نقش مستقیم داشتند». «ابراهیم دولت‌آبادی از لیدرهای اصلی اغتشاشات منطقه طبرسی بود که منجر» به کشته شدن «تعدادی از نیروهای حافظ امنیت شد».<br /> <br /> اطلاعیه می‌افزاید «رسولی با استفاده از شمشیر دست‌سازش که خود در همان روز ساخته بود، ساعت‌ها در اغتشاشات و در میان جمعیت حضور داشته و اقدام به تهییج جمعیت می‌کرده است. آنها پیش از حضور در اغتشاشات اقدام به انتشار فراخوان و تشویق دیگران برای حضور در آن کرده» بودند.<br /> <br /> قضاییه جلادان تأکید می‌کند «ابراهیم دولت‌آبادی ضمن حضور در بلوار طبرسی مشهد، اقدام به لیدری و هدایت اغتشاشگران به سمت استانداری و صدا و سیما جهت اقدامات مخربانه کرده است. وی در صفحه شخصی خود در فضای مجازی دعوت به شرکت به اغتشاشات کرده و مردم را به آشوب و اغتشاش تحریک کرده است. وی حدود ۲۵۰ تا ۳۰۰اغتشاشگر قمه به دست را با خود همراه کرده که منتهی به درگیری با مأموران تأمین امنیت» و کشته شدن «تعدادی از حافظان امنیت، تخریب پایگاه [[بسیج]] و بانک شده است».<br /> <br /> خانم [[مریم رجوی]] اعدام‌های شقاوت‌بار جوانان برومند ایران‌زمین در مناطق مختلف کشور را از ترس قیام و زهرچشم گرفتن از مردمی دانست که در دی‌ماه برای سرنگونی فاشیسم دینی و رسیدن به آزادی بپاخاستند. <br /> <br /> خیزش بزرگ مردم تهران و مشهد و اصفهان که ساعاتی به آزادی مناطقی از این شهرها منجر شد، آخوندهای حاکم را دچار چنان کابوسی کرده است که با این جنایت‌ها مذبوحانه تلاش می‌کنند از تکرار آن قیام‌ها جلوگیری شود. اما هیچ جنایتی نمی‌تواند این رژیم را از آتشفشان خشم خلق و سرنگونی محتوم در امان نگهدارد.<br /> <br /> خانم رجوی با درود به جوانان شورشگر و رزم‌آور در سراسر ایران به‌ویژه در مشهد قهرمان بار دیگر خاطرنشان کرد: تردیدی نیست که این جنایت‌ها بی‌پاسخ نخواهد ماند و روز آزادای ایران و قرار گرفتن آمران و عاملان این جنایت‌ها در برابر عدالت نزدیک است.<br /> <br /> وی افزود: بی‌عملی و سکوت در برابر اعدام‌های سبعانه و زنجیره‌یی پایمال کردن ارزش‌های جهان‌شمول حقوق‌بشر است و رژیم ایران را در ادامه [[سرکوب]] و [[شکنجه]] و اعدام تشجیع می‌کند.<br /> <br /> <br /> '''دبیرخانه شورای ملی مقاومت ایران'''<br /> <br /> '''۱۴ اردیبهشت ۱۴۰۵ (۴ می‌۲۰۲۶).»'''&lt;ref&gt;[https://news.mojahedin.org/i/%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87-%DB%B3%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%B4%DA%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%84%DB%8C%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B4%D9%87%D8%AF-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B7-%D8%AF%DA%98%D8%AE%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D8%B3%D9%85-%D8%AF%DB%8C%D9%86%DB%8C اعدام جنایتکارانه ۳شورشگر دلیر در مشهد توسط دژخیمان فاشیسم دینی - سازمان مجاهدین خلق ایران]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == منابع ==</div>

Safa