https://www.iran-pedia.org/w/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=Norry 2026-05-05T04:55:42Z مشارکت‌های کاربر MediaWiki 1.43.0 https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%B4%DB%8C%D8%AE_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C&diff=27602 2018-03-12T19:24:59Z

<p>Norry: /* پایان کار قیام */</p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات شخصیت<br /> |نام =شیخ محمد خیابانی <br /> |تصویر =شیخ محمد خیابانی.jpg <br /> |توضیحات =شیخ محمد خیابانی از انقلاببون مشروطه بود <br /> |سری = <br /> |اولین_حضور = <br /> |آخرین_حضور = <br /> |هدف = <br /> |ساخته_شده_توسط= <br /> |ایفای_نقش_توسط=<br /> |قسمت‌ها = <br /> <br /> |لقب = <br /> |نام_مستعار = <br /> |نوع = <br /> |جنسیت = <br /> |سن =۴۰ سال <br /> |تاریخ_تولد =۱۲۵۹ <br /> |تاریخ_مرگ =۱۲۹۹ <br /> |ویژگی = <br /> |شغل = <br /> |عنوان = <br /> |callsign = <br /> |خانواده = <br /> |همسر = <br /> |significantother= <br /> |فرزند = <br /> |خویشاوند = <br /> |آدرس = <br /> |مذهب =شیعه <br /> |ملیت =ایران <br /> |lbl21 = <br /> |data21 = <br /> |lbl22 = <br /> |data22 = <br /> |lbl23 = <br /> |data23 = <br /> |lbl24 = <br /> |data24 = <br /> |lbl25 = <br /> |data25 = <br /> |extra-hdr = <br /> |lbl31 = <br /> |data31 = <br /> |lbl32 = <br /> |data32 = <br /> |lbl33 = <br /> |data33 = <br /> |lbl34 = <br /> |data34 = <br /> |lbl35 = <br /> |data35 = <br /> }}<br /> {{در دست ساخت|notready=true}}<br /> [[پرونده:شیخ محمد خیابانی.jpg|251x251px|بندانگشتی]]<br />  <br /> '''شیخ محمد خیابانی، از روحانیون آزادیخواه تبریز''' <br /> <br /> زادروز: ۱۲۵۹ شمسی (۱۲۹۷قمری) ـ خامنه در نزدیکی شبستر آذربایجان<br /> <br /> مقتول:۲۲شهریور ۱۲۹۹شمسی (۲۹ذیحجه ۱۳۳۸قمری) ـ تبریز<br /> <br /> آرامگاه: شهر ری ـ در جوار بقعه شاه عبدالعظیم تهران.<br /> <br /> '''شیخ محمد خیابانی'''( ۱۲۵۹- ۱۲۹۹) در انقلاب مشروطه از اعضای انجمن ایالتی آذربایجان بود. در مجلس دوم وقتی روسها در آذر ۱۲۹۰ برای اخراج مورگان شوستر آمریکایی، رئیس مالیه ایران، به دولت صمصام السلطنه بختیاری اولتیماتوم دادند، او و دموکراتهای همفکرش به تلاش برای جلوگیری از تصویب آن در مجلس پرداختند. خیابانی در یک سخنرانی یک ساعته دخالتهای روسیه تزاری در ایران را محکوم کرد. این تلاشها باعث شد که اولتیماتوم روسها د رمجلس رد شود. اما دولت وقت و ناصرالملک، نایب السلطنه احمدشاه، که اولتیماتوم را پذیرفته بودند، به کینه این گستاخی مجلس دوم را بستند و فعالیت سیاسی خیابانی و دموکراتها در تبریز تا پیروزی انقلاب فوریه ۱۹۱۷ (اسفند۱۲۹۵شمسی) و سقوط حکومت تزاری با موانع و دشواری روبروشد.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;نشریه مجاهدشماره۳۱تاریخ۱۴فروردین۱۳۵۹ - شیخ [[شیخ محمدخیابانی فریاد رسای جنبش ”آزادی ستان“|محمدخیابانی]]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == تاسیس فرقه دمکراتیک ==<br />      پس از انقلاب فوريه ۱۹۱۷ (اسفند ۱۲۹۵) در روسيه و سقوط خاندان رومانُف و رهاشدن قسمتهاي شمالي ايران از نفوذ روسيه تزاري, «فرقه دموكرات» در فروردين ۱۲۹۶ در تبريز توسّط خياباني و اسماعيل نوبري تأٌسيس شد و نشريه يي نيز به نام «تجدّد» به عنوان ارگان آن انتشار يافت. <br /> <br />  خياباني در شماره ۱۰ ارديبهشت «تجدّد» نخستين مقاله خود را با عنوان «چه بايد كرد؟ تكيه گاه خونخواران ازپا درافتاده, نور حقيقت خواهد تابيد» منتشر كرد.  او در شماره ۱۰خرداد «تجدّد» در مقاله يي با عنوان «ايران و روسيه آزاد» از «انقلاب جديد انسانيّت پسند» فوريه و نور اميدي كه اين رويداد در قلب ايرانيان تابانيده است, ياد كرد. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == میتینگ‌های خیابانی ==<br />      خیابانی در نخستين ميتينگي كه در ۲۶مهر ۱۲۹۶ در صحن «تجدّد» برگزار كرد, ضمن پرخاش به محتكران گندم, كه قحطي نان را در تبريز باعث شده بودند, بر لزوم انتخابات و بازگشايي مجلس تأكيد كرد.<br /> <br />  چند ماه بعد, دموكراتهاي تبريز در ميتينگ ديگري كه در ۱۲آذر در اعتراض به انتخاب سه وزير ـ وثوق الدّوله, قوام السّلطنه و امين الملك ـ در دولت عين الدّوله برگزار كردند, در تلگرامي كه در پايان ميتينگ براي عين الدّوله فرستادند, تأكيد كردند كه «اهالي آذربايجان ميگويند مادامي كه يك كابينه كاملالصلاح و طرف اعتماد تشكيل نيافته, اوامر مركز را لازم الاتّباع نخواهند شناخت» &lt;ref&gt;قيام شيخ محمّد خياباني در تبريز - شیخ [[علي آذري, چاپ ۱۳۶۲, ص۱۵۴|محمدخیابانی]]&lt;/ref&gt; <br /> <br />   در دوّم ديماه, در تجمّع ديگري با حضور ده هزار نفر از مردم تبريز, اعلام كردند تا «كابينه يي ملّي متشكّل از عناصر صالحه و حائز اعتماد آزاديخواهان» روي كار نيايد, به اعتراض ادامه خواهند داد.<br /> <br />       در اثر اعتراضهاي پياپي مردم تبريز, كابينه عين الدّوله در 18ديماه استعفا داد و به جايش كابينه مستوفيالممالك روي كار آمد كه مورد حمايت دموكراتها بود.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == خیابانی نماینده اول تبریز ==<br />    بعد از پايان جنگ جهانی اول در آذر۱۲۹۷ شمسی, دولت وثوقالدّوله روي كار آمد. از آن جا كه انتخابات مجلس به يك خواست مشترك عمومي تبديل  شده بود, وثوق الدّوله تصميم گرفت در جريان برگزاري انتخابات, با كمك اداره نظميّه كاري كند كه طرفداران دولت به نمايندگي برگزيده شوند. <br /> <br />    در انتخابات آذربايجان,  كه در شهريور۱۲۹۸ برگزارشد, با وجود فشار اداره نظميّه, ۶تن از ۹نماينده آذربايجان از دموكراتها بودند. خياباني رأي اول را در  تبريز به دست آورد و به نمايندگي مجلس برگزيده شد. <br /> <br />    در تهران نيز هر ۱۲نماينده برگزيده شده, از دموكراتها بودند. به علّت انتخاب نمايندگان دموكرات و بيم ايجاد دوباره جوّي كه دموكراتها در مجلس دوم به وجود آورده بودند, وثوق الدّوله حاضر نشد مجلس چهارم را بازكند (مجلس چهارم, بعدها, در دوره نخست وزيري قوام السّلطنه, در تيرماه ۱۳۰۰ بازشد).<br /> <br />  وثوقالدّوله, هم چنين, رئيس اداره نظميّه تبريز را معزول كرد و به جاي او يك نفر سوئدي به نام ماژور بيورلينگ را براي اداره نظميّه به تبريز فرستاد و او را مأمور كرد كه از فعاليّت دموكراتها در تبريز جلوگيري كند<br /> <br />      در اوّلين كنفرانس ايالتي فرقة دموكرات در ۲۲ اسفند, اعضاي كميته محلي تبريز انتخاب شدند. خياباني در اين كنفرانس به عنوان رئيس كميته برگزيده شد. اين كميته كليه فعاليتهاي فرقه در تبريز را زير نظر خود قرار داد. در آخرين روز سال, ميتينگ ۲۰هزار نفره يي عليه انگليس و مُهره دست نشانده اش, وثوق الدّوله, در تبريز برگزار شد. شعار اصلي ميتينگ «مرده باد انگليس» بود.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == پیروزی قیام در تبریز ==<br />      روز ۱۶فروردين ۱۲۹۹ اداره نظميّه تبريز يكي از طرفداران دموكراتها را به جرم پخش اعلاميه در هواداري از شوروي دستگير كرد. مردم تبريز در بين راه فرد دستگيرشده را نجات دادند و به ساختمان «تجدّد», كه پايگاه دموكراتها بود, بردند.    <br /> <br />     به دستور رئيس نظميّه ساختمان «تجدّد» محاصره شد و به دنبال آن اعتراضهاي مردم عليه محاصره دموكراتها شدّت يافت, به طوري كه رئيس نظميّه و معاون او, كه هر دو سوئدي بودند, از ترس جان شهر را ترك كردند. بعد از رفتن آن  دو, نظميّه به «هیأت  مديره اجتماعات», كه خياباني در رأس آن بود, تسليم شد و شهر, به دست دموكراتها افتاد. قيام تبريز پس از دو روز به پيروزي رسيد.<br /> <br />      روز ۱۹فروردين «هيأت مديره اجتماعات», كه روز قبل انتخاب شده و اداره امور شهر را عهده دار بود, بيانية يي به زبانهاي فارسي و فرانسه انتشار داد. <br /> <br />   در اين بيانيه, علت قيام «وجود تمايلات ارتجاعي», «اقدامات ضدّ مشروطيّت حكومات محلّي» و تلاش براي «تحصيل يك اطمينان تامّ و كامل از اين حيث كه مأمورين حكومت رژيم آزادانه مملكت را محترم و قوانين اساسيّه را... به طور صادقانه, مرعي و مُجري دارند», اعلام شده بود. در پايان بيانيه, بر دو هدف اصلي تكيه شده بود: «برقرارداشتن آسايش عمومي» و «از قوّه به فعل درآوردن رژيم مشروطيّت».<br /> <br />      «هياٌت مديره اجتماعات» براي ازميان بردن قحطي نان, كميسيوني به نام «كميسيون آذوقه» تشكيل داد. كار اين  كميسيون, خريد گندم از روستاها و واگذاركردن آن به 120مغازه نانوايي تبريز بود.<br /> <br />     در هر محلّه نيز كميسيوني به نام «كميسيون كويها» به وجود آوردند كه كار آن جلوگيري از خريد نان توسّط ثروتمندان بود. به افراد نيز كوپن دادند كه در ازاي آن نان بگيرند. ثروتمندان  حق استفاده از آن كوپنها را نداشتند. <br /> <br /> براي تأمين هزينه هاي عمومي, «كميسيون اِعانه» به وجود آمد كه از توانگران, به دلخواه يا به زور, پول ميگرفت. «كميسيون اعانه», هزينه دو بنياد ديگر با نامهاي «دارالمساكين» (=خانه بينوايان) و «دارالعَجَزه» (=خانه ناتوانان) را تأمين ميكرد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == خیابانی دشمن «تجزیه طلبی» ==<br />      خياباني در سخنرانيش در روز ۱۶ارديبهشت ۱۲۹۹ اعلام كرد كه از اين پس, نام آذربايجان به «آزاديستان» تبديل ميشود. <br /> <br /> كسروي در «تاريخ هيجده ساله آذربايجان» درباره اين نامگذاري مينويسد: «در اين هنگام, نام آذربايجان يك دشواري پيدا كرده بود, زيرا, پس از به هم خوردن امپراتوري روس, تركي زبانان قفقاز در باكو و در آن پيرامونها جمهوري كوچكي پديد آورده, آن را &quot;جمهوري آذربايجان&quot; ناميده بودند. آنسو, بنيانگذاران جمهوري اميد و آرزوشان چنين ميبود كه با آذربايجان يكي گردند, از اينرو, نام را براي سرزمين و جمهوري خود برگزيده بودند. آذربايجانيان كه به چنان يگانگي خرسندي نداشته و از ايرانيگري چشمپوشي نمي خواستند, از نامگذاري قفقاز, سخت, رنجيدند... كساني ميگفتند بهتر است ما نام استان خود را ديگر گردانيم. همان پيشنهاد &quot;آزاديسِتان&quot; از اين راه بوده است».  <br /> <br /> خياباني بارها بر اين كه «آذربايجان, جزء اِنفِكاك ناپذير ايران است», پافشاري كرده و آن را ايالتي از ايالتهاي ايران شمرده است. او براي ترميم خرابيهاي ناشي از جنگ اول جهاني در آن ايالت, از دولت مركزي كمك طلب ميكرد (ازجمله, در سخنراني ۱۷خرداد۱۲۹۹).<br /> <br />     خياباني به علت عشق به ايران و زبان رسمي كشور, دستور داده بود در تمام مدارس آذربايجان به فارسي تدريس شود. «تجدّد», ارگان دموكراتهاي آذربايجان و مجلّة «آزاديستان», كه مجلّه ادبي وابسته به دموكراتها بود, به زبان فارسي نوشته ميشدند. خود او نيز به زبان فارسي سخن ميگفت و كلّيه صد و چند نطقي كه از او به جامانده, به زبان فارسي است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == کشمکش با دولت مرکزی ==<br />      وثوق الدّوله براي خاموش كردن شور آزاديخواهي در تبريز, عين الدّوله را به عنوان والي آذربايجان به تبريز روانه كرد. عين الدّوله يكبار هم بخت خود را در شكست دادن ستّارخان دلاور آزموده و تيرش به سنگ خورده بود. انتخاب او يكي از عوامل بالاگرفتن جنبش در تبريز بود.<br /> <br />  عين الدّوله روز ۳۰فروردين ۱۲۹۹ وارد تبريز شد. خياباني با اين كه خود را فرمانبردار حكومت مركزي ميشمرد, اعتنايي به او  نكرد و در سخنرانيش در همان روز ورود عين الدّوله, تأكيد كرد كه «ورود اشخاص هيچگونه تأثيري در مرام و عقايد ما نخواهد داشت». امّا, عين الدّوله هشتادساله, ديگر دل و دماغ درافتادن با آزاديخواهان تبريز را نداشت. روز ۲۷خرداد خياباني در پايان نطق خود اعلام كرد كه عمارت «عالي قاپو», كه ويژه اقامت وليعهد و  خانواده او بود و اكنون عين الدّوله در  آن اقامت داشت, ميبايست تخليه و عمارت آن مركز فعاليّت دولت ملّي شود. دو سه روز بعد از اين سخنراني عين الدّوله عالي قاپو را به سوي تهران ترك كرد. <br /> <br />      روز سوم تيرماه, خياباني و مردم به عالي قاپو رفتند و عالي قاپو مركز امور سياسي جنبش شد. در آن روز جشني در عالي قاپو برگزارشد كه در آن سرود «مارسهيز» (سرود ملّي فرانسه) و سرودهاي ديگر نواخته شد. از آن پس, «هيأت مديره اجتماعات» جاي خود را به حكومت ملّي داد كه خياباني در رأس آن قرارداشت.<br /> <br />      در همين روزها, كابينه وثوق الدّوله سقوط كرد. در روز ۷تيرماه مشيرالدّوله نخست وزير شد و در روز ۱۲تيرماه كابينه خود را به احمدشاه قاجار معرّفي كرد. خياباني در همين روز ضمن اشاره به اين كه قيام تبريز باعث روي كارآمدن «اين هيأت استقلال خواه» شده است, گفت كه اين كابينه «ميخواهد استقلال مملكت را نگهداري كند». درواقع, خياباني, قبلاً, اعلام كرده بود كه «ما عليه اين حكومت كه قرارداد خانمان برانداز وثوق الدّوله و انگليس را (=قرارداد ۱۹۱۹م) منعقد كرده, قيام كرده ايم... تا زماني كه دولت ملّي و  وطن پرست روي كارنيايد و به اصلاحات اساسي دست نزند و استقلال كشور را تحكيم نكند و قانون اساسي را مُجري ندارد, دست از قيام برنخواهيم داشت» &lt;ref&gt;دو مبارز جنبش مشروطه - شیخ [[رئيس نيا و ناهيد, ص ۲۹۳|محمدخیابانی]]&lt;/ref&gt; و مشير الدّوله نيز در اعلاميه يي تأكيد كرد تا زماني كه مجلس قرارداد ۱۹۱۹ را تصويب نكند, قابل اجرا نيست. او هم چنين, انتخابات مجلس را كه در دوره نخست وزيري وثوق الدّوله, براي به تصويب رساندن قرارداد مزبور با زور و فشار برگزار شده بود, باطل اعلام كرد و كلّیه مستشاران انگليسي را, كه طبق قرارداد ۱۹۱۹ به ايران آمده بودند, به استثناي ماٌمور رسيدگي به حسابهاي شركت نفت, اخراج كرد. بدين ترتيب, خياباني در آغاز فريفته «وجاهت ملّي» مشير الدّوله شده بود, ولي, بعدها او را بهتر  شناخت و در روز ۲۸مرداد در سخنرانيش گفت: «هيأت جديد حائز آن صلاحيّت نيست كه اراده ملّت را تحت كنترل خود درآورد».&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == گارد تجدد ==<br />      خياباني از همان آغاز پيروزي قيام پي برده بود كه براي حفظ دستاوردهاي جنبش در كنار كار آگاهي بخش براي تربيت نفوس, خشونت هم لازم  است: و «ترحّم بر غاصبين حقوق جماعت, خيانت بر جماعت است».  او در روز ۱۸ ارديبهشت گفت: «ما اصلاحات جذريّه (راديكال) را در داخل مملكت خواهيم نمود, ايران را آزاد خواهيم كرد؛ ما نميترسيم, ما را هميشه در صف اوّل جنگ ديده اند. وقتي كه به نام خود و رفقاي خود اعلام ميكنم كه ما حاضر براي مردن در راه آزادي و استقلال هستيم, هم معني &quot;حاضربودن&quot;, هم معني &quot;مردن&quot; و  هم معني &quot;آزادي و استقلال&quot; را خوب ميدانيم. ما دموكراتها مصمّم هستيم كه ديگر نگذاريم شارلاتانهاي دولتي و ملّتي بر جان دموكراسي مسلّط شوند. براي وصول بر اين مقصود بزرگ شدّت به خرج خواهيم داد». <br /> <br />    در روز ۱۲خرداد, باز, بر اين نكته پاي فشرد: «در جاييكه آتيه هيأت اجتماع در گرو باشد, دست ما نخواهد لرزيد و خونين ترين عمليّات جرّاحي را با متانت قلب انجام خواهيم داد». <br /> <br />   در راستاي اين خواست, او در روز ۲۰مرداد تشكيل «گارد تجدّد» را براي «نگهباني و مدافعه منافع قيام» اعلام كرد و از روز ۲۸مرداد اسم نويسي آغاز شد. خياباني در نطق روز ۲۸مرداد خود گفت: «فرماندهي آن گارد برعهده من خواهد بود و در صف اوّل آن من خواهم جنگيد. ما با صداي رسا مي گوييم... يك جماعت فدايي را هيچ قوّه يي نمي تواند مغلوب كند».&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == نطق‌های خیابانی ==<br />      قيام خياباني از پيروزي تا سقوط, (از ۱۸ فروردين تا ۲۲شهريور ۱۲۹۹ شمسي) پنج ماه و  چند روز به درازا كشيد. در اين مدّت, خياباني صد و چند «نُطق» ايراد كرد. عصرها در «تجدّد» و سپس, در «عالي قاپو» براي مردم سخن ميگفت و از مردم ميخواست از آن به عنوان رهنمودِ عمل خود استفاده كنند. اين نطقها پر از كلمات عربي و فرانسه بود. به يقين, عامه مردم تبريز در آن  دوره ـ كه به زحمت به فارسي سخن ميگفتند و حتّي, اكثريت عظيم مردم از انجام همين كار نيز ناتوان بودند ـ بهره چنداني از اين گونه نطقها نميبردند.   <br /> <br />     كسروي در «تاريخ هيجدهساله آذربايجان» (صفحه ۸۷۱) از اين زاويه نيز به خياباني ايراد ميگيرد كه چرا چيزي را كه مردم نمي فهمند, ميگويد و به عنوان مثال, بخشي از يكي از نطقهاي او را ميآورد. <br /> <br />      خياباني اوّلين نطقش را در روز ۲۸فروردين ۱۲۹۹ در باره «مرام دموكراتها, اپورتونيسم و راديكاليسم» ايراد كرد. آخرين سخنراني او نيز روز اول شهريور, سه هفته قبل از شهادتش, ايراد شد. درونمايه اصلي اين نطقها, علاوه بر اشاره به رويدادهاي روز, تكيه بر چند موضوع عمده يي است كه در زير به آن اشاره ميشود.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> '''     الف ـ قانون اساسي'''<br /> <br />      خياباني بر اين باور بود كه «رژيم ايران مستبدّ نيست, مشروطه هم نيست» (نطق ۱۳خرداد), بلكه, آميزه يي است از مشروطه و  استبداد, و بايد با سلب قدرت از دولتهاي استبدادي, نظير دولت وثوق الدّوله, و تربيت فكري مردم براي دفاع از حقوق حقّه شان در مجلس, مشروطه واقعي را به وجود آورد. او ميگفت:<br /> # «اوّل چيزي كه ميخواهيم عبارت از استقرار رژيم مشروطيّت در سراسر سرزمين ايران است. ما قول را اين بار مبدّل به  عمل كرده و درعوضِ اين كه لفظ مشروطه را وِرد زبان خود قرار دهيم, اشخاص مشروطه خواه را در ادارات مملكت جاي خواهيم داد, ولي, قبل از آن كه ادارات مشروطي بشوند, بايد خود ملّت مشروطه خواه بشود» (نطق ۱۹ارديبهشت). <br /> # «ما همه ميگوييم مشروطيّت حقيقي در مملكت حكمراني كند» (نطق ۱۵ارديبهشت). <br /> # «قيام دائمي است. ما هرگز خسته نخواهيم شد. در تطبيق قانون اساسي و از قوّه به فعل درآوردن رژيم مشروطي, با نهايت صبر و ثَبات, پافشاري خواهيم كرد» (نطق ۱۶ارديبهشت).<br /> # «تا وقتي كه آذربايجان زنده است و آزاديخواهان او زنده هستند, قانون اساسي بي حمايت و بي دفاع نخواهد ماند... آزاديخواهان آذربايجان قيام كرده اند تا ... فراموشكاران را با صداي &quot;زنده باد قانون اساسي&quot; بيدار و مُتنبّه سازند و براي اين كه در آتيه خيال يك توطئه ديگري بر ضدّ قانون اساسي در كلّه هاي ماجراجو پخته نشود, تدابير احتياطيّه كافي را اتّخاذ نمايند» (نطق ۲۶فروردين).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> '''     ب ـ آزادي'''<br /> # در نطقهاي خياباني, بارها, بر آزادي به مثابه اساسي ترين خواست قيام تأكيد شده است. حتّي, در انتخاب بين آزادي و مساوات, او حقّ تقدّم را به آزادي ميداد و اعلام ميكرد: «قبل از همه چيز, آزادي» (نطق ۱۳ارديبهشت).<br /> # «قيام تبريز براي يك حكومت دموكراتيك و آزادي است... نهضتي كه به شكل يك پروتست و يك اعتراض شديد بر ضدّ يك سلسله عمليّات ارتجاعي به وجود آمده است» (نطق ۲ ارديبهشت).<br /> # «دموكراسي ايران در زير چنگال ظلم و ستم اين خائنين (منظور وثوق الدّوله و همانندان اوست) به ستوه آمده است, رمقي از جان دموكراسي باقي نمانده و كم مانده است در تحت فشار مرتجعين بيگانه پرست, به كلّي, مفقود شود. بار سنگين استبداد بر دوش هر يك از اصناف و طبقات اين ملّت وارد آمده و  آلام و مصائب را در هريك از آنها به درجه رشد رسانيده است. قيام ما براي اين است كه دموكراسي ايران را  از اين شكنجه خونين نجات دهيم» (نطق ۱۵خرداد).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> '''     پ ـ استقلال'''<br /> # ايران از پيش از جنبش مشروطه, حوزه نفوذ استعماري روس و انگليس بود. در جنگ اول جهاني با وجود اعلام بيطرفي, ميدان تاخت و تاز متّفقين و دولت عثماني شد. پس از جنگ و بيرون رفتن پاي روسية تزاري, انگليس در ايران يكّه تاز شد و قرارداد ۱۹۱۹ را با دولت وثوق الدّوله بست. خياباني مانند ديگر آزاديخواهان  ايران با اين قرارداد به مخالفت برخاست و آن را «قباله فروش مملكت» خواند (نطق ۲۹مرداد).<br /> # او بارها اعلام كرد كه «اوّلين شعار دموكراتها اجتناب از آلت شدن در دست بيگانگان است» (نطق 14خرداد) و «قيام ما براي تأمين استقلال و آزادي است» (نطق ۹خرداد). <br /> # ـ«فكر اساسي ما آزادي و استقلال است. از هر كه بپرسيد ميگويد: &quot;يا مرگ, يا استقلال&quot;. همه فرياد ميزنند: &quot;زنده باد آزادي&quot; امّا, بايد دانست استقلال و آزادي يعني چه؟ هر كه فكر استقلال و آزادي را دارد, بايد در اين راه جان و مال خود را فدا كند, نه اين كه منافع خود را از اين راه تأمين نمايد» (نطق ۱۹تير). <br /> # «هر خارجي كه بخواهد وارد اين مملكت شده, دموكراسي آن را در زنجيرهاي اسارت گرفتار سازد, ما را در پيش خويش خواهد يافت و مجبور خواهد شد از روي اجساد ما بگذرد» (نطق ۷خرداد).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> '''     ت ـ حاكميّت ملّي'''<br /> # خياباني معتقد بود كه ملّت بايد خود سرنوشتش را تعيين كند, هيچ شاه و شاهچه يي بر مقدّرات مردم حاكم نباشد و حتّي, «ملّت, مستقيماً, وزرا و حُكّام را عزل و نصب نمايد» (نطق ۱۴خرداد). «بايد اراده ملّت بالاي همه چيز باشد» (نطق ۱۴تير). <br /> # «تا كنون اوقات ملّت ايران به شاهسازي و شاهتراشي گذشته است, وقت است كه ديگر امروز آن ملّتِ جهانديده, اعلانِ شاهنشاهي و حاكميّت خود را بدهد و پيشاني خود را, كه به خاك مَذِلّت ماليده بود, بلندكرده, با تفاخر به روي عالميان بنگرد, از صندلي محكوميّت بلندشده بر تخت حاكميّت جلوس كند. حاكميّت ملّت عبارت از اين است كه امور ملّت به دست نمايندگان  ملّت اداره بشود... در ايران حاكميّت, به طور مطلق, بايد مال ملّت باشد» (نطق ۲۰خرداد). <br /> # «اين قيام ميخواهد... عناصر صالح و فسادنيافته ملّت (يعني طبقات كارگر و زحمتكش) را بر حقوق سياسي و  اجتماعي خود نايل و مالك گرداند», «امنيّت و  آسايش را اين ملّت هرگز در سايه اعليحضرتها و والاحضرتهاي خود  نديده... از اين روست كه ملّت, شخصاً, ميخواهد امنيّت و آسايش خودش را تأمين نمايد. بلي, ملّت است كه امنيّت را مستقر ميدارد» (نطق ۲۷ارديبهشت).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == آخرین سخنرانی خیابانی ==<br />      در ماههاي اول قيام پشتيباني مردم از آن بسيار زياد بود و در ميتينگهايي كه دموكراتها برگزار ميكردند, تا ۲۰هزار نفر و حتّي, بيشتر جمع ميشدند. خياباني با تكيه بر اين پشتيباني عظيم مردمي, فرياد برمي داشت: «داخله يا خارجه, در صورت تعرّض به ما... گرفتار حملات ما خواهند شد. درمقابل ۵۰ هزار يا صد هزار نفر قشون متزلزل نخواهند شد. با آن قوايي كه در خود سراغ داريم مقابله خواهيم نمود و بالاخره, ايران نايل به يك رژيمي خواهد شد كه مطابق با مقتضيّات قرن حاضر باشد» (نطق ۲۰خرداد).   امّا, كم كم, يكنواختيِ سخنرانيها و فراتربودن آن از حوزه فهم توده مردم, باعث شد كه  از رونق اينگونه تجمّعها كاسته شود. <br /> <br />     روز ۲۳مرداد, خياباني از اين بي اعتنايي اكثريّت مردم تبريز,  اينگونه شكوه ميكند: «در اوايل قيام انتظار ميرفت كه اكثريّت اهالي اين شهر با يك عشق و ذوق سرشار در نهضت دموكراتيك شركت خواهند جست, اين انتظار, چنان كه ميبايست از قوّه به فعل درنيامد. اعتماد ما, هميشه, به جماعتي بوده است كه در اوّلين روز اقدام به اين قيام نمودند, جماعت خيلي محدودي بعدها به آن ملحق شد, يك عدّه معتنابهي هنوز در حالت لاقيدي و بي علاقگي است». <br /> <br />      واقعيّت اين است كه سخنان خياباني و مطالب نشريه «تجدّد» براي شمار كثيري از مردم نامفهوم بود. همين مردمي كه در دوره قيام ستّارخان آن چنان يكپارچه از آن عامي مردِ قهرمان پشتيباني كردند و در راهش از سر و جان گذشتند, اكنون, دربرابر پديده يي بودند كه آن را چندان به  خود نزديك نمي ديدند. با اين كه با آن همراه بودند, امّا, زبانش, در بسياري مواقع, از حدّ فهم آنها فراتر بود. <br /> <br />      خياباني در آخرين سخنرانيش در اوّل شهريور ۱۲۹۹, از بي تفاوتي مردم, به خصوص, از تجّار انتقاد كرد: «يك حِصّه ملّت, و به خصوص تجّار, طالب امنيّت و آسايش هستند و هرگز فكر نميكنند كه خود ملّت, اكثريّت اصناف و طبقات آن, در تحت چگونه فشارها گرفتار آمده اند. بايد از آنان پرسيد... چرا از نهضت هاي ملّت ... اظهار دلتنگي و ناخشنودي مينمايند, آيا ميخواهند ... بي شرفي را پيشه خود قراردهند, لاقيد بمانند و آثار هيچ نوع علاقه يي را نسبت به آزادي و استقلال خود بروز نرسانند؟». <br /> <br />    در همين سخنراني, خطاب به مردم گفت: «... امروز وحشيان  سياهپوست آفريقا معني آزادي و استقلال را بهتر از ما فهميده اند و بهتر از ما اين دو نعمت بشري را نگهداري مينمايند. شما هميشه طالب يك شبان ستم پيشه هستيد كه شما را از چنگال گرگان نجات دهد و بالاخره, كارد بر حلقتان نهد... بي شرفها را به حاكميّت قبول كرده ايد. يك ملّت شرافتمند نميگذارد اولّين شخصي كه از در درآمد خود را حاكم قرار دهد, وزير بشود و از پيش خود قانون نوشته بر گردن او تحميل نمايد. از شما نميتوان منتظر يك حركتي شد كه باعث فيروزي شما و انهدام دشمنان شما گردد. قبلاً بايد يك عدّه فداكار ديوانه, ژنيهاي مجنون, پيش افتاده با يك اميد و يك اطمينان بي دليل به زور و اجبار ملّت را به طرف آزادي سوق دهند و عنان حاكميّت را به دست  او سپرده, در كف او استوار سازند و او را وادارند بر اين كه نگذارد حقوق او را غصب كنند و به تاراج ببرند».&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == پایان کار قیام ==<br /> '''    ''' مشيرالدّوله, نخست وزير وقت, مُخبرالسّلطنه را, كه براي مردم تبريز چهره يي ناآشنا نبود, به عنوان والي آذربايجان به تبريز فرستاد. وي در اوايل شهريور, حدود دو هفته پيش از شهادت خياباني, وارد تبريز شد و  براي كاستنِ فعاليت دموكراتها با خياباني به مذاكره پرداخت. چون مذاكره سودي نداد, روز ۲۱شهريور به قزّاقخانه رفت و با رئيس قزّاقخانه براي سركوبي جنبش تبريز تَباني كرد. فرداي آن روز, قواي قزّاق, كه بيش از ۲۰۰نفر نبودند, به عمارت «عاليقاپو», «تجدّد» و خانه هاي سران جنبش, يورش بردند و پس از چند رويارويي, بر تمام مواضعي كه در دست دموكراتها بود, چيره شدند و قيام خياباني به زانو نشست. پس از سقوط حكومت ملّي, سه روز خانه هاي آزاديخواهان غارت شد. <br /> <br />      خياباني در روز يورش قزّاقها, از پشت بام, درحالي كه يك تفنگ و قطار فشنگ به همراه داشت, به خانه همسايه گريخت. وقتي ميزبانش ـ حاج شيخ حسينعلي ميانجي ـ كه فرد مشهور و محترمي بود, از او خواست اجازه بدهد پيش مخبرالسّلطنه رفته براي او تأمين بخواهد, خياباني در پاسخش گفت: «ما هيچ گاه نمي توانستيم تصوّر كنيم كه رفيق و هممسلك قديمي ما اينطور از آب درآيد و برخلاف مصالح آزادي پا را در يك كفش كرده, بگويد آنچه من ميگويم درست است... شما مستحضر هستيد كه دموكراتهاي تبريز هميشه از او مدافعه كرده اند و در مواقع بسيار مشكل فرياد ميزديم اگر حكومت قانوني ميخواهيد بفرستيد مُخبرالسّلطنه را انتخاب و اعزام داريد». وقتي ميزبان اصرار كرد. خياباني برافروخته شد و با لحن تندي به وي خطاب كرد: «پدر بزرگوار! من كشته شدن را به تسليم ترجيح ميدهم. من از اَعقاب بابك خرّمدين هستم كه ... آن چنان رشادت و عظمت از خود بروز داد» &lt;ref&gt;قيام شيخ محمّد خياباني, ص۴۹۱ - شیخ [[قيام شيخ محمّد خياباني, ص۴۹۱|محمدخیابانی]]&lt;/ref&gt;<br /> <br />      در فرداي سقوط حكومت ملّي, يكي از سران قزّاق به نام اسماعيل قزّاق, خياباني را در زيرزمين خانه شيخ حسينعلي ميانجي با چند تير به شهادت رساند و دفتر قيام دلاورانه او, كه شوقي تازه براي رهايي در مردم آذربايجان برانگيخته بود, با شهادت وي بسته شد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> '''     ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ'''<br /> <br />      ''' پانویس'''<br /> <br /> (1)ـ «قيام شيخ محمّد خياباني در تبريز», علي آذري, چاپ ۱۳۶۲, ص۱۵۴<br /> <br /> (2)ـ «دو مبارز جنبش مشروطه», رئيس نيا و ناهيد, ص ۲۹۳<br /> <br /> (3)ـ قيام شيخ محمّد خياباني, ص۴۹۱<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> <br /> == منابع ==<br /> {{پانویس}}<br /> [[رده:اهالی تبریز]]<br /> [[رده:درگذشتگان ۱۲۹۹]]<br /> [[رده:انقلابیون اهل ایران]]<br /> [[رده:افراد در انقلاب مشروطه]]</div>

Norry https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%B4%DB%8C%D8%AE_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C&diff=27601 2018-03-12T19:14:35Z

<p>Norry: /* تاسیس فرقه دمکراتیک */</p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات شخصیت<br /> |نام =شیخ محمد خیابانی <br /> |تصویر =شیخ محمد خیابانی.jpg <br /> |توضیحات =شیخ محمد خیابانی از انقلاببون مشروطه بود <br /> |سری = <br /> |اولین_حضور = <br /> |آخرین_حضور = <br /> |هدف = <br /> |ساخته_شده_توسط= <br /> |ایفای_نقش_توسط=<br /> |قسمت‌ها = <br /> <br /> |لقب = <br /> |نام_مستعار = <br /> |نوع = <br /> |جنسیت = <br /> |سن =۴۰ سال <br /> |تاریخ_تولد =۱۲۵۹ <br /> |تاریخ_مرگ =۱۲۹۹ <br /> |ویژگی = <br /> |شغل = <br /> |عنوان = <br /> |callsign = <br /> |خانواده = <br /> |همسر = <br /> |significantother= <br /> |فرزند = <br /> |خویشاوند = <br /> |آدرس = <br /> |مذهب =شیعه <br /> |ملیت =ایران <br /> |lbl21 = <br /> |data21 = <br /> |lbl22 = <br /> |data22 = <br /> |lbl23 = <br /> |data23 = <br /> |lbl24 = <br /> |data24 = <br /> |lbl25 = <br /> |data25 = <br /> |extra-hdr = <br /> |lbl31 = <br /> |data31 = <br /> |lbl32 = <br /> |data32 = <br /> |lbl33 = <br /> |data33 = <br /> |lbl34 = <br /> |data34 = <br /> |lbl35 = <br /> |data35 = <br /> }}<br /> {{در دست ساخت|notready=true}}<br /> [[پرونده:شیخ محمد خیابانی.jpg|251x251px|بندانگشتی]]<br />  <br /> '''شیخ محمد خیابانی، از روحانیون آزادیخواه تبریز''' <br /> <br /> زادروز: ۱۲۵۹ شمسی (۱۲۹۷قمری) ـ خامنه در نزدیکی شبستر آذربایجان<br /> <br /> مقتول:۲۲شهریور ۱۲۹۹شمسی (۲۹ذیحجه ۱۳۳۸قمری) ـ تبریز<br /> <br /> آرامگاه: شهر ری ـ در جوار بقعه شاه عبدالعظیم تهران.<br /> <br /> '''شیخ محمد خیابانی'''( ۱۲۵۹- ۱۲۹۹) در انقلاب مشروطه از اعضای انجمن ایالتی آذربایجان بود. در مجلس دوم وقتی روسها در آذر ۱۲۹۰ برای اخراج مورگان شوستر آمریکایی، رئیس مالیه ایران، به دولت صمصام السلطنه بختیاری اولتیماتوم دادند، او و دموکراتهای همفکرش به تلاش برای جلوگیری از تصویب آن در مجلس پرداختند. خیابانی در یک سخنرانی یک ساعته دخالتهای روسیه تزاری در ایران را محکوم کرد. این تلاشها باعث شد که اولتیماتوم روسها د رمجلس رد شود. اما دولت وقت و ناصرالملک، نایب السلطنه احمدشاه، که اولتیماتوم را پذیرفته بودند، به کینه این گستاخی مجلس دوم را بستند و فعالیت سیاسی خیابانی و دموکراتها در تبریز تا پیروزی انقلاب فوریه ۱۹۱۷ (اسفند۱۲۹۵شمسی) و سقوط حکومت تزاری با موانع و دشواری روبروشد.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;نشریه مجاهدشماره۳۱تاریخ۱۴فروردین۱۳۵۹ - شیخ [[شیخ محمدخیابانی فریاد رسای جنبش ”آزادی ستان“|محمدخیابانی]]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == تاسیس فرقه دمکراتیک ==<br />      پس از انقلاب فوريه ۱۹۱۷ (اسفند ۱۲۹۵) در روسيه و سقوط خاندان رومانُف و رهاشدن قسمتهاي شمالي ايران از نفوذ روسيه تزاري, «فرقه دموكرات» در فروردين ۱۲۹۶ در تبريز توسّط خياباني و اسماعيل نوبري تأٌسيس شد و نشريه يي نيز به نام «تجدّد» به عنوان ارگان آن انتشار يافت. <br /> <br />  خياباني در شماره ۱۰ ارديبهشت «تجدّد» نخستين مقاله خود را با عنوان «چه بايد كرد؟ تكيه گاه خونخواران ازپا درافتاده, نور حقيقت خواهد تابيد» منتشر كرد.  او در شماره ۱۰خرداد «تجدّد» در مقاله يي با عنوان «ايران و روسيه آزاد» از «انقلاب جديد انسانيّت پسند» فوريه و نور اميدي كه اين رويداد در قلب ايرانيان تابانيده است, ياد كرد. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == میتینگ‌های خیابانی ==<br />      خیابانی در نخستين ميتينگي كه در ۲۶مهر ۱۲۹۶ در صحن «تجدّد» برگزار كرد, ضمن پرخاش به محتكران گندم, كه قحطي نان را در تبريز باعث شده بودند, بر لزوم انتخابات و بازگشايي مجلس تأكيد كرد.<br /> <br />  چند ماه بعد, دموكراتهاي تبريز در ميتينگ ديگري كه در ۱۲آذر در اعتراض به انتخاب سه وزير ـ وثوق الدّوله, قوام السّلطنه و امين الملك ـ در دولت عين الدّوله برگزار كردند, در تلگرامي كه در پايان ميتينگ براي عين الدّوله فرستادند, تأكيد كردند كه «اهالي آذربايجان ميگويند مادامي كه يك كابينه كاملالصلاح و طرف اعتماد تشكيل نيافته, اوامر مركز را لازم الاتّباع نخواهند شناخت» '''(1).''' <br /> <br />   در دوّم ديماه, در تجمّع ديگري با حضور ده هزار نفر از مردم تبريز, اعلام كردند تا «كابينه يي ملّي متشكّل از عناصر صالحه و حائز اعتماد آزاديخواهان» روي كار نيايد, به اعتراض ادامه خواهند داد.<br /> <br />       در اثر اعتراضهاي پياپي مردم تبريز, كابينه عين الدّوله در 18ديماه استعفا داد و به جايش كابينه مستوفيالممالك روي كار آمد كه مورد حمايت دموكراتها بود.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == خیابانی نماینده اول تبریز ==<br />    بعد از پايان جنگ جهانی اول در آذر۱۲۹۷ شمسی, دولت وثوقالدّوله روي كار آمد. از آن جا كه انتخابات مجلس به يك خواست مشترك عمومي تبديل  شده بود, وثوق الدّوله تصميم گرفت در جريان برگزاري انتخابات, با كمك اداره نظميّه كاري كند كه طرفداران دولت به نمايندگي برگزيده شوند. <br /> <br />    در انتخابات آذربايجان,  كه در شهريور۱۲۹۸ برگزارشد, با وجود فشار اداره نظميّه, ۶تن از ۹نماينده آذربايجان از دموكراتها بودند. خياباني رأي اول را در  تبريز به دست آورد و به نمايندگي مجلس برگزيده شد. <br /> <br />    در تهران نيز هر ۱۲نماينده برگزيده شده, از دموكراتها بودند. به علّت انتخاب نمايندگان دموكرات و بيم ايجاد دوباره جوّي كه دموكراتها در مجلس دوم به وجود آورده بودند, وثوق الدّوله حاضر نشد مجلس چهارم را بازكند (مجلس چهارم, بعدها, در دوره نخست وزيري قوام السّلطنه, در تيرماه ۱۳۰۰ بازشد).<br /> <br />  وثوقالدّوله, هم چنين, رئيس اداره نظميّه تبريز را معزول كرد و به جاي او يك نفر سوئدي به نام ماژور بيورلينگ را براي اداره نظميّه به تبريز فرستاد و او را مأمور كرد كه از فعاليّت دموكراتها در تبريز جلوگيري كند<br /> <br />      در اوّلين كنفرانس ايالتي فرقة دموكرات در ۲۲ اسفند, اعضاي كميته محلي تبريز انتخاب شدند. خياباني در اين كنفرانس به عنوان رئيس كميته برگزيده شد. اين كميته كليه فعاليتهاي فرقه در تبريز را زير نظر خود قرار داد. در آخرين روز سال, ميتينگ ۲۰هزار نفره يي عليه انگليس و مُهره دست نشانده اش, وثوق الدّوله, در تبريز برگزار شد. شعار اصلي ميتينگ «مرده باد انگليس» بود.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == پیروزی قیام در تبریز ==<br />      روز ۱۶فروردين ۱۲۹۹ اداره نظميّه تبريز يكي از طرفداران دموكراتها را به جرم پخش اعلاميه در هواداري از شوروي دستگير كرد. مردم تبريز در بين راه فرد دستگيرشده را نجات دادند و به ساختمان «تجدّد», كه پايگاه دموكراتها بود, بردند.    <br /> <br />     به دستور رئيس نظميّه ساختمان «تجدّد» محاصره شد و به دنبال آن اعتراضهاي مردم عليه محاصره دموكراتها شدّت يافت, به طوري كه رئيس نظميّه و معاون او, كه هر دو سوئدي بودند, از ترس جان شهر را ترك كردند. بعد از رفتن آن  دو, نظميّه به «هیأت  مديره اجتماعات», كه خياباني در رأس آن بود, تسليم شد و شهر, به دست دموكراتها افتاد. قيام تبريز پس از دو روز به پيروزي رسيد.<br /> <br />      روز ۱۹فروردين «هيأت مديره اجتماعات», كه روز قبل انتخاب شده و اداره امور شهر را عهده دار بود, بيانية يي به زبانهاي فارسي و فرانسه انتشار داد. <br /> <br />   در اين بيانيه, علت قيام «وجود تمايلات ارتجاعي», «اقدامات ضدّ مشروطيّت حكومات محلّي» و تلاش براي «تحصيل يك اطمينان تامّ و كامل از اين حيث كه مأمورين حكومت رژيم آزادانه مملكت را محترم و قوانين اساسيّه را... به طور صادقانه, مرعي و مُجري دارند», اعلام شده بود. در پايان بيانيه, بر دو هدف اصلي تكيه شده بود: «برقرارداشتن آسايش عمومي» و «از قوّه به فعل درآوردن رژيم مشروطيّت».<br /> <br />      «هياٌت مديره اجتماعات» براي ازميان بردن قحطي نان, كميسيوني به نام «كميسيون آذوقه» تشكيل داد. كار اين  كميسيون, خريد گندم از روستاها و واگذاركردن آن به 120مغازه نانوايي تبريز بود.<br /> <br />     در هر محلّه نيز كميسيوني به نام «كميسيون كويها» به وجود آوردند كه كار آن جلوگيري از خريد نان توسّط ثروتمندان بود. به افراد نيز كوپن دادند كه در ازاي آن نان بگيرند. ثروتمندان  حق استفاده از آن كوپنها را نداشتند. <br /> <br /> براي تأمين هزينه هاي عمومي, «كميسيون اِعانه» به وجود آمد كه از توانگران, به دلخواه يا به زور, پول ميگرفت. «كميسيون اعانه», هزينه دو بنياد ديگر با نامهاي «دارالمساكين» (=خانه بينوايان) و «دارالعَجَزه» (=خانه ناتوانان) را تأمين ميكرد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == خیابانی دشمن «تجزیه طلبی» ==<br />      خياباني در سخنرانيش در روز ۱۶ارديبهشت ۱۲۹۹ اعلام كرد كه از اين پس, نام آذربايجان به «آزاديستان» تبديل ميشود. <br /> <br /> كسروي در «تاريخ هيجده ساله آذربايجان» درباره اين نامگذاري مينويسد: «در اين هنگام, نام آذربايجان يك دشواري پيدا كرده بود, زيرا, پس از به هم خوردن امپراتوري روس, تركي زبانان قفقاز در باكو و در آن پيرامونها جمهوري كوچكي پديد آورده, آن را &quot;جمهوري آذربايجان&quot; ناميده بودند. آنسو, بنيانگذاران جمهوري اميد و آرزوشان چنين ميبود كه با آذربايجان يكي گردند, از اينرو, نام را براي سرزمين و جمهوري خود برگزيده بودند. آذربايجانيان كه به چنان يگانگي خرسندي نداشته و از ايرانيگري چشمپوشي نمي خواستند, از نامگذاري قفقاز, سخت, رنجيدند... كساني ميگفتند بهتر است ما نام استان خود را ديگر گردانيم. همان پيشنهاد &quot;آزاديسِتان&quot; از اين راه بوده است».  <br /> <br /> خياباني بارها بر اين كه «آذربايجان, جزء اِنفِكاك ناپذير ايران است», پافشاري كرده و آن را ايالتي از ايالتهاي ايران شمرده است. او براي ترميم خرابيهاي ناشي از جنگ اول جهاني در آن ايالت, از دولت مركزي كمك طلب ميكرد (ازجمله, در سخنراني ۱۷خرداد۱۲۹۹).<br /> <br />     خياباني به علت عشق به ايران و زبان رسمي كشور, دستور داده بود در تمام مدارس آذربايجان به فارسي تدريس شود. «تجدّد», ارگان دموكراتهاي آذربايجان و مجلّة «آزاديستان», كه مجلّه ادبي وابسته به دموكراتها بود, به زبان فارسي نوشته ميشدند. خود او نيز به زبان فارسي سخن ميگفت و كلّيه صد و چند نطقي كه از او به جامانده, به زبان فارسي است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == کشمکش با دولت مرکزی ==<br />      وثوق الدّوله براي خاموش كردن شور آزاديخواهي در تبريز, عين الدّوله را به عنوان والي آذربايجان به تبريز روانه كرد. عين الدّوله يكبار هم بخت خود را در شكست دادن ستّارخان دلاور آزموده و تيرش به سنگ خورده بود. انتخاب او يكي از عوامل بالاگرفتن جنبش در تبريز بود.<br /> <br />  عين الدّوله روز ۳۰فروردين ۱۲۹۹ وارد تبريز شد. خياباني با اين كه خود را فرمانبردار حكومت مركزي ميشمرد, اعتنايي به او  نكرد و در سخنرانيش در همان روز ورود عين الدّوله, تأكيد كرد كه «ورود اشخاص هيچگونه تأثيري در مرام و عقايد ما نخواهد داشت». امّا, عين الدّوله هشتادساله, ديگر دل و دماغ درافتادن با آزاديخواهان تبريز را نداشت. روز ۲۷خرداد خياباني در پايان نطق خود اعلام كرد كه عمارت «عالي قاپو», كه ويژه اقامت وليعهد و  خانواده او بود و اكنون عين الدّوله در  آن اقامت داشت, ميبايست تخليه و عمارت آن مركز فعاليّت دولت ملّي شود. دو سه روز بعد از اين سخنراني عين الدّوله عالي قاپو را به سوي تهران ترك كرد. <br /> <br />      روز سوم تيرماه, خياباني و مردم به عالي قاپو رفتند و عالي قاپو مركز امور سياسي جنبش شد. در آن روز جشني در عالي قاپو برگزارشد كه در آن سرود «مارسهيز» (سرود ملّي فرانسه) و سرودهاي ديگر نواخته شد. از آن پس, «هيأت مديره اجتماعات» جاي خود را به حكومت ملّي داد كه خياباني در رأس آن قرارداشت.<br /> <br />      در همين روزها, كابينه وثوق الدّوله سقوط كرد. در روز ۷تيرماه مشيرالدّوله نخست وزير شد و در روز ۱۲تيرماه كابينه خود را به احمدشاه قاجار معرّفي كرد. خياباني در همين روز ضمن اشاره به اين كه قيام تبريز باعث روي كارآمدن «اين هيأت استقلال خواه» شده است, گفت كه اين كابينه «ميخواهد استقلال مملكت را نگهداري كند». درواقع, خياباني, قبلاً, اعلام كرده بود كه «ما عليه اين حكومت كه قرارداد خانمان برانداز وثوق الدّوله و انگليس را (=قرارداد ۱۹۱۹م) منعقد كرده, قيام كرده ايم... تا زماني كه دولت ملّي و  وطن پرست روي كارنيايد و به اصلاحات اساسي دست نزند و استقلال كشور را تحكيم نكند و قانون اساسي را مُجري ندارد, دست از قيام برنخواهيم داشت» '''(2)''' و مشير الدّوله نيز در اعلاميه يي تأكيد كرد تا زماني كه مجلس قرارداد ۱۹۱۹ را تصويب نكند, قابل اجرا نيست. او هم چنين, انتخابات مجلس را كه در دوره نخست وزيري وثوق الدّوله, براي به تصويب رساندن قرارداد مزبور با زور و فشار برگزار شده بود, باطل اعلام كرد و كلّیه مستشاران انگليسي را, كه طبق قرارداد ۱۹۱۹ به ايران آمده بودند, به استثناي ماٌمور رسيدگي به حسابهاي شركت نفت, اخراج كرد. بدين ترتيب, خياباني در آغاز فريفته «وجاهت ملّي» مشير الدّوله شده بود, ولي, بعدها او را بهتر  شناخت و در روز ۲۸مرداد در سخنرانيش گفت: «هيأت جديد حائز آن صلاحيّت نيست كه اراده ملّت را تحت كنترل خود درآورد».&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == گارد تجدد ==<br />      خياباني از همان آغاز پيروزي قيام پي برده بود كه براي حفظ دستاوردهاي جنبش در كنار كار آگاهي بخش براي تربيت نفوس, خشونت هم لازم  است: و «ترحّم بر غاصبين حقوق جماعت, خيانت بر جماعت است».  او در روز ۱۸ ارديبهشت گفت: «ما اصلاحات جذريّه (راديكال) را در داخل مملكت خواهيم نمود, ايران را آزاد خواهيم كرد؛ ما نميترسيم, ما را هميشه در صف اوّل جنگ ديده اند. وقتي كه به نام خود و رفقاي خود اعلام ميكنم كه ما حاضر براي مردن در راه آزادي و استقلال هستيم, هم معني &quot;حاضربودن&quot;, هم معني &quot;مردن&quot; و  هم معني &quot;آزادي و استقلال&quot; را خوب ميدانيم. ما دموكراتها مصمّم هستيم كه ديگر نگذاريم شارلاتانهاي دولتي و ملّتي بر جان دموكراسي مسلّط شوند. براي وصول بر اين مقصود بزرگ شدّت به خرج خواهيم داد». <br /> <br />    در روز ۱۲خرداد, باز, بر اين نكته پاي فشرد: «در جاييكه آتيه هيأت اجتماع در گرو باشد, دست ما نخواهد لرزيد و خونين ترين عمليّات جرّاحي را با متانت قلب انجام خواهيم داد». <br /> <br />   در راستاي اين خواست, او در روز ۲۰مرداد تشكيل «گارد تجدّد» را براي «نگهباني و مدافعه منافع قيام» اعلام كرد و از روز ۲۸مرداد اسم نويسي آغاز شد. خياباني در نطق روز ۲۸مرداد خود گفت: «فرماندهي آن گارد برعهده من خواهد بود و در صف اوّل آن من خواهم جنگيد. ما با صداي رسا مي گوييم... يك جماعت فدايي را هيچ قوّه يي نمي تواند مغلوب كند».&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == نطق‌های خیابانی ==<br />      قيام خياباني از پيروزي تا سقوط, (از ۱۸ فروردين تا ۲۲شهريور ۱۲۹۹ شمسي) پنج ماه و  چند روز به درازا كشيد. در اين مدّت, خياباني صد و چند «نُطق» ايراد كرد. عصرها در «تجدّد» و سپس, در «عالي قاپو» براي مردم سخن ميگفت و از مردم ميخواست از آن به عنوان رهنمودِ عمل خود استفاده كنند. اين نطقها پر از كلمات عربي و فرانسه بود. به يقين, عامه مردم تبريز در آن  دوره ـ كه به زحمت به فارسي سخن ميگفتند و حتّي, اكثريت عظيم مردم از انجام همين كار نيز ناتوان بودند ـ بهره چنداني از اين گونه نطقها نميبردند.   <br /> <br />     كسروي در «تاريخ هيجدهساله آذربايجان» (صفحه ۸۷۱) از اين زاويه نيز به خياباني ايراد ميگيرد كه چرا چيزي را كه مردم نمي فهمند, ميگويد و به عنوان مثال, بخشي از يكي از نطقهاي او را ميآورد. <br /> <br />      خياباني اوّلين نطقش را در روز ۲۸فروردين ۱۲۹۹ در باره «مرام دموكراتها, اپورتونيسم و راديكاليسم» ايراد كرد. آخرين سخنراني او نيز روز اول شهريور, سه هفته قبل از شهادتش, ايراد شد. درونمايه اصلي اين نطقها, علاوه بر اشاره به رويدادهاي روز, تكيه بر چند موضوع عمده يي است كه در زير به آن اشاره ميشود.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> '''     الف ـ قانون اساسي'''<br /> <br />      خياباني بر اين باور بود كه «رژيم ايران مستبدّ نيست, مشروطه هم نيست» (نطق ۱۳خرداد), بلكه, آميزه يي است از مشروطه و  استبداد, و بايد با سلب قدرت از دولتهاي استبدادي, نظير دولت وثوق الدّوله, و تربيت فكري مردم براي دفاع از حقوق حقّه شان در مجلس, مشروطه واقعي را به وجود آورد. او ميگفت:<br /> # «اوّل چيزي كه ميخواهيم عبارت از استقرار رژيم مشروطيّت در سراسر سرزمين ايران است. ما قول را اين بار مبدّل به  عمل كرده و درعوضِ اين كه لفظ مشروطه را وِرد زبان خود قرار دهيم, اشخاص مشروطه خواه را در ادارات مملكت جاي خواهيم داد, ولي, قبل از آن كه ادارات مشروطي بشوند, بايد خود ملّت مشروطه خواه بشود» (نطق ۱۹ارديبهشت). <br /> # «ما همه ميگوييم مشروطيّت حقيقي در مملكت حكمراني كند» (نطق ۱۵ارديبهشت). <br /> # «قيام دائمي است. ما هرگز خسته نخواهيم شد. در تطبيق قانون اساسي و از قوّه به فعل درآوردن رژيم مشروطي, با نهايت صبر و ثَبات, پافشاري خواهيم كرد» (نطق ۱۶ارديبهشت).<br /> # «تا وقتي كه آذربايجان زنده است و آزاديخواهان او زنده هستند, قانون اساسي بي حمايت و بي دفاع نخواهد ماند... آزاديخواهان آذربايجان قيام كرده اند تا ... فراموشكاران را با صداي &quot;زنده باد قانون اساسي&quot; بيدار و مُتنبّه سازند و براي اين كه در آتيه خيال يك توطئه ديگري بر ضدّ قانون اساسي در كلّه هاي ماجراجو پخته نشود, تدابير احتياطيّه كافي را اتّخاذ نمايند» (نطق ۲۶فروردين).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> '''     ب ـ آزادي'''<br /> # در نطقهاي خياباني, بارها, بر آزادي به مثابه اساسي ترين خواست قيام تأكيد شده است. حتّي, در انتخاب بين آزادي و مساوات, او حقّ تقدّم را به آزادي ميداد و اعلام ميكرد: «قبل از همه چيز, آزادي» (نطق ۱۳ارديبهشت).<br /> # «قيام تبريز براي يك حكومت دموكراتيك و آزادي است... نهضتي كه به شكل يك پروتست و يك اعتراض شديد بر ضدّ يك سلسله عمليّات ارتجاعي به وجود آمده است» (نطق ۲ ارديبهشت).<br /> # «دموكراسي ايران در زير چنگال ظلم و ستم اين خائنين (منظور وثوق الدّوله و همانندان اوست) به ستوه آمده است, رمقي از جان دموكراسي باقي نمانده و كم مانده است در تحت فشار مرتجعين بيگانه پرست, به كلّي, مفقود شود. بار سنگين استبداد بر دوش هر يك از اصناف و طبقات اين ملّت وارد آمده و  آلام و مصائب را در هريك از آنها به درجه رشد رسانيده است. قيام ما براي اين است كه دموكراسي ايران را  از اين شكنجه خونين نجات دهيم» (نطق ۱۵خرداد).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> '''     پ ـ استقلال'''<br /> # ايران از پيش از جنبش مشروطه, حوزه نفوذ استعماري روس و انگليس بود. در جنگ اول جهاني با وجود اعلام بيطرفي, ميدان تاخت و تاز متّفقين و دولت عثماني شد. پس از جنگ و بيرون رفتن پاي روسية تزاري, انگليس در ايران يكّه تاز شد و قرارداد ۱۹۱۹ را با دولت وثوق الدّوله بست. خياباني مانند ديگر آزاديخواهان  ايران با اين قرارداد به مخالفت برخاست و آن را «قباله فروش مملكت» خواند (نطق ۲۹مرداد).<br /> # او بارها اعلام كرد كه «اوّلين شعار دموكراتها اجتناب از آلت شدن در دست بيگانگان است» (نطق 14خرداد) و «قيام ما براي تأمين استقلال و آزادي است» (نطق ۹خرداد). <br /> # ـ«فكر اساسي ما آزادي و استقلال است. از هر كه بپرسيد ميگويد: &quot;يا مرگ, يا استقلال&quot;. همه فرياد ميزنند: &quot;زنده باد آزادي&quot; امّا, بايد دانست استقلال و آزادي يعني چه؟ هر كه فكر استقلال و آزادي را دارد, بايد در اين راه جان و مال خود را فدا كند, نه اين كه منافع خود را از اين راه تأمين نمايد» (نطق ۱۹تير). <br /> # «هر خارجي كه بخواهد وارد اين مملكت شده, دموكراسي آن را در زنجيرهاي اسارت گرفتار سازد, ما را در پيش خويش خواهد يافت و مجبور خواهد شد از روي اجساد ما بگذرد» (نطق ۷خرداد).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> '''     ت ـ حاكميّت ملّي'''<br /> # خياباني معتقد بود كه ملّت بايد خود سرنوشتش را تعيين كند, هيچ شاه و شاهچه يي بر مقدّرات مردم حاكم نباشد و حتّي, «ملّت, مستقيماً, وزرا و حُكّام را عزل و نصب نمايد» (نطق ۱۴خرداد). «بايد اراده ملّت بالاي همه چيز باشد» (نطق ۱۴تير). <br /> # «تا كنون اوقات ملّت ايران به شاهسازي و شاهتراشي گذشته است, وقت است كه ديگر امروز آن ملّتِ جهانديده, اعلانِ شاهنشاهي و حاكميّت خود را بدهد و پيشاني خود را, كه به خاك مَذِلّت ماليده بود, بلندكرده, با تفاخر به روي عالميان بنگرد, از صندلي محكوميّت بلندشده بر تخت حاكميّت جلوس كند. حاكميّت ملّت عبارت از اين است كه امور ملّت به دست نمايندگان  ملّت اداره بشود... در ايران حاكميّت, به طور مطلق, بايد مال ملّت باشد» (نطق ۲۰خرداد). <br /> # «اين قيام ميخواهد... عناصر صالح و فسادنيافته ملّت (يعني طبقات كارگر و زحمتكش) را بر حقوق سياسي و  اجتماعي خود نايل و مالك گرداند», «امنيّت و  آسايش را اين ملّت هرگز در سايه اعليحضرتها و والاحضرتهاي خود  نديده... از اين روست كه ملّت, شخصاً, ميخواهد امنيّت و آسايش خودش را تأمين نمايد. بلي, ملّت است كه امنيّت را مستقر ميدارد» (نطق ۲۷ارديبهشت).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == آخرین سخنرانی خیابانی ==<br />      در ماههاي اول قيام پشتيباني مردم از آن بسيار زياد بود و در ميتينگهايي كه دموكراتها برگزار ميكردند, تا ۲۰هزار نفر و حتّي, بيشتر جمع ميشدند. خياباني با تكيه بر اين پشتيباني عظيم مردمي, فرياد برمي داشت: «داخله يا خارجه, در صورت تعرّض به ما... گرفتار حملات ما خواهند شد. درمقابل ۵۰ هزار يا صد هزار نفر قشون متزلزل نخواهند شد. با آن قوايي كه در خود سراغ داريم مقابله خواهيم نمود و بالاخره, ايران نايل به يك رژيمي خواهد شد كه مطابق با مقتضيّات قرن حاضر باشد» (نطق ۲۰خرداد).   امّا, كم كم, يكنواختيِ سخنرانيها و فراتربودن آن از حوزه فهم توده مردم, باعث شد كه  از رونق اينگونه تجمّعها كاسته شود. <br /> <br />     روز ۲۳مرداد, خياباني از اين بي اعتنايي اكثريّت مردم تبريز,  اينگونه شكوه ميكند: «در اوايل قيام انتظار ميرفت كه اكثريّت اهالي اين شهر با يك عشق و ذوق سرشار در نهضت دموكراتيك شركت خواهند جست, اين انتظار, چنان كه ميبايست از قوّه به فعل درنيامد. اعتماد ما, هميشه, به جماعتي بوده است كه در اوّلين روز اقدام به اين قيام نمودند, جماعت خيلي محدودي بعدها به آن ملحق شد, يك عدّه معتنابهي هنوز در حالت لاقيدي و بي علاقگي است». <br /> <br />      واقعيّت اين است كه سخنان خياباني و مطالب نشريه «تجدّد» براي شمار كثيري از مردم نامفهوم بود. همين مردمي كه در دوره قيام ستّارخان آن چنان يكپارچه از آن عامي مردِ قهرمان پشتيباني كردند و در راهش از سر و جان گذشتند, اكنون, دربرابر پديده يي بودند كه آن را چندان به  خود نزديك نمي ديدند. با اين كه با آن همراه بودند, امّا, زبانش, در بسياري مواقع, از حدّ فهم آنها فراتر بود. <br /> <br />      خياباني در آخرين سخنرانيش در اوّل شهريور ۱۲۹۹, از بي تفاوتي مردم, به خصوص, از تجّار انتقاد كرد: «يك حِصّه ملّت, و به خصوص تجّار, طالب امنيّت و آسايش هستند و هرگز فكر نميكنند كه خود ملّت, اكثريّت اصناف و طبقات آن, در تحت چگونه فشارها گرفتار آمده اند. بايد از آنان پرسيد... چرا از نهضت هاي ملّت ... اظهار دلتنگي و ناخشنودي مينمايند, آيا ميخواهند ... بي شرفي را پيشه خود قراردهند, لاقيد بمانند و آثار هيچ نوع علاقه يي را نسبت به آزادي و استقلال خود بروز نرسانند؟». <br /> <br />    در همين سخنراني, خطاب به مردم گفت: «... امروز وحشيان  سياهپوست آفريقا معني آزادي و استقلال را بهتر از ما فهميده اند و بهتر از ما اين دو نعمت بشري را نگهداري مينمايند. شما هميشه طالب يك شبان ستم پيشه هستيد كه شما را از چنگال گرگان نجات دهد و بالاخره, كارد بر حلقتان نهد... بي شرفها را به حاكميّت قبول كرده ايد. يك ملّت شرافتمند نميگذارد اولّين شخصي كه از در درآمد خود را حاكم قرار دهد, وزير بشود و از پيش خود قانون نوشته بر گردن او تحميل نمايد. از شما نميتوان منتظر يك حركتي شد كه باعث فيروزي شما و انهدام دشمنان شما گردد. قبلاً بايد يك عدّه فداكار ديوانه, ژنيهاي مجنون, پيش افتاده با يك اميد و يك اطمينان بي دليل به زور و اجبار ملّت را به طرف آزادي سوق دهند و عنان حاكميّت را به دست  او سپرده, در كف او استوار سازند و او را وادارند بر اين كه نگذارد حقوق او را غصب كنند و به تاراج ببرند».&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == پایان کار قیام ==<br /> '''    ''' مشيرالدّوله, نخست وزير وقت, مُخبرالسّلطنه را, كه براي مردم تبريز چهره يي ناآشنا نبود, به عنوان والي آذربايجان به تبريز فرستاد. وي در اوايل شهريور, حدود دو هفته پيش از شهادت خياباني, وارد تبريز شد و  براي كاستنِ فعاليت دموكراتها با خياباني به مذاكره پرداخت. چون مذاكره سودي نداد, روز ۲۱شهريور به قزّاقخانه رفت و با رئيس قزّاقخانه براي سركوبي جنبش تبريز تَباني كرد. فرداي آن روز, قواي قزّاق, كه بيش از ۲۰۰نفر نبودند, به عمارت «عاليقاپو», «تجدّد» و خانه هاي سران جنبش, يورش بردند و پس از چند رويارويي, بر تمام مواضعي كه در دست دموكراتها بود, چيره شدند و قيام خياباني به زانو نشست. پس از سقوط حكومت ملّي, سه روز خانه هاي آزاديخواهان غارت شد. <br /> <br />      خياباني در روز يورش قزّاقها, از پشت بام, درحالي كه يك تفنگ و قطار فشنگ به همراه داشت, به خانه همسايه گريخت. وقتي ميزبانش ـ حاج شيخ حسينعلي ميانجي ـ كه فرد مشهور و محترمي بود, از او خواست اجازه بدهد پيش مخبرالسّلطنه رفته براي او تأمين بخواهد, خياباني در پاسخش گفت: «ما هيچ گاه نمي توانستيم تصوّر كنيم كه رفيق و هممسلك قديمي ما اينطور از آب درآيد و برخلاف مصالح آزادي پا را در يك كفش كرده, بگويد آنچه من ميگويم درست است... شما مستحضر هستيد كه دموكراتهاي تبريز هميشه از او مدافعه كرده اند و در مواقع بسيار مشكل فرياد ميزديم اگر حكومت قانوني ميخواهيد بفرستيد مُخبرالسّلطنه را انتخاب و اعزام داريد». وقتي ميزبان اصرار كرد. خياباني برافروخته شد و با لحن تندي به وي خطاب كرد: «پدر بزرگوار! من كشته شدن را به تسليم ترجيح ميدهم. من از اَعقاب بابك خرّمدين هستم كه ... آن چنان رشادت و عظمت از خود بروز داد» (۳).<br /> <br />      در فرداي سقوط حكومت ملّي, يكي از سران قزّاق به نام اسماعيل قزّاق, خياباني را در زيرزمين خانه شيخ حسينعلي ميانجي با چند تير به شهادت رساند و دفتر قيام دلاورانه او, كه شوقي تازه براي رهايي در مردم آذربايجان برانگيخته بود, با شهادت وي بسته شد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> '''     ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ'''<br /> <br />      ''' پانویس'''<br /> <br /> (1)ـ «قيام شيخ محمّد خياباني در تبريز», علي آذري, چاپ ۱۳۶۲, ص۱۵۴<br /> <br /> (2)ـ «دو مبارز جنبش مشروطه», رئيس نيا و ناهيد, ص ۲۹۳<br /> <br /> (3)ـ قيام شيخ محمّد خياباني, ص۴۹۱<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> <br /> == منابع ==<br /> {{پانویس}}<br /> [[رده:اهالی تبریز]]<br /> [[رده:درگذشتگان ۱۲۹۹]]<br /> [[رده:انقلابیون اهل ایران]]<br /> [[رده:افراد در انقلاب مشروطه]]</div>

Norry https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%B4%DB%8C%D8%AE_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C&diff=27599 2018-03-12T18:59:00Z

<p>Norry: </p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات شخصیت<br /> |نام =شیخ محمد خیابانی <br /> |تصویر =شیخ محمد خیابانی.jpg <br /> |توضیحات =شیخ محمد خیابانی از انقلاببون مشروطه بود <br /> |سری = <br /> |اولین_حضور = <br /> |آخرین_حضور = <br /> |هدف = <br /> |ساخته_شده_توسط= <br /> |ایفای_نقش_توسط=<br /> |قسمت‌ها = <br /> <br /> |لقب = <br /> |نام_مستعار = <br /> |نوع = <br /> |جنسیت = <br /> |سن =۴۰ سال <br /> |تاریخ_تولد =۱۲۵۹ <br /> |تاریخ_مرگ =۱۲۹۹ <br /> |ویژگی = <br /> |شغل = <br /> |عنوان = <br /> |callsign = <br /> |خانواده = <br /> |همسر = <br /> |significantother= <br /> |فرزند = <br /> |خویشاوند = <br /> |آدرس = <br /> |مذهب =شیعه <br /> |ملیت =ایران <br /> |lbl21 = <br /> |data21 = <br /> |lbl22 = <br /> |data22 = <br /> |lbl23 = <br /> |data23 = <br /> |lbl24 = <br /> |data24 = <br /> |lbl25 = <br /> |data25 = <br /> |extra-hdr = <br /> |lbl31 = <br /> |data31 = <br /> |lbl32 = <br /> |data32 = <br /> |lbl33 = <br /> |data33 = <br /> |lbl34 = <br /> |data34 = <br /> |lbl35 = <br /> |data35 = <br /> }}<br /> {{در دست ساخت|notready=true}}<br /> [[پرونده:شیخ محمد خیابانی.jpg|251x251px|بندانگشتی]]<br />  <br /> '''شیخ محمد خیابانی، از روحانیون آزادیخواه تبریز''' <br /> <br /> زادروز: ۱۲۵۹ شمسی (۱۲۹۷قمری) ـ خامنه در نزدیکی شبستر آذربایجان<br /> <br /> مقتول:۲۲شهریور ۱۲۹۹شمسی (۲۹ذیحجه ۱۳۳۸قمری) ـ تبریز<br /> <br /> آرامگاه: شهر ری ـ در جوار بقعه شاه عبدالعظیم تهران.<br /> <br /> '''شیخ محمد خیابانی'''( ۱۲۵۹- ۱۲۹۹) در انقلاب مشروطه از اعضای انجمن ایالتی آذربایجان بود. در مجلس دوم وقتی روسها در آذر ۱۲۹۰ برای اخراج مورگان شوستر آمریکایی، رئیس مالیه ایران، به دولت صمصام السلطنه بختیاری اولتیماتوم دادند، او و دموکراتهای همفکرش به تلاش برای جلوگیری از تصویب آن در مجلس پرداختند. خیابانی در یک سخنرانی یک ساعته دخالتهای روسیه تزاری در ایران را محکوم کرد. این تلاشها باعث شد که اولتیماتوم روسها د رمجلس رد شود. اما دولت وقت و ناصرالملک، نایب السلطنه احمدشاه، که اولتیماتوم را پذیرفته بودند، به کینه این گستاخی مجلس دوم را بستند و فعالیت سیاسی خیابانی و دموکراتها در تبریز تا پیروزی انقلاب فوریه ۱۹۱۷ (اسفند۱۲۹۵شمسی) و سقوط حکومت تزاری با موانع و دشواری روبروشد.&lt;ref&gt;نشریه مجاهدشماره۳۱تاریخ۱۴فروردین۱۳۵۹ - شیخ [[شیخ محمدخیابانی فریاد رسای جنبش ”آزادی ستان“|محمدخیابانی]]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == تاسیس فرقه دمکراتیک ==<br />      پس از انقلاب فوريه ۱۹۱۷ (اسفند ۱۲۹۵) در روسيه و سقوط خاندان رومانُف و رهاشدن قسمتهاي شمالي ايران از نفوذ روسيه تزاري, «فرقه دموكرات» در فروردين ۱۲۹۶ در تبريز توسّط خياباني و اسماعيل نوبري تأٌسيس شد و نشريه يي نيز به نام «تجدّد» به عنوان ارگان آن انتشار يافت. <br /> <br />  خياباني در شماره ۱۰ ارديبهشت «تجدّد» نخستين مقاله خود را با عنوان «چه بايد كرد؟ تكيه گاه خونخواران ازپا درافتاده, نور حقيقت خواهد تابيد» منتشر كرد.  او در شماره ۱۰خرداد «تجدّد» در مقاله يي با عنوان «ايران و روسيه آزاد» از «انقلاب جديد انسانيّت پسند» فوريه و نور اميدي كه اين رويداد در قلب ايرانيان تابانيده است, ياد كرد. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;نشریه مجاهدشماره۳۱تاریخ۱۴فروردین۱۳۵۹ - شیخ [[شیخ محمدخیابانی فریاد رسای جنبش ”آزادی ستان“|محمدخیابانی]]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == میتینگ‌های خیابانی ==<br />      خیابانی در نخستين ميتينگي كه در ۲۶مهر ۱۲۹۶ در صحن «تجدّد» برگزار كرد, ضمن پرخاش به محتكران گندم, كه قحطي نان را در تبريز باعث شده بودند, بر لزوم انتخابات و بازگشايي مجلس تأكيد كرد.<br /> <br />  چند ماه بعد, دموكراتهاي تبريز در ميتينگ ديگري كه در ۱۲آذر در اعتراض به انتخاب سه وزير ـ وثوق الدّوله, قوام السّلطنه و امين الملك ـ در دولت عين الدّوله برگزار كردند, در تلگرامي كه در پايان ميتينگ براي عين الدّوله فرستادند, تأكيد كردند كه «اهالي آذربايجان ميگويند مادامي كه يك كابينه كاملالصلاح و طرف اعتماد تشكيل نيافته, اوامر مركز را لازم الاتّباع نخواهند شناخت» '''(1).''' <br /> <br />   در دوّم ديماه, در تجمّع ديگري با حضور ده هزار نفر از مردم تبريز, اعلام كردند تا «كابينه يي ملّي متشكّل از عناصر صالحه و حائز اعتماد آزاديخواهان» روي كار نيايد, به اعتراض ادامه خواهند داد.<br /> <br />       در اثر اعتراضهاي پياپي مردم تبريز, كابينه عين الدّوله در 18ديماه استعفا داد و به جايش كابينه مستوفيالممالك روي كار آمد كه مورد حمايت دموكراتها بود.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == خیابانی نماینده اول تبریز ==<br />    بعد از پايان جنگ جهانی اول در آذر۱۲۹۷ شمسی, دولت وثوقالدّوله روي كار آمد. از آن جا كه انتخابات مجلس به يك خواست مشترك عمومي تبديل  شده بود, وثوق الدّوله تصميم گرفت در جريان برگزاري انتخابات, با كمك اداره نظميّه كاري كند كه طرفداران دولت به نمايندگي برگزيده شوند. <br /> <br />    در انتخابات آذربايجان,  كه در شهريور۱۲۹۸ برگزارشد, با وجود فشار اداره نظميّه, ۶تن از ۹نماينده آذربايجان از دموكراتها بودند. خياباني رأي اول را در  تبريز به دست آورد و به نمايندگي مجلس برگزيده شد. <br /> <br />    در تهران نيز هر ۱۲نماينده برگزيده شده, از دموكراتها بودند. به علّت انتخاب نمايندگان دموكرات و بيم ايجاد دوباره جوّي كه دموكراتها در مجلس دوم به وجود آورده بودند, وثوق الدّوله حاضر نشد مجلس چهارم را بازكند (مجلس چهارم, بعدها, در دوره نخست وزيري قوام السّلطنه, در تيرماه ۱۳۰۰ بازشد).<br /> <br />  وثوقالدّوله, هم چنين, رئيس اداره نظميّه تبريز را معزول كرد و به جاي او يك نفر سوئدي به نام ماژور بيورلينگ را براي اداره نظميّه به تبريز فرستاد و او را مأمور كرد كه از فعاليّت دموكراتها در تبريز جلوگيري كند<br /> <br />      در اوّلين كنفرانس ايالتي فرقة دموكرات در ۲۲ اسفند, اعضاي كميته محلي تبريز انتخاب شدند. خياباني در اين كنفرانس به عنوان رئيس كميته برگزيده شد. اين كميته كليه فعاليتهاي فرقه در تبريز را زير نظر خود قرار داد. در آخرين روز سال, ميتينگ ۲۰هزار نفره يي عليه انگليس و مُهره دست نشانده اش, وثوق الدّوله, در تبريز برگزار شد. شعار اصلي ميتينگ «مرده باد انگليس» بود.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == پیروزی قیام در تبریز ==<br />      روز ۱۶فروردين ۱۲۹۹ اداره نظميّه تبريز يكي از طرفداران دموكراتها را به جرم پخش اعلاميه در هواداري از شوروي دستگير كرد. مردم تبريز در بين راه فرد دستگيرشده را نجات دادند و به ساختمان «تجدّد», كه پايگاه دموكراتها بود, بردند.    <br /> <br />     به دستور رئيس نظميّه ساختمان «تجدّد» محاصره شد و به دنبال آن اعتراضهاي مردم عليه محاصره دموكراتها شدّت يافت, به طوري كه رئيس نظميّه و معاون او, كه هر دو سوئدي بودند, از ترس جان شهر را ترك كردند. بعد از رفتن آن  دو, نظميّه به «هیأت  مديره اجتماعات», كه خياباني در رأس آن بود, تسليم شد و شهر, به دست دموكراتها افتاد. قيام تبريز پس از دو روز به پيروزي رسيد.<br /> <br />      روز ۱۹فروردين «هيأت مديره اجتماعات», كه روز قبل انتخاب شده و اداره امور شهر را عهده دار بود, بيانية يي به زبانهاي فارسي و فرانسه انتشار داد. <br /> <br />   در اين بيانيه, علت قيام «وجود تمايلات ارتجاعي», «اقدامات ضدّ مشروطيّت حكومات محلّي» و تلاش براي «تحصيل يك اطمينان تامّ و كامل از اين حيث كه مأمورين حكومت رژيم آزادانه مملكت را محترم و قوانين اساسيّه را... به طور صادقانه, مرعي و مُجري دارند», اعلام شده بود. در پايان بيانيه, بر دو هدف اصلي تكيه شده بود: «برقرارداشتن آسايش عمومي» و «از قوّه به فعل درآوردن رژيم مشروطيّت».<br /> <br />      «هياٌت مديره اجتماعات» براي ازميان بردن قحطي نان, كميسيوني به نام «كميسيون آذوقه» تشكيل داد. كار اين  كميسيون, خريد گندم از روستاها و واگذاركردن آن به 120مغازه نانوايي تبريز بود.<br /> <br />     در هر محلّه نيز كميسيوني به نام «كميسيون كويها» به وجود آوردند كه كار آن جلوگيري از خريد نان توسّط ثروتمندان بود. به افراد نيز كوپن دادند كه در ازاي آن نان بگيرند. ثروتمندان  حق استفاده از آن كوپنها را نداشتند. <br /> <br /> براي تأمين هزينه هاي عمومي, «كميسيون اِعانه» به وجود آمد كه از توانگران, به دلخواه يا به زور, پول ميگرفت. «كميسيون اعانه», هزينه دو بنياد ديگر با نامهاي «دارالمساكين» (=خانه بينوايان) و «دارالعَجَزه» (=خانه ناتوانان) را تأمين ميكرد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == خیابانی دشمن «تجزیه طلبی» ==<br />      خياباني در سخنرانيش در روز ۱۶ارديبهشت ۱۲۹۹ اعلام كرد كه از اين پس, نام آذربايجان به «آزاديستان» تبديل ميشود. <br /> <br /> كسروي در «تاريخ هيجده ساله آذربايجان» درباره اين نامگذاري مينويسد: «در اين هنگام, نام آذربايجان يك دشواري پيدا كرده بود, زيرا, پس از به هم خوردن امپراتوري روس, تركي زبانان قفقاز در باكو و در آن پيرامونها جمهوري كوچكي پديد آورده, آن را &quot;جمهوري آذربايجان&quot; ناميده بودند. آنسو, بنيانگذاران جمهوري اميد و آرزوشان چنين ميبود كه با آذربايجان يكي گردند, از اينرو, نام را براي سرزمين و جمهوري خود برگزيده بودند. آذربايجانيان كه به چنان يگانگي خرسندي نداشته و از ايرانيگري چشمپوشي نمي خواستند, از نامگذاري قفقاز, سخت, رنجيدند... كساني ميگفتند بهتر است ما نام استان خود را ديگر گردانيم. همان پيشنهاد &quot;آزاديسِتان&quot; از اين راه بوده است».  <br /> <br /> خياباني بارها بر اين كه «آذربايجان, جزء اِنفِكاك ناپذير ايران است», پافشاري كرده و آن را ايالتي از ايالتهاي ايران شمرده است. او براي ترميم خرابيهاي ناشي از جنگ اول جهاني در آن ايالت, از دولت مركزي كمك طلب ميكرد (ازجمله, در سخنراني ۱۷خرداد۱۲۹۹).<br /> <br />     خياباني به علت عشق به ايران و زبان رسمي كشور, دستور داده بود در تمام مدارس آذربايجان به فارسي تدريس شود. «تجدّد», ارگان دموكراتهاي آذربايجان و مجلّة «آزاديستان», كه مجلّه ادبي وابسته به دموكراتها بود, به زبان فارسي نوشته ميشدند. خود او نيز به زبان فارسي سخن ميگفت و كلّيه صد و چند نطقي كه از او به جامانده, به زبان فارسي است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == کشمکش با دولت مرکزی ==<br />      وثوق الدّوله براي خاموش كردن شور آزاديخواهي در تبريز, عين الدّوله را به عنوان والي آذربايجان به تبريز روانه كرد. عين الدّوله يكبار هم بخت خود را در شكست دادن ستّارخان دلاور آزموده و تيرش به سنگ خورده بود. انتخاب او يكي از عوامل بالاگرفتن جنبش در تبريز بود.<br /> <br />  عين الدّوله روز ۳۰فروردين ۱۲۹۹ وارد تبريز شد. خياباني با اين كه خود را فرمانبردار حكومت مركزي ميشمرد, اعتنايي به او  نكرد و در سخنرانيش در همان روز ورود عين الدّوله, تأكيد كرد كه «ورود اشخاص هيچگونه تأثيري در مرام و عقايد ما نخواهد داشت». امّا, عين الدّوله هشتادساله, ديگر دل و دماغ درافتادن با آزاديخواهان تبريز را نداشت. روز ۲۷خرداد خياباني در پايان نطق خود اعلام كرد كه عمارت «عالي قاپو», كه ويژه اقامت وليعهد و  خانواده او بود و اكنون عين الدّوله در  آن اقامت داشت, ميبايست تخليه و عمارت آن مركز فعاليّت دولت ملّي شود. دو سه روز بعد از اين سخنراني عين الدّوله عالي قاپو را به سوي تهران ترك كرد. <br /> <br />      روز سوم تيرماه, خياباني و مردم به عالي قاپو رفتند و عالي قاپو مركز امور سياسي جنبش شد. در آن روز جشني در عالي قاپو برگزارشد كه در آن سرود «مارسهيز» (سرود ملّي فرانسه) و سرودهاي ديگر نواخته شد. از آن پس, «هيأت مديره اجتماعات» جاي خود را به حكومت ملّي داد كه خياباني در رأس آن قرارداشت.<br /> <br />      در همين روزها, كابينه وثوق الدّوله سقوط كرد. در روز ۷تيرماه مشيرالدّوله نخست وزير شد و در روز ۱۲تيرماه كابينه خود را به احمدشاه قاجار معرّفي كرد. خياباني در همين روز ضمن اشاره به اين كه قيام تبريز باعث روي كارآمدن «اين هيأت استقلال خواه» شده است, گفت كه اين كابينه «ميخواهد استقلال مملكت را نگهداري كند». درواقع, خياباني, قبلاً, اعلام كرده بود كه «ما عليه اين حكومت كه قرارداد خانمان برانداز وثوق الدّوله و انگليس را (=قرارداد ۱۹۱۹م) منعقد كرده, قيام كرده ايم... تا زماني كه دولت ملّي و  وطن پرست روي كارنيايد و به اصلاحات اساسي دست نزند و استقلال كشور را تحكيم نكند و قانون اساسي را مُجري ندارد, دست از قيام برنخواهيم داشت» '''(2)''' و مشير الدّوله نيز در اعلاميه يي تأكيد كرد تا زماني كه مجلس قرارداد ۱۹۱۹ را تصويب نكند, قابل اجرا نيست. او هم چنين, انتخابات مجلس را كه در دوره نخست وزيري وثوق الدّوله, براي به تصويب رساندن قرارداد مزبور با زور و فشار برگزار شده بود, باطل اعلام كرد و كلّیه مستشاران انگليسي را, كه طبق قرارداد ۱۹۱۹ به ايران آمده بودند, به استثناي ماٌمور رسيدگي به حسابهاي شركت نفت, اخراج كرد. بدين ترتيب, خياباني در آغاز فريفته «وجاهت ملّي» مشير الدّوله شده بود, ولي, بعدها او را بهتر  شناخت و در روز ۲۸مرداد در سخنرانيش گفت: «هيأت جديد حائز آن صلاحيّت نيست كه اراده ملّت را تحت كنترل خود درآورد».&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == گارد تجدد ==<br />      خياباني از همان آغاز پيروزي قيام پي برده بود كه براي حفظ دستاوردهاي جنبش در كنار كار آگاهي بخش براي تربيت نفوس, خشونت هم لازم  است: و «ترحّم بر غاصبين حقوق جماعت, خيانت بر جماعت است».  او در روز ۱۸ ارديبهشت گفت: «ما اصلاحات جذريّه (راديكال) را در داخل مملكت خواهيم نمود, ايران را آزاد خواهيم كرد؛ ما نميترسيم, ما را هميشه در صف اوّل جنگ ديده اند. وقتي كه به نام خود و رفقاي خود اعلام ميكنم كه ما حاضر براي مردن در راه آزادي و استقلال هستيم, هم معني &quot;حاضربودن&quot;, هم معني &quot;مردن&quot; و  هم معني &quot;آزادي و استقلال&quot; را خوب ميدانيم. ما دموكراتها مصمّم هستيم كه ديگر نگذاريم شارلاتانهاي دولتي و ملّتي بر جان دموكراسي مسلّط شوند. براي وصول بر اين مقصود بزرگ شدّت به خرج خواهيم داد». <br /> <br />    در روز ۱۲خرداد, باز, بر اين نكته پاي فشرد: «در جاييكه آتيه هيأت اجتماع در گرو باشد, دست ما نخواهد لرزيد و خونين ترين عمليّات جرّاحي را با متانت قلب انجام خواهيم داد». <br /> <br />   در راستاي اين خواست, او در روز ۲۰مرداد تشكيل «گارد تجدّد» را براي «نگهباني و مدافعه منافع قيام» اعلام كرد و از روز ۲۸مرداد اسم نويسي آغاز شد. خياباني در نطق روز ۲۸مرداد خود گفت: «فرماندهي آن گارد برعهده من خواهد بود و در صف اوّل آن من خواهم جنگيد. ما با صداي رسا مي گوييم... يك جماعت فدايي را هيچ قوّه يي نمي تواند مغلوب كند».&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == نطق‌های خیابانی ==<br />      قيام خياباني از پيروزي تا سقوط, (از ۱۸ فروردين تا ۲۲شهريور ۱۲۹۹ شمسي) پنج ماه و  چند روز به درازا كشيد. در اين مدّت, خياباني صد و چند «نُطق» ايراد كرد. عصرها در «تجدّد» و سپس, در «عالي قاپو» براي مردم سخن ميگفت و از مردم ميخواست از آن به عنوان رهنمودِ عمل خود استفاده كنند. اين نطقها پر از كلمات عربي و فرانسه بود. به يقين, عامه مردم تبريز در آن  دوره ـ كه به زحمت به فارسي سخن ميگفتند و حتّي, اكثريت عظيم مردم از انجام همين كار نيز ناتوان بودند ـ بهره چنداني از اين گونه نطقها نميبردند.   <br /> <br />     كسروي در «تاريخ هيجدهساله آذربايجان» (صفحه ۸۷۱) از اين زاويه نيز به خياباني ايراد ميگيرد كه چرا چيزي را كه مردم نمي فهمند, ميگويد و به عنوان مثال, بخشي از يكي از نطقهاي او را ميآورد. <br /> <br />      خياباني اوّلين نطقش را در روز ۲۸فروردين ۱۲۹۹ در باره «مرام دموكراتها, اپورتونيسم و راديكاليسم» ايراد كرد. آخرين سخنراني او نيز روز اول شهريور, سه هفته قبل از شهادتش, ايراد شد. درونمايه اصلي اين نطقها, علاوه بر اشاره به رويدادهاي روز, تكيه بر چند موضوع عمده يي است كه در زير به آن اشاره ميشود.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> '''     الف ـ قانون اساسي'''<br /> <br />      خياباني بر اين باور بود كه «رژيم ايران مستبدّ نيست, مشروطه هم نيست» (نطق ۱۳خرداد), بلكه, آميزه يي است از مشروطه و  استبداد, و بايد با سلب قدرت از دولتهاي استبدادي, نظير دولت وثوق الدّوله, و تربيت فكري مردم براي دفاع از حقوق حقّه شان در مجلس, مشروطه واقعي را به وجود آورد. او ميگفت:<br /> # «اوّل چيزي كه ميخواهيم عبارت از استقرار رژيم مشروطيّت در سراسر سرزمين ايران است. ما قول را اين بار مبدّل به  عمل كرده و درعوضِ اين كه لفظ مشروطه را وِرد زبان خود قرار دهيم, اشخاص مشروطه خواه را در ادارات مملكت جاي خواهيم داد, ولي, قبل از آن كه ادارات مشروطي بشوند, بايد خود ملّت مشروطه خواه بشود» (نطق ۱۹ارديبهشت). <br /> # «ما همه ميگوييم مشروطيّت حقيقي در مملكت حكمراني كند» (نطق ۱۵ارديبهشت). <br /> # «قيام دائمي است. ما هرگز خسته نخواهيم شد. در تطبيق قانون اساسي و از قوّه به فعل درآوردن رژيم مشروطي, با نهايت صبر و ثَبات, پافشاري خواهيم كرد» (نطق ۱۶ارديبهشت).<br /> # «تا وقتي كه آذربايجان زنده است و آزاديخواهان او زنده هستند, قانون اساسي بي حمايت و بي دفاع نخواهد ماند... آزاديخواهان آذربايجان قيام كرده اند تا ... فراموشكاران را با صداي &quot;زنده باد قانون اساسي&quot; بيدار و مُتنبّه سازند و براي اين كه در آتيه خيال يك توطئه ديگري بر ضدّ قانون اساسي در كلّه هاي ماجراجو پخته نشود, تدابير احتياطيّه كافي را اتّخاذ نمايند» (نطق ۲۶فروردين).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> '''     ب ـ آزادي'''<br /> # در نطقهاي خياباني, بارها, بر آزادي به مثابه اساسي ترين خواست قيام تأكيد شده است. حتّي, در انتخاب بين آزادي و مساوات, او حقّ تقدّم را به آزادي ميداد و اعلام ميكرد: «قبل از همه چيز, آزادي» (نطق ۱۳ارديبهشت).<br /> # «قيام تبريز براي يك حكومت دموكراتيك و آزادي است... نهضتي كه به شكل يك پروتست و يك اعتراض شديد بر ضدّ يك سلسله عمليّات ارتجاعي به وجود آمده است» (نطق ۲ ارديبهشت).<br /> # «دموكراسي ايران در زير چنگال ظلم و ستم اين خائنين (منظور وثوق الدّوله و همانندان اوست) به ستوه آمده است, رمقي از جان دموكراسي باقي نمانده و كم مانده است در تحت فشار مرتجعين بيگانه پرست, به كلّي, مفقود شود. بار سنگين استبداد بر دوش هر يك از اصناف و طبقات اين ملّت وارد آمده و  آلام و مصائب را در هريك از آنها به درجه رشد رسانيده است. قيام ما براي اين است كه دموكراسي ايران را  از اين شكنجه خونين نجات دهيم» (نطق ۱۵خرداد).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> '''     پ ـ استقلال'''<br /> # ايران از پيش از جنبش مشروطه, حوزه نفوذ استعماري روس و انگليس بود. در جنگ اول جهاني با وجود اعلام بيطرفي, ميدان تاخت و تاز متّفقين و دولت عثماني شد. پس از جنگ و بيرون رفتن پاي روسية تزاري, انگليس در ايران يكّه تاز شد و قرارداد ۱۹۱۹ را با دولت وثوق الدّوله بست. خياباني مانند ديگر آزاديخواهان  ايران با اين قرارداد به مخالفت برخاست و آن را «قباله فروش مملكت» خواند (نطق ۲۹مرداد).<br /> # او بارها اعلام كرد كه «اوّلين شعار دموكراتها اجتناب از آلت شدن در دست بيگانگان است» (نطق 14خرداد) و «قيام ما براي تأمين استقلال و آزادي است» (نطق ۹خرداد). <br /> # ـ«فكر اساسي ما آزادي و استقلال است. از هر كه بپرسيد ميگويد: &quot;يا مرگ, يا استقلال&quot;. همه فرياد ميزنند: &quot;زنده باد آزادي&quot; امّا, بايد دانست استقلال و آزادي يعني چه؟ هر كه فكر استقلال و آزادي را دارد, بايد در اين راه جان و مال خود را فدا كند, نه اين كه منافع خود را از اين راه تأمين نمايد» (نطق ۱۹تير). <br /> # «هر خارجي كه بخواهد وارد اين مملكت شده, دموكراسي آن را در زنجيرهاي اسارت گرفتار سازد, ما را در پيش خويش خواهد يافت و مجبور خواهد شد از روي اجساد ما بگذرد» (نطق ۷خرداد).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> '''     ت ـ حاكميّت ملّي'''<br /> # خياباني معتقد بود كه ملّت بايد خود سرنوشتش را تعيين كند, هيچ شاه و شاهچه يي بر مقدّرات مردم حاكم نباشد و حتّي, «ملّت, مستقيماً, وزرا و حُكّام را عزل و نصب نمايد» (نطق ۱۴خرداد). «بايد اراده ملّت بالاي همه چيز باشد» (نطق ۱۴تير). <br /> # «تا كنون اوقات ملّت ايران به شاهسازي و شاهتراشي گذشته است, وقت است كه ديگر امروز آن ملّتِ جهانديده, اعلانِ شاهنشاهي و حاكميّت خود را بدهد و پيشاني خود را, كه به خاك مَذِلّت ماليده بود, بلندكرده, با تفاخر به روي عالميان بنگرد, از صندلي محكوميّت بلندشده بر تخت حاكميّت جلوس كند. حاكميّت ملّت عبارت از اين است كه امور ملّت به دست نمايندگان  ملّت اداره بشود... در ايران حاكميّت, به طور مطلق, بايد مال ملّت باشد» (نطق ۲۰خرداد). <br /> # «اين قيام ميخواهد... عناصر صالح و فسادنيافته ملّت (يعني طبقات كارگر و زحمتكش) را بر حقوق سياسي و  اجتماعي خود نايل و مالك گرداند», «امنيّت و  آسايش را اين ملّت هرگز در سايه اعليحضرتها و والاحضرتهاي خود  نديده... از اين روست كه ملّت, شخصاً, ميخواهد امنيّت و آسايش خودش را تأمين نمايد. بلي, ملّت است كه امنيّت را مستقر ميدارد» (نطق ۲۷ارديبهشت).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == آخرین سخنرانی خیابانی ==<br />      در ماههاي اول قيام پشتيباني مردم از آن بسيار زياد بود و در ميتينگهايي كه دموكراتها برگزار ميكردند, تا ۲۰هزار نفر و حتّي, بيشتر جمع ميشدند. خياباني با تكيه بر اين پشتيباني عظيم مردمي, فرياد برمي داشت: «داخله يا خارجه, در صورت تعرّض به ما... گرفتار حملات ما خواهند شد. درمقابل ۵۰ هزار يا صد هزار نفر قشون متزلزل نخواهند شد. با آن قوايي كه در خود سراغ داريم مقابله خواهيم نمود و بالاخره, ايران نايل به يك رژيمي خواهد شد كه مطابق با مقتضيّات قرن حاضر باشد» (نطق ۲۰خرداد).   امّا, كم كم, يكنواختيِ سخنرانيها و فراتربودن آن از حوزه فهم توده مردم, باعث شد كه  از رونق اينگونه تجمّعها كاسته شود. <br /> <br />     روز ۲۳مرداد, خياباني از اين بي اعتنايي اكثريّت مردم تبريز,  اينگونه شكوه ميكند: «در اوايل قيام انتظار ميرفت كه اكثريّت اهالي اين شهر با يك عشق و ذوق سرشار در نهضت دموكراتيك شركت خواهند جست, اين انتظار, چنان كه ميبايست از قوّه به فعل درنيامد. اعتماد ما, هميشه, به جماعتي بوده است كه در اوّلين روز اقدام به اين قيام نمودند, جماعت خيلي محدودي بعدها به آن ملحق شد, يك عدّه معتنابهي هنوز در حالت لاقيدي و بي علاقگي است». <br /> <br />      واقعيّت اين است كه سخنان خياباني و مطالب نشريه «تجدّد» براي شمار كثيري از مردم نامفهوم بود. همين مردمي كه در دوره قيام ستّارخان آن چنان يكپارچه از آن عامي مردِ قهرمان پشتيباني كردند و در راهش از سر و جان گذشتند, اكنون, دربرابر پديده يي بودند كه آن را چندان به  خود نزديك نمي ديدند. با اين كه با آن همراه بودند, امّا, زبانش, در بسياري مواقع, از حدّ فهم آنها فراتر بود. <br /> <br />      خياباني در آخرين سخنرانيش در اوّل شهريور ۱۲۹۹, از بي تفاوتي مردم, به خصوص, از تجّار انتقاد كرد: «يك حِصّه ملّت, و به خصوص تجّار, طالب امنيّت و آسايش هستند و هرگز فكر نميكنند كه خود ملّت, اكثريّت اصناف و طبقات آن, در تحت چگونه فشارها گرفتار آمده اند. بايد از آنان پرسيد... چرا از نهضت هاي ملّت ... اظهار دلتنگي و ناخشنودي مينمايند, آيا ميخواهند ... بي شرفي را پيشه خود قراردهند, لاقيد بمانند و آثار هيچ نوع علاقه يي را نسبت به آزادي و استقلال خود بروز نرسانند؟». <br /> <br />    در همين سخنراني, خطاب به مردم گفت: «... امروز وحشيان  سياهپوست آفريقا معني آزادي و استقلال را بهتر از ما فهميده اند و بهتر از ما اين دو نعمت بشري را نگهداري مينمايند. شما هميشه طالب يك شبان ستم پيشه هستيد كه شما را از چنگال گرگان نجات دهد و بالاخره, كارد بر حلقتان نهد... بي شرفها را به حاكميّت قبول كرده ايد. يك ملّت شرافتمند نميگذارد اولّين شخصي كه از در درآمد خود را حاكم قرار دهد, وزير بشود و از پيش خود قانون نوشته بر گردن او تحميل نمايد. از شما نميتوان منتظر يك حركتي شد كه باعث فيروزي شما و انهدام دشمنان شما گردد. قبلاً بايد يك عدّه فداكار ديوانه, ژنيهاي مجنون, پيش افتاده با يك اميد و يك اطمينان بي دليل به زور و اجبار ملّت را به طرف آزادي سوق دهند و عنان حاكميّت را به دست  او سپرده, در كف او استوار سازند و او را وادارند بر اين كه نگذارد حقوق او را غصب كنند و به تاراج ببرند».&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == پایان کار قیام ==<br /> '''    ''' مشيرالدّوله, نخست وزير وقت, مُخبرالسّلطنه را, كه براي مردم تبريز چهره يي ناآشنا نبود, به عنوان والي آذربايجان به تبريز فرستاد. وي در اوايل شهريور, حدود دو هفته پيش از شهادت خياباني, وارد تبريز شد و  براي كاستنِ فعاليت دموكراتها با خياباني به مذاكره پرداخت. چون مذاكره سودي نداد, روز ۲۱شهريور به قزّاقخانه رفت و با رئيس قزّاقخانه براي سركوبي جنبش تبريز تَباني كرد. فرداي آن روز, قواي قزّاق, كه بيش از ۲۰۰نفر نبودند, به عمارت «عاليقاپو», «تجدّد» و خانه هاي سران جنبش, يورش بردند و پس از چند رويارويي, بر تمام مواضعي كه در دست دموكراتها بود, چيره شدند و قيام خياباني به زانو نشست. پس از سقوط حكومت ملّي, سه روز خانه هاي آزاديخواهان غارت شد. <br /> <br />      خياباني در روز يورش قزّاقها, از پشت بام, درحالي كه يك تفنگ و قطار فشنگ به همراه داشت, به خانه همسايه گريخت. وقتي ميزبانش ـ حاج شيخ حسينعلي ميانجي ـ كه فرد مشهور و محترمي بود, از او خواست اجازه بدهد پيش مخبرالسّلطنه رفته براي او تأمين بخواهد, خياباني در پاسخش گفت: «ما هيچ گاه نمي توانستيم تصوّر كنيم كه رفيق و هممسلك قديمي ما اينطور از آب درآيد و برخلاف مصالح آزادي پا را در يك كفش كرده, بگويد آنچه من ميگويم درست است... شما مستحضر هستيد كه دموكراتهاي تبريز هميشه از او مدافعه كرده اند و در مواقع بسيار مشكل فرياد ميزديم اگر حكومت قانوني ميخواهيد بفرستيد مُخبرالسّلطنه را انتخاب و اعزام داريد». وقتي ميزبان اصرار كرد. خياباني برافروخته شد و با لحن تندي به وي خطاب كرد: «پدر بزرگوار! من كشته شدن را به تسليم ترجيح ميدهم. من از اَعقاب بابك خرّمدين هستم كه ... آن چنان رشادت و عظمت از خود بروز داد» (۳).<br /> <br />      در فرداي سقوط حكومت ملّي, يكي از سران قزّاق به نام اسماعيل قزّاق, خياباني را در زيرزمين خانه شيخ حسينعلي ميانجي با چند تير به شهادت رساند و دفتر قيام دلاورانه او, كه شوقي تازه براي رهايي در مردم آذربايجان برانگيخته بود, با شهادت وي بسته شد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> '''     ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ'''<br /> <br />      ''' پانویس'''<br /> <br /> (1)ـ «قيام شيخ محمّد خياباني در تبريز», علي آذري, چاپ ۱۳۶۲, ص۱۵۴<br /> <br /> (2)ـ «دو مبارز جنبش مشروطه», رئيس نيا و ناهيد, ص ۲۹۳<br /> <br /> (3)ـ قيام شيخ محمّد خياباني, ص۴۹۱<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> <br /> == منابع ==<br /> {{پانویس}}<br /> [[رده:اهالی تبریز]]<br /> [[رده:درگذشتگان ۱۲۹۹]]<br /> [[رده:انقلابیون اهل ایران]]<br /> [[رده:افراد در انقلاب مشروطه]]</div>

Norry https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%B4%DB%8C%D8%AE_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C&diff=27598 2018-03-12T18:42:35Z

<p>Norry: /* پیروزی قیام در تبریز */</p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات شخصیت<br /> |نام =شیخ محمد خیابانی <br /> |تصویر =شیخ محمد خیابانی.jpg <br /> |توضیحات =شیخ محمد خیابانی از انقلاببون مشروطه بود <br /> |سری = <br /> |اولین_حضور = <br /> |آخرین_حضور = <br /> |هدف = <br /> |ساخته_شده_توسط= <br /> |ایفای_نقش_توسط=<br /> |قسمت‌ها = <br /> <br /> |لقب = <br /> |نام_مستعار = <br /> |نوع = <br /> |جنسیت = <br /> |سن =۴۰ سال <br /> |تاریخ_تولد =۱۲۵۹ <br /> |تاریخ_مرگ =۱۲۹۹ <br /> |ویژگی = <br /> |شغل = <br /> |عنوان = <br /> |callsign = <br /> |خانواده = <br /> |همسر = <br /> |significantother= <br /> |فرزند = <br /> |خویشاوند = <br /> |آدرس = <br /> |مذهب =شیعه <br /> |ملیت =ایران <br /> |lbl21 = <br /> |data21 = <br /> |lbl22 = <br /> |data22 = <br /> |lbl23 = <br /> |data23 = <br /> |lbl24 = <br /> |data24 = <br /> |lbl25 = <br /> |data25 = <br /> |extra-hdr = <br /> |lbl31 = <br /> |data31 = <br /> |lbl32 = <br /> |data32 = <br /> |lbl33 = <br /> |data33 = <br /> |lbl34 = <br /> |data34 = <br /> |lbl35 = <br /> |data35 = <br /> }}<br /> {{در دست ساخت|notready=true}}<br /> [[پرونده:شیخ محمد خیابانی.jpg|251x251px|بندانگشتی]]<br />  <br /> '''شیخ محمد خیابانی، از روحانیون آزادیخواه تبریز''' <br /> <br /> زادروز: ۱۲۵۹ شمسی (۱۲۹۷قمری) ـ خامنه در نزدیکی شبستر آذربایجان<br /> <br /> مقتول:۲۲شهریور ۱۲۹۹شمسی (۲۹ذیحجه ۱۳۳۸قمری) ـ تبریز<br /> <br /> آرامگاه: شهر ری ـ در جوار بقعه شاه عبدالعظیم تهران.<br /> <br /> '''شیخ محمد خیابانی'''( ۱۲۵۹- ۱۲۹۹) در انقلاب مشروطه از اعضای انجمن ایالتی آذربایجان بود. در مجلس دوم وقتی روسها در آذر ۱۲۹۰ برای اخراج مورگان شوستر آمریکایی، رئیس مالیه ایران، به دولت صمصام السلطنه بختیاری اولتیماتوم دادند، او و دموکراتهای همفکرش به تلاش برای جلوگیری از تصویب آن در مجلس پرداختند. خیابانی در یک سخنرانی یک ساعته دخالتهای روسیه تزاری در ایران را محکوم کرد. این تلاشها باعث شد که اولتیماتوم روسها د رمجلس رد شود. اما دولت وقت و ناصرالملک، نایب السلطنه احمدشاه، که اولتیماتوم را پذیرفته بودند، به کینه این گستاخی مجلس دوم را بستند و فعالیت سیاسی خیابانی و دموکراتها در تبریز تا پیروزی انقلاب فوریه ۱۹۱۷ (اسفند۱۲۹۵شمسی) و سقوط حکومت تزاری با موانع و دشواری روبروشد.<br /> <br /> == تاسیس فرقه دمکراتیک ==<br />      پس از انقلاب فوريه ۱۹۱۷ (اسفند ۱۲۹۵) در روسيه و سقوط خاندان رومانُف و رهاشدن قسمتهاي شمالي ايران از نفوذ روسيه تزاري, «فرقه دموكرات» در فروردين ۱۲۹۶ در تبريز توسّط خياباني و اسماعيل نوبري تأٌسيس شد و نشريه يي نيز به نام «تجدّد» به عنوان ارگان آن انتشار يافت. <br /> <br />  خياباني در شماره ۱۰ ارديبهشت «تجدّد» نخستين مقاله خود را با عنوان «چه بايد كرد؟ تكيه گاه خونخواران ازپا درافتاده, نور حقيقت خواهد تابيد» منتشر كرد.  او در شماره ۱۰خرداد «تجدّد» در مقاله يي با عنوان «ايران و روسيه آزاد» از «انقلاب جديد انسانيّت پسند» فوريه و نور اميدي كه اين رويداد در قلب ايرانيان تابانيده است, ياد كرد. <br /> <br /> == میتینگ‌های خیابانی ==<br />      خیابانی در نخستين ميتينگي كه در ۲۶مهر ۱۲۹۶ در صحن «تجدّد» برگزار كرد, ضمن پرخاش به محتكران گندم, كه قحطي نان را در تبريز باعث شده بودند, بر لزوم انتخابات و بازگشايي مجلس تأكيد كرد.<br /> <br />  چند ماه بعد, دموكراتهاي تبريز در ميتينگ ديگري كه در ۱۲آذر در اعتراض به انتخاب سه وزير ـ وثوق الدّوله, قوام السّلطنه و امين الملك ـ در دولت عين الدّوله برگزار كردند, در تلگرامي كه در پايان ميتينگ براي عين الدّوله فرستادند, تأكيد كردند كه «اهالي آذربايجان ميگويند مادامي كه يك كابينه كاملالصلاح و طرف اعتماد تشكيل نيافته, اوامر مركز را لازم الاتّباع نخواهند شناخت» '''(1).''' <br /> <br />   در دوّم ديماه, در تجمّع ديگري با حضور ده هزار نفر از مردم تبريز, اعلام كردند تا «كابينه يي ملّي متشكّل از عناصر صالحه و حائز اعتماد آزاديخواهان» روي كار نيايد, به اعتراض ادامه خواهند داد.<br /> <br />       در اثر اعتراضهاي پياپي مردم تبريز, كابينه عين الدّوله در 18ديماه استعفا داد و به جايش كابينه مستوفيالممالك روي كار آمد كه مورد حمايت دموكراتها بود.<br /> <br /> == خیابانی نماینده اول تبریز ==<br />    بعد از پايان جنگ جهانی اول در آذر۱۲۹۷ شمسی, دولت وثوقالدّوله روي كار آمد. از آن جا كه انتخابات مجلس به يك خواست مشترك عمومي تبديل  شده بود, وثوق الدّوله تصميم گرفت در جريان برگزاري انتخابات, با كمك اداره نظميّه كاري كند كه طرفداران دولت به نمايندگي برگزيده شوند. <br /> <br />    در انتخابات آذربايجان,  كه در شهريور۱۲۹۸ برگزارشد, با وجود فشار اداره نظميّه, ۶تن از ۹نماينده آذربايجان از دموكراتها بودند. خياباني رأي اول را در  تبريز به دست آورد و به نمايندگي مجلس برگزيده شد. <br /> <br />    در تهران نيز هر ۱۲نماينده برگزيده شده, از دموكراتها بودند. به علّت انتخاب نمايندگان دموكرات و بيم ايجاد دوباره جوّي كه دموكراتها در مجلس دوم به وجود آورده بودند, وثوق الدّوله حاضر نشد مجلس چهارم را بازكند (مجلس چهارم, بعدها, در دوره نخست وزيري قوام السّلطنه, در تيرماه ۱۳۰۰ بازشد).<br /> <br />  وثوقالدّوله, هم چنين, رئيس اداره نظميّه تبريز را معزول كرد و به جاي او يك نفر سوئدي به نام ماژور بيورلينگ را براي اداره نظميّه به تبريز فرستاد و او را مأمور كرد كه از فعاليّت دموكراتها در تبريز جلوگيري كند<br /> <br />      در اوّلين كنفرانس ايالتي فرقة دموكرات در ۲۲ اسفند, اعضاي كميته محلي تبريز انتخاب شدند. خياباني در اين كنفرانس به عنوان رئيس كميته برگزيده شد. اين كميته كليه فعاليتهاي فرقه در تبريز را زير نظر خود قرار داد. در آخرين روز سال, ميتينگ ۲۰هزار نفره يي عليه انگليس و مُهره دست نشانده اش, وثوق الدّوله, در تبريز برگزار شد. شعار اصلي ميتينگ «مرده باد انگليس» بود.<br /> <br /> == پیروزی قیام در تبریز ==<br />      روز ۱۶فروردين ۱۲۹۹ اداره نظميّه تبريز يكي از طرفداران دموكراتها را به جرم پخش اعلاميه در هواداري از شوروي دستگير كرد. مردم تبريز در بين راه فرد دستگيرشده را نجات دادند و به ساختمان «تجدّد», كه پايگاه دموكراتها بود, بردند.    <br /> <br />     به دستور رئيس نظميّه ساختمان «تجدّد» محاصره شد و به دنبال آن اعتراضهاي مردم عليه محاصره دموكراتها شدّت يافت, به طوري كه رئيس نظميّه و معاون او, كه هر دو سوئدي بودند, از ترس جان شهر را ترك كردند. بعد از رفتن آن  دو, نظميّه به «هیأت  مديره اجتماعات», كه خياباني در رأس آن بود, تسليم شد و شهر, به دست دموكراتها افتاد. قيام تبريز پس از دو روز به پيروزي رسيد.<br /> <br />      روز ۱۹فروردين «هيأت مديره اجتماعات», كه روز قبل انتخاب شده و اداره امور شهر را عهده دار بود, بيانية يي به زبانهاي فارسي و فرانسه انتشار داد. <br /> <br />   در اين بيانيه, علت قيام «وجود تمايلات ارتجاعي», «اقدامات ضدّ مشروطيّت حكومات محلّي» و تلاش براي «تحصيل يك اطمينان تامّ و كامل از اين حيث كه مأمورين حكومت رژيم آزادانه مملكت را محترم و قوانين اساسيّه را... به طور صادقانه, مرعي و مُجري دارند», اعلام شده بود. در پايان بيانيه, بر دو هدف اصلي تكيه شده بود: «برقرارداشتن آسايش عمومي» و «از قوّه به فعل درآوردن رژيم مشروطيّت».<br /> <br />      «هياٌت مديره اجتماعات» براي ازميان بردن قحطي نان, كميسيوني به نام «كميسيون آذوقه» تشكيل داد. كار اين  كميسيون, خريد گندم از روستاها و واگذاركردن آن به 120مغازه نانوايي تبريز بود.<br /> <br />     در هر محلّه نيز كميسيوني به نام «كميسيون كويها» به وجود آوردند كه كار آن جلوگيري از خريد نان توسّط ثروتمندان بود. به افراد نيز كوپن دادند كه در ازاي آن نان بگيرند. ثروتمندان  حق استفاده از آن كوپنها را نداشتند. <br /> <br /> براي تأمين هزينه هاي عمومي, «كميسيون اِعانه» به وجود آمد كه از توانگران, به دلخواه يا به زور, پول ميگرفت. «كميسيون اعانه», هزينه دو بنياد ديگر با نامهاي «دارالمساكين» (=خانه بينوايان) و «دارالعَجَزه» (=خانه ناتوانان) را تأمين ميكرد.<br /> <br /> == خیابانی دشمن «تجزیه طلبی» ==<br />      خياباني در سخنرانيش در روز ۱۶ارديبهشت ۱۲۹۹ اعلام كرد كه از اين پس, نام آذربايجان به «آزاديستان» تبديل ميشود. <br /> <br /> كسروي در «تاريخ هيجده ساله آذربايجان» درباره اين نامگذاري مينويسد: «در اين هنگام, نام آذربايجان يك دشواري پيدا كرده بود, زيرا, پس از به هم خوردن امپراتوري روس, تركي زبانان قفقاز در باكو و در آن پيرامونها جمهوري كوچكي پديد آورده, آن را &quot;جمهوري آذربايجان&quot; ناميده بودند. آنسو, بنيانگذاران جمهوري اميد و آرزوشان چنين ميبود كه با آذربايجان يكي گردند, از اينرو, نام را براي سرزمين و جمهوري خود برگزيده بودند. آذربايجانيان كه به چنان يگانگي خرسندي نداشته و از ايرانيگري چشمپوشي نمي خواستند, از نامگذاري قفقاز, سخت, رنجيدند... كساني ميگفتند بهتر است ما نام استان خود را ديگر گردانيم. همان پيشنهاد &quot;آزاديسِتان&quot; از اين راه بوده است».  <br /> <br /> خياباني بارها بر اين كه «آذربايجان, جزء اِنفِكاك ناپذير ايران است», پافشاري كرده و آن را ايالتي از ايالتهاي ايران شمرده است. او براي ترميم خرابيهاي ناشي از جنگ اول جهاني در آن ايالت, از دولت مركزي كمك طلب ميكرد (ازجمله, در سخنراني ۱۷خرداد۱۲۹۹).<br /> <br />     خياباني به علت عشق به ايران و زبان رسمي كشور, دستور داده بود در تمام مدارس آذربايجان به فارسي تدريس شود. «تجدّد», ارگان دموكراتهاي آذربايجان و مجلّة «آزاديستان», كه مجلّه ادبي وابسته به دموكراتها بود, به زبان فارسي نوشته ميشدند. خود او نيز به زبان فارسي سخن ميگفت و كلّيه صد و چند نطقي كه از او به جامانده, به زبان فارسي است.<br /> <br /> == کشمکش با دولت مرکزی ==<br />      وثوق الدّوله براي خاموش كردن شور آزاديخواهي در تبريز, عين الدّوله را به عنوان والي آذربايجان به تبريز روانه كرد. عين الدّوله يكبار هم بخت خود را در شكست دادن ستّارخان دلاور آزموده و تيرش به سنگ خورده بود. انتخاب او يكي از عوامل بالاگرفتن جنبش در تبريز بود.<br /> <br />  عين الدّوله روز ۳۰فروردين ۱۲۹۹ وارد تبريز شد. خياباني با اين كه خود را فرمانبردار حكومت مركزي ميشمرد, اعتنايي به او  نكرد و در سخنرانيش در همان روز ورود عين الدّوله, تأكيد كرد كه «ورود اشخاص هيچگونه تأثيري در مرام و عقايد ما نخواهد داشت». امّا, عين الدّوله هشتادساله, ديگر دل و دماغ درافتادن با آزاديخواهان تبريز را نداشت. روز ۲۷خرداد خياباني در پايان نطق خود اعلام كرد كه عمارت «عالي قاپو», كه ويژه اقامت وليعهد و  خانواده او بود و اكنون عين الدّوله در  آن اقامت داشت, ميبايست تخليه و عمارت آن مركز فعاليّت دولت ملّي شود. دو سه روز بعد از اين سخنراني عين الدّوله عالي قاپو را به سوي تهران ترك كرد. <br /> <br />      روز سوم تيرماه, خياباني و مردم به عالي قاپو رفتند و عالي قاپو مركز امور سياسي جنبش شد. در آن روز جشني در عالي قاپو برگزارشد كه در آن سرود «مارسهيز» (سرود ملّي فرانسه) و سرودهاي ديگر نواخته شد. از آن پس, «هيأت مديره اجتماعات» جاي خود را به حكومت ملّي داد كه خياباني در رأس آن قرارداشت.<br /> <br />      در همين روزها, كابينه وثوق الدّوله سقوط كرد. در روز ۷تيرماه مشيرالدّوله نخست وزير شد و در روز ۱۲تيرماه كابينه خود را به احمدشاه قاجار معرّفي كرد. خياباني در همين روز ضمن اشاره به اين كه قيام تبريز باعث روي كارآمدن «اين هيأت استقلال خواه» شده است, گفت كه اين كابينه «ميخواهد استقلال مملكت را نگهداري كند». درواقع, خياباني, قبلاً, اعلام كرده بود كه «ما عليه اين حكومت كه قرارداد خانمان برانداز وثوق الدّوله و انگليس را (=قرارداد ۱۹۱۹م) منعقد كرده, قيام كرده ايم... تا زماني كه دولت ملّي و  وطن پرست روي كارنيايد و به اصلاحات اساسي دست نزند و استقلال كشور را تحكيم نكند و قانون اساسي را مُجري ندارد, دست از قيام برنخواهيم داشت» '''(2)''' و مشير الدّوله نيز در اعلاميه يي تأكيد كرد تا زماني كه مجلس قرارداد ۱۹۱۹ را تصويب نكند, قابل اجرا نيست. او هم چنين, انتخابات مجلس را كه در دوره نخست وزيري وثوق الدّوله, براي به تصويب رساندن قرارداد مزبور با زور و فشار برگزار شده بود, باطل اعلام كرد و كلّیه مستشاران انگليسي را, كه طبق قرارداد ۱۹۱۹ به ايران آمده بودند, به استثناي ماٌمور رسيدگي به حسابهاي شركت نفت, اخراج كرد. بدين ترتيب, خياباني در آغاز فريفته «وجاهت ملّي» مشير الدّوله شده بود, ولي, بعدها او را بهتر  شناخت و در روز ۲۸مرداد در سخنرانيش گفت: «هيأت جديد حائز آن صلاحيّت نيست كه اراده ملّت را تحت كنترل خود درآورد».<br /> <br /> == گارد تجدد ==<br />      خياباني از همان آغاز پيروزي قيام پي برده بود كه براي حفظ دستاوردهاي جنبش در كنار كار آگاهي بخش براي تربيت نفوس, خشونت هم لازم  است: و «ترحّم بر غاصبين حقوق جماعت, خيانت بر جماعت است».  او در روز ۱۸ ارديبهشت گفت: «ما اصلاحات جذريّه (راديكال) را در داخل مملكت خواهيم نمود, ايران را آزاد خواهيم كرد؛ ما نميترسيم, ما را هميشه در صف اوّل جنگ ديده اند. وقتي كه به نام خود و رفقاي خود اعلام ميكنم كه ما حاضر براي مردن در راه آزادي و استقلال هستيم, هم معني &quot;حاضربودن&quot;, هم معني &quot;مردن&quot; و  هم معني &quot;آزادي و استقلال&quot; را خوب ميدانيم. ما دموكراتها مصمّم هستيم كه ديگر نگذاريم شارلاتانهاي دولتي و ملّتي بر جان دموكراسي مسلّط شوند. براي وصول بر اين مقصود بزرگ شدّت به خرج خواهيم داد». <br /> <br />    در روز ۱۲خرداد, باز, بر اين نكته پاي فشرد: «در جاييكه آتيه هيأت اجتماع در گرو باشد, دست ما نخواهد لرزيد و خونين ترين عمليّات جرّاحي را با متانت قلب انجام خواهيم داد». <br /> <br />   در راستاي اين خواست, او در روز ۲۰مرداد تشكيل «گارد تجدّد» را براي «نگهباني و مدافعه منافع قيام» اعلام كرد و از روز ۲۸مرداد اسم نويسي آغاز شد. خياباني در نطق روز ۲۸مرداد خود گفت: «فرماندهي آن گارد برعهده من خواهد بود و در صف اوّل آن من خواهم جنگيد. ما با صداي رسا مي گوييم... يك جماعت فدايي را هيچ قوّه يي نمي تواند مغلوب كند».<br /> <br /> == نطق‌های خیابانی ==<br />      قيام خياباني از پيروزي تا سقوط, (از ۱۸ فروردين تا ۲۲شهريور ۱۲۹۹ شمسي) پنج ماه و  چند روز به درازا كشيد. در اين مدّت, خياباني صد و چند «نُطق» ايراد كرد. عصرها در «تجدّد» و سپس, در «عالي قاپو» براي مردم سخن ميگفت و از مردم ميخواست از آن به عنوان رهنمودِ عمل خود استفاده كنند. اين نطقها پر از كلمات عربي و فرانسه بود. به يقين, عامه مردم تبريز در آن  دوره ـ كه به زحمت به فارسي سخن ميگفتند و حتّي, اكثريت عظيم مردم از انجام همين كار نيز ناتوان بودند ـ بهره چنداني از اين گونه نطقها نميبردند.   <br /> <br />     كسروي در «تاريخ هيجدهساله آذربايجان» (صفحه ۸۷۱) از اين زاويه نيز به خياباني ايراد ميگيرد كه چرا چيزي را كه مردم نمي فهمند, ميگويد و به عنوان مثال, بخشي از يكي از نطقهاي او را ميآورد. <br /> <br />      خياباني اوّلين نطقش را در روز ۲۸فروردين ۱۲۹۹ در باره «مرام دموكراتها, اپورتونيسم و راديكاليسم» ايراد كرد. آخرين سخنراني او نيز روز اول شهريور, سه هفته قبل از شهادتش, ايراد شد. درونمايه اصلي اين نطقها, علاوه بر اشاره به رويدادهاي روز, تكيه بر چند موضوع عمده يي است كه در زير به آن اشاره ميشود.<br /> <br /> '''     الف ـ قانون اساسي'''<br /> <br />      خياباني بر اين باور بود كه «رژيم ايران مستبدّ نيست, مشروطه هم نيست» (نطق ۱۳خرداد), بلكه, آميزه يي است از مشروطه و  استبداد, و بايد با سلب قدرت از دولتهاي استبدادي, نظير دولت وثوق الدّوله, و تربيت فكري مردم براي دفاع از حقوق حقّه شان در مجلس, مشروطه واقعي را به وجود آورد. او ميگفت:<br /> # «اوّل چيزي كه ميخواهيم عبارت از استقرار رژيم مشروطيّت در سراسر سرزمين ايران است. ما قول را اين بار مبدّل به  عمل كرده و درعوضِ اين كه لفظ مشروطه را وِرد زبان خود قرار دهيم, اشخاص مشروطه خواه را در ادارات مملكت جاي خواهيم داد, ولي, قبل از آن كه ادارات مشروطي بشوند, بايد خود ملّت مشروطه خواه بشود» (نطق ۱۹ارديبهشت). <br /> # «ما همه ميگوييم مشروطيّت حقيقي در مملكت حكمراني كند» (نطق ۱۵ارديبهشت). <br /> # «قيام دائمي است. ما هرگز خسته نخواهيم شد. در تطبيق قانون اساسي و از قوّه به فعل درآوردن رژيم مشروطي, با نهايت صبر و ثَبات, پافشاري خواهيم كرد» (نطق ۱۶ارديبهشت).<br /> # «تا وقتي كه آذربايجان زنده است و آزاديخواهان او زنده هستند, قانون اساسي بي حمايت و بي دفاع نخواهد ماند... آزاديخواهان آذربايجان قيام كرده اند تا ... فراموشكاران را با صداي &quot;زنده باد قانون اساسي&quot; بيدار و مُتنبّه سازند و براي اين كه در آتيه خيال يك توطئه ديگري بر ضدّ قانون اساسي در كلّه هاي ماجراجو پخته نشود, تدابير احتياطيّه كافي را اتّخاذ نمايند» (نطق ۲۶فروردين).<br /> '''     ب ـ آزادي'''<br /> # در نطقهاي خياباني, بارها, بر آزادي به مثابه اساسي ترين خواست قيام تأكيد شده است. حتّي, در انتخاب بين آزادي و مساوات, او حقّ تقدّم را به آزادي ميداد و اعلام ميكرد: «قبل از همه چيز, آزادي» (نطق ۱۳ارديبهشت).<br /> # «قيام تبريز براي يك حكومت دموكراتيك و آزادي است... نهضتي كه به شكل يك پروتست و يك اعتراض شديد بر ضدّ يك سلسله عمليّات ارتجاعي به وجود آمده است» (نطق ۲ ارديبهشت).<br /> # «دموكراسي ايران در زير چنگال ظلم و ستم اين خائنين (منظور وثوق الدّوله و همانندان اوست) به ستوه آمده است, رمقي از جان دموكراسي باقي نمانده و كم مانده است در تحت فشار مرتجعين بيگانه پرست, به كلّي, مفقود شود. بار سنگين استبداد بر دوش هر يك از اصناف و طبقات اين ملّت وارد آمده و  آلام و مصائب را در هريك از آنها به درجه رشد رسانيده است. قيام ما براي اين است كه دموكراسي ايران را  از اين شكنجه خونين نجات دهيم» (نطق 15خرداد).<br /> '''     پ ـ استقلال'''<br /> # ايران از پيش از جنبش مشروطه, حوزه نفوذ استعماري روس و انگليس بود. در جنگ اول جهاني با وجود اعلام بيطرفي, ميدان تاخت و تاز متّفقين و دولت عثماني شد. پس از جنگ و بيرون رفتن پاي روسية تزاري, انگليس در ايران يكّه تاز شد و قرارداد ۱۹۱۹ را با دولت وثوق الدّوله بست. خياباني مانند ديگر آزاديخواهان  ايران با اين قرارداد به مخالفت برخاست و آن را «قباله فروش مملكت» خواند (نطق ۲۹مرداد).<br /> # او بارها اعلام كرد كه «اوّلين شعار دموكراتها اجتناب از آلت شدن در دست بيگانگان است» (نطق 14خرداد) و «قيام ما براي تأمين استقلال و آزادي است» (نطق ۹خرداد). <br /> # ـ«فكر اساسي ما آزادي و استقلال است. از هر كه بپرسيد ميگويد: &quot;يا مرگ, يا استقلال&quot;. همه فرياد ميزنند: &quot;زنده باد آزادي&quot; امّا, بايد دانست استقلال و آزادي يعني چه؟ هر كه فكر استقلال و آزادي را دارد, بايد در اين راه جان و مال خود را فدا كند, نه اين كه منافع خود را از اين راه تأمين نمايد» (نطق ۱۹تير). <br /> # «هر خارجي كه بخواهد وارد اين مملكت شده, دموكراسي آن را در زنجيرهاي اسارت گرفتار سازد, ما را در پيش خويش خواهد يافت و مجبور خواهد شد از روي اجساد ما بگذرد» (نطق ۷خرداد).<br /> '''     ت ـ حاكميّت ملّي'''<br /> # خياباني معتقد بود كه ملّت بايد خود سرنوشتش را تعيين كند, هيچ شاه و شاهچه يي بر مقدّرات مردم حاكم نباشد و حتّي, «ملّت, مستقيماً, وزرا و حُكّام را عزل و نصب نمايد» (نطق ۱۴خرداد). «بايد اراده ملّت بالاي همه چيز باشد» (نطق ۱۴تير). <br /> # «تا كنون اوقات ملّت ايران به شاهسازي و شاهتراشي گذشته است, وقت است كه ديگر امروز آن ملّتِ جهانديده, اعلانِ شاهنشاهي و حاكميّت خود را بدهد و پيشاني خود را, كه به خاك مَذِلّت ماليده بود, بلندكرده, با تفاخر به روي عالميان بنگرد, از صندلي محكوميّت بلندشده بر تخت حاكميّت جلوس كند. حاكميّت ملّت عبارت از اين است كه امور ملّت به دست نمايندگان  ملّت اداره بشود... در ايران حاكميّت, به طور مطلق, بايد مال ملّت باشد» (نطق ۲۰خرداد). <br /> # «اين قيام ميخواهد... عناصر صالح و فسادنيافته ملّت (يعني طبقات كارگر و زحمتكش) را بر حقوق سياسي و  اجتماعي خود نايل و مالك گرداند», «امنيّت و  آسايش را اين ملّت هرگز در سايه اعليحضرتها و والاحضرتهاي خود  نديده... از اين روست كه ملّت, شخصاً, ميخواهد امنيّت و آسايش خودش را تأمين نمايد. بلي, ملّت است كه امنيّت را مستقر ميدارد» (نطق ۲۷ارديبهشت).<br /> <br /> == آخرین سخنرانی خیابانی ==<br />      در ماههاي اول قيام پشتيباني مردم از آن بسيار زياد بود و در ميتينگهايي كه دموكراتها برگزار ميكردند, تا ۲۰هزار نفر و حتّي, بيشتر جمع ميشدند. خياباني با تكيه بر اين پشتيباني عظيم مردمي, فرياد برمي داشت: «داخله يا خارجه, در صورت تعرّض به ما... گرفتار حملات ما خواهند شد. درمقابل ۵۰ هزار يا صد هزار نفر قشون متزلزل نخواهند شد. با آن قوايي كه در خود سراغ داريم مقابله خواهيم نمود و بالاخره, ايران نايل به يك رژيمي خواهد شد كه مطابق با مقتضيّات قرن حاضر باشد» (نطق ۲۰خرداد).   امّا, كم كم, يكنواختيِ سخنرانيها و فراتربودن آن از حوزه فهم توده مردم, باعث شد كه  از رونق اينگونه تجمّعها كاسته شود. <br /> <br />     روز ۲۳مرداد, خياباني از اين بي اعتنايي اكثريّت مردم تبريز,  اينگونه شكوه ميكند: «در اوايل قيام انتظار ميرفت كه اكثريّت اهالي اين شهر با يك عشق و ذوق سرشار در نهضت دموكراتيك شركت خواهند جست, اين انتظار, چنان كه ميبايست از قوّه به فعل درنيامد. اعتماد ما, هميشه, به جماعتي بوده است كه در اوّلين روز اقدام به اين قيام نمودند, جماعت خيلي محدودي بعدها به آن ملحق شد, يك عدّه معتنابهي هنوز در حالت لاقيدي و بي علاقگي است». <br /> <br />      واقعيّت اين است كه سخنان خياباني و مطالب نشريه «تجدّد» براي شمار كثيري از مردم نامفهوم بود. همين مردمي كه در دوره قيام ستّارخان آن چنان يكپارچه از آن عامي مردِ قهرمان پشتيباني كردند و در راهش از سر و جان گذشتند, اكنون, دربرابر پديده يي بودند كه آن را چندان به  خود نزديك نمي ديدند. با اين كه با آن همراه بودند, امّا, زبانش, در بسياري مواقع, از حدّ فهم آنها فراتر بود. <br /> <br />      خياباني در آخرين سخنرانيش در اوّل شهريور ۱۲۹۹, از بي تفاوتي مردم, به خصوص, از تجّار انتقاد كرد: «يك حِصّه ملّت, و به خصوص تجّار, طالب امنيّت و آسايش هستند و هرگز فكر نميكنند كه خود ملّت, اكثريّت اصناف و طبقات آن, در تحت چگونه فشارها گرفتار آمده اند. بايد از آنان پرسيد... چرا از نهضت هاي ملّت ... اظهار دلتنگي و ناخشنودي مينمايند, آيا ميخواهند ... بي شرفي را پيشه خود قراردهند, لاقيد بمانند و آثار هيچ نوع علاقه يي را نسبت به آزادي و استقلال خود بروز نرسانند؟». <br /> <br />    در همين سخنراني, خطاب به مردم گفت: «... امروز وحشيان  سياهپوست آفريقا معني آزادي و استقلال را بهتر از ما فهميده اند و بهتر از ما اين دو نعمت بشري را نگهداري مينمايند. شما هميشه طالب يك شبان ستم پيشه هستيد كه شما را از چنگال گرگان نجات دهد و بالاخره, كارد بر حلقتان نهد... بي شرفها را به حاكميّت قبول كرده ايد. يك ملّت شرافتمند نميگذارد اولّين شخصي كه از در درآمد خود را حاكم قرار دهد, وزير بشود و از پيش خود قانون نوشته بر گردن او تحميل نمايد. از شما نميتوان منتظر يك حركتي شد كه باعث فيروزي شما و انهدام دشمنان شما گردد. قبلاً بايد يك عدّه فداكار ديوانه, ژنيهاي مجنون, پيش افتاده با يك اميد و يك اطمينان بي دليل به زور و اجبار ملّت را به طرف آزادي سوق دهند و عنان حاكميّت را به دست  او سپرده, در كف او استوار سازند و او را وادارند بر اين كه نگذارد حقوق او را غصب كنند و به تاراج ببرند».<br /> <br /> == پایان کار قیام ==<br /> '''    ''' مشيرالدّوله, نخست وزير وقت, مُخبرالسّلطنه را, كه براي مردم تبريز چهره يي ناآشنا نبود, به عنوان والي آذربايجان به تبريز فرستاد. وي در اوايل شهريور, حدود دو هفته پيش از شهادت خياباني, وارد تبريز شد و  براي كاستنِ فعاليت دموكراتها با خياباني به مذاكره پرداخت. چون مذاكره سودي نداد, روز ۲۱شهريور به قزّاقخانه رفت و با رئيس قزّاقخانه براي سركوبي جنبش تبريز تَباني كرد. فرداي آن روز, قواي قزّاق, كه بيش از ۲۰۰نفر نبودند, به عمارت «عاليقاپو», «تجدّد» و خانه هاي سران جنبش, يورش بردند و پس از چند رويارويي, بر تمام مواضعي كه در دست دموكراتها بود, چيره شدند و قيام خياباني به زانو نشست. پس از سقوط حكومت ملّي, سه روز خانه هاي آزاديخواهان غارت شد. <br /> <br />      خياباني در روز يورش قزّاقها, از پشت بام, درحالي كه يك تفنگ و قطار فشنگ به همراه داشت, به خانه همسايه گريخت. وقتي ميزبانش ـ حاج شيخ حسينعلي ميانجي ـ كه فرد مشهور و محترمي بود, از او خواست اجازه بدهد پيش مخبرالسّلطنه رفته براي او تأمين بخواهد, خياباني در پاسخش گفت: «ما هيچ گاه نمي توانستيم تصوّر كنيم كه رفيق و هممسلك قديمي ما اينطور از آب درآيد و برخلاف مصالح آزادي پا را در يك كفش كرده, بگويد آنچه من ميگويم درست است... شما مستحضر هستيد كه دموكراتهاي تبريز هميشه از او مدافعه كرده اند و در مواقع بسيار مشكل فرياد ميزديم اگر حكومت قانوني ميخواهيد بفرستيد مُخبرالسّلطنه را انتخاب و اعزام داريد». وقتي ميزبان اصرار كرد. خياباني برافروخته شد و با لحن تندي به وي خطاب كرد: «پدر بزرگوار! من كشته شدن را به تسليم ترجيح ميدهم. من از اَعقاب بابك خرّمدين هستم كه ... آن چنان رشادت و عظمت از خود بروز داد» (۳).<br /> <br />      در فرداي سقوط حكومت ملّي, يكي از سران قزّاق به نام اسماعيل قزّاق, خياباني را در زيرزمين خانه شيخ حسينعلي ميانجي با چند تير به شهادت رساند و دفتر قيام دلاورانه او, كه شوقي تازه براي رهايي در مردم آذربايجان برانگيخته بود, با شهادت وي بسته شد.<br /> <br /> '''     ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ'''<br /> <br />      ''' پانویس'''<br /> <br /> (1)ـ «قيام شيخ محمّد خياباني در تبريز», علي آذري, چاپ ۱۳۶۲, ص۱۵۴<br /> <br /> (2)ـ «دو مبارز جنبش مشروطه», رئيس نيا و ناهيد, ص ۲۹۳<br /> <br /> (3)ـ قيام شيخ محمّد خياباني, ص۴۹۱<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> <br /> == منابع ==<br /> {{پانویس}}<br /> [[رده:اهالی تبریز]]<br /> [[رده:درگذشتگان ۱۲۹۹]]<br /> [[رده:انقلابیون اهل ایران]]<br /> [[رده:افراد در انقلاب مشروطه]]</div>

Norry https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%B4%DB%8C%D8%AE_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C&diff=27593 2018-03-12T16:58:56Z

<p>Norry: /* نطق‌های خیابانی */</p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات شخصیت<br /> |نام =شیخ محمد خیابانی <br /> |تصویر =شیخ محمد خیابانی.jpg <br /> |توضیحات =شیخ محمد خیابانی از انقلاببون مشروطه بود <br /> |سری = <br /> |اولین_حضور = <br /> |آخرین_حضور = <br /> |هدف = <br /> |ساخته_شده_توسط= <br /> |ایفای_نقش_توسط=<br /> |قسمت‌ها = <br /> <br /> |لقب = <br /> |نام_مستعار = <br /> |نوع = <br /> |جنسیت = <br /> |سن =۴۰ سال <br /> |تاریخ_تولد =۱۲۵۹ <br /> |تاریخ_مرگ =۱۲۹۹ <br /> |ویژگی = <br /> |شغل = <br /> |عنوان = <br /> |callsign = <br /> |خانواده = <br /> |همسر = <br /> |significantother= <br /> |فرزند = <br /> |خویشاوند = <br /> |آدرس = <br /> |مذهب =شیعه <br /> |ملیت =ایران <br /> |lbl21 = <br /> |data21 = <br /> |lbl22 = <br /> |data22 = <br /> |lbl23 = <br /> |data23 = <br /> |lbl24 = <br /> |data24 = <br /> |lbl25 = <br /> |data25 = <br /> |extra-hdr = <br /> |lbl31 = <br /> |data31 = <br /> |lbl32 = <br /> |data32 = <br /> |lbl33 = <br /> |data33 = <br /> |lbl34 = <br /> |data34 = <br /> |lbl35 = <br /> |data35 = <br /> }}<br /> {{در دست ساخت|notready=true}}<br /> [[پرونده:شیخ محمد خیابانی.jpg|251x251px|بندانگشتی]]<br />  <br /> '''شیخ محمد خیابانی، از روحانیون آزادیخواه تبریز''' <br /> <br /> زادروز: ۱۲۵۹ شمسی (۱۲۹۷قمری) ـ خامنه در نزدیکی شبستر آذربایجان<br /> <br /> مقتول:۲۲شهریور ۱۲۹۹شمسی (۲۹ذیحجه ۱۳۳۸قمری) ـ تبریز<br /> <br /> آرامگاه: شهر ری ـ در جوار بقعه شاه عبدالعظیم تهران.<br /> <br /> '''شیخ محمد خیابانی'''( ۱۲۵۹- ۱۲۹۹) در انقلاب مشروطه از اعضای انجمن ایالتی آذربایجان بود. در مجلس دوم وقتی روسها در آذر ۱۲۹۰ برای اخراج مورگان شوستر آمریکایی، رئیس مالیه ایران، به دولت صمصام السلطنه بختیاری اولتیماتوم دادند، او و دموکراتهای همفکرش به تلاش برای جلوگیری از تصویب آن در مجلس پرداختند. خیابانی در یک سخنرانی یک ساعته دخالتهای روسیه تزاری در ایران را محکوم کرد. این تلاشها باعث شد که اولتیماتوم روسها د رمجلس رد شود. اما دولت وقت و ناصرالملک، نایب السلطنه احمدشاه، که اولتیماتوم را پذیرفته بودند، به کینه این گستاخی مجلس دوم را بستند و فعالیت سیاسی خیابانی و دموکراتها در تبریز تا پیروزی انقلاب فوریه ۱۹۱۷ (اسفند۱۲۹۵شمسی) و سقوط حکومت تزاری با موانع و دشواری روبروشد.<br /> <br /> == تاسیس فرقه دمکراتیک ==<br />      پس از انقلاب فوريه ۱۹۱۷ (اسفند ۱۲۹۵) در روسيه و سقوط خاندان رومانُف و رهاشدن قسمتهاي شمالي ايران از نفوذ روسيه تزاري, «فرقه دموكرات» در فروردين ۱۲۹۶ در تبريز توسّط خياباني و اسماعيل نوبري تأٌسيس شد و نشريه يي نيز به نام «تجدّد» به عنوان ارگان آن انتشار يافت. <br /> <br />  خياباني در شماره ۱۰ ارديبهشت «تجدّد» نخستين مقاله خود را با عنوان «چه بايد كرد؟ تكيه گاه خونخواران ازپا درافتاده, نور حقيقت خواهد تابيد» منتشر كرد.  او در شماره ۱۰خرداد «تجدّد» در مقاله يي با عنوان «ايران و روسيه آزاد» از «انقلاب جديد انسانيّت پسند» فوريه و نور اميدي كه اين رويداد در قلب ايرانيان تابانيده است, ياد كرد. <br /> <br /> == میتینگ‌های خیابانی ==<br />      خیابانی در نخستين ميتينگي كه در ۲۶مهر ۱۲۹۶ در صحن «تجدّد» برگزار كرد, ضمن پرخاش به محتكران گندم, كه قحطي نان را در تبريز باعث شده بودند, بر لزوم انتخابات و بازگشايي مجلس تأكيد كرد.<br /> <br />  چند ماه بعد, دموكراتهاي تبريز در ميتينگ ديگري كه در ۱۲آذر در اعتراض به انتخاب سه وزير ـ وثوق الدّوله, قوام السّلطنه و امين الملك ـ در دولت عين الدّوله برگزار كردند, در تلگرامي كه در پايان ميتينگ براي عين الدّوله فرستادند, تأكيد كردند كه «اهالي آذربايجان ميگويند مادامي كه يك كابينه كاملالصلاح و طرف اعتماد تشكيل نيافته, اوامر مركز را لازم الاتّباع نخواهند شناخت» '''(1).''' <br /> <br />   در دوّم ديماه, در تجمّع ديگري با حضور ده هزار نفر از مردم تبريز, اعلام كردند تا «كابينه يي ملّي متشكّل از عناصر صالحه و حائز اعتماد آزاديخواهان» روي كار نيايد, به اعتراض ادامه خواهند داد.<br /> <br />       در اثر اعتراضهاي پياپي مردم تبريز, كابينه عين الدّوله در 18ديماه استعفا داد و به جايش كابينه مستوفيالممالك روي كار آمد كه مورد حمايت دموكراتها بود.<br /> <br /> == خیابانی نماینده اول تبریز ==<br />    بعد از پايان جنگ جهانی اول در آذر۱۲۹۷ شمسی, دولت وثوقالدّوله روي كار آمد. از آن جا كه انتخابات مجلس به يك خواست مشترك عمومي تبديل  شده بود, وثوق الدّوله تصميم گرفت در جريان برگزاري انتخابات, با كمك اداره نظميّه كاري كند كه طرفداران دولت به نمايندگي برگزيده شوند. <br /> <br />    در انتخابات آذربايجان,  كه در شهريور۱۲۹۸ برگزارشد, با وجود فشار اداره نظميّه, ۶تن از ۹نماينده آذربايجان از دموكراتها بودند. خياباني رأي اول را در  تبريز به دست آورد و به نمايندگي مجلس برگزيده شد. <br /> <br />    در تهران نيز هر ۱۲نماينده برگزيده شده, از دموكراتها بودند. به علّت انتخاب نمايندگان دموكرات و بيم ايجاد دوباره جوّي كه دموكراتها در مجلس دوم به وجود آورده بودند, وثوق الدّوله حاضر نشد مجلس چهارم را بازكند (مجلس چهارم, بعدها, در دوره نخست وزيري قوام السّلطنه, در تيرماه ۱۳۰۰ بازشد).<br /> <br />  وثوقالدّوله, هم چنين, رئيس اداره نظميّه تبريز را معزول كرد و به جاي او يك نفر سوئدي به نام ماژور بيورلينگ را براي اداره نظميّه به تبريز فرستاد و او را مأمور كرد كه از فعاليّت دموكراتها در تبريز جلوگيري كند<br /> <br />      در اوّلين كنفرانس ايالتي فرقة دموكرات در ۲۲ اسفند, اعضاي كميته محلي تبريز انتخاب شدند. خياباني در اين كنفرانس به عنوان رئيس كميته برگزيده شد. اين كميته كليه فعاليتهاي فرقه در تبريز را زير نظر خود قرار داد. در آخرين روز سال, ميتينگ ۲۰هزار نفره يي عليه انگليس و مُهره دست نشانده اش, وثوق الدّوله, در تبريز برگزار شد. شعار اصلي ميتينگ «مرده باد انگليس» بود.<br /> <br /> == پیروزی قیام در تبریز ==<br />      روز 16فروردين 1299 اداره نظميّه تبريز يكي از طرفداران دموكراتها را به جرم پخش اعلاميه در هواداري از شوروي دستگير كرد. مردم تبريز در بين راه فرد دستگيرشده را نجات دادند و به ساختمان «تجدّد», كه پايگاه دموكراتها بود, بردند.    <br /> <br />     به دستور رئيس نظميّه ساختمان «تجدّد» محاصره شد و به دنبال آن اعتراضهاي مردم عليه محاصره دموكراتها شدّت يافت, به طوري كه رئيس نظميّه و معاون او, كه هر دو سوئدي بودند, از ترس جان شهر را ترك كردند. بعد از رفتن آن  دو, نظميّه به «هیأت  مديره اجتماعات», كه خياباني در رأس آن بود, تسليم شد و شهر, به دست دموكراتها افتاد. قيام تبريز پس از دو روز به پيروزي رسيد.<br /> <br />      روز 19فروردين «هيأت مديره اجتماعات», كه روز قبل انتخاب شده و اداره امور شهر را عهده دار بود, بيانية يي به زبانهاي فارسي و فرانسه انتشار داد. <br /> <br />   در اين بيانيه, علت قيام «وجود تمايلات ارتجاعي», «اقدامات ضدّ مشروطيّت حكومات محلّي» و تلاش براي «تحصيل يك اطمينان تامّ و كامل از اين حيث كه مأمورين حكومت رژيم آزادانه مملكت را محترم و قوانين اساسيّه را... به طور صادقانه, مرعي و مُجري دارند», اعلام شده بود. در پايان بيانيه, بر دو هدف اصلي تكيه شده بود: «برقرارداشتن آسايش عمومي» و «از قوّه به فعل درآوردن رژيم مشروطيّت».<br /> <br />      «هياٌت مديره اجتماعات» براي ازميان بردن قحطي نان, كميسيوني به نام «كميسيون آذوقه» تشكيل داد. كار اين  كميسيون, خريد گندم از روستاها و واگذاركردن آن به 120مغازه نانوايي تبريز بود.<br /> <br />     در هر محلّه نيز كميسيوني به نام «كميسيون كويها» به وجود آوردند كه كار آن جلوگيري از خريد نان توسّط ثروتمندان بود. به افراد نيز كوپن دادند كه در ازاي آن نان بگيرند. ثروتمندان  حق استفاده از آن كوپنها را نداشتند. <br /> <br /> براي تأمين هزينه هاي عمومي, «كميسيون اِعانه» به وجود آمد كه از توانگران, به دلخواه يا به زور, پول ميگرفت. «كميسيون اعانه», هزينه دو بنياد ديگر با نامهاي «دارالمساكين» (=خانه بينوايان) و «دارالعَجَزه» (=خانه ناتوانان) را تأمين ميكرد.<br /> <br /> == خیابانی دشمن «تجزیه طلبی» ==<br />      خياباني در سخنرانيش در روز 16ارديبهشت 1299 اعلام كرد كه از اين پس, نام آذربايجان به «آزاديستان» تبديل ميشود. <br /> <br /> كسروي در «تاريخ هيجده ساله آذربايجان» درباره اين نامگذاري مينويسد: «در اين هنگام, نام آذربايجان يك دشواري پيدا كرده بود, زيرا, پس از به هم خوردن امپراتوري روس, تركي زبانان قفقاز در باكو و در آن پيرامونها جمهوري كوچكي پديد آورده, آن را &quot;جمهوري آذربايجان&quot; ناميده بودند. آنسو, بنيانگذاران جمهوري اميد و آرزوشان چنين ميبود كه با آذربايجان يكي گردند, از اينرو, نام را براي سرزمين و جمهوري خود برگزيده بودند. آذربايجانيان كه به چنان يگانگي خرسندي نداشته و از ايرانيگري چشمپوشي نمي خواستند, از نامگذاري قفقاز, سخت, رنجيدند... كساني ميگفتند بهتر است ما نام استان خود را ديگر گردانيم. همان پيشنهاد &quot;آزاديسِتان&quot; از اين راه بوده است».  <br /> <br /> خياباني بارها بر اين كه «آذربايجان, جزء اِنفِكاك ناپذير ايران است», پافشاري كرده و آن را ايالتي از ايالتهاي ايران شمرده است. او براي ترميم خرابيهاي ناشي از جنگ اول جهاني در آن ايالت, از دولت مركزي كمك طلب ميكرد (ازجمله, در سخنراني 17خرداد1299).<br /> <br />     خياباني به علت عشق به ايران و زبان رسمي كشور, دستور داده بود در تمام مدارس آذربايجان به فارسي تدريس شود. «تجدّد», ارگان دموكراتهاي آذربايجان و مجلّة «آزاديستان», كه مجلّه ادبي وابسته به دموكراتها بود, به زبان فارسي نوشته ميشدند. خود او نيز به زبان فارسي سخن ميگفت و كلّيه صد و چند نطقي كه از او به جامانده, به زبان فارسي است.<br /> <br /> == کشمکش با دولت مرکزی ==<br />      وثوق الدّوله براي خاموش كردن شور آزاديخواهي در تبريز, عين الدّوله را به عنوان والي آذربايجان به تبريز روانه كرد. عين الدّوله يكبار هم بخت خود را در شكست دادن ستّارخان دلاور آزموده و تيرش به سنگ خورده بود. انتخاب او يكي از عوامل بالاگرفتن جنبش در تبريز بود.<br /> <br />  عين الدّوله روز 30فروردين 1299 وارد تبريز شد. خياباني با اين كه خود را فرمانبردار حكومت مركزي ميشمرد, اعتنايي به او  نكرد و در سخنرانيش در همان روز ورود عين الدّوله, تأكيد كرد كه «ورود اشخاص هيچگونه تأثيري در مرام و عقايد ما نخواهد داشت». امّا, عين الدّوله هشتادساله, ديگر دل و دماغ درافتادن با آزاديخواهان تبريز را نداشت. روز 27خرداد خياباني در پايان نطق خود اعلام كرد كه عمارت «عالي قاپو», كه ويژه اقامت وليعهد و  خانواده او بود و اكنون عين الدّوله در  آن اقامت داشت, ميبايست تخليه و عمارت آن مركز فعاليّت دولت ملّي شود. دو سه روز بعد از اين سخنراني عين الدّوله عالي قاپو را به سوي تهران ترك كرد. <br /> <br />      روز سوم تيرماه, خياباني و مردم به عالي قاپو رفتند و عالي قاپو مركز امور سياسي جنبش شد. در آن روز جشني در عالي قاپو برگزارشد كه در آن سرود «مارسهيز» (سرود ملّي فرانسه) و سرودهاي ديگر نواخته شد. از آن پس, «هيأت مديره اجتماعات» جاي خود را به حكومت ملّي داد كه خياباني در رأس آن قرارداشت.<br /> <br />      در همين روزها, كابينه وثوق الدّوله سقوط كرد. در روز 7تيرماه مشيرالدّوله نخست وزير شد و در روز 12تيرماه كابينه خود را به احمدشاه قاجار معرّفي كرد. خياباني در همين روز ضمن اشاره به اين كه قيام تبريز باعث روي كارآمدن «اين هيأت استقلال خواه» شده است, گفت كه اين كابينه «ميخواهد استقلال مملكت را نگهداري كند». درواقع, خياباني, قبلاً, اعلام كرده بود كه «ما عليه اين حكومت كه قرارداد خانمان برانداز وثوق الدّوله و انگليس را (=قرارداد 1919م) منعقد كرده, قيام كرده ايم... تا زماني كه دولت ملّي و  وطن پرست روي كارنيايد و به اصلاحات اساسي دست نزند و استقلال كشور را تحكيم نكند و قانون اساسي را مُجري ندارد, دست از قيام برنخواهيم داشت» '''(2)''' و مشير الدّوله نيز در اعلاميه يي تأكيد كرد تا زماني كه مجلس قرارداد 1919 را تصويب نكند, قابل اجرا نيست. او هم چنين, انتخابات مجلس را كه در دوره نخست وزيري وثوق الدّوله, براي به تصويب رساندن قرارداد مزبور با زور و فشار برگزار شده بود, باطل اعلام كرد و كلّیه مستشاران انگليسي را, كه طبق قرارداد 1919 به ايران آمده بودند, به استثناي ماٌمور رسيدگي به حسابهاي شركت نفت, اخراج كرد. بدين ترتيب, خياباني در آغاز فريفته «وجاهت ملّي» مشير الدّوله شده بود, ولي, بعدها او را بهتر  شناخت و در روز 28مرداد در سخنرانيش گفت: «هيأت جديد حائز آن صلاحيّت نيست كه اراده ملّت را تحت كنترل خود درآورد».<br /> <br /> == گارد تجدد ==<br />      خياباني از همان آغاز پيروزي قيام پي برده بود كه براي حفظ دستاوردهاي جنبش در كنار كار آگاهي بخش براي تربيت نفوس, خشونت هم لازم  است: و «ترحّم بر غاصبين حقوق جماعت, خيانت بر جماعت است».  او در روز 18ارديبهشت گفت: «ما اصلاحات جذريّه (راديكال) را در داخل مملكت خواهيم نمود, ايران را آزاد خواهيم كرد؛ ما نميترسيم, ما را هميشه در صف اوّل جنگ ديده اند. وقتي كه به نام خود و رفقاي خود اعلام ميكنم كه ما حاضر براي مردن در راه آزادي و استقلال هستيم, هم معني &quot;حاضربودن&quot;, هم معني &quot;مردن&quot; و  هم معني &quot;آزادي و استقلال&quot; را خوب ميدانيم. ما دموكراتها مصمّم هستيم كه ديگر نگذاريم شارلاتانهاي دولتي و ملّتي بر جان دموكراسي مسلّط شوند. براي وصول بر اين مقصود بزرگ شدّت به خرج خواهيم داد». <br /> <br />    در روز 12خرداد, باز, بر اين نكته پاي فشرد: «در جاييكه آتيه هيأت اجتماع در گرو باشد, دست ما نخواهد لرزيد و خونين ترين عمليّات جرّاحي را با متانت قلب انجام خواهيم داد». <br /> <br />   در راستاي اين خواست, او در روز 20مرداد تشكيل «گارد تجدّد» را براي «نگهباني و مدافعه منافع قيام» اعلام كرد و از روز 28مرداد اسم نويسي آغاز شد. خياباني در نطق روز 28مرداد خود گفت: «فرماندهي آن گارد برعهده من خواهد بود و در صف اوّل آن من خواهم جنگيد. ما با صداي رسا مي گوييم... يك جماعت فدايي را هيچ قوّه يي نمي تواند مغلوب كند».<br /> <br /> == نطق‌های خیابانی ==<br />      قيام خياباني از پيروزي تا سقوط, (از 18 فروردين تا 22شهريور 1299 شمسي) پنج ماه و  چند روز به درازا كشيد. در اين مدّت, خياباني صد و چند «نُطق» ايراد كرد. عصرها در «تجدّد» و سپس, در «عالي قاپو» براي مردم سخن ميگفت و از مردم ميخواست از آن به عنوان رهنمودِ عمل خود استفاده كنند. اين نطقها پر از كلمات عربي و فرانسه بود. به يقين, عامه مردم تبريز در آن  دوره ـ كه به زحمت به فارسي سخن ميگفتند و حتّي, اكثريت عظيم مردم از انجام همين كار نيز ناتوان بودند ـ بهره چنداني از اين گونه نطقها نميبردند.   <br /> <br />     كسروي در «تاريخ هيجدهساله آذربايجان» (صفحه 871) از اين زاويه نيز به خياباني ايراد ميگيرد كه چرا چيزي را كه مردم نمي فهمند, ميگويد و به عنوان مثال, بخشي از يكي از نطقهاي او را ميآورد. <br /> <br />      خياباني اوّلين نطقش را در روز 28فروردين 1299 در باره «مرام دموكراتها, اپورتونيسم و راديكاليسم» ايراد كرد. آخرين سخنراني او نيز روز اول شهريور, سه هفته قبل از شهادتش, ايراد شد. درونمايه اصلي اين نطقها, علاوه بر اشاره به رويدادهاي روز, تكيه بر چند موضوع عمده يي است كه در زير به آن اشاره ميشود.<br /> <br /> '''     الف ـ قانون اساسي'''<br /> <br />      خياباني بر اين باور بود كه «رژيم ايران مستبدّ نيست, مشروطه هم نيست» (نطق 13خرداد), بلكه, آميزه يي است از مشروطه و  استبداد, و بايد با سلب قدرت از دولتهاي استبدادي, نظير دولت وثوق الدّوله, و تربيت فكري مردم براي دفاع از حقوق حقّه شان در مجلس, مشروطه واقعي را به وجود آورد. او ميگفت:<br /> # «اوّل چيزي كه ميخواهيم عبارت از استقرار رژيم مشروطيّت در سراسر سرزمين ايران است. ما قول را اين بار مبدّل به  عمل كرده و درعوضِ اين كه لفظ مشروطه را وِرد زبان خود قرار دهيم, اشخاص مشروطه خواه را در ادارات مملكت جاي خواهيم داد, ولي, قبل از آن كه ادارات مشروطي بشوند, بايد خود ملّت مشروطه خواه بشود» (نطق 19ارديبهشت). <br /> # «ما همه ميگوييم مشروطيّت حقيقي در مملكت حكمراني كند» (نطق 15ارديبهشت). <br /> # «قيام دائمي است. ما هرگز خسته نخواهيم شد. در تطبيق قانون اساسي و از قوّه به فعل درآوردن رژيم مشروطي, با نهايت صبر و ثَبات, پافشاري خواهيم كرد» (نطق 16ارديبهشت).<br /> # «تا وقتي كه آذربايجان زنده است و آزاديخواهان او زنده هستند, قانون اساسي بي حمايت و بي دفاع نخواهد ماند... آزاديخواهان آذربايجان قيام كرده اند تا ... فراموشكاران را با صداي &quot;زنده باد قانون اساسي&quot; بيدار و مُتنبّه سازند و براي اين كه در آتيه خيال يك توطئه ديگري بر ضدّ قانون اساسي در كلّه هاي ماجراجو پخته نشود, تدابير احتياطيّه كافي را اتّخاذ نمايند» (نطق 26فروردين).<br /> '''     ب ـ آزادي'''<br /> # در نطقهاي خياباني, بارها, بر آزادي به مثابه اساسي ترين خواست قيام تأكيد شده است. حتّي, در انتخاب بين آزادي و مساوات, او حقّ تقدّم را به آزادي ميداد و اعلام ميكرد: «قبل از همه چيز, آزادي» (نطق 13ارديبهشت).<br /> # «قيام تبريز براي يك حكومت دموكراتيك و آزادي است... نهضتي كه به شكل يك پروتست و يك اعتراض شديد بر ضدّ يك سلسله عمليّات ارتجاعي به وجود آمده است» (نطق ۲ ارديبهشت).<br /> # «دموكراسي ايران در زير چنگال ظلم و ستم اين خائنين (منظور وثوق الدّوله و همانندان اوست) به ستوه آمده است, رمقي از جان دموكراسي باقي نمانده و كم مانده است در تحت فشار مرتجعين بيگانه پرست, به كلّي, مفقود شود. بار سنگين استبداد بر دوش هر يك از اصناف و طبقات اين ملّت وارد آمده و  آلام و مصائب را در هريك از آنها به درجه رشد رسانيده است. قيام ما براي اين است كه دموكراسي ايران را  از اين شكنجه خونين نجات دهيم» (نطق 15خرداد).<br /> '''     پ ـ استقلال'''<br /> # ايران از پيش از جنبش مشروطه, حوزه نفوذ استعماري روس و انگليس بود. در جنگ اول جهاني با وجود اعلام بيطرفي, ميدان تاخت و تاز متّفقين و دولت عثماني شد. پس از جنگ و بيرون رفتن پاي روسية تزاري, انگليس در ايران يكّه تاز شد و قرارداد 1919 را با دولت وثوق الدّوله بست. خياباني مانند ديگر آزاديخواهان  ايران با اين قرارداد به مخالفت برخاست و آن را «قباله فروش مملكت» خواند (نطق 29مرداد).<br /> # او بارها اعلام كرد كه «اوّلين شعار دموكراتها اجتناب از آلت شدن در دست بيگانگان است» (نطق 14خرداد) و «قيام ما براي تأمين استقلال و آزادي است» (نطق 9خرداد). <br /> # ـ«فكر اساسي ما آزادي و استقلال است. از هر كه بپرسيد ميگويد: &quot;يا مرگ, يا استقلال&quot;. همه فرياد ميزنند: &quot;زنده باد آزادي&quot; امّا, بايد دانست استقلال و آزادي يعني چه؟ هر كه فكر استقلال و آزادي را دارد, بايد در اين راه جان و مال خود را فدا كند, نه اين كه منافع خود را از اين راه تأمين نمايد» (نطق 19تير). <br /> # «هر خارجي كه بخواهد وارد اين مملكت شده, دموكراسي آن را در زنجيرهاي اسارت گرفتار سازد, ما را در پيش خويش خواهد يافت و مجبور خواهد شد از روي اجساد ما بگذرد» (نطق 7خرداد).<br /> '''     ت ـ حاكميّت ملّي'''<br /> # خياباني معتقد بود كه ملّت بايد خود سرنوشتش را تعيين كند, هيچ شاه و شاهچه يي بر مقدّرات مردم حاكم نباشد و حتّي, «ملّت, مستقيماً, وزرا و حُكّام را عزل و نصب نمايد» (نطق 14خرداد). «بايد اراده ملّت بالاي همه چيز باشد» (نطق 14تير). <br /> # «تا كنون اوقات ملّت ايران به شاهسازي و شاهتراشي گذشته است, وقت است كه ديگر امروز آن ملّتِ جهانديده, اعلانِ شاهنشاهي و حاكميّت خود را بدهد و پيشاني خود را, كه به خاك مَذِلّت ماليده بود, بلندكرده, با تفاخر به روي عالميان بنگرد, از صندلي محكوميّت بلندشده بر تخت حاكميّت جلوس كند. حاكميّت ملّت عبارت از اين است كه امور ملّت به دست نمايندگان  ملّت اداره بشود... در ايران حاكميّت, به طور مطلق, بايد مال ملّت باشد» (نطق 20خرداد). <br /> # «اين قيام ميخواهد... عناصر صالح و فسادنيافته ملّت (يعني طبقات كارگر و زحمتكش) را بر حقوق سياسي و  اجتماعي خود نايل و مالك گرداند», «امنيّت و  آسايش را اين ملّت هرگز در سايه اعليحضرتها و والاحضرتهاي خود  نديده... از اين روست كه ملّت, شخصاً, ميخواهد امنيّت و آسايش خودش را تأمين نمايد. بلي, ملّت است كه امنيّت را مستقر ميدارد» (نطق 27ارديبهشت).<br /> <br /> == آخرین سخنرانی خیابانی ==<br />      در ماههاي اول قيام پشتيباني مردم از آن بسيار زياد بود و در ميتينگهايي كه دموكراتها برگزار ميكردند, تا 20هزار نفر و حتّي, بيشتر جمع ميشدند. خياباني با تكيه بر اين پشتيباني عظيم مردمي, فرياد برمي داشت: «داخله يا خارجه, در صورت تعرّض به ما... گرفتار حملات ما خواهند شد. درمقابل 50هزار يا صد هزار نفر قشون متزلزل نخواهند شد. با آن قوايي كه در خود سراغ داريم مقابله خواهيم نمود و بالاخره, ايران نايل به يك رژيمي خواهد شد كه مطابق با مقتضيّات قرن حاضر باشد» (نطق 20خرداد).   امّا, كم كم, يكنواختيِ سخنرانيها و فراتربودن آن از حوزه فهم توده مردم, باعث شد كه  از رونق اينگونه تجمّعها كاسته شود. <br /> <br />     روز 23مرداد, خياباني از اين بي اعتنايي اكثريّت مردم تبريز,  اينگونه شكوه ميكند: «در اوايل قيام انتظار ميرفت كه اكثريّت اهالي اين شهر با يك عشق و ذوق سرشار در نهضت دموكراتيك شركت خواهند جست, اين انتظار, چنان كه ميبايست از قوّه به فعل درنيامد. اعتماد ما, هميشه, به جماعتي بوده است كه در اوّلين روز اقدام به اين قيام نمودند, جماعت خيلي محدودي بعدها به آن ملحق شد, يك عدّه معتنابهي هنوز در حالت لاقيدي و بي علاقگي است». <br /> <br />      واقعيّت اين است كه سخنان خياباني و مطالب نشريه «تجدّد» براي شمار كثيري از مردم نامفهوم بود. همين مردمي كه در دوره قيام ستّارخان آن چنان يكپارچه از آن عامي مردِ قهرمان پشتيباني كردند و در راهش از سر و جان گذشتند, اكنون, دربرابر پديده يي بودند كه آن را چندان به  خود نزديك نمي ديدند. با اين كه با آن همراه بودند, امّا, زبانش, در بسياري مواقع, از حدّ فهم آنها فراتر بود. <br /> <br />      خياباني در آخرين سخنرانيش در اوّل شهريور 1299, از بي تفاوتي مردم, به خصوص, از تجّار انتقاد كرد: «يك حِصّه ملّت, و به خصوص تجّار, طالب امنيّت و آسايش هستند و هرگز فكر نميكنند كه خود ملّت, اكثريّت اصناف و طبقات آن, در تحت چگونه فشارها گرفتار آمده اند. بايد از آنان پرسيد... چرا از نهضت هاي ملّت ... اظهار دلتنگي و ناخشنودي مينمايند, آيا ميخواهند ... بي شرفي را پيشه خود قراردهند, لاقيد بمانند و آثار هيچ نوع علاقه يي را نسبت به آزادي و استقلال خود بروز نرسانند؟». <br /> <br />    در همين سخنراني, خطاب به مردم گفت: «... امروز وحشيان  سياهپوست آفريقا معني آزادي و استقلال را بهتر از ما فهميده اند و بهتر از ما اين دو نعمت بشري را نگهداري مينمايند. شما هميشه طالب يك شبان ستم پيشه هستيد كه شما را از چنگال گرگان نجات دهد و بالاخره, كارد بر حلقتان نهد... بي شرفها را به حاكميّت قبول كرده ايد. يك ملّت شرافتمند نميگذارد اولّين شخصي كه از در درآمد خود را حاكم قرار دهد, وزير بشود و از پيش خود قانون نوشته بر گردن او تحميل نمايد. از شما نميتوان منتظر يك حركتي شد كه باعث فيروزي شما و انهدام دشمنان شما گردد. قبلاً بايد يك عدّه فداكار ديوانه, ژنيهاي مجنون, پيش افتاده با يك اميد و يك اطمينان بي دليل به زور و اجبار ملّت را به طرف آزادي سوق دهند و عنان حاكميّت را به دست  او سپرده, در كف او استوار سازند و او را وادارند بر اين كه نگذارد حقوق او را غصب كنند و به تاراج ببرند».<br /> <br /> == پایان کار قیام ==<br /> '''    ''' مشيرالدّوله, نخست وزير وقت, مُخبرالسّلطنه را, كه براي مردم تبريز چهره يي ناآشنا نبود, به عنوان والي آذربايجان به تبريز فرستاد. وي در اوايل شهريور, حدود دو هفته پيش از شهادت خياباني, وارد تبريز شد و  براي كاستنِ فعاليت دموكراتها با خياباني به مذاكره پرداخت. چون مذاكره سودي نداد, روز 21شهريور به قزّاقخانه رفت و با رئيس قزّاقخانه براي سركوبي جنبش تبريز تَباني كرد. فرداي آن روز, قواي قزّاق, كه بيش از 200نفر نبودند, به عمارت «عاليقاپو», «تجدّد» و خانه هاي سران جنبش, يورش بردند و پس از چند رويارويي, بر تمام مواضعي كه در دست دموكراتها بود, چيره شدند و قيام خياباني به زانو نشست. پس از سقوط حكومت ملّي, سه روز خانه هاي آزاديخواهان غارت شد. <br /> <br />      خياباني در روز يورش قزّاقها, از پشت بام, درحالي كه يك تفنگ و قطار فشنگ به همراه داشت, به خانه همسايه گريخت. وقتي ميزبانش ـ حاج شيخ حسينعلي ميانجي ـ كه فرد مشهور و محترمي بود, از او خواست اجازه بدهد پيش مخبرالسّلطنه رفته براي او تأمين بخواهد, خياباني در پاسخش گفت: «ما هيچ گاه نمي توانستيم تصوّر كنيم كه رفيق و هممسلك قديمي ما اينطور از آب درآيد و برخلاف مصالح آزادي پا را در يك كفش كرده, بگويد آنچه من ميگويم درست است... شما مستحضر هستيد كه دموكراتهاي تبريز هميشه از او مدافعه كرده اند و در مواقع بسيار مشكل فرياد ميزديم اگر حكومت قانوني ميخواهيد بفرستيد مُخبرالسّلطنه را انتخاب و اعزام داريد». وقتي ميزبان اصرار كرد. خياباني برافروخته شد و با لحن تندي به وي خطاب كرد: «پدر بزرگوار! من كشته شدن را به تسليم ترجيح ميدهم. من از اَعقاب بابك خرّمدين هستم كه ... آن چنان رشادت و عظمت از خود بروز داد» (3).<br /> <br />      در فرداي سقوط حكومت ملّي, يكي از سران قزّاق به نام اسماعيل قزّاق, خياباني را در زيرزمين خانه شيخ حسينعلي ميانجي با چند تير به شهادت رساند و دفتر قيام دلاورانه او, كه شوقي تازه براي رهايي در مردم آذربايجان برانگيخته بود, با شهادت وي بسته شد.<br /> <br /> '''     ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ'''<br /> <br />      ''' پانویس'''<br /> <br /> (1)ـ «قيام شيخ محمّد خياباني در تبريز», علي آذري, چاپ 1362, ص154<br /> <br /> (2)ـ «دو مبارز جنبش مشروطه», رئيس نيا و ناهيد, ص 293<br /> <br /> (3)ـ قيام شيخ محمّد خياباني, ص491<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> <br /> == منابع ==<br /> {{پانویس}}<br /> [[رده:اهالی تبریز]]<br /> [[رده:درگذشتگان ۱۲۹۹]]<br /> [[رده:انقلابیون اهل ایران]]<br /> [[رده:افراد در انقلاب مشروطه]]</div>

Norry https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%B4%DB%8C%D8%AE_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C&diff=27592 2018-03-12T16:41:17Z

<p>Norry: /* آخرین سخنرانی خیابانی */</p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات شخصیت<br /> |نام =شیخ محمد خیابانی <br /> |تصویر =شیخ محمد خیابانی.jpg <br /> |توضیحات =شیخ محمد خیابانی از انقلاببون مشروطه بود <br /> |سری = <br /> |اولین_حضور = <br /> |آخرین_حضور = <br /> |هدف = <br /> |ساخته_شده_توسط= <br /> |ایفای_نقش_توسط=<br /> |قسمت‌ها = <br /> <br /> |لقب = <br /> |نام_مستعار = <br /> |نوع = <br /> |جنسیت = <br /> |سن =۴۰ سال <br /> |تاریخ_تولد =۱۲۵۹ <br /> |تاریخ_مرگ =۱۲۹۹ <br /> |ویژگی = <br /> |شغل = <br /> |عنوان = <br /> |callsign = <br /> |خانواده = <br /> |همسر = <br /> |significantother= <br /> |فرزند = <br /> |خویشاوند = <br /> |آدرس = <br /> |مذهب =شیعه <br /> |ملیت =ایران <br /> |lbl21 = <br /> |data21 = <br /> |lbl22 = <br /> |data22 = <br /> |lbl23 = <br /> |data23 = <br /> |lbl24 = <br /> |data24 = <br /> |lbl25 = <br /> |data25 = <br /> |extra-hdr = <br /> |lbl31 = <br /> |data31 = <br /> |lbl32 = <br /> |data32 = <br /> |lbl33 = <br /> |data33 = <br /> |lbl34 = <br /> |data34 = <br /> |lbl35 = <br /> |data35 = <br /> }}<br /> {{در دست ساخت|notready=true}}<br /> [[پرونده:شیخ محمد خیابانی.jpg|251x251px|بندانگشتی]]<br />  <br /> '''شیخ محمد خیابانی، از روحانیون آزادیخواه تبریز''' <br /> <br /> زادروز: 1259 شمسی (1297قمری) ـ خامنه در نزدیکی شبستر آذربایجان<br /> <br /> مقتول:22شهریور 1299شمسی (29ذیحجه 1338قمری) ـ تبریز<br /> <br /> آرامگاه: شهر ری ـ در جوار بقعه شاه عبدالعظیم تهران.<br /> <br /> '''شیخ محمد خیابانی'''( ۱۲۵۹- ۱۲۹۹) در انقلاب مشروطه از اعضای انجمن ایالتی آذربایجان بود. در مجلس دوم وقتی روسها در آذر ۱۲۹۰ برای اخراج مورگان شوستر آمریکایی، رئیس مالیه ایران، به دولت صمصام السلطنه بختیاری اولتیماتوم دادند، او و دموکراتهای همفکرش به تلاش برای جلوگیری از تصویب آن در مجلس پرداختند. خیابانی در یک سخنرانی یک ساعته دخالتهای روسیه تزاری در ایران را محکوم کرد. این تلاشها باعث شد که اولتیماتوم روسها د رمجلس رد شود. اما دولت وقت و ناصرالملک، نایب السلطنه احمدشاه، که اولتیماتوم را پذیرفته بودند، به کینه این گستاخی مجلس دوم را بستند و فعالیت سیاسی خیابانی و دموکراتها در تبریز تا پیروزی انقلاب فوریه ۱۹۱۷ (اسفند۱۲۹۵شمسی) و سقوط حکومت تزاری با موانع و دشواری روبروشد.<br /> <br /> == تاسیس فرقه دمکراتیک ==<br />      پس از انقلاب فوريه 1917 (اسفند 1295) در روسيه و سقوط خاندان رومانُف و رهاشدن قسمتهاي شمالي ايران از نفوذ روسيه تزاري, «فرقه دموكرات» در فروردين 1296 در تبريز توسّط خياباني و اسماعيل نوبري تأٌسيس شد و نشريه يي نيز به نام «تجدّد» به عنوان ارگان آن انتشار يافت. <br /> <br />  خياباني در شماره 10 ارديبهشت «تجدّد» نخستين مقاله خود را با عنوان «چه بايد كرد؟ تكيه گاه خونخواران ازپا درافتاده, نور حقيقت خواهد تابيد» منتشر كرد.  او در شماره 10خرداد «تجدّد» در مقاله يي با عنوان «ايران و روسيه آزاد» از «انقلاب جديد انسانيّت پسند» فوريه و نور اميدي كه اين رويداد در قلب ايرانيان تابانيده است, ياد كرد. <br /> <br /> == میتینگ‌های خیابانی ==<br />      خیابانی در نخستين ميتينگي كه در 26مهر 1296 در صحن «تجدّد» برگزار كرد, ضمن پرخاش به محتكران گندم, كه قحطي نان را در تبريز باعث شده بودند, بر لزوم انتخابات و بازگشايي مجلس تأكيد كرد.<br /> <br />  چند ماه بعد, دموكراتهاي تبريز در ميتينگ ديگري كه در 12آذر در اعتراض به انتخاب سه وزير ـ وثوق الدّوله, قوام السّلطنه و امين الملك ـ در دولت عين الدّوله برگزار كردند, در تلگرامي كه در پايان ميتينگ براي عين الدّوله فرستادند, تأكيد كردند كه «اهالي آذربايجان ميگويند مادامي كه يك كابينه كاملالصلاح و طرف اعتماد تشكيل نيافته, اوامر مركز را لازم الاتّباع نخواهند شناخت» '''(1).''' <br /> <br />   در دوّم ديماه, در تجمّع ديگري با حضور ده هزار نفر از مردم تبريز, اعلام كردند تا «كابينه يي ملّي متشكّل از عناصر صالحه و حائز اعتماد آزاديخواهان» روي كار نيايد, به اعتراض ادامه خواهند داد.<br /> <br />       در اثر اعتراضهاي پياپي مردم تبريز, كابينه عين الدّوله در 18ديماه استعفا داد و به جايش كابينه مستوفيالممالك روي كار آمد كه مورد حمايت دموكراتها بود.<br /> <br /> == خیابانی نماینده اول تبریز ==<br />    بعد از پايان جنگ جهانی اول در آذر1297 شمسی, دولت وثوقالدّوله روي كار آمد. از آن جا كه انتخابات مجلس به يك خواست مشترك عمومي تبديل  شده بود, وثوق الدّوله تصميم گرفت در جريان برگزاري انتخابات, با كمك اداره نظميّه كاري كند كه طرفداران دولت به نمايندگي برگزيده شوند. <br /> <br />    در انتخابات آذربايجان,  كه در شهريور 1298 برگزارشد, با وجود فشار اداره نظميّه, 6تن از 9نماينده آذربايجان از دموكراتها بودند. خياباني رأي اول را در  تبريز به دست آورد و به نمايندگي مجلس برگزيده شد. <br /> <br />    در تهران نيز هر 12نماينده برگزيده شده, از دموكراتها بودند. به علّت انتخاب نمايندگان دموكرات و بيم ايجاد دوباره جوّي كه دموكراتها در مجلس دوم به وجود آورده بودند, وثوق الدّوله حاضر نشد مجلس چهارم را بازكند (مجلس چهارم, بعدها, در دوره نخست وزيري قوام السّلطنه, در تيرماه 1300 بازشد).<br /> <br />  وثوقالدّوله, هم چنين, رئيس اداره نظميّه تبريز را معزول كرد و به جاي او يك نفر سوئدي به نام ماژور بيورلينگ را براي اداره نظميّه به تبريز فرستاد و او را مأمور كرد كه از فعاليّت دموكراتها در تبريز جلوگيري كند<br /> <br />      در اوّلين كنفرانس ايالتي فرقة دموكرات در 22اسفند, اعضاي كميته محلي تبريز انتخاب شدند. خياباني در اين كنفرانس به عنوان رئيس كميته برگزيده شد. اين كميته كليه فعاليتهاي فرقه در تبريز را زير نظر خود قرار داد. در آخرين روز سال, ميتينگ 20هزار نفره يي عليه انگليس و مُهره دست نشانده اش, وثوق الدّوله, در تبريز برگزار شد. شعار اصلي ميتينگ «مرده باد انگليس» بود.<br /> <br /> == پیروزی قیام در تبریز ==<br />      روز 16فروردين 1299 اداره نظميّه تبريز يكي از طرفداران دموكراتها را به جرم پخش اعلاميه در هواداري از شوروي دستگير كرد. مردم تبريز در بين راه فرد دستگيرشده را نجات دادند و به ساختمان «تجدّد», كه پايگاه دموكراتها بود, بردند.    <br /> <br />     به دستور رئيس نظميّه ساختمان «تجدّد» محاصره شد و به دنبال آن اعتراضهاي مردم عليه محاصره دموكراتها شدّت يافت, به طوري كه رئيس نظميّه و معاون او, كه هر دو سوئدي بودند, از ترس جان شهر را ترك كردند. بعد از رفتن آن  دو, نظميّه به «هیأت  مديره اجتماعات», كه خياباني در رأس آن بود, تسليم شد و شهر, به دست دموكراتها افتاد. قيام تبريز پس از دو روز به پيروزي رسيد.<br /> <br />      روز 19فروردين «هيأت مديره اجتماعات», كه روز قبل انتخاب شده و اداره امور شهر را عهده دار بود, بيانية يي به زبانهاي فارسي و فرانسه انتشار داد. <br /> <br />   در اين بيانيه, علت قيام «وجود تمايلات ارتجاعي», «اقدامات ضدّ مشروطيّت حكومات محلّي» و تلاش براي «تحصيل يك اطمينان تامّ و كامل از اين حيث كه مأمورين حكومت رژيم آزادانه مملكت را محترم و قوانين اساسيّه را... به طور صادقانه, مرعي و مُجري دارند», اعلام شده بود. در پايان بيانيه, بر دو هدف اصلي تكيه شده بود: «برقرارداشتن آسايش عمومي» و «از قوّه به فعل درآوردن رژيم مشروطيّت».<br /> <br />      «هياٌت مديره اجتماعات» براي ازميان بردن قحطي نان, كميسيوني به نام «كميسيون آذوقه» تشكيل داد. كار اين  كميسيون, خريد گندم از روستاها و واگذاركردن آن به 120مغازه نانوايي تبريز بود.<br /> <br />     در هر محلّه نيز كميسيوني به نام «كميسيون كويها» به وجود آوردند كه كار آن جلوگيري از خريد نان توسّط ثروتمندان بود. به افراد نيز كوپن دادند كه در ازاي آن نان بگيرند. ثروتمندان  حق استفاده از آن كوپنها را نداشتند. <br /> <br /> براي تأمين هزينه هاي عمومي, «كميسيون اِعانه» به وجود آمد كه از توانگران, به دلخواه يا به زور, پول ميگرفت. «كميسيون اعانه», هزينه دو بنياد ديگر با نامهاي «دارالمساكين» (=خانه بينوايان) و «دارالعَجَزه» (=خانه ناتوانان) را تأمين ميكرد.<br /> <br /> == خیابانی دشمن «تجزیه طلبی» ==<br />      خياباني در سخنرانيش در روز 16ارديبهشت 1299 اعلام كرد كه از اين پس, نام آذربايجان به «آزاديستان» تبديل ميشود. <br /> <br /> كسروي در «تاريخ هيجده ساله آذربايجان» درباره اين نامگذاري مينويسد: «در اين هنگام, نام آذربايجان يك دشواري پيدا كرده بود, زيرا, پس از به هم خوردن امپراتوري روس, تركي زبانان قفقاز در باكو و در آن پيرامونها جمهوري كوچكي پديد آورده, آن را &quot;جمهوري آذربايجان&quot; ناميده بودند. آنسو, بنيانگذاران جمهوري اميد و آرزوشان چنين ميبود كه با آذربايجان يكي گردند, از اينرو, نام را براي سرزمين و جمهوري خود برگزيده بودند. آذربايجانيان كه به چنان يگانگي خرسندي نداشته و از ايرانيگري چشمپوشي نمي خواستند, از نامگذاري قفقاز, سخت, رنجيدند... كساني ميگفتند بهتر است ما نام استان خود را ديگر گردانيم. همان پيشنهاد &quot;آزاديسِتان&quot; از اين راه بوده است».  <br /> <br /> خياباني بارها بر اين كه «آذربايجان, جزء اِنفِكاك ناپذير ايران است», پافشاري كرده و آن را ايالتي از ايالتهاي ايران شمرده است. او براي ترميم خرابيهاي ناشي از جنگ اول جهاني در آن ايالت, از دولت مركزي كمك طلب ميكرد (ازجمله, در سخنراني 17خرداد1299).<br /> <br />     خياباني به علت عشق به ايران و زبان رسمي كشور, دستور داده بود در تمام مدارس آذربايجان به فارسي تدريس شود. «تجدّد», ارگان دموكراتهاي آذربايجان و مجلّة «آزاديستان», كه مجلّه ادبي وابسته به دموكراتها بود, به زبان فارسي نوشته ميشدند. خود او نيز به زبان فارسي سخن ميگفت و كلّيه صد و چند نطقي كه از او به جامانده, به زبان فارسي است.<br /> <br /> == کشمکش با دولت مرکزی ==<br />      وثوق الدّوله براي خاموش كردن شور آزاديخواهي در تبريز, عين الدّوله را به عنوان والي آذربايجان به تبريز روانه كرد. عين الدّوله يكبار هم بخت خود را در شكست دادن ستّارخان دلاور آزموده و تيرش به سنگ خورده بود. انتخاب او يكي از عوامل بالاگرفتن جنبش در تبريز بود.<br /> <br />  عين الدّوله روز 30فروردين 1299 وارد تبريز شد. خياباني با اين كه خود را فرمانبردار حكومت مركزي ميشمرد, اعتنايي به او  نكرد و در سخنرانيش در همان روز ورود عين الدّوله, تأكيد كرد كه «ورود اشخاص هيچگونه تأثيري در مرام و عقايد ما نخواهد داشت». امّا, عين الدّوله هشتادساله, ديگر دل و دماغ درافتادن با آزاديخواهان تبريز را نداشت. روز 27خرداد خياباني در پايان نطق خود اعلام كرد كه عمارت «عالي قاپو», كه ويژه اقامت وليعهد و  خانواده او بود و اكنون عين الدّوله در  آن اقامت داشت, ميبايست تخليه و عمارت آن مركز فعاليّت دولت ملّي شود. دو سه روز بعد از اين سخنراني عين الدّوله عالي قاپو را به سوي تهران ترك كرد. <br /> <br />      روز سوم تيرماه, خياباني و مردم به عالي قاپو رفتند و عالي قاپو مركز امور سياسي جنبش شد. در آن روز جشني در عالي قاپو برگزارشد كه در آن سرود «مارسهيز» (سرود ملّي فرانسه) و سرودهاي ديگر نواخته شد. از آن پس, «هيأت مديره اجتماعات» جاي خود را به حكومت ملّي داد كه خياباني در رأس آن قرارداشت.<br /> <br />      در همين روزها, كابينه وثوق الدّوله سقوط كرد. در روز 7تيرماه مشيرالدّوله نخست وزير شد و در روز 12تيرماه كابينه خود را به احمدشاه قاجار معرّفي كرد. خياباني در همين روز ضمن اشاره به اين كه قيام تبريز باعث روي كارآمدن «اين هيأت استقلال خواه» شده است, گفت كه اين كابينه «ميخواهد استقلال مملكت را نگهداري كند». درواقع, خياباني, قبلاً, اعلام كرده بود كه «ما عليه اين حكومت كه قرارداد خانمان برانداز وثوق الدّوله و انگليس را (=قرارداد 1919م) منعقد كرده, قيام كرده ايم... تا زماني كه دولت ملّي و  وطن پرست روي كارنيايد و به اصلاحات اساسي دست نزند و استقلال كشور را تحكيم نكند و قانون اساسي را مُجري ندارد, دست از قيام برنخواهيم داشت» '''(2)''' و مشير الدّوله نيز در اعلاميه يي تأكيد كرد تا زماني كه مجلس قرارداد 1919 را تصويب نكند, قابل اجرا نيست. او هم چنين, انتخابات مجلس را كه در دوره نخست وزيري وثوق الدّوله, براي به تصويب رساندن قرارداد مزبور با زور و فشار برگزار شده بود, باطل اعلام كرد و كلّیه مستشاران انگليسي را, كه طبق قرارداد 1919 به ايران آمده بودند, به استثناي ماٌمور رسيدگي به حسابهاي شركت نفت, اخراج كرد. بدين ترتيب, خياباني در آغاز فريفته «وجاهت ملّي» مشير الدّوله شده بود, ولي, بعدها او را بهتر  شناخت و در روز 28مرداد در سخنرانيش گفت: «هيأت جديد حائز آن صلاحيّت نيست كه اراده ملّت را تحت كنترل خود درآورد».<br /> <br /> == گارد تجدد ==<br />      خياباني از همان آغاز پيروزي قيام پي برده بود كه براي حفظ دستاوردهاي جنبش در كنار كار آگاهي بخش براي تربيت نفوس, خشونت هم لازم  است: و «ترحّم بر غاصبين حقوق جماعت, خيانت بر جماعت است».  او در روز 18ارديبهشت گفت: «ما اصلاحات جذريّه (راديكال) را در داخل مملكت خواهيم نمود, ايران را آزاد خواهيم كرد؛ ما نميترسيم, ما را هميشه در صف اوّل جنگ ديده اند. وقتي كه به نام خود و رفقاي خود اعلام ميكنم كه ما حاضر براي مردن در راه آزادي و استقلال هستيم, هم معني &quot;حاضربودن&quot;, هم معني &quot;مردن&quot; و  هم معني &quot;آزادي و استقلال&quot; را خوب ميدانيم. ما دموكراتها مصمّم هستيم كه ديگر نگذاريم شارلاتانهاي دولتي و ملّتي بر جان دموكراسي مسلّط شوند. براي وصول بر اين مقصود بزرگ شدّت به خرج خواهيم داد». <br /> <br />    در روز 12خرداد, باز, بر اين نكته پاي فشرد: «در جاييكه آتيه هيأت اجتماع در گرو باشد, دست ما نخواهد لرزيد و خونين ترين عمليّات جرّاحي را با متانت قلب انجام خواهيم داد». <br /> <br />   در راستاي اين خواست, او در روز 20مرداد تشكيل «گارد تجدّد» را براي «نگهباني و مدافعه منافع قيام» اعلام كرد و از روز 28مرداد اسم نويسي آغاز شد. خياباني در نطق روز 28مرداد خود گفت: «فرماندهي آن گارد برعهده من خواهد بود و در صف اوّل آن من خواهم جنگيد. ما با صداي رسا مي گوييم... يك جماعت فدايي را هيچ قوّه يي نمي تواند مغلوب كند».<br /> <br /> == نطق‌های خیابانی ==<br />      قيام خياباني از پيروزي تا سقوط, (از 18 فروردين تا 22شهريور 1299 شمسي) پنج ماه و  چند روز به درازا كشيد. در اين مدّت, خياباني صد و چند «نُطق» ايراد كرد. عصرها در «تجدّد» و سپس, در «عالي قاپو» براي مردم سخن ميگفت و از مردم ميخواست از آن به عنوان رهنمودِ عمل خود استفاده كنند. اين نطقها پر از كلمات عربي و فرانسه بود. به يقين, عامه مردم تبريز در آن  دوره ـ كه به زحمت به فارسي سخن ميگفتند و حتّي, اكثريت عظيم مردم از انجام همين كار نيز ناتوان بودند ـ بهره چنداني از اين گونه نطقها نميبردند.   <br /> <br />     كسروي در «تاريخ هيجدهساله آذربايجان» (صفحه 871) از اين زاويه نيز به خياباني ايراد ميگيرد كه چرا چيزي را كه مردم نمي فهمند, ميگويد و به عنوان مثال, بخشي از يكي از نطقهاي او را ميآورد. <br /> <br />      خياباني اوّلين نطقش را در روز 28فروردين 1299 در باره «مرام دموكراتها, اپورتونيسم و راديكاليسم» ايراد كرد. آخرين سخنراني او نيز روز اول شهريور, سه هفته قبل از شهادتش, ايراد شد. درونمايه اصلي اين نطقها, علاوه بر اشاره به رويدادهاي روز, تكيه بر چند موضوع عمده يي است كه در زير به آن اشاره ميشود.<br /> <br /> '''     الف ـ قانون اساسي'''<br /> <br />      خياباني بر اين باور بود كه «رژيم ايران مستبدّ نيست, مشروطه هم نيست» (نطق 13خرداد), بلكه, آميزه يي است از مشروطه و  استبداد, و بايد با سلب قدرت از دولتهاي استبدادي, نظير دولت وثوق الدّوله, و تربيت فكري مردم براي دفاع از حقوق حقّه شان در مجلس, مشروطه واقعي را به وجود آورد. او ميگفت:<br /> # «اوّل چيزي كه ميخواهيم عبارت از استقرار رژيم مشروطيّت در سراسر سرزمين ايران است. ما قول را اين بار مبدّل به  عمل كرده و درعوضِ اين كه لفظ مشروطه را وِرد زبان خود قرار دهيم, اشخاص مشروطه خواه را در ادارات مملكت جاي خواهيم داد, ولي, قبل از آن كه ادارات مشروطي بشوند, بايد خود ملّت مشروطه خواه بشود» (نطق 19ارديبهشت). <br /> # «ما همه ميگوييم مشروطيّت حقيقي در مملكت حكمراني كند» (نطق 15ارديبهشت). <br /> # «قيام دائمي است. ما هرگز خسته نخواهيم شد. در تطبيق قانون اساسي و از قوّه به فعل درآوردن رژيم مشروطي, با نهايت صبر و ثَبات, پافشاري خواهيم كرد» (نطق 16ارديبهشت).<br /> # «تا وقتي كه آذربايجان زنده است و آزاديخواهان او زنده هستند, قانون اساسي بي حمايت و بي دفاع نخواهد ماند... آزاديخواهان آذربايجان قيام كرده اند تا ... فراموشكاران را با صداي &quot;زنده باد قانون اساسي&quot; بيدار و مُتنبّه سازند و براي اين كه در آتيه خيال يك توطئه ديگري بر ضدّ قانون اساسي در كلّه هاي ماجراجو پخته نشود, تدابير احتياطيّه كافي را اتّخاذ نمايند» (نطق 26فروردين).<br /> '''     ب ـ آزادي'''<br /> # در نطقهاي خياباني, بارها, بر آزادي به مثابه اساسي ترين خواست قيام تأكيد شده است. حتّي, در انتخاب بين آزادي و مساوات, او حقّ تقدّم را به آزادي ميداد و اعلام ميكرد: «قبل از همه چيز, آزادي» (نطق 13ارديبهشت).<br /> # «قيام تبريز براي يك حكومت دموكراتيك و آزادي است... نهضتي كه به شكل يك پروتست و يك اعتراض شديد بر ضدّ يك سلسله عمليّات ارتجاعي به وجود آمده است» (نطق 2 ارديبهشت).<br /> # «دموكراسي ايران در زير چنگال ظلم و ستم اين خائنين (منظور وثوق الدّوله و همانندان اوست) به ستوه آمده است, رمقي از جان دموكراسي باقي نمانده و كم مانده است در تحت فشار مرتجعين بيگانه پرست, به كلّي, مفقود شود. بار سنگين استبداد بر دوش هر يك از اصناف و طبقات اين ملّت وارد آمده و  آلام و مصائب را در هريك از آنها به درجه رشد رسانيده است. قيام ما براي اين است كه دموكراسي ايران را  از اين شكنجه خونين نجات دهيم» (نطق 15خرداد).<br /> '''     پ ـ استقلال'''<br /> # ايران از پيش از جنبش مشروطه, حوزه نفوذ استعماري روس و انگليس بود. در جنگ اول جهاني با وجود اعلام بيطرفي, ميدان تاخت و تاز متّفقين و دولت عثماني شد. پس از جنگ و بيرون رفتن پاي روسية تزاري, انگليس در ايران يكّه تاز شد و قرارداد 1919 را با دولت وثوق الدّوله بست. خياباني مانند ديگر آزاديخواهان  ايران با اين قرارداد به مخالفت برخاست و آن را «قباله فروش مملكت» خواند (نطق 29مرداد).<br /> # او بارها اعلام كرد كه «اوّلين شعار دموكراتها اجتناب از آلت شدن در دست بيگانگان است» (نطق 14خرداد) و «قيام ما براي تأمين استقلال و آزادي است» (نطق 9خرداد). <br /> # ـ«فكر اساسي ما آزادي و استقلال است. از هر كه بپرسيد ميگويد: &quot;يا مرگ, يا استقلال&quot;. همه فرياد ميزنند: &quot;زنده باد آزادي&quot; امّا, بايد دانست استقلال و آزادي يعني چه؟ هر كه فكر استقلال و آزادي را دارد, بايد در اين راه جان و مال خود را فدا كند, نه اين كه منافع خود را از اين راه تأمين نمايد» (نطق 19تير). <br /> # «هر خارجي كه بخواهد وارد اين مملكت شده, دموكراسي آن را در زنجيرهاي اسارت گرفتار سازد, ما را در پيش خويش خواهد يافت و مجبور خواهد شد از روي اجساد ما بگذرد» (نطق 7خرداد).<br /> '''     ت ـ حاكميّت ملّي'''<br /> # خياباني معتقد بود كه ملّت بايد خود سرنوشتش را تعيين كند, هيچ شاه و شاهچه يي بر مقدّرات مردم حاكم نباشد و حتّي, «ملّت, مستقيماً, وزرا و حُكّام را عزل و نصب نمايد» (نطق 14خرداد). «بايد اراده ملّت بالاي همه چيز باشد» (نطق 14تير). <br /> # «تا كنون اوقات ملّت ايران به شاهسازي و شاهتراشي گذشته است, وقت است كه ديگر امروز آن ملّتِ جهانديده, اعلانِ شاهنشاهي و حاكميّت خود را بدهد و پيشاني خود را, كه به خاك مَذِلّت ماليده بود, بلندكرده, با تفاخر به روي عالميان بنگرد, از صندلي محكوميّت بلندشده بر تخت حاكميّت جلوس كند. حاكميّت ملّت عبارت از اين است كه امور ملّت به دست نمايندگان  ملّت اداره بشود... در ايران حاكميّت, به طور مطلق, بايد مال ملّت باشد» (نطق 20خرداد). <br /> # «اين قيام ميخواهد... عناصر صالح و فسادنيافته ملّت (يعني طبقات كارگر و زحمتكش) را بر حقوق سياسي و  اجتماعي خود نايل و مالك گرداند», «امنيّت و  آسايش را اين ملّت هرگز در سايه اعليحضرتها و والاحضرتهاي خود  نديده... از اين روست كه ملّت, شخصاً, ميخواهد امنيّت و آسايش خودش را تأمين نمايد. بلي, ملّت است كه امنيّت را مستقر ميدارد» (نطق 27ارديبهشت).<br /> <br /> == آخرین سخنرانی خیابانی ==<br />      در ماههاي اول قيام پشتيباني مردم از آن بسيار زياد بود و در ميتينگهايي كه دموكراتها برگزار ميكردند, تا 20هزار نفر و حتّي, بيشتر جمع ميشدند. خياباني با تكيه بر اين پشتيباني عظيم مردمي, فرياد برمي داشت: «داخله يا خارجه, در صورت تعرّض به ما... گرفتار حملات ما خواهند شد. درمقابل 50هزار يا صد هزار نفر قشون متزلزل نخواهند شد. با آن قوايي كه در خود سراغ داريم مقابله خواهيم نمود و بالاخره, ايران نايل به يك رژيمي خواهد شد كه مطابق با مقتضيّات قرن حاضر باشد» (نطق 20خرداد).   امّا, كم كم, يكنواختيِ سخنرانيها و فراتربودن آن از حوزه فهم توده مردم, باعث شد كه  از رونق اينگونه تجمّعها كاسته شود. <br /> <br />     روز 23مرداد, خياباني از اين بي اعتنايي اكثريّت مردم تبريز,  اينگونه شكوه ميكند: «در اوايل قيام انتظار ميرفت كه اكثريّت اهالي اين شهر با يك عشق و ذوق سرشار در نهضت دموكراتيك شركت خواهند جست, اين انتظار, چنان كه ميبايست از قوّه به فعل درنيامد. اعتماد ما, هميشه, به جماعتي بوده است كه در اوّلين روز اقدام به اين قيام نمودند, جماعت خيلي محدودي بعدها به آن ملحق شد, يك عدّه معتنابهي هنوز در حالت لاقيدي و بي علاقگي است». <br /> <br />      واقعيّت اين است كه سخنان خياباني و مطالب نشريه «تجدّد» براي شمار كثيري از مردم نامفهوم بود. همين مردمي كه در دوره قيام ستّارخان آن چنان يكپارچه از آن عامي مردِ قهرمان پشتيباني كردند و در راهش از سر و جان گذشتند, اكنون, دربرابر پديده يي بودند كه آن را چندان به  خود نزديك نمي ديدند. با اين كه با آن همراه بودند, امّا, زبانش, در بسياري مواقع, از حدّ فهم آنها فراتر بود. <br /> <br />      خياباني در آخرين سخنرانيش در اوّل شهريور 1299, از بي تفاوتي مردم, به خصوص, از تجّار انتقاد كرد: «يك حِصّه ملّت, و به خصوص تجّار, طالب امنيّت و آسايش هستند و هرگز فكر نميكنند كه خود ملّت, اكثريّت اصناف و طبقات آن, در تحت چگونه فشارها گرفتار آمده اند. بايد از آنان پرسيد... چرا از نهضت هاي ملّت ... اظهار دلتنگي و ناخشنودي مينمايند, آيا ميخواهند ... بي شرفي را پيشه خود قراردهند, لاقيد بمانند و آثار هيچ نوع علاقه يي را نسبت به آزادي و استقلال خود بروز نرسانند؟». <br /> <br />    در همين سخنراني, خطاب به مردم گفت: «... امروز وحشيان  سياهپوست آفريقا معني آزادي و استقلال را بهتر از ما فهميده اند و بهتر از ما اين دو نعمت بشري را نگهداري مينمايند. شما هميشه طالب يك شبان ستم پيشه هستيد كه شما را از چنگال گرگان نجات دهد و بالاخره, كارد بر حلقتان نهد... بي شرفها را به حاكميّت قبول كرده ايد. يك ملّت شرافتمند نميگذارد اولّين شخصي كه از در درآمد خود را حاكم قرار دهد, وزير بشود و از پيش خود قانون نوشته بر گردن او تحميل نمايد. از شما نميتوان منتظر يك حركتي شد كه باعث فيروزي شما و انهدام دشمنان شما گردد. قبلاً بايد يك عدّه فداكار ديوانه, ژنيهاي مجنون, پيش افتاده با يك اميد و يك اطمينان بي دليل به زور و اجبار ملّت را به طرف آزادي سوق دهند و عنان حاكميّت را به دست  او سپرده, در كف او استوار سازند و او را وادارند بر اين كه نگذارد حقوق او را غصب كنند و به تاراج ببرند».<br /> <br /> == پایان کار قیام ==<br /> '''    ''' مشيرالدّوله, نخست وزير وقت, مُخبرالسّلطنه را, كه براي مردم تبريز چهره يي ناآشنا نبود, به عنوان والي آذربايجان به تبريز فرستاد. وي در اوايل شهريور, حدود دو هفته پيش از شهادت خياباني, وارد تبريز شد و  براي كاستنِ فعاليت دموكراتها با خياباني به مذاكره پرداخت. چون مذاكره سودي نداد, روز 21شهريور به قزّاقخانه رفت و با رئيس قزّاقخانه براي سركوبي جنبش تبريز تَباني كرد. فرداي آن روز, قواي قزّاق, كه بيش از 200نفر نبودند, به عمارت «عاليقاپو», «تجدّد» و خانه هاي سران جنبش, يورش بردند و پس از چند رويارويي, بر تمام مواضعي كه در دست دموكراتها بود, چيره شدند و قيام خياباني به زانو نشست. پس از سقوط حكومت ملّي, سه روز خانه هاي آزاديخواهان غارت شد. <br /> <br />      خياباني در روز يورش قزّاقها, از پشت بام, درحالي كه يك تفنگ و قطار فشنگ به همراه داشت, به خانه همسايه گريخت. وقتي ميزبانش ـ حاج شيخ حسينعلي ميانجي ـ كه فرد مشهور و محترمي بود, از او خواست اجازه بدهد پيش مخبرالسّلطنه رفته براي او تأمين بخواهد, خياباني در پاسخش گفت: «ما هيچ گاه نمي توانستيم تصوّر كنيم كه رفيق و هممسلك قديمي ما اينطور از آب درآيد و برخلاف مصالح آزادي پا را در يك كفش كرده, بگويد آنچه من ميگويم درست است... شما مستحضر هستيد كه دموكراتهاي تبريز هميشه از او مدافعه كرده اند و در مواقع بسيار مشكل فرياد ميزديم اگر حكومت قانوني ميخواهيد بفرستيد مُخبرالسّلطنه را انتخاب و اعزام داريد». وقتي ميزبان اصرار كرد. خياباني برافروخته شد و با لحن تندي به وي خطاب كرد: «پدر بزرگوار! من كشته شدن را به تسليم ترجيح ميدهم. من از اَعقاب بابك خرّمدين هستم كه ... آن چنان رشادت و عظمت از خود بروز داد» (3).<br /> <br />      در فرداي سقوط حكومت ملّي, يكي از سران قزّاق به نام اسماعيل قزّاق, خياباني را در زيرزمين خانه شيخ حسينعلي ميانجي با چند تير به شهادت رساند و دفتر قيام دلاورانه او, كه شوقي تازه براي رهايي در مردم آذربايجان برانگيخته بود, با شهادت وي بسته شد.<br /> <br /> '''     ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ'''<br /> <br />      ''' پانویس'''<br /> <br /> (1)ـ «قيام شيخ محمّد خياباني در تبريز», علي آذري, چاپ 1362, ص154<br /> <br /> (2)ـ «دو مبارز جنبش مشروطه», رئيس نيا و ناهيد, ص 293<br /> <br /> (3)ـ قيام شيخ محمّد خياباني, ص491<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> <br /> == منابع ==<br /> {{پانویس}}<br /> [[رده:اهالی تبریز]]<br /> [[رده:درگذشتگان ۱۲۹۹]]<br /> [[رده:انقلابیون اهل ایران]]<br /> [[رده:افراد در انقلاب مشروطه]]</div>

Norry https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%B4%DB%8C%D8%AE_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C&diff=27391 2018-03-09T16:22:35Z

<p>Norry: /* نطق‌های خیابانی */</p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات شخصیت<br /> |نام =شیخ محمد خیابانی <br /> |تصویر =شیخ محمد خیابانی.jpg <br /> |توضیحات =شیخ محمد خیابانی از انقلاببون مشروطه بود <br /> |سری = <br /> |اولین_حضور = <br /> |آخرین_حضور = <br /> |هدف = <br /> |ساخته_شده_توسط= <br /> |ایفای_نقش_توسط=<br /> |قسمت‌ها = <br /> <br /> |لقب = <br /> |نام_مستعار = <br /> |نوع = <br /> |جنسیت = <br /> |سن =۴۰ سال <br /> |تاریخ_تولد =۱۲۵۹ <br /> |تاریخ_مرگ =۱۲۹۹ <br /> |ویژگی = <br /> |شغل = <br /> |عنوان = <br /> |callsign = <br /> |خانواده = <br /> |همسر = <br /> |significantother= <br /> |فرزند = <br /> |خویشاوند = <br /> |آدرس = <br /> |مذهب =شیعه <br /> |ملیت =ایران <br /> |lbl21 = <br /> |data21 = <br /> |lbl22 = <br /> |data22 = <br /> |lbl23 = <br /> |data23 = <br /> |lbl24 = <br /> |data24 = <br /> |lbl25 = <br /> |data25 = <br /> |extra-hdr = <br /> |lbl31 = <br /> |data31 = <br /> |lbl32 = <br /> |data32 = <br /> |lbl33 = <br /> |data33 = <br /> |lbl34 = <br /> |data34 = <br /> |lbl35 = <br /> |data35 = <br /> }}<br /> {{در دست ساخت|notready=true}}<br /> [[پرونده:شیخ محمد خیابانی.jpg|251x251px|بندانگشتی]]<br />  <br /> '''شیخ محمد خیابانی، از روحانیون آزادیخواه تبریز''' <br /> <br /> زادروز: 1259 شمسی (1297قمری) ـ خامنه در نزدیکی شبستر آذربایجان<br /> <br /> مقتول:22شهریور 1299شمسی (29ذیحجه 1338قمری) ـ تبریز<br /> <br /> آرامگاه: شهر ری ـ در جوار بقعه شاه عبدالعظیم تهران.<br /> <br /> '''شیخ محمد خیابانی'''( ۱۲۵۹- ۱۲۹۹) در انقلاب مشروطه از اعضای انجمن ایالتی آذربایجان بود. در مجلس دوم وقتی روسها در آذر ۱۲۹۰ برای اخراج مورگان شوستر آمریکایی، رئیس مالیه ایران، به دولت صمصام السلطنه بختیاری اولتیماتوم دادند، او و دموکراتهای همفکرش به تلاش برای جلوگیری از تصویب آن در مجلس پرداختند. خیابانی در یک سخنرانی یک ساعته دخالتهای روسیه تزاری در ایران را محکوم کرد. این تلاشها باعث شد که اولتیماتوم روسها د رمجلس رد شود. اما دولت وقت و ناصرالملک، نایب السلطنه احمدشاه، که اولتیماتوم را پذیرفته بودند، به کینه این گستاخی مجلس دوم را بستند و فعالیت سیاسی خیابانی و دموکراتها در تبریز تا پیروزی انقلاب فوریه ۱۹۱۷ (اسفند۱۲۹۵شمسی) و سقوط حکومت تزاری با موانع و دشواری روبروشد.<br /> <br /> == تاسیس فرقه دمکراتیک ==<br />      پس از انقلاب فوريه 1917 (اسفند 1295) در روسيه و سقوط خاندان رومانُف و رهاشدن قسمتهاي شمالي ايران از نفوذ روسيه تزاري, «فرقه دموكرات» در فروردين 1296 در تبريز توسّط خياباني و اسماعيل نوبري تأٌسيس شد و نشريه يي نيز به نام «تجدّد» به عنوان ارگان آن انتشار يافت. <br /> <br />  خياباني در شماره 10 ارديبهشت «تجدّد» نخستين مقاله خود را با عنوان «چه بايد كرد؟ تكيه گاه خونخواران ازپا درافتاده, نور حقيقت خواهد تابيد» منتشر كرد.  او در شماره 10خرداد «تجدّد» در مقاله يي با عنوان «ايران و روسيه آزاد» از «انقلاب جديد انسانيّت پسند» فوريه و نور اميدي كه اين رويداد در قلب ايرانيان تابانيده است, ياد كرد. <br /> <br /> == میتینگ‌های خیابانی ==<br />      خیابانی در نخستين ميتينگي كه در 26مهر 1296 در صحن «تجدّد» برگزار كرد, ضمن پرخاش به محتكران گندم, كه قحطي نان را در تبريز باعث شده بودند, بر لزوم انتخابات و بازگشايي مجلس تأكيد كرد.<br /> <br />  چند ماه بعد, دموكراتهاي تبريز در ميتينگ ديگري كه در 12آذر در اعتراض به انتخاب سه وزير ـ وثوق الدّوله, قوام السّلطنه و امين الملك ـ در دولت عين الدّوله برگزار كردند, در تلگرامي كه در پايان ميتينگ براي عين الدّوله فرستادند, تأكيد كردند كه «اهالي آذربايجان ميگويند مادامي كه يك كابينه كاملالصلاح و طرف اعتماد تشكيل نيافته, اوامر مركز را لازم الاتّباع نخواهند شناخت» '''(1).''' <br /> <br />   در دوّم ديماه, در تجمّع ديگري با حضور ده هزار نفر از مردم تبريز, اعلام كردند تا «كابينه يي ملّي متشكّل از عناصر صالحه و حائز اعتماد آزاديخواهان» روي كار نيايد, به اعتراض ادامه خواهند داد.<br /> <br />       در اثر اعتراضهاي پياپي مردم تبريز, كابينه عين الدّوله در 18ديماه استعفا داد و به جايش كابينه مستوفيالممالك روي كار آمد كه مورد حمايت دموكراتها بود.<br /> <br /> == خیابانی نماینده اول تبریز ==<br />    بعد از پايان جنگ جهانی اول در آذر1297 شمسی, دولت وثوقالدّوله روي كار آمد. از آن جا كه انتخابات مجلس به يك خواست مشترك عمومي تبديل  شده بود, وثوق الدّوله تصميم گرفت در جريان برگزاري انتخابات, با كمك اداره نظميّه كاري كند كه طرفداران دولت به نمايندگي برگزيده شوند. <br /> <br />    در انتخابات آذربايجان,  كه در شهريور 1298 برگزارشد, با وجود فشار اداره نظميّه, 6تن از 9نماينده آذربايجان از دموكراتها بودند. خياباني رأي اول را در  تبريز به دست آورد و به نمايندگي مجلس برگزيده شد. <br /> <br />    در تهران نيز هر 12نماينده برگزيده شده, از دموكراتها بودند. به علّت انتخاب نمايندگان دموكرات و بيم ايجاد دوباره جوّي كه دموكراتها در مجلس دوم به وجود آورده بودند, وثوق الدّوله حاضر نشد مجلس چهارم را بازكند (مجلس چهارم, بعدها, در دوره نخست وزيري قوام السّلطنه, در تيرماه 1300 بازشد).<br /> <br />  وثوقالدّوله, هم چنين, رئيس اداره نظميّه تبريز را معزول كرد و به جاي او يك نفر سوئدي به نام ماژور بيورلينگ را براي اداره نظميّه به تبريز فرستاد و او را مأمور كرد كه از فعاليّت دموكراتها در تبريز جلوگيري كند<br /> <br />      در اوّلين كنفرانس ايالتي فرقة دموكرات در 22اسفند, اعضاي كميته محلي تبريز انتخاب شدند. خياباني در اين كنفرانس به عنوان رئيس كميته برگزيده شد. اين كميته كليه فعاليتهاي فرقه در تبريز را زير نظر خود قرار داد. در آخرين روز سال, ميتينگ 20هزار نفره يي عليه انگليس و مُهره دست نشانده اش, وثوق الدّوله, در تبريز برگزار شد. شعار اصلي ميتينگ «مرده باد انگليس» بود.<br /> <br /> == پیروزی قیام در تبریز ==<br />      روز 16فروردين 1299 اداره نظميّه تبريز يكي از طرفداران دموكراتها را به جرم پخش اعلاميه در هواداري از شوروي دستگير كرد. مردم تبريز در بين راه فرد دستگيرشده را نجات دادند و به ساختمان «تجدّد», كه پايگاه دموكراتها بود, بردند.    <br /> <br />     به دستور رئيس نظميّه ساختمان «تجدّد» محاصره شد و به دنبال آن اعتراضهاي مردم عليه محاصره دموكراتها شدّت يافت, به طوري كه رئيس نظميّه و معاون او, كه هر دو سوئدي بودند, از ترس جان شهر را ترك كردند. بعد از رفتن آن  دو, نظميّه به «هیأت  مديره اجتماعات», كه خياباني در رأس آن بود, تسليم شد و شهر, به دست دموكراتها افتاد. قيام تبريز پس از دو روز به پيروزي رسيد.<br /> <br />      روز 19فروردين «هيأت مديره اجتماعات», كه روز قبل انتخاب شده و اداره امور شهر را عهده دار بود, بيانية يي به زبانهاي فارسي و فرانسه انتشار داد. <br /> <br />   در اين بيانيه, علت قيام «وجود تمايلات ارتجاعي», «اقدامات ضدّ مشروطيّت حكومات محلّي» و تلاش براي «تحصيل يك اطمينان تامّ و كامل از اين حيث كه مأمورين حكومت رژيم آزادانه مملكت را محترم و قوانين اساسيّه را... به طور صادقانه, مرعي و مُجري دارند», اعلام شده بود. در پايان بيانيه, بر دو هدف اصلي تكيه شده بود: «برقرارداشتن آسايش عمومي» و «از قوّه به فعل درآوردن رژيم مشروطيّت».<br /> <br />      «هياٌت مديره اجتماعات» براي ازميان بردن قحطي نان, كميسيوني به نام «كميسيون آذوقه» تشكيل داد. كار اين  كميسيون, خريد گندم از روستاها و واگذاركردن آن به 120مغازه نانوايي تبريز بود.<br /> <br />     در هر محلّه نيز كميسيوني به نام «كميسيون كويها» به وجود آوردند كه كار آن جلوگيري از خريد نان توسّط ثروتمندان بود. به افراد نيز كوپن دادند كه در ازاي آن نان بگيرند. ثروتمندان  حق استفاده از آن كوپنها را نداشتند. <br /> <br /> براي تأمين هزينه هاي عمومي, «كميسيون اِعانه» به وجود آمد كه از توانگران, به دلخواه يا به زور, پول ميگرفت. «كميسيون اعانه», هزينه دو بنياد ديگر با نامهاي «دارالمساكين» (=خانه بينوايان) و «دارالعَجَزه» (=خانه ناتوانان) را تأمين ميكرد.<br /> <br /> == خیابانی دشمن «تجزیه طلبی» ==<br />      خياباني در سخنرانيش در روز 16ارديبهشت 1299 اعلام كرد كه از اين پس, نام آذربايجان به «آزاديستان» تبديل ميشود. <br /> <br /> كسروي در «تاريخ هيجده ساله آذربايجان» درباره اين نامگذاري مينويسد: «در اين هنگام, نام آذربايجان يك دشواري پيدا كرده بود, زيرا, پس از به هم خوردن امپراتوري روس, تركي زبانان قفقاز در باكو و در آن پيرامونها جمهوري كوچكي پديد آورده, آن را &quot;جمهوري آذربايجان&quot; ناميده بودند. آنسو, بنيانگذاران جمهوري اميد و آرزوشان چنين ميبود كه با آذربايجان يكي گردند, از اينرو, نام را براي سرزمين و جمهوري خود برگزيده بودند. آذربايجانيان كه به چنان يگانگي خرسندي نداشته و از ايرانيگري چشمپوشي نمي خواستند, از نامگذاري قفقاز, سخت, رنجيدند... كساني ميگفتند بهتر است ما نام استان خود را ديگر گردانيم. همان پيشنهاد &quot;آزاديسِتان&quot; از اين راه بوده است».  <br /> <br /> خياباني بارها بر اين كه «آذربايجان, جزء اِنفِكاك ناپذير ايران است», پافشاري كرده و آن را ايالتي از ايالتهاي ايران شمرده است. او براي ترميم خرابيهاي ناشي از جنگ اول جهاني در آن ايالت, از دولت مركزي كمك طلب ميكرد (ازجمله, در سخنراني 17خرداد1299).<br /> <br />     خياباني به علت عشق به ايران و زبان رسمي كشور, دستور داده بود در تمام مدارس آذربايجان به فارسي تدريس شود. «تجدّد», ارگان دموكراتهاي آذربايجان و مجلّة «آزاديستان», كه مجلّه ادبي وابسته به دموكراتها بود, به زبان فارسي نوشته ميشدند. خود او نيز به زبان فارسي سخن ميگفت و كلّيه صد و چند نطقي كه از او به جامانده, به زبان فارسي است.<br /> <br /> == کشمکش با دولت مرکزی ==<br />      وثوق الدّوله براي خاموش كردن شور آزاديخواهي در تبريز, عين الدّوله را به عنوان والي آذربايجان به تبريز روانه كرد. عين الدّوله يكبار هم بخت خود را در شكست دادن ستّارخان دلاور آزموده و تيرش به سنگ خورده بود. انتخاب او يكي از عوامل بالاگرفتن جنبش در تبريز بود.<br /> <br />  عين الدّوله روز 30فروردين 1299 وارد تبريز شد. خياباني با اين كه خود را فرمانبردار حكومت مركزي ميشمرد, اعتنايي به او  نكرد و در سخنرانيش در همان روز ورود عين الدّوله, تأكيد كرد كه «ورود اشخاص هيچگونه تأثيري در مرام و عقايد ما نخواهد داشت». امّا, عين الدّوله هشتادساله, ديگر دل و دماغ درافتادن با آزاديخواهان تبريز را نداشت. روز 27خرداد خياباني در پايان نطق خود اعلام كرد كه عمارت «عالي قاپو», كه ويژه اقامت وليعهد و  خانواده او بود و اكنون عين الدّوله در  آن اقامت داشت, ميبايست تخليه و عمارت آن مركز فعاليّت دولت ملّي شود. دو سه روز بعد از اين سخنراني عين الدّوله عالي قاپو را به سوي تهران ترك كرد. <br /> <br />      روز سوم تيرماه, خياباني و مردم به عالي قاپو رفتند و عالي قاپو مركز امور سياسي جنبش شد. در آن روز جشني در عالي قاپو برگزارشد كه در آن سرود «مارسهيز» (سرود ملّي فرانسه) و سرودهاي ديگر نواخته شد. از آن پس, «هيأت مديره اجتماعات» جاي خود را به حكومت ملّي داد كه خياباني در رأس آن قرارداشت.<br /> <br />      در همين روزها, كابينه وثوق الدّوله سقوط كرد. در روز 7تيرماه مشيرالدّوله نخست وزير شد و در روز 12تيرماه كابينه خود را به احمدشاه قاجار معرّفي كرد. خياباني در همين روز ضمن اشاره به اين كه قيام تبريز باعث روي كارآمدن «اين هيأت استقلال خواه» شده است, گفت كه اين كابينه «ميخواهد استقلال مملكت را نگهداري كند». درواقع, خياباني, قبلاً, اعلام كرده بود كه «ما عليه اين حكومت كه قرارداد خانمان برانداز وثوق الدّوله و انگليس را (=قرارداد 1919م) منعقد كرده, قيام كرده ايم... تا زماني كه دولت ملّي و  وطن پرست روي كارنيايد و به اصلاحات اساسي دست نزند و استقلال كشور را تحكيم نكند و قانون اساسي را مُجري ندارد, دست از قيام برنخواهيم داشت» '''(2)''' و مشير الدّوله نيز در اعلاميه يي تأكيد كرد تا زماني كه مجلس قرارداد 1919 را تصويب نكند, قابل اجرا نيست. او هم چنين, انتخابات مجلس را كه در دوره نخست وزيري وثوق الدّوله, براي به تصويب رساندن قرارداد مزبور با زور و فشار برگزار شده بود, باطل اعلام كرد و كلّیه مستشاران انگليسي را, كه طبق قرارداد 1919 به ايران آمده بودند, به استثناي ماٌمور رسيدگي به حسابهاي شركت نفت, اخراج كرد. بدين ترتيب, خياباني در آغاز فريفته «وجاهت ملّي» مشير الدّوله شده بود, ولي, بعدها او را بهتر  شناخت و در روز 28مرداد در سخنرانيش گفت: «هيأت جديد حائز آن صلاحيّت نيست كه اراده ملّت را تحت كنترل خود درآورد».<br /> <br /> == گارد تجدد ==<br />      خياباني از همان آغاز پيروزي قيام پي برده بود كه براي حفظ دستاوردهاي جنبش در كنار كار آگاهي بخش براي تربيت نفوس, خشونت هم لازم  است: و «ترحّم بر غاصبين حقوق جماعت, خيانت بر جماعت است».  او در روز 18ارديبهشت گفت: «ما اصلاحات جذريّه (راديكال) را در داخل مملكت خواهيم نمود, ايران را آزاد خواهيم كرد؛ ما نميترسيم, ما را هميشه در صف اوّل جنگ ديده اند. وقتي كه به نام خود و رفقاي خود اعلام ميكنم كه ما حاضر براي مردن در راه آزادي و استقلال هستيم, هم معني &quot;حاضربودن&quot;, هم معني &quot;مردن&quot; و  هم معني &quot;آزادي و استقلال&quot; را خوب ميدانيم. ما دموكراتها مصمّم هستيم كه ديگر نگذاريم شارلاتانهاي دولتي و ملّتي بر جان دموكراسي مسلّط شوند. براي وصول بر اين مقصود بزرگ شدّت به خرج خواهيم داد». <br /> <br />    در روز 12خرداد, باز, بر اين نكته پاي فشرد: «در جاييكه آتيه هيأت اجتماع در گرو باشد, دست ما نخواهد لرزيد و خونين ترين عمليّات جرّاحي را با متانت قلب انجام خواهيم داد». <br /> <br />   در راستاي اين خواست, او در روز 20مرداد تشكيل «گارد تجدّد» را براي «نگهباني و مدافعه منافع قيام» اعلام كرد و از روز 28مرداد اسم نويسي آغاز شد. خياباني در نطق روز 28مرداد خود گفت: «فرماندهي آن گارد برعهده من خواهد بود و در صف اوّل آن من خواهم جنگيد. ما با صداي رسا مي گوييم... يك جماعت فدايي را هيچ قوّه يي نمي تواند مغلوب كند».<br /> <br /> == نطق‌های خیابانی ==<br />      قيام خياباني از پيروزي تا سقوط, (از 18 فروردين تا 22شهريور 1299 شمسي) پنج ماه و  چند روز به درازا كشيد. در اين مدّت, خياباني صد و چند «نُطق» ايراد كرد. عصرها در «تجدّد» و سپس, در «عالي قاپو» براي مردم سخن ميگفت و از مردم ميخواست از آن به عنوان رهنمودِ عمل خود استفاده كنند. اين نطقها پر از كلمات عربي و فرانسه بود. به يقين, عامه مردم تبريز در آن  دوره ـ كه به زحمت به فارسي سخن ميگفتند و حتّي, اكثريت عظيم مردم از انجام همين كار نيز ناتوان بودند ـ بهره چنداني از اين گونه نطقها نميبردند.   <br /> <br />     كسروي در «تاريخ هيجدهساله آذربايجان» (صفحه 871) از اين زاويه نيز به خياباني ايراد ميگيرد كه چرا چيزي را كه مردم نمي فهمند, ميگويد و به عنوان مثال, بخشي از يكي از نطقهاي او را ميآورد. <br /> <br />      خياباني اوّلين نطقش را در روز 28فروردين 1299 در باره «مرام دموكراتها, اپورتونيسم و راديكاليسم» ايراد كرد. آخرين سخنراني او نيز روز اول شهريور, سه هفته قبل از شهادتش, ايراد شد. درونمايه اصلي اين نطقها, علاوه بر اشاره به رويدادهاي روز, تكيه بر چند موضوع عمده يي است كه در زير به آن اشاره ميشود.<br /> <br /> '''     الف ـ قانون اساسي'''<br /> <br />      خياباني بر اين باور بود كه «رژيم ايران مستبدّ نيست, مشروطه هم نيست» (نطق 13خرداد), بلكه, آميزه يي است از مشروطه و  استبداد, و بايد با سلب قدرت از دولتهاي استبدادي, نظير دولت وثوق الدّوله, و تربيت فكري مردم براي دفاع از حقوق حقّه شان در مجلس, مشروطه واقعي را به وجود آورد. او ميگفت:<br /> # «اوّل چيزي كه ميخواهيم عبارت از استقرار رژيم مشروطيّت در سراسر سرزمين ايران است. ما قول را اين بار مبدّل به  عمل كرده و درعوضِ اين كه لفظ مشروطه را وِرد زبان خود قرار دهيم, اشخاص مشروطه خواه را در ادارات مملكت جاي خواهيم داد, ولي, قبل از آن كه ادارات مشروطي بشوند, بايد خود ملّت مشروطه خواه بشود» (نطق 19ارديبهشت). <br /> # «ما همه ميگوييم مشروطيّت حقيقي در مملكت حكمراني كند» (نطق 15ارديبهشت). <br /> # «قيام دائمي است. ما هرگز خسته نخواهيم شد. در تطبيق قانون اساسي و از قوّه به فعل درآوردن رژيم مشروطي, با نهايت صبر و ثَبات, پافشاري خواهيم كرد» (نطق 16ارديبهشت).<br /> # «تا وقتي كه آذربايجان زنده است و آزاديخواهان او زنده هستند, قانون اساسي بي حمايت و بي دفاع نخواهد ماند... آزاديخواهان آذربايجان قيام كرده اند تا ... فراموشكاران را با صداي &quot;زنده باد قانون اساسي&quot; بيدار و مُتنبّه سازند و براي اين كه در آتيه خيال يك توطئه ديگري بر ضدّ قانون اساسي در كلّه هاي ماجراجو پخته نشود, تدابير احتياطيّه كافي را اتّخاذ نمايند» (نطق 26فروردين).<br /> '''     ب ـ آزادي'''<br /> # در نطقهاي خياباني, بارها, بر آزادي به مثابه اساسي ترين خواست قيام تأكيد شده است. حتّي, در انتخاب بين آزادي و مساوات, او حقّ تقدّم را به آزادي ميداد و اعلام ميكرد: «قبل از همه چيز, آزادي» (نطق 13ارديبهشت).<br /> # «قيام تبريز براي يك حكومت دموكراتيك و آزادي است... نهضتي كه به شكل يك پروتست و يك اعتراض شديد بر ضدّ يك سلسله عمليّات ارتجاعي به وجود آمده است» (نطق 2 ارديبهشت).<br /> # «دموكراسي ايران در زير چنگال ظلم و ستم اين خائنين (منظور وثوق الدّوله و همانندان اوست) به ستوه آمده است, رمقي از جان دموكراسي باقي نمانده و كم مانده است در تحت فشار مرتجعين بيگانه پرست, به كلّي, مفقود شود. بار سنگين استبداد بر دوش هر يك از اصناف و طبقات اين ملّت وارد آمده و  آلام و مصائب را در هريك از آنها به درجه رشد رسانيده است. قيام ما براي اين است كه دموكراسي ايران را  از اين شكنجه خونين نجات دهيم» (نطق 15خرداد).<br /> '''     پ ـ استقلال'''<br /> # ايران از پيش از جنبش مشروطه, حوزه نفوذ استعماري روس و انگليس بود. در جنگ اول جهاني با وجود اعلام بيطرفي, ميدان تاخت و تاز متّفقين و دولت عثماني شد. پس از جنگ و بيرون رفتن پاي روسية تزاري, انگليس در ايران يكّه تاز شد و قرارداد 1919 را با دولت وثوق الدّوله بست. خياباني مانند ديگر آزاديخواهان  ايران با اين قرارداد به مخالفت برخاست و آن را «قباله فروش مملكت» خواند (نطق 29مرداد).<br /> # او بارها اعلام كرد كه «اوّلين شعار دموكراتها اجتناب از آلت شدن در دست بيگانگان است» (نطق 14خرداد) و «قيام ما براي تأمين استقلال و آزادي است» (نطق 9خرداد). <br /> # ـ«فكر اساسي ما آزادي و استقلال است. از هر كه بپرسيد ميگويد: &quot;يا مرگ, يا استقلال&quot;. همه فرياد ميزنند: &quot;زنده باد آزادي&quot; امّا, بايد دانست استقلال و آزادي يعني چه؟ هر كه فكر استقلال و آزادي را دارد, بايد در اين راه جان و مال خود را فدا كند, نه اين كه منافع خود را از اين راه تأمين نمايد» (نطق 19تير). <br /> # «هر خارجي كه بخواهد وارد اين مملكت شده, دموكراسي آن را در زنجيرهاي اسارت گرفتار سازد, ما را در پيش خويش خواهد يافت و مجبور خواهد شد از روي اجساد ما بگذرد» (نطق 7خرداد).<br /> '''     ت ـ حاكميّت ملّي'''<br /> # خياباني معتقد بود كه ملّت بايد خود سرنوشتش را تعيين كند, هيچ شاه و شاهچه يي بر مقدّرات مردم حاكم نباشد و حتّي, «ملّت, مستقيماً, وزرا و حُكّام را عزل و نصب نمايد» (نطق 14خرداد). «بايد اراده ملّت بالاي همه چيز باشد» (نطق 14تير). <br /> # «تا كنون اوقات ملّت ايران به شاهسازي و شاهتراشي گذشته است, وقت است كه ديگر امروز آن ملّتِ جهانديده, اعلانِ شاهنشاهي و حاكميّت خود را بدهد و پيشاني خود را, كه به خاك مَذِلّت ماليده بود, بلندكرده, با تفاخر به روي عالميان بنگرد, از صندلي محكوميّت بلندشده بر تخت حاكميّت جلوس كند. حاكميّت ملّت عبارت از اين است كه امور ملّت به دست نمايندگان  ملّت اداره بشود... در ايران حاكميّت, به طور مطلق, بايد مال ملّت باشد» (نطق 20خرداد). <br /> # «اين قيام ميخواهد... عناصر صالح و فسادنيافته ملّت (يعني طبقات كارگر و زحمتكش) را بر حقوق سياسي و  اجتماعي خود نايل و مالك گرداند», «امنيّت و  آسايش را اين ملّت هرگز در سايه اعليحضرتها و والاحضرتهاي خود  نديده... از اين روست كه ملّت, شخصاً, ميخواهد امنيّت و آسايش خودش را تأمين نمايد. بلي, ملّت است كه امنيّت را مستقر ميدارد» (نطق 27ارديبهشت).<br /> <br /> == آخرین سخنرانی خیابانی ==<br /> '''        آخرين سخنراني خياباني'''<br /> <br />      در ماههاي اول قيام پشتيباني مردم از آن بسيار زياد بود و در ميتينگهايي كه دموكراتها برگزار ميكردند, تا 20هزار نفر و حتّي, بيشتر جمع ميشدند. خياباني با تكيه بر اين پشتيباني عظيم مردمي, فرياد برمي داشت: «داخله يا خارجه, در صورت تعرّض به ما... گرفتار حملات ما خواهند شد. درمقابل 50هزار يا صد هزار نفر قشون متزلزل نخواهند شد. با آن قوايي كه در خود سراغ داريم مقابله خواهيم نمود و بالاخره, ايران نايل به يك رژيمي خواهد شد كه مطابق با مقتضيّات قرن حاضر باشد» (نطق 20خرداد).   امّا, كم كم, يكنواختيِ سخنرانيها و فراتربودن آن از حوزه فهم توده مردم, باعث شد كه  از رونق اينگونه تجمّعها كاسته شود. <br /> <br />     روز 23مرداد, خياباني از اين بياعتنايي اكثريّت مردم تبريز,  اينگونه شكوه ميكند: «در اوايل قيام انتظار ميرفت كه اكثريّت اهالي اين شهر با يك عشق و ذوق سرشار در نهضت دموكراتيك شركت خواهند جست, اين انتظار, چنان كه ميبايست از قوّه به فعل درنيامد. اعتماد ما, هميشه, به جماعتي بوده است كه در اوّلين روز اقدام به اين قيام نمودند, جماعت خيلي محدودي بعدها به آن ملحق شد, يك عدّه معتنابهي هنوز در حالت لاقيدي و بي علاقگي است». <br /> <br />      واقعيّت اين است كه سخنان خياباني و مطالب نشريه «تجدّد» براي شمار كثيري از مردم نامفهوم بود. همين مردمي كه در دوره قيام ستّارخان آن چنان يكپارچه از آن عاميمردِ قهرمان پشتيباني كردند و در راهش از سر و جان گذشتند, اكنون, دربرابر پديده يي بودند كه آن را چندان به  خود نزديك نمي ديدند. با اين كه با آن همراه بودند, امّا, زبانش, در بسياري مواقع, از حدّ فهم آنها فراتر بود. <br /> <br />      خياباني در آخرين سخنرانيش در اوّل شهريور 1299, از بي تفاوتي مردم, به خصوص, از تجّار انتقاد كرد: «يك حِصّه ملّت, و به خصوص تجّار, طالب امنيّت و آسايش هستند و هرگز فكر نميكنند كه خود ملّت, اكثريّت اصناف و طبقات آن, در تحت چگونه فشارها گرفتار آمده اند. بايد از آنان پرسيد... چرا از نهضتهاي ملّت ... اظهار دلتنگي و ناخشنودي مينمايند, آيا ميخواهند ... بي شرفي را پيشه خود قراردهند, لاقيد بمانند و آثار هيچ نوع علاقه يي را نسبت به آزادي و استقلال خود بروز نرسانند؟». <br /> <br />    در همين سخنراني, خطاب به مردم گفت: «... امروز وحشيان  سياهپوست آفريقا معني آزادي و استقلال را بهتر از ما فهميده اند و بهتر از ما اين دو نعمت بشري را نگهداري مينمايند. شما هميشه طالب يك شبان ستمپيشه هستيد كه شما را از چنگال گرگان نجات دهد و بالاخره, كارد بر حلقتان نهد... بي شرفها را به حاكميّت قبول كرده ايد. يك ملّت شرافتمند نميگذارد اولّين شخصي كه از در درآمد خود را حاكم قرار دهد, وزير بشود و از پيش خود قانون نوشته بر گردن او تحميل نمايد. از شما نميتوان منتظر يك حركتي شد كه باعث فيروزي شما و انهدام دشمنان شما گردد. قبلاً بايد يك عدّه فداكار ديوانه, ژنيهاي مجنون, پيش افتاده با يك اميد و يك اطمينان بيدليل به زور و اجبار ملّت را به طرف آزادي سوق دهند و عنان حاكميّت را به دست  او سپرده, در كف او استوار سازند و او را وادارند بر اين كه نگذارد حقوق او را غصب كنند و به تاراج ببرند».<br /> <br /> == پایان کار قیام ==<br /> '''     پايان كار قيام''' <br /> <br /> '''    ''' مشيرالدّوله, نخست وزير وقت, مُخبرالسّلطنه را, كه براي مردم تبريز چهره يي ناآشنا نبود, به عنوان والي آذربايجان به تبريز فرستاد. وي در اوايل شهريور, حدود دو هفته پيش از شهادت خياباني, وارد تبريز شد و  براي كاستنِ فعاليت دموكراتها با خياباني به مذاكره پرداخت. چون مذاكره سودي نداد, روز 21شهريور به قزّاقخانه رفت و با رئيس قزّاقخانه براي سركوبي جنبش تبريز تَباني كرد. فرداي آن روز, قواي قزّاق, كه بيش از 200نفر نبودند, به عمارت «عاليقاپو», «تجدّد» و خانه هاي سران جنبش, يورش بردند و پس از چند رويارويي, بر تمام مواضعي كه در دست دموكراتها بود, چيره شدند و قيام خياباني به زانو نشست. پس از سقوط حكومت ملّي, سه روز خانه هاي آزاديخواهان غارت شد. <br /> <br />      خياباني در روز يورش قزّاقها, از پشت بام, درحالي كه يك تفنگ و قطار فشنگ به همراه داشت, به خانه همسايه گريخت. وقتي ميزبانش ـ حاج شيخ حسينعلي ميانجي ـ كه فرد مشهور و محترمي بود, از او خواست اجازه بدهد پيش مخبرالسّلطنه رفته براي او تأمين بخواهد, خياباني در پاسخش گفت: «ما هيچ گاه نمي توانستيم تصوّر كنيم كه رفيق و هممسلك قديمي ما اينطور از آب درآيد و برخلاف مصالح آزادي پا را در يك كفش كرده, بگويد آنچه من ميگويم درست است... شما مستحضر هستيد كه دموكراتهاي تبريز هميشه از او مدافعه كرده اند و در مواقع بسيار مشكل فرياد ميزديم اگر حكومت قانوني ميخواهيد بفرستيد مُخبرالسّلطنه را انتخاب و اعزام داريد». وقتي ميزبان اصرار كرد. خياباني برافروخته شد و با لحن تندي به وي خطاب كرد: «پدر بزرگوار! من كشته شدن را به تسليم ترجيح ميدهم. من از اَعقاب بابك خرّمدين هستم كه ... آن چنان رشادت و عظمت از خود بروز داد» (3).<br /> <br />      در فرداي سقوط حكومت ملّي, يكي از سران قزّاق به نام اسماعيل قزّاق, خياباني را در زيرزمين خانه شيخ حسينعلي ميانجي با چند تير به شهادت رساند و دفتر قيام دلاورانه او, كه شوقي تازه براي رهايي در مردم آذربايجان برانگيخته بود, با شهادت وي بسته شد.<br /> <br /> '''     ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ'''<br /> <br />      ''' پانویس'''<br /> <br /> (1)ـ «قيام شيخ محمّد خياباني در تبريز», علي آذري, چاپ 1362, ص154<br /> <br /> (2)ـ «دو مبارز جنبش مشروطه», رئيس نيا و ناهيد, ص 293<br /> <br /> (3)ـ قيام شيخ محمّد خياباني, ص491<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> <br /> == منابع ==<br /> {{پانویس}}<br /> [[رده:اهالی تبریز]]<br /> [[رده:درگذشتگان ۱۲۹۹]]<br /> [[رده:انقلابیون اهل ایران]]<br /> [[رده:افراد در انقلاب مشروطه]]</div>

Norry https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%B4%DB%8C%D8%AE_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C&diff=27280 2018-03-08T10:27:35Z

<p>Norry: /* نطق‌های خیابانی */</p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات شخصیت<br /> |نام =شیخ محمد خیابانی <br /> |تصویر =شیخ محمد خیابانی.jpg <br /> |توضیحات =شیخ محمد خیابانی از انقلاببون مشروطه بود <br /> |سری = <br /> |اولین_حضور = <br /> |آخرین_حضور = <br /> |هدف = <br /> |ساخته_شده_توسط= <br /> |ایفای_نقش_توسط=<br /> |قسمت‌ها = <br /> <br /> |لقب = <br /> |نام_مستعار = <br /> |نوع = <br /> |جنسیت = <br /> |سن =۴۰ سال <br /> |تاریخ_تولد =۱۲۵۹ <br /> |تاریخ_مرگ =۱۲۹۹ <br /> |ویژگی = <br /> |شغل = <br /> |عنوان = <br /> |callsign = <br /> |خانواده = <br /> |همسر = <br /> |significantother= <br /> |فرزند = <br /> |خویشاوند = <br /> |آدرس = <br /> |مذهب =شیعه <br /> |ملیت =ایران <br /> |lbl21 = <br /> |data21 = <br /> |lbl22 = <br /> |data22 = <br /> |lbl23 = <br /> |data23 = <br /> |lbl24 = <br /> |data24 = <br /> |lbl25 = <br /> |data25 = <br /> |extra-hdr = <br /> |lbl31 = <br /> |data31 = <br /> |lbl32 = <br /> |data32 = <br /> |lbl33 = <br /> |data33 = <br /> |lbl34 = <br /> |data34 = <br /> |lbl35 = <br /> |data35 = <br /> }}<br /> {{در دست ساخت|notready=true}}<br /> [[پرونده:شیخ محمد خیابانی.jpg|251x251px|بندانگشتی]]<br />  <br /> '''شیخ محمد خیابانی، از روحانیون آزادیخواه تبریز''' <br /> <br /> زادروز: 1259 شمسی (1297قمری) ـ خامنه در نزدیکی شبستر آذربایجان<br /> <br /> مقتول:22شهریور 1299شمسی (29ذیحجه 1338قمری) ـ تبریز<br /> <br /> آرامگاه: شهر ری ـ در جوار بقعه شاه عبدالعظیم تهران.<br /> <br /> '''شیخ محمد خیابانی'''( ۱۲۵۹- ۱۲۹۹) در انقلاب مشروطه از اعضای انجمن ایالتی آذربایجان بود. در مجلس دوم وقتی روسها در آذر ۱۲۹۰ برای اخراج مورگان شوستر آمریکایی، رئیس مالیه ایران، به دولت صمصام السلطنه بختیاری اولتیماتوم دادند، او و دموکراتهای همفکرش به تلاش برای جلوگیری از تصویب آن در مجلس پرداختند. خیابانی در یک سخنرانی یک ساعته دخالتهای روسیه تزاری در ایران را محکوم کرد. این تلاشها باعث شد که اولتیماتوم روسها د رمجلس رد شود. اما دولت وقت و ناصرالملک، نایب السلطنه احمدشاه، که اولتیماتوم را پذیرفته بودند، به کینه این گستاخی مجلس دوم را بستند و فعالیت سیاسی خیابانی و دموکراتها در تبریز تا پیروزی انقلاب فوریه ۱۹۱۷ (اسفند۱۲۹۵شمسی) و سقوط حکومت تزاری با موانع و دشواری روبروشد.<br /> <br /> == تاسیس فرقه دمکراتیک ==<br />      پس از انقلاب فوريه 1917 (اسفند 1295) در روسيه و سقوط خاندان رومانُف و رهاشدن قسمتهاي شمالي ايران از نفوذ روسيه تزاري, «فرقه دموكرات» در فروردين 1296 در تبريز توسّط خياباني و اسماعيل نوبري تأٌسيس شد و نشريه يي نيز به نام «تجدّد» به عنوان ارگان آن انتشار يافت. <br /> <br />  خياباني در شماره 10 ارديبهشت «تجدّد» نخستين مقاله خود را با عنوان «چه بايد كرد؟ تكيه گاه خونخواران ازپا درافتاده, نور حقيقت خواهد تابيد» منتشر كرد.  او در شماره 10خرداد «تجدّد» در مقاله يي با عنوان «ايران و روسيه آزاد» از «انقلاب جديد انسانيّت پسند» فوريه و نور اميدي كه اين رويداد در قلب ايرانيان تابانيده است, ياد كرد. <br /> <br /> == میتینگ‌های خیابانی ==<br />      خیابانی در نخستين ميتينگي كه در 26مهر 1296 در صحن «تجدّد» برگزار كرد, ضمن پرخاش به محتكران گندم, كه قحطي نان را در تبريز باعث شده بودند, بر لزوم انتخابات و بازگشايي مجلس تأكيد كرد.<br /> <br />  چند ماه بعد, دموكراتهاي تبريز در ميتينگ ديگري كه در 12آذر در اعتراض به انتخاب سه وزير ـ وثوق الدّوله, قوام السّلطنه و امين الملك ـ در دولت عين الدّوله برگزار كردند, در تلگرامي كه در پايان ميتينگ براي عين الدّوله فرستادند, تأكيد كردند كه «اهالي آذربايجان ميگويند مادامي كه يك كابينه كاملالصلاح و طرف اعتماد تشكيل نيافته, اوامر مركز را لازم الاتّباع نخواهند شناخت» '''(1).''' <br /> <br />   در دوّم ديماه, در تجمّع ديگري با حضور ده هزار نفر از مردم تبريز, اعلام كردند تا «كابينه يي ملّي متشكّل از عناصر صالحه و حائز اعتماد آزاديخواهان» روي كار نيايد, به اعتراض ادامه خواهند داد.<br /> <br />       در اثر اعتراضهاي پياپي مردم تبريز, كابينه عين الدّوله در 18ديماه استعفا داد و به جايش كابينه مستوفيالممالك روي كار آمد كه مورد حمايت دموكراتها بود.<br /> <br /> == خیابانی نماینده اول تبریز ==<br />    بعد از پايان جنگ جهانی اول در آذر1297 شمسی, دولت وثوقالدّوله روي كار آمد. از آن جا كه انتخابات مجلس به يك خواست مشترك عمومي تبديل  شده بود, وثوق الدّوله تصميم گرفت در جريان برگزاري انتخابات, با كمك اداره نظميّه كاري كند كه طرفداران دولت به نمايندگي برگزيده شوند. <br /> <br />    در انتخابات آذربايجان,  كه در شهريور 1298 برگزارشد, با وجود فشار اداره نظميّه, 6تن از 9نماينده آذربايجان از دموكراتها بودند. خياباني رأي اول را در  تبريز به دست آورد و به نمايندگي مجلس برگزيده شد. <br /> <br />    در تهران نيز هر 12نماينده برگزيده شده, از دموكراتها بودند. به علّت انتخاب نمايندگان دموكرات و بيم ايجاد دوباره جوّي كه دموكراتها در مجلس دوم به وجود آورده بودند, وثوق الدّوله حاضر نشد مجلس چهارم را بازكند (مجلس چهارم, بعدها, در دوره نخست وزيري قوام السّلطنه, در تيرماه 1300 بازشد).<br /> <br />  وثوقالدّوله, هم چنين, رئيس اداره نظميّه تبريز را معزول كرد و به جاي او يك نفر سوئدي به نام ماژور بيورلينگ را براي اداره نظميّه به تبريز فرستاد و او را مأمور كرد كه از فعاليّت دموكراتها در تبريز جلوگيري كند<br /> <br />      در اوّلين كنفرانس ايالتي فرقة دموكرات در 22اسفند, اعضاي كميته محلي تبريز انتخاب شدند. خياباني در اين كنفرانس به عنوان رئيس كميته برگزيده شد. اين كميته كليه فعاليتهاي فرقه در تبريز را زير نظر خود قرار داد. در آخرين روز سال, ميتينگ 20هزار نفره يي عليه انگليس و مُهره دست نشانده اش, وثوق الدّوله, در تبريز برگزار شد. شعار اصلي ميتينگ «مرده باد انگليس» بود.<br /> <br /> == پیروزی قیام در تبریز ==<br />      روز 16فروردين 1299 اداره نظميّه تبريز يكي از طرفداران دموكراتها را به جرم پخش اعلاميه در هواداري از شوروي دستگير كرد. مردم تبريز در بين راه فرد دستگيرشده را نجات دادند و به ساختمان «تجدّد», كه پايگاه دموكراتها بود, بردند.    <br /> <br />     به دستور رئيس نظميّه ساختمان «تجدّد» محاصره شد و به دنبال آن اعتراضهاي مردم عليه محاصره دموكراتها شدّت يافت, به طوري كه رئيس نظميّه و معاون او, كه هر دو سوئدي بودند, از ترس جان شهر را ترك كردند. بعد از رفتن آن  دو, نظميّه به «هیأت  مديره اجتماعات», كه خياباني در رأس آن بود, تسليم شد و شهر, به دست دموكراتها افتاد. قيام تبريز پس از دو روز به پيروزي رسيد.<br /> <br />      روز 19فروردين «هيأت مديره اجتماعات», كه روز قبل انتخاب شده و اداره امور شهر را عهده دار بود, بيانية يي به زبانهاي فارسي و فرانسه انتشار داد. <br /> <br />   در اين بيانيه, علت قيام «وجود تمايلات ارتجاعي», «اقدامات ضدّ مشروطيّت حكومات محلّي» و تلاش براي «تحصيل يك اطمينان تامّ و كامل از اين حيث كه مأمورين حكومت رژيم آزادانه مملكت را محترم و قوانين اساسيّه را... به طور صادقانه, مرعي و مُجري دارند», اعلام شده بود. در پايان بيانيه, بر دو هدف اصلي تكيه شده بود: «برقرارداشتن آسايش عمومي» و «از قوّه به فعل درآوردن رژيم مشروطيّت».<br /> <br />      «هياٌت مديره اجتماعات» براي ازميان بردن قحطي نان, كميسيوني به نام «كميسيون آذوقه» تشكيل داد. كار اين  كميسيون, خريد گندم از روستاها و واگذاركردن آن به 120مغازه نانوايي تبريز بود.<br /> <br />     در هر محلّه نيز كميسيوني به نام «كميسيون كويها» به وجود آوردند كه كار آن جلوگيري از خريد نان توسّط ثروتمندان بود. به افراد نيز كوپن دادند كه در ازاي آن نان بگيرند. ثروتمندان  حق استفاده از آن كوپنها را نداشتند. <br /> <br /> براي تأمين هزينه هاي عمومي, «كميسيون اِعانه» به وجود آمد كه از توانگران, به دلخواه يا به زور, پول ميگرفت. «كميسيون اعانه», هزينه دو بنياد ديگر با نامهاي «دارالمساكين» (=خانه بينوايان) و «دارالعَجَزه» (=خانه ناتوانان) را تأمين ميكرد.<br /> <br /> == خیابانی دشمن «تجزیه طلبی» ==<br />      خياباني در سخنرانيش در روز 16ارديبهشت 1299 اعلام كرد كه از اين پس, نام آذربايجان به «آزاديستان» تبديل ميشود. <br /> <br /> كسروي در «تاريخ هيجده ساله آذربايجان» درباره اين نامگذاري مينويسد: «در اين هنگام, نام آذربايجان يك دشواري پيدا كرده بود, زيرا, پس از به هم خوردن امپراتوري روس, تركي زبانان قفقاز در باكو و در آن پيرامونها جمهوري كوچكي پديد آورده, آن را &quot;جمهوري آذربايجان&quot; ناميده بودند. آنسو, بنيانگذاران جمهوري اميد و آرزوشان چنين ميبود كه با آذربايجان يكي گردند, از اينرو, نام را براي سرزمين و جمهوري خود برگزيده بودند. آذربايجانيان كه به چنان يگانگي خرسندي نداشته و از ايرانيگري چشمپوشي نمي خواستند, از نامگذاري قفقاز, سخت, رنجيدند... كساني ميگفتند بهتر است ما نام استان خود را ديگر گردانيم. همان پيشنهاد &quot;آزاديسِتان&quot; از اين راه بوده است».  <br /> <br /> خياباني بارها بر اين كه «آذربايجان, جزء اِنفِكاك ناپذير ايران است», پافشاري كرده و آن را ايالتي از ايالتهاي ايران شمرده است. او براي ترميم خرابيهاي ناشي از جنگ اول جهاني در آن ايالت, از دولت مركزي كمك طلب ميكرد (ازجمله, در سخنراني 17خرداد1299).<br /> <br />     خياباني به علت عشق به ايران و زبان رسمي كشور, دستور داده بود در تمام مدارس آذربايجان به فارسي تدريس شود. «تجدّد», ارگان دموكراتهاي آذربايجان و مجلّة «آزاديستان», كه مجلّه ادبي وابسته به دموكراتها بود, به زبان فارسي نوشته ميشدند. خود او نيز به زبان فارسي سخن ميگفت و كلّيه صد و چند نطقي كه از او به جامانده, به زبان فارسي است.<br /> <br /> == کشمکش با دولت مرکزی ==<br />      وثوق الدّوله براي خاموش كردن شور آزاديخواهي در تبريز, عين الدّوله را به عنوان والي آذربايجان به تبريز روانه كرد. عين الدّوله يكبار هم بخت خود را در شكست دادن ستّارخان دلاور آزموده و تيرش به سنگ خورده بود. انتخاب او يكي از عوامل بالاگرفتن جنبش در تبريز بود.<br /> <br />  عين الدّوله روز 30فروردين 1299 وارد تبريز شد. خياباني با اين كه خود را فرمانبردار حكومت مركزي ميشمرد, اعتنايي به او  نكرد و در سخنرانيش در همان روز ورود عين الدّوله, تأكيد كرد كه «ورود اشخاص هيچگونه تأثيري در مرام و عقايد ما نخواهد داشت». امّا, عين الدّوله هشتادساله, ديگر دل و دماغ درافتادن با آزاديخواهان تبريز را نداشت. روز 27خرداد خياباني در پايان نطق خود اعلام كرد كه عمارت «عالي قاپو», كه ويژه اقامت وليعهد و  خانواده او بود و اكنون عين الدّوله در  آن اقامت داشت, ميبايست تخليه و عمارت آن مركز فعاليّت دولت ملّي شود. دو سه روز بعد از اين سخنراني عين الدّوله عالي قاپو را به سوي تهران ترك كرد. <br /> <br />      روز سوم تيرماه, خياباني و مردم به عالي قاپو رفتند و عالي قاپو مركز امور سياسي جنبش شد. در آن روز جشني در عالي قاپو برگزارشد كه در آن سرود «مارسهيز» (سرود ملّي فرانسه) و سرودهاي ديگر نواخته شد. از آن پس, «هيأت مديره اجتماعات» جاي خود را به حكومت ملّي داد كه خياباني در رأس آن قرارداشت.<br /> <br />      در همين روزها, كابينه وثوق الدّوله سقوط كرد. در روز 7تيرماه مشيرالدّوله نخست وزير شد و در روز 12تيرماه كابينه خود را به احمدشاه قاجار معرّفي كرد. خياباني در همين روز ضمن اشاره به اين كه قيام تبريز باعث روي كارآمدن «اين هيأت استقلال خواه» شده است, گفت كه اين كابينه «ميخواهد استقلال مملكت را نگهداري كند». درواقع, خياباني, قبلاً, اعلام كرده بود كه «ما عليه اين حكومت كه قرارداد خانمان برانداز وثوق الدّوله و انگليس را (=قرارداد 1919م) منعقد كرده, قيام كرده ايم... تا زماني كه دولت ملّي و  وطن پرست روي كارنيايد و به اصلاحات اساسي دست نزند و استقلال كشور را تحكيم نكند و قانون اساسي را مُجري ندارد, دست از قيام برنخواهيم داشت» '''(2)''' و مشير الدّوله نيز در اعلاميه يي تأكيد كرد تا زماني كه مجلس قرارداد 1919 را تصويب نكند, قابل اجرا نيست. او هم چنين, انتخابات مجلس را كه در دوره نخست وزيري وثوق الدّوله, براي به تصويب رساندن قرارداد مزبور با زور و فشار برگزار شده بود, باطل اعلام كرد و كلّیه مستشاران انگليسي را, كه طبق قرارداد 1919 به ايران آمده بودند, به استثناي ماٌمور رسيدگي به حسابهاي شركت نفت, اخراج كرد. بدين ترتيب, خياباني در آغاز فريفته «وجاهت ملّي» مشير الدّوله شده بود, ولي, بعدها او را بهتر  شناخت و در روز 28مرداد در سخنرانيش گفت: «هيأت جديد حائز آن صلاحيّت نيست كه اراده ملّت را تحت كنترل خود درآورد».<br /> <br /> == گارد تجدد ==<br />      خياباني از همان آغاز پيروزي قيام پي برده بود كه براي حفظ دستاوردهاي جنبش در كنار كار آگاهي بخش براي تربيت نفوس, خشونت هم لازم  است: و «ترحّم بر غاصبين حقوق جماعت, خيانت بر جماعت است».  او در روز 18ارديبهشت گفت: «ما اصلاحات جذريّه (راديكال) را در داخل مملكت خواهيم نمود, ايران را آزاد خواهيم كرد؛ ما نميترسيم, ما را هميشه در صف اوّل جنگ ديده اند. وقتي كه به نام خود و رفقاي خود اعلام ميكنم كه ما حاضر براي مردن در راه آزادي و استقلال هستيم, هم معني &quot;حاضربودن&quot;, هم معني &quot;مردن&quot; و  هم معني &quot;آزادي و استقلال&quot; را خوب ميدانيم. ما دموكراتها مصمّم هستيم كه ديگر نگذاريم شارلاتانهاي دولتي و ملّتي بر جان دموكراسي مسلّط شوند. براي وصول بر اين مقصود بزرگ شدّت به خرج خواهيم داد». <br /> <br />    در روز 12خرداد, باز, بر اين نكته پاي فشرد: «در جاييكه آتيه هيأت اجتماع در گرو باشد, دست ما نخواهد لرزيد و خونين ترين عمليّات جرّاحي را با متانت قلب انجام خواهيم داد». <br /> <br />   در راستاي اين خواست, او در روز 20مرداد تشكيل «گارد تجدّد» را براي «نگهباني و مدافعه منافع قيام» اعلام كرد و از روز 28مرداد اسم نويسي آغاز شد. خياباني در نطق روز 28مرداد خود گفت: «فرماندهي آن گارد برعهده من خواهد بود و در صف اوّل آن من خواهم جنگيد. ما با صداي رسا مي گوييم... يك جماعت فدايي را هيچ قوّه يي نمي تواند مغلوب كند».<br /> <br /> == نطق‌های خیابانی ==<br /> '''     نطقهاي خياباني'''<br /> <br />      قيام خياباني از پيروزي تا سقوط, (از 18 فروردين تا 22شهريور 1299 شمسي) پنج ماه و  چند روز به درازا كشيد. در اين مدّت, خياباني صد و چند «نُطق» ايراد كرد. عصرها در «تجدّد» و سپس, در «عالي قاپو» براي مردم سخن ميگفت و از مردم ميخواست از آن به عنوان رهنمودِ عمل خود استفاده كنند. اين نطقها پر از كلمات عربي و فرانسه بود. به يقين, عامه مردم تبريز در آن  دوره ـ كه به زحمت به فارسي سخن ميگفتند و حتّي, اكثريت عظيم مردم از انجام همين كار نيز ناتوان بودند ـ بهره چنداني از اين گونه نطقها نميبردند.   <br /> <br />     كسروي در «تاريخ هيجدهساله آذربايجان» (صفحه 871) از اين زاويه نيز به خياباني ايراد ميگيرد كه چرا چيزي را كه مردم نمي فهمند, ميگويد و به عنوان مثال, بخشي از يكي از نطقهاي او را ميآورد. <br /> <br />      خياباني اوّلين نطقش را در روز 28فروردين 1299 در باره «مرام دموكراتها, اپورتونيسم و راديكاليسم» ايراد كرد. آخرين سخنراني او نيز روز اول شهريور, سه هفته قبل از شهادتش, ايراد شد. درونمايه اصلي اين نطقها, علاوه بر اشاره به رويدادهاي روز, تكيه بر چند موضوع عمده يي است كه در زير به آن اشاره ميشود.<br /> <br /> '''     الف ـ قانون اساسي'''<br /> <br />      خياباني بر اين باور بود كه «رژيم ايران مستبدّ نيست, مشروطه هم نيست» (نطق 13خرداد), بلكه, آميزه يي است از مشروطه و  استبداد, و بايد با سلب قدرت از دولتهاي استبدادي, نظير دولت وثوق الدّوله, و تربيت فكري مردم براي دفاع از حقوق حقّه شان در مجلس, مشروطه واقعي را به وجود آورد. او ميگفت:<br /> <br />     ـ «اوّل چيزي كه ميخواهيم عبارت از استقرار رژيم مشروطيّت در سراسر سرزمين ايران است. ما قول را, اين بار, مبدّل به  عمل كرده و درعوضِ اين كه لفظ مشروطه را وِرد زبان خود قرار دهيم, اشخاص مشروطه خواه را در ادارات مملكت جاي خواهيم داد, ولي, قبل از آن كه ادارات مشروطي بشوند, بايد خود ملّت مشروطه خواه بشود» (نطق 19ارديبهشت). <br /> <br />   ـ «ما همه ميگوييم مشروطيّت حقيقي در مملكت حكمراني كند» (نطق 15ارديبهشت). <br /> <br />   ـ «قيام دائمي است. ما هرگز خسته نخواهيم شد. در تطبيق قانون اساسي و از قوّه به فعل درآوردن رژيم مشروطي, با نهايت صبر و ثَبات, پافشاري خواهيم كرد» (نطق 16ارديبهشت).<br /> <br />  ـ «تا وقتي كه آذربايجان زنده است و آزاديخواهان او زنده هستند, قانون اساسي بي حمايت و بي دفاع نخواهد ماند... آزاديخواهان آذربايجان قيام كرده اند تا ... فراموشكاران را با صداي &quot;زنده باد قانون اساسي&quot; بيدار و مُتنبّه سازند و براي اين كه در آتيه خيال يك توطئه ديگري بر ضدّ قانون اساسي در كلّه هاي ماجراجو پخته نشود, تدابير احتياطيّه كافي را اتّخاذ نمايند» (نطق 26فروردين).<br /> <br /> '''     ب ـ آزادي'''<br /> <br />      در نطقهاي خياباني, بارها, بر آزادي به مثابه اساسي ترين خواست قيام تأكيد شده است. حتّي, در انتخاب بين آزادي و مساوات, او حقّ تقدّم را به آزادي ميداد و اعلام ميكرد: «قبل از همه چيز, آزادي» (نطق 13ارديبهشت).<br /> <br />  ـ «قيام تبريز براي يك حكومت دموكراتيك و آزادي است... نهضتي كه به شكل يك پروتست و يك اعتراض شديد بر ضدّ يك سلسله عمليّات ارتجاعي به وجود آمده است» (نطق 2 ارديبهشت).<br /> <br />  ـ «دموكراسي ايران در زير چنگال ظلم و ستم اين خائنين (منظور وثوق الدّوله و همانندان اوست) به ستوه آمده است, رمقي از جان دموكراسي باقي نمانده و كم مانده است در تحت فشار مرتجعين بيگانه پرست, به كلّي, مفقود شود. بار سنگين استبداد بر دوش هر يك از اصناف و طبقات اين ملّت وارد آمده و  آلام و مصائب را در هريك از آنها به درجه رشد رسانيده است. قيام ما براي اين است كه دموكراسي ايران را  از اين شكنجه خونين نجات دهيم» (نطق 15خرداد).<br /> <br /> === استقلال ===<br /> '''     پ ـ استقلال'''<br /> <br />      ايران از پيش از جنبش مشروطه, حوزه نفوذ استعماري روس و انگليس بود. در جنگ اول جهاني با وجود اعلام بيطرفي, ميدان تاخت و تاز متّفقين و دولت عثماني شد. پس از جنگ و بيرون رفتن پاي روسية تزاري, انگليس در ايران يكّه تاز شد و قرارداد 1919 را با دولت وثوق الدّوله بست. خياباني مانند ديگر آزاديخواهان  ايران با اين قرارداد به مخالفت برخاست و آن را «قباله فروش مملكت» خواند (نطق 29مرداد).<br /> <br />      او بارها اعلام كرد كه «اوّلين شعار دموكراتها اجتناب از آلت شدن در دست بيگانگان است» (نطق 14خرداد) و «قيام ما براي تأمين استقلال و آزادي است» (نطق 9خرداد). <br /> <br /> ـ«فكر اساسي ما آزادي و استقلال است. از هر كه بپرسيد ميگويد: &quot;يا مرگ, يا استقلال&quot;. همه فرياد ميزنند: &quot;زنده باد آزادي&quot; امّا, بايد دانست استقلال و آزادي يعني چه؟ هر كه فكر استقلال و آزادي را دارد, بايد در اين راه جان و مال خود را فدا كند, نه اين كه منافع خود را از اين راه تأمين نمايد» (نطق 19تير). <br /> <br /> ـ «هر خارجي كه بخواهد وارد اين مملكت شده, دموكراسي آن را در زنجيرهاي اسارت گرفتار سازد, ما را در پيش خويش خواهد يافت و مجبور خواهد شد از روي اجساد ما بگذرد» (نطق 7خرداد).<br /> <br /> === حاکمیت ملی ===<br /> '''     ت ـ حاكميّت ملّي'''<br /> <br />      خياباني معتقد بود كه ملّت بايد خود سرنوشتش را تعيين كند, هيچ شاه و شاهچه يي بر مقدّرات مردم حاكم نباشد و حتّي, «ملّت, مستقيماً, وزرا و حُكّام را عزل و نصب نمايد» (نطق 14خرداد). «بايد اراده ملّت بالاي همه چيز باشد» (نطق 14تير). <br /> <br /> ـ«تا كنون اوقات ملّت ايران به شاهسازي و شاهتراشي گذشته است, وقت است كه ديگر امروز آن ملّتِ جهانديده, اعلانِ شاهنشاهي و حاكميّت خود را بدهد و پيشاني خود را, كه به خاك مَذِلّت ماليده بود, بلندكرده, با تفاخر به روي عالميان بنگرد, از صندلي محكوميّت بلندشده بر تخت حاكميّت جلوس كند. حاكميّت ملّت عبارت از اين است كه امور ملّت به دست نمايندگان  ملّت اداره بشود... در ايران حاكميّت, به طور مطلق, بايد مال ملّت باشد» (نطق 20خرداد). <br /> <br /> ـ«اين قيام ميخواهد... عناصر صالح و فسادنيافته ملّت (يعني طبقات كارگر و زحمتكش) را بر حقوق سياسي و  اجتماعي خود نايل و مالك گرداند», «امنيّت و  آسايش را اين ملّت هرگز در سايه اعليحضرتها و والاحضرتهاي خود  نديده... از اين روست كه ملّت, شخصاً, ميخواهد امنيّت و آسايش خودش را تأمين نمايد. بلي, ملّت است كه امنيّت را مستقر ميدارد» (نطق 27ارديبهشت).<br /> <br /> == آخرین سخنرانی خیابانی ==<br /> '''        آخرين سخنراني خياباني'''<br /> <br />      در ماههاي اول قيام پشتيباني مردم از آن بسيار زياد بود و در ميتينگهايي كه دموكراتها برگزار ميكردند, تا 20هزار نفر و حتّي, بيشتر جمع ميشدند. خياباني با تكيه بر اين پشتيباني عظيم مردمي, فرياد برمي داشت: «داخله يا خارجه, در صورت تعرّض به ما... گرفتار حملات ما خواهند شد. درمقابل 50هزار يا صد هزار نفر قشون متزلزل نخواهند شد. با آن قوايي كه در خود سراغ داريم مقابله خواهيم نمود و بالاخره, ايران نايل به يك رژيمي خواهد شد كه مطابق با مقتضيّات قرن حاضر باشد» (نطق 20خرداد).   امّا, كم كم, يكنواختيِ سخنرانيها و فراتربودن آن از حوزه فهم توده مردم, باعث شد كه  از رونق اينگونه تجمّعها كاسته شود. <br /> <br />     روز 23مرداد, خياباني از اين بياعتنايي اكثريّت مردم تبريز,  اينگونه شكوه ميكند: «در اوايل قيام انتظار ميرفت كه اكثريّت اهالي اين شهر با يك عشق و ذوق سرشار در نهضت دموكراتيك شركت خواهند جست, اين انتظار, چنان كه ميبايست از قوّه به فعل درنيامد. اعتماد ما, هميشه, به جماعتي بوده است كه در اوّلين روز اقدام به اين قيام نمودند, جماعت خيلي محدودي بعدها به آن ملحق شد, يك عدّه معتنابهي هنوز در حالت لاقيدي و بي علاقگي است». <br /> <br />      واقعيّت اين است كه سخنان خياباني و مطالب نشريه «تجدّد» براي شمار كثيري از مردم نامفهوم بود. همين مردمي كه در دوره قيام ستّارخان آن چنان يكپارچه از آن عاميمردِ قهرمان پشتيباني كردند و در راهش از سر و جان گذشتند, اكنون, دربرابر پديده يي بودند كه آن را چندان به  خود نزديك نمي ديدند. با اين كه با آن همراه بودند, امّا, زبانش, در بسياري مواقع, از حدّ فهم آنها فراتر بود. <br /> <br />      خياباني در آخرين سخنرانيش در اوّل شهريور 1299, از بي تفاوتي مردم, به خصوص, از تجّار انتقاد كرد: «يك حِصّه ملّت, و به خصوص تجّار, طالب امنيّت و آسايش هستند و هرگز فكر نميكنند كه خود ملّت, اكثريّت اصناف و طبقات آن, در تحت چگونه فشارها گرفتار آمده اند. بايد از آنان پرسيد... چرا از نهضتهاي ملّت ... اظهار دلتنگي و ناخشنودي مينمايند, آيا ميخواهند ... بي شرفي را پيشه خود قراردهند, لاقيد بمانند و آثار هيچ نوع علاقه يي را نسبت به آزادي و استقلال خود بروز نرسانند؟». <br /> <br />    در همين سخنراني, خطاب به مردم گفت: «... امروز وحشيان  سياهپوست آفريقا معني آزادي و استقلال را بهتر از ما فهميده اند و بهتر از ما اين دو نعمت بشري را نگهداري مينمايند. شما هميشه طالب يك شبان ستمپيشه هستيد كه شما را از چنگال گرگان نجات دهد و بالاخره, كارد بر حلقتان نهد... بي شرفها را به حاكميّت قبول كرده ايد. يك ملّت شرافتمند نميگذارد اولّين شخصي كه از در درآمد خود را حاكم قرار دهد, وزير بشود و از پيش خود قانون نوشته بر گردن او تحميل نمايد. از شما نميتوان منتظر يك حركتي شد كه باعث فيروزي شما و انهدام دشمنان شما گردد. قبلاً بايد يك عدّه فداكار ديوانه, ژنيهاي مجنون, پيش افتاده با يك اميد و يك اطمينان بيدليل به زور و اجبار ملّت را به طرف آزادي سوق دهند و عنان حاكميّت را به دست  او سپرده, در كف او استوار سازند و او را وادارند بر اين كه نگذارد حقوق او را غصب كنند و به تاراج ببرند».<br /> <br /> == پایان کار قیام ==<br /> '''     پايان كار قيام''' <br /> <br /> '''    ''' مشيرالدّوله, نخست وزير وقت, مُخبرالسّلطنه را, كه براي مردم تبريز چهره يي ناآشنا نبود, به عنوان والي آذربايجان به تبريز فرستاد. وي در اوايل شهريور, حدود دو هفته پيش از شهادت خياباني, وارد تبريز شد و  براي كاستنِ فعاليت دموكراتها با خياباني به مذاكره پرداخت. چون مذاكره سودي نداد, روز 21شهريور به قزّاقخانه رفت و با رئيس قزّاقخانه براي سركوبي جنبش تبريز تَباني كرد. فرداي آن روز, قواي قزّاق, كه بيش از 200نفر نبودند, به عمارت «عاليقاپو», «تجدّد» و خانه هاي سران جنبش, يورش بردند و پس از چند رويارويي, بر تمام مواضعي كه در دست دموكراتها بود, چيره شدند و قيام خياباني به زانو نشست. پس از سقوط حكومت ملّي, سه روز خانه هاي آزاديخواهان غارت شد. <br /> <br />      خياباني در روز يورش قزّاقها, از پشت بام, درحالي كه يك تفنگ و قطار فشنگ به همراه داشت, به خانه همسايه گريخت. وقتي ميزبانش ـ حاج شيخ حسينعلي ميانجي ـ كه فرد مشهور و محترمي بود, از او خواست اجازه بدهد پيش مخبرالسّلطنه رفته براي او تأمين بخواهد, خياباني در پاسخش گفت: «ما هيچ گاه نمي توانستيم تصوّر كنيم كه رفيق و هممسلك قديمي ما اينطور از آب درآيد و برخلاف مصالح آزادي پا را در يك كفش كرده, بگويد آنچه من ميگويم درست است... شما مستحضر هستيد كه دموكراتهاي تبريز هميشه از او مدافعه كرده اند و در مواقع بسيار مشكل فرياد ميزديم اگر حكومت قانوني ميخواهيد بفرستيد مُخبرالسّلطنه را انتخاب و اعزام داريد». وقتي ميزبان اصرار كرد. خياباني برافروخته شد و با لحن تندي به وي خطاب كرد: «پدر بزرگوار! من كشته شدن را به تسليم ترجيح ميدهم. من از اَعقاب بابك خرّمدين هستم كه ... آن چنان رشادت و عظمت از خود بروز داد» (3).<br /> <br />      در فرداي سقوط حكومت ملّي, يكي از سران قزّاق به نام اسماعيل قزّاق, خياباني را در زيرزمين خانه شيخ حسينعلي ميانجي با چند تير به شهادت رساند و دفتر قيام دلاورانه او, كه شوقي تازه براي رهايي در مردم آذربايجان برانگيخته بود, با شهادت وي بسته شد.<br /> <br /> '''     ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ'''<br /> <br />      ''' پانویس'''<br /> <br /> (1)ـ «قيام شيخ محمّد خياباني در تبريز», علي آذري, چاپ 1362, ص154<br /> <br /> (2)ـ «دو مبارز جنبش مشروطه», رئيس نيا و ناهيد, ص 293<br /> <br /> (3)ـ قيام شيخ محمّد خياباني, ص491<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> <br /> == منابع ==<br /> {{پانویس}}<br /> [[رده:اهالی تبریز]]<br /> [[رده:درگذشتگان ۱۲۹۹]]<br /> [[رده:انقلابیون اهل ایران]]<br /> [[رده:افراد در انقلاب مشروطه]]</div>

Norry https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%B4%DB%8C%D8%AE_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C&diff=27272 2018-03-08T10:17:53Z

<p>Norry: /* گارد تجدد */</p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات شخصیت<br /> |نام =شیخ محمد خیابانی <br /> |تصویر =شیخ محمد خیابانی.jpg <br /> |توضیحات =شیخ محمد خیابانی از انقلاببون مشروطه بود <br /> |سری = <br /> |اولین_حضور = <br /> |آخرین_حضور = <br /> |هدف = <br /> |ساخته_شده_توسط= <br /> |ایفای_نقش_توسط=<br /> |قسمت‌ها = <br /> <br /> |لقب = <br /> |نام_مستعار = <br /> |نوع = <br /> |جنسیت = <br /> |سن =۴۰ سال <br /> |تاریخ_تولد =۱۲۵۹ <br /> |تاریخ_مرگ =۱۲۹۹ <br /> |ویژگی = <br /> |شغل = <br /> |عنوان = <br /> |callsign = <br /> |خانواده = <br /> |همسر = <br /> |significantother= <br /> |فرزند = <br /> |خویشاوند = <br /> |آدرس = <br /> |مذهب =شیعه <br /> |ملیت =ایران <br /> |lbl21 = <br /> |data21 = <br /> |lbl22 = <br /> |data22 = <br /> |lbl23 = <br /> |data23 = <br /> |lbl24 = <br /> |data24 = <br /> |lbl25 = <br /> |data25 = <br /> |extra-hdr = <br /> |lbl31 = <br /> |data31 = <br /> |lbl32 = <br /> |data32 = <br /> |lbl33 = <br /> |data33 = <br /> |lbl34 = <br /> |data34 = <br /> |lbl35 = <br /> |data35 = <br /> }}<br /> {{در دست ساخت|notready=true}}<br /> [[پرونده:شیخ محمد خیابانی.jpg|251x251px|بندانگشتی]]<br />  <br /> '''شیخ محمد خیابانی، از روحانیون آزادیخواه تبریز''' <br /> <br /> زادروز: 1259 شمسی (1297قمری) ـ خامنه در نزدیکی شبستر آذربایجان<br /> <br /> مقتول:22شهریور 1299شمسی (29ذیحجه 1338قمری) ـ تبریز<br /> <br /> آرامگاه: شهر ری ـ در جوار بقعه شاه عبدالعظیم تهران.<br /> <br /> '''شیخ محمد خیابانی'''( ۱۲۵۹- ۱۲۹۹) در انقلاب مشروطه از اعضای انجمن ایالتی آذربایجان بود. در مجلس دوم وقتی روسها در آذر ۱۲۹۰ برای اخراج مورگان شوستر آمریکایی، رئیس مالیه ایران، به دولت صمصام السلطنه بختیاری اولتیماتوم دادند، او و دموکراتهای همفکرش به تلاش برای جلوگیری از تصویب آن در مجلس پرداختند. خیابانی در یک سخنرانی یک ساعته دخالتهای روسیه تزاری در ایران را محکوم کرد. این تلاشها باعث شد که اولتیماتوم روسها د رمجلس رد شود. اما دولت وقت و ناصرالملک، نایب السلطنه احمدشاه، که اولتیماتوم را پذیرفته بودند، به کینه این گستاخی مجلس دوم را بستند و فعالیت سیاسی خیابانی و دموکراتها در تبریز تا پیروزی انقلاب فوریه ۱۹۱۷ (اسفند۱۲۹۵شمسی) و سقوط حکومت تزاری با موانع و دشواری روبروشد.<br /> <br /> == تاسیس فرقه دمکراتیک ==<br />      پس از انقلاب فوريه 1917 (اسفند 1295) در روسيه و سقوط خاندان رومانُف و رهاشدن قسمتهاي شمالي ايران از نفوذ روسيه تزاري, «فرقه دموكرات» در فروردين 1296 در تبريز توسّط خياباني و اسماعيل نوبري تأٌسيس شد و نشريه يي نيز به نام «تجدّد» به عنوان ارگان آن انتشار يافت. <br /> <br />  خياباني در شماره 10 ارديبهشت «تجدّد» نخستين مقاله خود را با عنوان «چه بايد كرد؟ تكيه گاه خونخواران ازپا درافتاده, نور حقيقت خواهد تابيد» منتشر كرد.  او در شماره 10خرداد «تجدّد» در مقاله يي با عنوان «ايران و روسيه آزاد» از «انقلاب جديد انسانيّت پسند» فوريه و نور اميدي كه اين رويداد در قلب ايرانيان تابانيده است, ياد كرد. <br /> <br /> == میتینگ‌های خیابانی ==<br />      خیابانی در نخستين ميتينگي كه در 26مهر 1296 در صحن «تجدّد» برگزار كرد, ضمن پرخاش به محتكران گندم, كه قحطي نان را در تبريز باعث شده بودند, بر لزوم انتخابات و بازگشايي مجلس تأكيد كرد.<br /> <br />  چند ماه بعد, دموكراتهاي تبريز در ميتينگ ديگري كه در 12آذر در اعتراض به انتخاب سه وزير ـ وثوق الدّوله, قوام السّلطنه و امين الملك ـ در دولت عين الدّوله برگزار كردند, در تلگرامي كه در پايان ميتينگ براي عين الدّوله فرستادند, تأكيد كردند كه «اهالي آذربايجان ميگويند مادامي كه يك كابينه كاملالصلاح و طرف اعتماد تشكيل نيافته, اوامر مركز را لازم الاتّباع نخواهند شناخت» '''(1).''' <br /> <br />   در دوّم ديماه, در تجمّع ديگري با حضور ده هزار نفر از مردم تبريز, اعلام كردند تا «كابينه يي ملّي متشكّل از عناصر صالحه و حائز اعتماد آزاديخواهان» روي كار نيايد, به اعتراض ادامه خواهند داد.<br /> <br />       در اثر اعتراضهاي پياپي مردم تبريز, كابينه عين الدّوله در 18ديماه استعفا داد و به جايش كابينه مستوفيالممالك روي كار آمد كه مورد حمايت دموكراتها بود.<br /> <br /> == خیابانی نماینده اول تبریز ==<br />    بعد از پايان جنگ جهانی اول در آذر1297 شمسی, دولت وثوقالدّوله روي كار آمد. از آن جا كه انتخابات مجلس به يك خواست مشترك عمومي تبديل  شده بود, وثوق الدّوله تصميم گرفت در جريان برگزاري انتخابات, با كمك اداره نظميّه كاري كند كه طرفداران دولت به نمايندگي برگزيده شوند. <br /> <br />    در انتخابات آذربايجان,  كه در شهريور 1298 برگزارشد, با وجود فشار اداره نظميّه, 6تن از 9نماينده آذربايجان از دموكراتها بودند. خياباني رأي اول را در  تبريز به دست آورد و به نمايندگي مجلس برگزيده شد. <br /> <br />    در تهران نيز هر 12نماينده برگزيده شده, از دموكراتها بودند. به علّت انتخاب نمايندگان دموكرات و بيم ايجاد دوباره جوّي كه دموكراتها در مجلس دوم به وجود آورده بودند, وثوق الدّوله حاضر نشد مجلس چهارم را بازكند (مجلس چهارم, بعدها, در دوره نخست وزيري قوام السّلطنه, در تيرماه 1300 بازشد).<br /> <br />  وثوقالدّوله, هم چنين, رئيس اداره نظميّه تبريز را معزول كرد و به جاي او يك نفر سوئدي به نام ماژور بيورلينگ را براي اداره نظميّه به تبريز فرستاد و او را مأمور كرد كه از فعاليّت دموكراتها در تبريز جلوگيري كند<br /> <br />      در اوّلين كنفرانس ايالتي فرقة دموكرات در 22اسفند, اعضاي كميته محلي تبريز انتخاب شدند. خياباني در اين كنفرانس به عنوان رئيس كميته برگزيده شد. اين كميته كليه فعاليتهاي فرقه در تبريز را زير نظر خود قرار داد. در آخرين روز سال, ميتينگ 20هزار نفره يي عليه انگليس و مُهره دست نشانده اش, وثوق الدّوله, در تبريز برگزار شد. شعار اصلي ميتينگ «مرده باد انگليس» بود.<br /> <br /> == پیروزی قیام در تبریز ==<br />      روز 16فروردين 1299 اداره نظميّه تبريز يكي از طرفداران دموكراتها را به جرم پخش اعلاميه در هواداري از شوروي دستگير كرد. مردم تبريز در بين راه فرد دستگيرشده را نجات دادند و به ساختمان «تجدّد», كه پايگاه دموكراتها بود, بردند.    <br /> <br />     به دستور رئيس نظميّه ساختمان «تجدّد» محاصره شد و به دنبال آن اعتراضهاي مردم عليه محاصره دموكراتها شدّت يافت, به طوري كه رئيس نظميّه و معاون او, كه هر دو سوئدي بودند, از ترس جان شهر را ترك كردند. بعد از رفتن آن  دو, نظميّه به «هیأت  مديره اجتماعات», كه خياباني در رأس آن بود, تسليم شد و شهر, به دست دموكراتها افتاد. قيام تبريز پس از دو روز به پيروزي رسيد.<br /> <br />      روز 19فروردين «هيأت مديره اجتماعات», كه روز قبل انتخاب شده و اداره امور شهر را عهده دار بود, بيانية يي به زبانهاي فارسي و فرانسه انتشار داد. <br /> <br />   در اين بيانيه, علت قيام «وجود تمايلات ارتجاعي», «اقدامات ضدّ مشروطيّت حكومات محلّي» و تلاش براي «تحصيل يك اطمينان تامّ و كامل از اين حيث كه مأمورين حكومت رژيم آزادانه مملكت را محترم و قوانين اساسيّه را... به طور صادقانه, مرعي و مُجري دارند», اعلام شده بود. در پايان بيانيه, بر دو هدف اصلي تكيه شده بود: «برقرارداشتن آسايش عمومي» و «از قوّه به فعل درآوردن رژيم مشروطيّت».<br /> <br />      «هياٌت مديره اجتماعات» براي ازميان بردن قحطي نان, كميسيوني به نام «كميسيون آذوقه» تشكيل داد. كار اين  كميسيون, خريد گندم از روستاها و واگذاركردن آن به 120مغازه نانوايي تبريز بود.<br /> <br />     در هر محلّه نيز كميسيوني به نام «كميسيون كويها» به وجود آوردند كه كار آن جلوگيري از خريد نان توسّط ثروتمندان بود. به افراد نيز كوپن دادند كه در ازاي آن نان بگيرند. ثروتمندان  حق استفاده از آن كوپنها را نداشتند. <br /> <br /> براي تأمين هزينه هاي عمومي, «كميسيون اِعانه» به وجود آمد كه از توانگران, به دلخواه يا به زور, پول ميگرفت. «كميسيون اعانه», هزينه دو بنياد ديگر با نامهاي «دارالمساكين» (=خانه بينوايان) و «دارالعَجَزه» (=خانه ناتوانان) را تأمين ميكرد.<br /> <br /> == خیابانی دشمن «تجزیه طلبی» ==<br />      خياباني در سخنرانيش در روز 16ارديبهشت 1299 اعلام كرد كه از اين پس, نام آذربايجان به «آزاديستان» تبديل ميشود. <br /> <br /> كسروي در «تاريخ هيجده ساله آذربايجان» درباره اين نامگذاري مينويسد: «در اين هنگام, نام آذربايجان يك دشواري پيدا كرده بود, زيرا, پس از به هم خوردن امپراتوري روس, تركي زبانان قفقاز در باكو و در آن پيرامونها جمهوري كوچكي پديد آورده, آن را &quot;جمهوري آذربايجان&quot; ناميده بودند. آنسو, بنيانگذاران جمهوري اميد و آرزوشان چنين ميبود كه با آذربايجان يكي گردند, از اينرو, نام را براي سرزمين و جمهوري خود برگزيده بودند. آذربايجانيان كه به چنان يگانگي خرسندي نداشته و از ايرانيگري چشمپوشي نمي خواستند, از نامگذاري قفقاز, سخت, رنجيدند... كساني ميگفتند بهتر است ما نام استان خود را ديگر گردانيم. همان پيشنهاد &quot;آزاديسِتان&quot; از اين راه بوده است».  <br /> <br /> خياباني بارها بر اين كه «آذربايجان, جزء اِنفِكاك ناپذير ايران است», پافشاري كرده و آن را ايالتي از ايالتهاي ايران شمرده است. او براي ترميم خرابيهاي ناشي از جنگ اول جهاني در آن ايالت, از دولت مركزي كمك طلب ميكرد (ازجمله, در سخنراني 17خرداد1299).<br /> <br />     خياباني به علت عشق به ايران و زبان رسمي كشور, دستور داده بود در تمام مدارس آذربايجان به فارسي تدريس شود. «تجدّد», ارگان دموكراتهاي آذربايجان و مجلّة «آزاديستان», كه مجلّه ادبي وابسته به دموكراتها بود, به زبان فارسي نوشته ميشدند. خود او نيز به زبان فارسي سخن ميگفت و كلّيه صد و چند نطقي كه از او به جامانده, به زبان فارسي است.<br /> <br /> == کشمکش با دولت مرکزی ==<br />      وثوق الدّوله براي خاموش كردن شور آزاديخواهي در تبريز, عين الدّوله را به عنوان والي آذربايجان به تبريز روانه كرد. عين الدّوله يكبار هم بخت خود را در شكست دادن ستّارخان دلاور آزموده و تيرش به سنگ خورده بود. انتخاب او يكي از عوامل بالاگرفتن جنبش در تبريز بود.<br /> <br />  عين الدّوله روز 30فروردين 1299 وارد تبريز شد. خياباني با اين كه خود را فرمانبردار حكومت مركزي ميشمرد, اعتنايي به او  نكرد و در سخنرانيش در همان روز ورود عين الدّوله, تأكيد كرد كه «ورود اشخاص هيچگونه تأثيري در مرام و عقايد ما نخواهد داشت». امّا, عين الدّوله هشتادساله, ديگر دل و دماغ درافتادن با آزاديخواهان تبريز را نداشت. روز 27خرداد خياباني در پايان نطق خود اعلام كرد كه عمارت «عالي قاپو», كه ويژه اقامت وليعهد و  خانواده او بود و اكنون عين الدّوله در  آن اقامت داشت, ميبايست تخليه و عمارت آن مركز فعاليّت دولت ملّي شود. دو سه روز بعد از اين سخنراني عين الدّوله عالي قاپو را به سوي تهران ترك كرد. <br /> <br />      روز سوم تيرماه, خياباني و مردم به عالي قاپو رفتند و عالي قاپو مركز امور سياسي جنبش شد. در آن روز جشني در عالي قاپو برگزارشد كه در آن سرود «مارسهيز» (سرود ملّي فرانسه) و سرودهاي ديگر نواخته شد. از آن پس, «هيأت مديره اجتماعات» جاي خود را به حكومت ملّي داد كه خياباني در رأس آن قرارداشت.<br /> <br />      در همين روزها, كابينه وثوق الدّوله سقوط كرد. در روز 7تيرماه مشيرالدّوله نخست وزير شد و در روز 12تيرماه كابينه خود را به احمدشاه قاجار معرّفي كرد. خياباني در همين روز ضمن اشاره به اين كه قيام تبريز باعث روي كارآمدن «اين هيأت استقلال خواه» شده است, گفت كه اين كابينه «ميخواهد استقلال مملكت را نگهداري كند». درواقع, خياباني, قبلاً, اعلام كرده بود كه «ما عليه اين حكومت كه قرارداد خانمان برانداز وثوق الدّوله و انگليس را (=قرارداد 1919م) منعقد كرده, قيام كرده ايم... تا زماني كه دولت ملّي و  وطن پرست روي كارنيايد و به اصلاحات اساسي دست نزند و استقلال كشور را تحكيم نكند و قانون اساسي را مُجري ندارد, دست از قيام برنخواهيم داشت» '''(2)''' و مشير الدّوله نيز در اعلاميه يي تأكيد كرد تا زماني كه مجلس قرارداد 1919 را تصويب نكند, قابل اجرا نيست. او هم چنين, انتخابات مجلس را كه در دوره نخست وزيري وثوق الدّوله, براي به تصويب رساندن قرارداد مزبور با زور و فشار برگزار شده بود, باطل اعلام كرد و كلّیه مستشاران انگليسي را, كه طبق قرارداد 1919 به ايران آمده بودند, به استثناي ماٌمور رسيدگي به حسابهاي شركت نفت, اخراج كرد. بدين ترتيب, خياباني در آغاز فريفته «وجاهت ملّي» مشير الدّوله شده بود, ولي, بعدها او را بهتر  شناخت و در روز 28مرداد در سخنرانيش گفت: «هيأت جديد حائز آن صلاحيّت نيست كه اراده ملّت را تحت كنترل خود درآورد».<br /> <br /> == گارد تجدد ==<br />      خياباني از همان آغاز پيروزي قيام پي برده بود كه براي حفظ دستاوردهاي جنبش در كنار كار آگاهي بخش براي تربيت نفوس, خشونت هم لازم  است: و «ترحّم بر غاصبين حقوق جماعت, خيانت بر جماعت است».  او در روز 18ارديبهشت گفت: «ما اصلاحات جذريّه (راديكال) را در داخل مملكت خواهيم نمود, ايران را آزاد خواهيم كرد؛ ما نميترسيم, ما را هميشه در صف اوّل جنگ ديده اند. وقتي كه به نام خود و رفقاي خود اعلام ميكنم كه ما حاضر براي مردن در راه آزادي و استقلال هستيم, هم معني &quot;حاضربودن&quot;, هم معني &quot;مردن&quot; و  هم معني &quot;آزادي و استقلال&quot; را خوب ميدانيم. ما دموكراتها مصمّم هستيم كه ديگر نگذاريم شارلاتانهاي دولتي و ملّتي بر جان دموكراسي مسلّط شوند. براي وصول بر اين مقصود بزرگ شدّت به خرج خواهيم داد». <br /> <br />    در روز 12خرداد, باز, بر اين نكته پاي فشرد: «در جاييكه آتيه هيأت اجتماع در گرو باشد, دست ما نخواهد لرزيد و خونين ترين عمليّات جرّاحي را با متانت قلب انجام خواهيم داد». <br /> <br />   در راستاي اين خواست, او در روز 20مرداد تشكيل «گارد تجدّد» را براي «نگهباني و مدافعه منافع قيام» اعلام كرد و از روز 28مرداد اسم نويسي آغاز شد. خياباني در نطق روز 28مرداد خود گفت: «فرماندهي آن گارد برعهده من خواهد بود و در صف اوّل آن من خواهم جنگيد. ما با صداي رسا مي گوييم... يك جماعت فدايي را هيچ قوّه يي نمي تواند مغلوب كند».<br /> <br /> == نطق‌های خیابانی ==<br /> '''     نطقهاي خياباني'''<br /> <br />      قيام خياباني, از پيروزي تا سقوط, (از 18 فروردين تا 22شهريور 1299 شمسي) پنج ماه و  چند روز به درازا كشيد. در اين مدّت, خياباني صد و چند «نُطق» ايراد كرد. عصرها در «تجدّد» و سپس, در «عاليقاپو» براي مردم سخن ميگفت و از مردم ميخواست از آن به عنوان رهنمودِ عمل خود استفاده كنند. اين نطقها پر از كلمات عربي و فرانسه بود. به يقين, عامه مردم تبريز در آن  دوره ـ كه به زحمت به فارسي سخن ميگفتند و حتّي, اكثريت عظيم مردم از انجام همين كار نيز ناتوان بودند ـ بهره چنداني از اين گونه نطقها نميبردند.   <br /> <br />     كسروي در «تاريخ هيجدهساله آذربايجان» (صفحه 871) از اين زاويه نيز به خياباني ايراد ميگيرد كه چرا چيزي را كه مردم نميفهمند, ميگويد و به عنوان مثال, بخشي از يكي از نطقهاي او را ميآورد. <br /> <br />      خياباني اوّلين نطقش را در روز 28فروردين 1299 در باره «مرام دموكراتها, اپورتونيسم و راديكاليسم» ايراد كرد. آخرين سخنراني او نيز روز اول شهريور, سه هفته قبل از شهادتش, ايراد شد. درونمايه اصلي اين نطقها, علاوه بر اشاره به رويدادهاي روز, تكيه بر چند موضوع عمده يي است كه در زير به آن اشاره ميشود.<br /> <br /> === قانون اساسی ===<br /> '''     الف ـ قانون اساسي'''<br /> <br />      خياباني بر اين باور بود كه «رژيم ايران مستبدّ نيست, مشروطه هم نيست» (نطق 13خرداد), بلكه, آميزه يي است از مشروطه و  استبداد, و بايد با سلب قدرت از دولتهاي استبدادي, نظير دولت وثوق الدّوله, و تربيت فكري مردم براي دفاع از حقوق حقّه شان در مجلس, مشروطه واقعي را به وجود آورد. او ميگفت:<br /> <br />     ـ «اوّل چيزي كه ميخواهيم عبارت از استقرار رژيم مشروطيّت در سراسر سرزمين ايران است. ما قول را, اين بار, مبدّل به  عمل كرده و درعوضِ اين كه لفظ مشروطه را وِرد زبان خود قرار دهيم, اشخاص مشروطه خواه را در ادارات مملكت جاي خواهيم داد, ولي, قبل از آن كه ادارات مشروطي بشوند, بايد خود ملّت مشروطه خواه بشود» (نطق 19ارديبهشت). <br /> <br />   ـ «ما همه ميگوييم مشروطيّت حقيقي در مملكت حكمراني كند» (نطق 15ارديبهشت). <br /> <br />   ـ «قيام دائمي است. ما هرگز خسته نخواهيم شد. در تطبيق قانون اساسي و از قوّه به فعل درآوردن رژيم مشروطي, با نهايت صبر و ثَبات, پافشاري خواهيم كرد» (نطق 16ارديبهشت).<br /> <br />  ـ «تا وقتي كه آذربايجان زنده است و آزاديخواهان او زنده هستند, قانون اساسي بي حمايت و بي دفاع نخواهد ماند... آزاديخواهان آذربايجان قيام كرده اند تا ... فراموشكاران را با صداي &quot;زنده باد قانون اساسي&quot; بيدار و مُتنبّه سازند و براي اين كه در آتيه خيال يك توطئه ديگري بر ضدّ قانون اساسي در كلّه هاي ماجراجو پخته نشود, تدابير احتياطيّه كافي را اتّخاذ نمايند» (نطق 26فروردين).<br /> <br /> === آزادی ===<br /> '''     ب ـ آزادي'''<br /> <br />      در نطقهاي خياباني, بارها, بر آزادي به مثابه اساسي ترين خواست قيام تأكيد شده است. حتّي, در انتخاب بين آزادي و مساوات, او حقّ تقدّم را به آزادي ميداد و اعلام ميكرد: «قبل از همه چيز, آزادي» (نطق 13ارديبهشت).<br /> <br />  ـ «قيام تبريز براي يك حكومت دموكراتيك و آزادي است... نهضتي كه به شكل يك پروتست و يك اعتراض شديد بر ضدّ يك سلسله عمليّات ارتجاعي به وجود آمده است» (نطق 2 ارديبهشت).<br /> <br />  ـ «دموكراسي ايران در زير چنگال ظلم و ستم اين خائنين (منظور وثوق الدّوله و همانندان اوست) به ستوه آمده است, رمقي از جان دموكراسي باقي نمانده و كم مانده است در تحت فشار مرتجعين بيگانه پرست, به كلّي, مفقود شود. بار سنگين استبداد بر دوش هر يك از اصناف و طبقات اين ملّت وارد آمده و  آلام و مصائب را در هريك از آنها به درجه رشد رسانيده است. قيام ما براي اين است كه دموكراسي ايران را  از اين شكنجه خونين نجات دهيم» (نطق 15خرداد).<br /> <br /> === استقلال ===<br /> '''     پ ـ استقلال'''<br /> <br />      ايران از پيش از جنبش مشروطه, حوزه نفوذ استعماري روس و انگليس بود. در جنگ اول جهاني با وجود اعلام بيطرفي, ميدان تاخت و تاز متّفقين و دولت عثماني شد. پس از جنگ و بيرون رفتن پاي روسية تزاري, انگليس در ايران يكّه تاز شد و قرارداد 1919 را با دولت وثوق الدّوله بست. خياباني مانند ديگر آزاديخواهان  ايران با اين قرارداد به مخالفت برخاست و آن را «قباله فروش مملكت» خواند (نطق 29مرداد).<br /> <br />      او بارها اعلام كرد كه «اوّلين شعار دموكراتها اجتناب از آلت شدن در دست بيگانگان است» (نطق 14خرداد) و «قيام ما براي تأمين استقلال و آزادي است» (نطق 9خرداد). <br /> <br /> ـ«فكر اساسي ما آزادي و استقلال است. از هر كه بپرسيد ميگويد: &quot;يا مرگ, يا استقلال&quot;. همه فرياد ميزنند: &quot;زنده باد آزادي&quot; امّا, بايد دانست استقلال و آزادي يعني چه؟ هر كه فكر استقلال و آزادي را دارد, بايد در اين راه جان و مال خود را فدا كند, نه اين كه منافع خود را از اين راه تأمين نمايد» (نطق 19تير). <br /> <br /> ـ «هر خارجي كه بخواهد وارد اين مملكت شده, دموكراسي آن را در زنجيرهاي اسارت گرفتار سازد, ما را در پيش خويش خواهد يافت و مجبور خواهد شد از روي اجساد ما بگذرد» (نطق 7خرداد).<br /> <br /> === حاکمیت ملی ===<br /> '''     ت ـ حاكميّت ملّي'''<br /> <br />      خياباني معتقد بود كه ملّت بايد خود سرنوشتش را تعيين كند, هيچ شاه و شاهچه يي بر مقدّرات مردم حاكم نباشد و حتّي, «ملّت, مستقيماً, وزرا و حُكّام را عزل و نصب نمايد» (نطق 14خرداد). «بايد اراده ملّت بالاي همه چيز باشد» (نطق 14تير). <br /> <br /> ـ«تا كنون اوقات ملّت ايران به شاهسازي و شاهتراشي گذشته است, وقت است كه ديگر امروز آن ملّتِ جهانديده, اعلانِ شاهنشاهي و حاكميّت خود را بدهد و پيشاني خود را, كه به خاك مَذِلّت ماليده بود, بلندكرده, با تفاخر به روي عالميان بنگرد, از صندلي محكوميّت بلندشده بر تخت حاكميّت جلوس كند. حاكميّت ملّت عبارت از اين است كه امور ملّت به دست نمايندگان  ملّت اداره بشود... در ايران حاكميّت, به طور مطلق, بايد مال ملّت باشد» (نطق 20خرداد). <br /> <br /> ـ«اين قيام ميخواهد... عناصر صالح و فسادنيافته ملّت (يعني طبقات كارگر و زحمتكش) را بر حقوق سياسي و  اجتماعي خود نايل و مالك گرداند», «امنيّت و  آسايش را اين ملّت هرگز در سايه اعليحضرتها و والاحضرتهاي خود  نديده... از اين روست كه ملّت, شخصاً, ميخواهد امنيّت و آسايش خودش را تأمين نمايد. بلي, ملّت است كه امنيّت را مستقر ميدارد» (نطق 27ارديبهشت).<br /> <br /> == آخرین سخنرانی خیابانی ==<br /> '''        آخرين سخنراني خياباني'''<br /> <br />      در ماههاي اول قيام پشتيباني مردم از آن بسيار زياد بود و در ميتينگهايي كه دموكراتها برگزار ميكردند, تا 20هزار نفر و حتّي, بيشتر جمع ميشدند. خياباني با تكيه بر اين پشتيباني عظيم مردمي, فرياد برمي داشت: «داخله يا خارجه, در صورت تعرّض به ما... گرفتار حملات ما خواهند شد. درمقابل 50هزار يا صد هزار نفر قشون متزلزل نخواهند شد. با آن قوايي كه در خود سراغ داريم مقابله خواهيم نمود و بالاخره, ايران نايل به يك رژيمي خواهد شد كه مطابق با مقتضيّات قرن حاضر باشد» (نطق 20خرداد).   امّا, كم كم, يكنواختيِ سخنرانيها و فراتربودن آن از حوزه فهم توده مردم, باعث شد كه  از رونق اينگونه تجمّعها كاسته شود. <br /> <br />     روز 23مرداد, خياباني از اين بياعتنايي اكثريّت مردم تبريز,  اينگونه شكوه ميكند: «در اوايل قيام انتظار ميرفت كه اكثريّت اهالي اين شهر با يك عشق و ذوق سرشار در نهضت دموكراتيك شركت خواهند جست, اين انتظار, چنان كه ميبايست از قوّه به فعل درنيامد. اعتماد ما, هميشه, به جماعتي بوده است كه در اوّلين روز اقدام به اين قيام نمودند, جماعت خيلي محدودي بعدها به آن ملحق شد, يك عدّه معتنابهي هنوز در حالت لاقيدي و بي علاقگي است». <br /> <br />      واقعيّت اين است كه سخنان خياباني و مطالب نشريه «تجدّد» براي شمار كثيري از مردم نامفهوم بود. همين مردمي كه در دوره قيام ستّارخان آن چنان يكپارچه از آن عاميمردِ قهرمان پشتيباني كردند و در راهش از سر و جان گذشتند, اكنون, دربرابر پديده يي بودند كه آن را چندان به  خود نزديك نمي ديدند. با اين كه با آن همراه بودند, امّا, زبانش, در بسياري مواقع, از حدّ فهم آنها فراتر بود. <br /> <br />      خياباني در آخرين سخنرانيش در اوّل شهريور 1299, از بي تفاوتي مردم, به خصوص, از تجّار انتقاد كرد: «يك حِصّه ملّت, و به خصوص تجّار, طالب امنيّت و آسايش هستند و هرگز فكر نميكنند كه خود ملّت, اكثريّت اصناف و طبقات آن, در تحت چگونه فشارها گرفتار آمده اند. بايد از آنان پرسيد... چرا از نهضتهاي ملّت ... اظهار دلتنگي و ناخشنودي مينمايند, آيا ميخواهند ... بي شرفي را پيشه خود قراردهند, لاقيد بمانند و آثار هيچ نوع علاقه يي را نسبت به آزادي و استقلال خود بروز نرسانند؟». <br /> <br />    در همين سخنراني, خطاب به مردم گفت: «... امروز وحشيان  سياهپوست آفريقا معني آزادي و استقلال را بهتر از ما فهميده اند و بهتر از ما اين دو نعمت بشري را نگهداري مينمايند. شما هميشه طالب يك شبان ستمپيشه هستيد كه شما را از چنگال گرگان نجات دهد و بالاخره, كارد بر حلقتان نهد... بي شرفها را به حاكميّت قبول كرده ايد. يك ملّت شرافتمند نميگذارد اولّين شخصي كه از در درآمد خود را حاكم قرار دهد, وزير بشود و از پيش خود قانون نوشته بر گردن او تحميل نمايد. از شما نميتوان منتظر يك حركتي شد كه باعث فيروزي شما و انهدام دشمنان شما گردد. قبلاً بايد يك عدّه فداكار ديوانه, ژنيهاي مجنون, پيش افتاده با يك اميد و يك اطمينان بيدليل به زور و اجبار ملّت را به طرف آزادي سوق دهند و عنان حاكميّت را به دست  او سپرده, در كف او استوار سازند و او را وادارند بر اين كه نگذارد حقوق او را غصب كنند و به تاراج ببرند».<br /> <br /> == پایان کار قیام ==<br /> '''     پايان كار قيام''' <br /> <br /> '''    ''' مشيرالدّوله, نخست وزير وقت, مُخبرالسّلطنه را, كه براي مردم تبريز چهره يي ناآشنا نبود, به عنوان والي آذربايجان به تبريز فرستاد. وي در اوايل شهريور, حدود دو هفته پيش از شهادت خياباني, وارد تبريز شد و  براي كاستنِ فعاليت دموكراتها با خياباني به مذاكره پرداخت. چون مذاكره سودي نداد, روز 21شهريور به قزّاقخانه رفت و با رئيس قزّاقخانه براي سركوبي جنبش تبريز تَباني كرد. فرداي آن روز, قواي قزّاق, كه بيش از 200نفر نبودند, به عمارت «عاليقاپو», «تجدّد» و خانه هاي سران جنبش, يورش بردند و پس از چند رويارويي, بر تمام مواضعي كه در دست دموكراتها بود, چيره شدند و قيام خياباني به زانو نشست. پس از سقوط حكومت ملّي, سه روز خانه هاي آزاديخواهان غارت شد. <br /> <br />      خياباني در روز يورش قزّاقها, از پشت بام, درحالي كه يك تفنگ و قطار فشنگ به همراه داشت, به خانه همسايه گريخت. وقتي ميزبانش ـ حاج شيخ حسينعلي ميانجي ـ كه فرد مشهور و محترمي بود, از او خواست اجازه بدهد پيش مخبرالسّلطنه رفته براي او تأمين بخواهد, خياباني در پاسخش گفت: «ما هيچ گاه نمي توانستيم تصوّر كنيم كه رفيق و هممسلك قديمي ما اينطور از آب درآيد و برخلاف مصالح آزادي پا را در يك كفش كرده, بگويد آنچه من ميگويم درست است... شما مستحضر هستيد كه دموكراتهاي تبريز هميشه از او مدافعه كرده اند و در مواقع بسيار مشكل فرياد ميزديم اگر حكومت قانوني ميخواهيد بفرستيد مُخبرالسّلطنه را انتخاب و اعزام داريد». وقتي ميزبان اصرار كرد. خياباني برافروخته شد و با لحن تندي به وي خطاب كرد: «پدر بزرگوار! من كشته شدن را به تسليم ترجيح ميدهم. من از اَعقاب بابك خرّمدين هستم كه ... آن چنان رشادت و عظمت از خود بروز داد» (3).<br /> <br />      در فرداي سقوط حكومت ملّي, يكي از سران قزّاق به نام اسماعيل قزّاق, خياباني را در زيرزمين خانه شيخ حسينعلي ميانجي با چند تير به شهادت رساند و دفتر قيام دلاورانه او, كه شوقي تازه براي رهايي در مردم آذربايجان برانگيخته بود, با شهادت وي بسته شد.<br /> <br /> '''     ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ'''<br /> <br />      ''' پانویس'''<br /> <br /> (1)ـ «قيام شيخ محمّد خياباني در تبريز», علي آذري, چاپ 1362, ص154<br /> <br /> (2)ـ «دو مبارز جنبش مشروطه», رئيس نيا و ناهيد, ص 293<br /> <br /> (3)ـ قيام شيخ محمّد خياباني, ص491<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> <br /> == منابع ==<br /> {{پانویس}}<br /> [[رده:اهالی تبریز]]<br /> [[رده:درگذشتگان ۱۲۹۹]]<br /> [[رده:انقلابیون اهل ایران]]<br /> [[رده:افراد در انقلاب مشروطه]]</div>

Norry https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%B4%DB%8C%D8%AE_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C&diff=27269 2018-03-08T10:09:27Z

<p>Norry: /* میتینگ‌های خیابانی */</p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات شخصیت<br /> |نام =شیخ محمد خیابانی <br /> |تصویر =شیخ محمد خیابانی.jpg <br /> |توضیحات =شیخ محمد خیابانی از انقلاببون مشروطه بود <br /> |سری = <br /> |اولین_حضور = <br /> |آخرین_حضور = <br /> |هدف = <br /> |ساخته_شده_توسط= <br /> |ایفای_نقش_توسط=<br /> |قسمت‌ها = <br /> <br /> |لقب = <br /> |نام_مستعار = <br /> |نوع = <br /> |جنسیت = <br /> |سن =۴۰ سال <br /> |تاریخ_تولد =۱۲۵۹ <br /> |تاریخ_مرگ =۱۲۹۹ <br /> |ویژگی = <br /> |شغل = <br /> |عنوان = <br /> |callsign = <br /> |خانواده = <br /> |همسر = <br /> |significantother= <br /> |فرزند = <br /> |خویشاوند = <br /> |آدرس = <br /> |مذهب =شیعه <br /> |ملیت =ایران <br /> |lbl21 = <br /> |data21 = <br /> |lbl22 = <br /> |data22 = <br /> |lbl23 = <br /> |data23 = <br /> |lbl24 = <br /> |data24 = <br /> |lbl25 = <br /> |data25 = <br /> |extra-hdr = <br /> |lbl31 = <br /> |data31 = <br /> |lbl32 = <br /> |data32 = <br /> |lbl33 = <br /> |data33 = <br /> |lbl34 = <br /> |data34 = <br /> |lbl35 = <br /> |data35 = <br /> }}<br /> {{در دست ساخت|notready=true}}<br /> [[پرونده:شیخ محمد خیابانی.jpg|251x251px|بندانگشتی]]<br />  <br /> '''شیخ محمد خیابانی، از روحانیون آزادیخواه تبریز''' <br /> <br /> زادروز: 1259 شمسی (1297قمری) ـ خامنه در نزدیکی شبستر آذربایجان<br /> <br /> مقتول:22شهریور 1299شمسی (29ذیحجه 1338قمری) ـ تبریز<br /> <br /> آرامگاه: شهر ری ـ در جوار بقعه شاه عبدالعظیم تهران.<br /> <br /> '''شیخ محمد خیابانی'''( ۱۲۵۹- ۱۲۹۹) در انقلاب مشروطه از اعضای انجمن ایالتی آذربایجان بود. در مجلس دوم وقتی روسها در آذر ۱۲۹۰ برای اخراج مورگان شوستر آمریکایی، رئیس مالیه ایران، به دولت صمصام السلطنه بختیاری اولتیماتوم دادند، او و دموکراتهای همفکرش به تلاش برای جلوگیری از تصویب آن در مجلس پرداختند. خیابانی در یک سخنرانی یک ساعته دخالتهای روسیه تزاری در ایران را محکوم کرد. این تلاشها باعث شد که اولتیماتوم روسها د رمجلس رد شود. اما دولت وقت و ناصرالملک، نایب السلطنه احمدشاه، که اولتیماتوم را پذیرفته بودند، به کینه این گستاخی مجلس دوم را بستند و فعالیت سیاسی خیابانی و دموکراتها در تبریز تا پیروزی انقلاب فوریه ۱۹۱۷ (اسفند۱۲۹۵شمسی) و سقوط حکومت تزاری با موانع و دشواری روبروشد.<br /> <br /> == تاسیس فرقه دمکراتیک ==<br />      پس از انقلاب فوريه 1917 (اسفند 1295) در روسيه و سقوط خاندان رومانُف و رهاشدن قسمتهاي شمالي ايران از نفوذ روسيه تزاري, «فرقه دموكرات» در فروردين 1296 در تبريز توسّط خياباني و اسماعيل نوبري تأٌسيس شد و نشريه يي نيز به نام «تجدّد» به عنوان ارگان آن انتشار يافت. <br /> <br />  خياباني در شماره 10 ارديبهشت «تجدّد» نخستين مقاله خود را با عنوان «چه بايد كرد؟ تكيه گاه خونخواران ازپا درافتاده, نور حقيقت خواهد تابيد» منتشر كرد.  او در شماره 10خرداد «تجدّد» در مقاله يي با عنوان «ايران و روسيه آزاد» از «انقلاب جديد انسانيّت پسند» فوريه و نور اميدي كه اين رويداد در قلب ايرانيان تابانيده است, ياد كرد. <br /> <br /> == میتینگ‌های خیابانی ==<br />      خیابانی در نخستين ميتينگي كه در 26مهر 1296 در صحن «تجدّد» برگزار كرد, ضمن پرخاش به محتكران گندم, كه قحطي نان را در تبريز باعث شده بودند, بر لزوم انتخابات و بازگشايي مجلس تأكيد كرد.<br /> <br />  چند ماه بعد, دموكراتهاي تبريز در ميتينگ ديگري كه در 12آذر در اعتراض به انتخاب سه وزير ـ وثوق الدّوله, قوام السّلطنه و امين الملك ـ در دولت عين الدّوله برگزار كردند, در تلگرامي كه در پايان ميتينگ براي عين الدّوله فرستادند, تأكيد كردند كه «اهالي آذربايجان ميگويند مادامي كه يك كابينه كاملالصلاح و طرف اعتماد تشكيل نيافته, اوامر مركز را لازم الاتّباع نخواهند شناخت» '''(1).''' <br /> <br />   در دوّم ديماه, در تجمّع ديگري با حضور ده هزار نفر از مردم تبريز, اعلام كردند تا «كابينه يي ملّي متشكّل از عناصر صالحه و حائز اعتماد آزاديخواهان» روي كار نيايد, به اعتراض ادامه خواهند داد.<br /> <br />       در اثر اعتراضهاي پياپي مردم تبريز, كابينه عين الدّوله در 18ديماه استعفا داد و به جايش كابينه مستوفيالممالك روي كار آمد كه مورد حمايت دموكراتها بود.<br /> <br /> == خیابانی نماینده اول تبریز ==<br />    بعد از پايان جنگ جهانی اول در آذر1297 شمسی, دولت وثوقالدّوله روي كار آمد. از آن جا كه انتخابات مجلس به يك خواست مشترك عمومي تبديل  شده بود, وثوق الدّوله تصميم گرفت در جريان برگزاري انتخابات, با كمك اداره نظميّه كاري كند كه طرفداران دولت به نمايندگي برگزيده شوند. <br /> <br />    در انتخابات آذربايجان,  كه در شهريور 1298 برگزارشد, با وجود فشار اداره نظميّه, 6تن از 9نماينده آذربايجان از دموكراتها بودند. خياباني رأي اول را در  تبريز به دست آورد و به نمايندگي مجلس برگزيده شد. <br /> <br />    در تهران نيز هر 12نماينده برگزيده شده, از دموكراتها بودند. به علّت انتخاب نمايندگان دموكرات و بيم ايجاد دوباره جوّي كه دموكراتها در مجلس دوم به وجود آورده بودند, وثوق الدّوله حاضر نشد مجلس چهارم را بازكند (مجلس چهارم, بعدها, در دوره نخست وزيري قوام السّلطنه, در تيرماه 1300 بازشد).<br /> <br />  وثوقالدّوله, هم چنين, رئيس اداره نظميّه تبريز را معزول كرد و به جاي او يك نفر سوئدي به نام ماژور بيورلينگ را براي اداره نظميّه به تبريز فرستاد و او را مأمور كرد كه از فعاليّت دموكراتها در تبريز جلوگيري كند<br /> <br />      در اوّلين كنفرانس ايالتي فرقة دموكرات در 22اسفند, اعضاي كميته محلي تبريز انتخاب شدند. خياباني در اين كنفرانس به عنوان رئيس كميته برگزيده شد. اين كميته كليه فعاليتهاي فرقه در تبريز را زير نظر خود قرار داد. در آخرين روز سال, ميتينگ 20هزار نفره يي عليه انگليس و مُهره دست نشانده اش, وثوق الدّوله, در تبريز برگزار شد. شعار اصلي ميتينگ «مرده باد انگليس» بود.<br /> <br /> == پیروزی قیام در تبریز ==<br />      روز 16فروردين 1299 اداره نظميّه تبريز يكي از طرفداران دموكراتها را به جرم پخش اعلاميه در هواداري از شوروي دستگير كرد. مردم تبريز در بين راه فرد دستگيرشده را نجات دادند و به ساختمان «تجدّد», كه پايگاه دموكراتها بود, بردند.    <br /> <br />     به دستور رئيس نظميّه ساختمان «تجدّد» محاصره شد و به دنبال آن اعتراضهاي مردم عليه محاصره دموكراتها شدّت يافت, به طوري كه رئيس نظميّه و معاون او, كه هر دو سوئدي بودند, از ترس جان شهر را ترك كردند. بعد از رفتن آن  دو, نظميّه به «هیأت  مديره اجتماعات», كه خياباني در رأس آن بود, تسليم شد و شهر, به دست دموكراتها افتاد. قيام تبريز پس از دو روز به پيروزي رسيد.<br /> <br />      روز 19فروردين «هيأت مديره اجتماعات», كه روز قبل انتخاب شده و اداره امور شهر را عهده دار بود, بيانية يي به زبانهاي فارسي و فرانسه انتشار داد. <br /> <br />   در اين بيانيه, علت قيام «وجود تمايلات ارتجاعي», «اقدامات ضدّ مشروطيّت حكومات محلّي» و تلاش براي «تحصيل يك اطمينان تامّ و كامل از اين حيث كه مأمورين حكومت رژيم آزادانه مملكت را محترم و قوانين اساسيّه را... به طور صادقانه, مرعي و مُجري دارند», اعلام شده بود. در پايان بيانيه, بر دو هدف اصلي تكيه شده بود: «برقرارداشتن آسايش عمومي» و «از قوّه به فعل درآوردن رژيم مشروطيّت».<br /> <br />      «هياٌت مديره اجتماعات» براي ازميان بردن قحطي نان, كميسيوني به نام «كميسيون آذوقه» تشكيل داد. كار اين  كميسيون, خريد گندم از روستاها و واگذاركردن آن به 120مغازه نانوايي تبريز بود.<br /> <br />     در هر محلّه نيز كميسيوني به نام «كميسيون كويها» به وجود آوردند كه كار آن جلوگيري از خريد نان توسّط ثروتمندان بود. به افراد نيز كوپن دادند كه در ازاي آن نان بگيرند. ثروتمندان  حق استفاده از آن كوپنها را نداشتند. <br /> <br /> براي تأمين هزينه هاي عمومي, «كميسيون اِعانه» به وجود آمد كه از توانگران, به دلخواه يا به زور, پول ميگرفت. «كميسيون اعانه», هزينه دو بنياد ديگر با نامهاي «دارالمساكين» (=خانه بينوايان) و «دارالعَجَزه» (=خانه ناتوانان) را تأمين ميكرد.<br /> <br /> == خیابانی دشمن «تجزیه طلبی» ==<br />      خياباني در سخنرانيش در روز 16ارديبهشت 1299 اعلام كرد كه از اين پس, نام آذربايجان به «آزاديستان» تبديل ميشود. <br /> <br /> كسروي در «تاريخ هيجده ساله آذربايجان» درباره اين نامگذاري مينويسد: «در اين هنگام, نام آذربايجان يك دشواري پيدا كرده بود, زيرا, پس از به هم خوردن امپراتوري روس, تركي زبانان قفقاز در باكو و در آن پيرامونها جمهوري كوچكي پديد آورده, آن را &quot;جمهوري آذربايجان&quot; ناميده بودند. آنسو, بنيانگذاران جمهوري اميد و آرزوشان چنين ميبود كه با آذربايجان يكي گردند, از اينرو, نام را براي سرزمين و جمهوري خود برگزيده بودند. آذربايجانيان كه به چنان يگانگي خرسندي نداشته و از ايرانيگري چشمپوشي نمي خواستند, از نامگذاري قفقاز, سخت, رنجيدند... كساني ميگفتند بهتر است ما نام استان خود را ديگر گردانيم. همان پيشنهاد &quot;آزاديسِتان&quot; از اين راه بوده است».  <br /> <br /> خياباني بارها بر اين كه «آذربايجان, جزء اِنفِكاك ناپذير ايران است», پافشاري كرده و آن را ايالتي از ايالتهاي ايران شمرده است. او براي ترميم خرابيهاي ناشي از جنگ اول جهاني در آن ايالت, از دولت مركزي كمك طلب ميكرد (ازجمله, در سخنراني 17خرداد1299).<br /> <br />     خياباني به علت عشق به ايران و زبان رسمي كشور, دستور داده بود در تمام مدارس آذربايجان به فارسي تدريس شود. «تجدّد», ارگان دموكراتهاي آذربايجان و مجلّة «آزاديستان», كه مجلّه ادبي وابسته به دموكراتها بود, به زبان فارسي نوشته ميشدند. خود او نيز به زبان فارسي سخن ميگفت و كلّيه صد و چند نطقي كه از او به جامانده, به زبان فارسي است.<br /> <br /> == کشمکش با دولت مرکزی ==<br />      وثوق الدّوله براي خاموش كردن شور آزاديخواهي در تبريز, عين الدّوله را به عنوان والي آذربايجان به تبريز روانه كرد. عين الدّوله يكبار هم بخت خود را در شكست دادن ستّارخان دلاور آزموده و تيرش به سنگ خورده بود. انتخاب او يكي از عوامل بالاگرفتن جنبش در تبريز بود.<br /> <br />  عين الدّوله روز 30فروردين 1299 وارد تبريز شد. خياباني با اين كه خود را فرمانبردار حكومت مركزي ميشمرد, اعتنايي به او  نكرد و در سخنرانيش در همان روز ورود عين الدّوله, تأكيد كرد كه «ورود اشخاص هيچگونه تأثيري در مرام و عقايد ما نخواهد داشت». امّا, عين الدّوله هشتادساله, ديگر دل و دماغ درافتادن با آزاديخواهان تبريز را نداشت. روز 27خرداد خياباني در پايان نطق خود اعلام كرد كه عمارت «عالي قاپو», كه ويژه اقامت وليعهد و  خانواده او بود و اكنون عين الدّوله در  آن اقامت داشت, ميبايست تخليه و عمارت آن مركز فعاليّت دولت ملّي شود. دو سه روز بعد از اين سخنراني عين الدّوله عالي قاپو را به سوي تهران ترك كرد. <br /> <br />      روز سوم تيرماه, خياباني و مردم به عالي قاپو رفتند و عالي قاپو مركز امور سياسي جنبش شد. در آن روز جشني در عالي قاپو برگزارشد كه در آن سرود «مارسهيز» (سرود ملّي فرانسه) و سرودهاي ديگر نواخته شد. از آن پس, «هيأت مديره اجتماعات» جاي خود را به حكومت ملّي داد كه خياباني در رأس آن قرارداشت.<br /> <br />      در همين روزها, كابينه وثوق الدّوله سقوط كرد. در روز 7تيرماه مشيرالدّوله نخست وزير شد و در روز 12تيرماه كابينه خود را به احمدشاه قاجار معرّفي كرد. خياباني در همين روز ضمن اشاره به اين كه قيام تبريز باعث روي كارآمدن «اين هيأت استقلال خواه» شده است, گفت كه اين كابينه «ميخواهد استقلال مملكت را نگهداري كند». درواقع, خياباني, قبلاً, اعلام كرده بود كه «ما عليه اين حكومت كه قرارداد خانمان برانداز وثوق الدّوله و انگليس را (=قرارداد 1919م) منعقد كرده, قيام كرده ايم... تا زماني كه دولت ملّي و  وطن پرست روي كارنيايد و به اصلاحات اساسي دست نزند و استقلال كشور را تحكيم نكند و قانون اساسي را مُجري ندارد, دست از قيام برنخواهيم داشت» '''(2)''' و مشير الدّوله نيز در اعلاميه يي تأكيد كرد تا زماني كه مجلس قرارداد 1919 را تصويب نكند, قابل اجرا نيست. او هم چنين, انتخابات مجلس را كه در دوره نخست وزيري وثوق الدّوله, براي به تصويب رساندن قرارداد مزبور با زور و فشار برگزار شده بود, باطل اعلام كرد و كلّیه مستشاران انگليسي را, كه طبق قرارداد 1919 به ايران آمده بودند, به استثناي ماٌمور رسيدگي به حسابهاي شركت نفت, اخراج كرد. بدين ترتيب, خياباني در آغاز فريفته «وجاهت ملّي» مشير الدّوله شده بود, ولي, بعدها او را بهتر  شناخت و در روز 28مرداد در سخنرانيش گفت: «هيأت جديد حائز آن صلاحيّت نيست كه اراده ملّت را تحت كنترل خود درآورد».<br /> <br /> == گارد تجدد ==<br /> '''       «گارد تجدّد»'''<br /> <br />      خياباني از همان آغاز پيروزي قيام پيبرده بود كه براي حفظ دستاوردهاي جنبش در كنار كار آگاهي بخش براي تربيت نفوس, خشونت هم لازم  است: و «ترحّم بر غاصبين حقوق جماعت, خيانت بر جماعت است».  او در روز 18ارديبهشت گفت: «ما اصلاحات جذريّه (راديكال) را در داخل مملكت خواهيم نمود, ايران را آزاد خواهيم كرد؛ ما نميترسيم, ما را هميشه در صف اوّل جنگ ديده اند. وقتي كه به نام خود و رفقاي خود اعلام ميكنم كه ما حاضر براي مردن در راه آزادي و استقلال هستيم, هم معني &quot;حاضربودن&quot;, هم معني &quot;مردن&quot; و  هم معني &quot;آزادي و استقلال&quot; را خوب ميدانيم. ما دموكراتها مصمّم هستيم كه ديگر نگذاريم شارلاتانهاي دولتي و ملّتي بر جان دموكراسي مسلّط شوند. براي وصول بر اين مقصود بزرگ شدّت به خرج خواهيم داد». <br /> <br />    در روز 12خرداد, باز, بر اين نكته پايفشرد: «در جاييكه آتيه هيأت اجتماع در گرو باشد, دست ما نخواهد لرزيد و خونين ترين عمليّات جرّاحي را با متانت قلب انجام خواهيم داد». <br /> <br />   در راستاي اين خواست, او در روز 20مرداد تشكيل «گارد تجدّد» را براي «نگهباني و مدافعه منافع قيام» اعلام كرد و از روز 28مرداد اسمنويسي آغاز شد. خياباني در نطق روز 28مرداد خود گفت: «فرماندهي آن گارد برعهده من خواهد بود و در صف اوّل آن من خواهم جنگيد. ما با صداي رسا مي گوييم... يك جماعت فدايي را هيچ قوّه يي نمي تواند مغلوب كند».<br /> <br /> == نطق‌های خیابانی ==<br /> '''     نطقهاي خياباني'''<br /> <br />      قيام خياباني, از پيروزي تا سقوط, (از 18 فروردين تا 22شهريور 1299 شمسي) پنج ماه و  چند روز به درازا كشيد. در اين مدّت, خياباني صد و چند «نُطق» ايراد كرد. عصرها در «تجدّد» و سپس, در «عاليقاپو» براي مردم سخن ميگفت و از مردم ميخواست از آن به عنوان رهنمودِ عمل خود استفاده كنند. اين نطقها پر از كلمات عربي و فرانسه بود. به يقين, عامه مردم تبريز در آن  دوره ـ كه به زحمت به فارسي سخن ميگفتند و حتّي, اكثريت عظيم مردم از انجام همين كار نيز ناتوان بودند ـ بهره چنداني از اين گونه نطقها نميبردند.   <br /> <br />     كسروي در «تاريخ هيجدهساله آذربايجان» (صفحه 871) از اين زاويه نيز به خياباني ايراد ميگيرد كه چرا چيزي را كه مردم نميفهمند, ميگويد و به عنوان مثال, بخشي از يكي از نطقهاي او را ميآورد. <br /> <br />      خياباني اوّلين نطقش را در روز 28فروردين 1299 در باره «مرام دموكراتها, اپورتونيسم و راديكاليسم» ايراد كرد. آخرين سخنراني او نيز روز اول شهريور, سه هفته قبل از شهادتش, ايراد شد. درونمايه اصلي اين نطقها, علاوه بر اشاره به رويدادهاي روز, تكيه بر چند موضوع عمده يي است كه در زير به آن اشاره ميشود.<br /> <br /> === قانون اساسی ===<br /> '''     الف ـ قانون اساسي'''<br /> <br />      خياباني بر اين باور بود كه «رژيم ايران مستبدّ نيست, مشروطه هم نيست» (نطق 13خرداد), بلكه, آميزه يي است از مشروطه و  استبداد, و بايد با سلب قدرت از دولتهاي استبدادي, نظير دولت وثوق الدّوله, و تربيت فكري مردم براي دفاع از حقوق حقّه شان در مجلس, مشروطه واقعي را به وجود آورد. او ميگفت:<br /> <br />     ـ «اوّل چيزي كه ميخواهيم عبارت از استقرار رژيم مشروطيّت در سراسر سرزمين ايران است. ما قول را, اين بار, مبدّل به  عمل كرده و درعوضِ اين كه لفظ مشروطه را وِرد زبان خود قرار دهيم, اشخاص مشروطه خواه را در ادارات مملكت جاي خواهيم داد, ولي, قبل از آن كه ادارات مشروطي بشوند, بايد خود ملّت مشروطه خواه بشود» (نطق 19ارديبهشت). <br /> <br />   ـ «ما همه ميگوييم مشروطيّت حقيقي در مملكت حكمراني كند» (نطق 15ارديبهشت). <br /> <br />   ـ «قيام دائمي است. ما هرگز خسته نخواهيم شد. در تطبيق قانون اساسي و از قوّه به فعل درآوردن رژيم مشروطي, با نهايت صبر و ثَبات, پافشاري خواهيم كرد» (نطق 16ارديبهشت).<br /> <br />  ـ «تا وقتي كه آذربايجان زنده است و آزاديخواهان او زنده هستند, قانون اساسي بي حمايت و بي دفاع نخواهد ماند... آزاديخواهان آذربايجان قيام كرده اند تا ... فراموشكاران را با صداي &quot;زنده باد قانون اساسي&quot; بيدار و مُتنبّه سازند و براي اين كه در آتيه خيال يك توطئه ديگري بر ضدّ قانون اساسي در كلّه هاي ماجراجو پخته نشود, تدابير احتياطيّه كافي را اتّخاذ نمايند» (نطق 26فروردين).<br /> <br /> === آزادی ===<br /> '''     ب ـ آزادي'''<br /> <br />      در نطقهاي خياباني, بارها, بر آزادي به مثابه اساسي ترين خواست قيام تأكيد شده است. حتّي, در انتخاب بين آزادي و مساوات, او حقّ تقدّم را به آزادي ميداد و اعلام ميكرد: «قبل از همه چيز, آزادي» (نطق 13ارديبهشت).<br /> <br />  ـ «قيام تبريز براي يك حكومت دموكراتيك و آزادي است... نهضتي كه به شكل يك پروتست و يك اعتراض شديد بر ضدّ يك سلسله عمليّات ارتجاعي به وجود آمده است» (نطق 2 ارديبهشت).<br /> <br />  ـ «دموكراسي ايران در زير چنگال ظلم و ستم اين خائنين (منظور وثوق الدّوله و همانندان اوست) به ستوه آمده است, رمقي از جان دموكراسي باقي نمانده و كم مانده است در تحت فشار مرتجعين بيگانه پرست, به كلّي, مفقود شود. بار سنگين استبداد بر دوش هر يك از اصناف و طبقات اين ملّت وارد آمده و  آلام و مصائب را در هريك از آنها به درجه رشد رسانيده است. قيام ما براي اين است كه دموكراسي ايران را  از اين شكنجه خونين نجات دهيم» (نطق 15خرداد).<br /> <br /> === استقلال ===<br /> '''     پ ـ استقلال'''<br /> <br />      ايران از پيش از جنبش مشروطه, حوزه نفوذ استعماري روس و انگليس بود. در جنگ اول جهاني با وجود اعلام بيطرفي, ميدان تاخت و تاز متّفقين و دولت عثماني شد. پس از جنگ و بيرون رفتن پاي روسية تزاري, انگليس در ايران يكّه تاز شد و قرارداد 1919 را با دولت وثوق الدّوله بست. خياباني مانند ديگر آزاديخواهان  ايران با اين قرارداد به مخالفت برخاست و آن را «قباله فروش مملكت» خواند (نطق 29مرداد).<br /> <br />      او بارها اعلام كرد كه «اوّلين شعار دموكراتها اجتناب از آلت شدن در دست بيگانگان است» (نطق 14خرداد) و «قيام ما براي تأمين استقلال و آزادي است» (نطق 9خرداد). <br /> <br /> ـ«فكر اساسي ما آزادي و استقلال است. از هر كه بپرسيد ميگويد: &quot;يا مرگ, يا استقلال&quot;. همه فرياد ميزنند: &quot;زنده باد آزادي&quot; امّا, بايد دانست استقلال و آزادي يعني چه؟ هر كه فكر استقلال و آزادي را دارد, بايد در اين راه جان و مال خود را فدا كند, نه اين كه منافع خود را از اين راه تأمين نمايد» (نطق 19تير). <br /> <br /> ـ «هر خارجي كه بخواهد وارد اين مملكت شده, دموكراسي آن را در زنجيرهاي اسارت گرفتار سازد, ما را در پيش خويش خواهد يافت و مجبور خواهد شد از روي اجساد ما بگذرد» (نطق 7خرداد).<br /> <br /> === حاکمیت ملی ===<br /> '''     ت ـ حاكميّت ملّي'''<br /> <br />      خياباني معتقد بود كه ملّت بايد خود سرنوشتش را تعيين كند, هيچ شاه و شاهچه يي بر مقدّرات مردم حاكم نباشد و حتّي, «ملّت, مستقيماً, وزرا و حُكّام را عزل و نصب نمايد» (نطق 14خرداد). «بايد اراده ملّت بالاي همه چيز باشد» (نطق 14تير). <br /> <br /> ـ«تا كنون اوقات ملّت ايران به شاهسازي و شاهتراشي گذشته است, وقت است كه ديگر امروز آن ملّتِ جهانديده, اعلانِ شاهنشاهي و حاكميّت خود را بدهد و پيشاني خود را, كه به خاك مَذِلّت ماليده بود, بلندكرده, با تفاخر به روي عالميان بنگرد, از صندلي محكوميّت بلندشده بر تخت حاكميّت جلوس كند. حاكميّت ملّت عبارت از اين است كه امور ملّت به دست نمايندگان  ملّت اداره بشود... در ايران حاكميّت, به طور مطلق, بايد مال ملّت باشد» (نطق 20خرداد). <br /> <br /> ـ«اين قيام ميخواهد... عناصر صالح و فسادنيافته ملّت (يعني طبقات كارگر و زحمتكش) را بر حقوق سياسي و  اجتماعي خود نايل و مالك گرداند», «امنيّت و  آسايش را اين ملّت هرگز در سايه اعليحضرتها و والاحضرتهاي خود  نديده... از اين روست كه ملّت, شخصاً, ميخواهد امنيّت و آسايش خودش را تأمين نمايد. بلي, ملّت است كه امنيّت را مستقر ميدارد» (نطق 27ارديبهشت).<br /> <br /> == آخرین سخنرانی خیابانی ==<br /> '''        آخرين سخنراني خياباني'''<br /> <br />      در ماههاي اول قيام پشتيباني مردم از آن بسيار زياد بود و در ميتينگهايي كه دموكراتها برگزار ميكردند, تا 20هزار نفر و حتّي, بيشتر جمع ميشدند. خياباني با تكيه بر اين پشتيباني عظيم مردمي, فرياد برمي داشت: «داخله يا خارجه, در صورت تعرّض به ما... گرفتار حملات ما خواهند شد. درمقابل 50هزار يا صد هزار نفر قشون متزلزل نخواهند شد. با آن قوايي كه در خود سراغ داريم مقابله خواهيم نمود و بالاخره, ايران نايل به يك رژيمي خواهد شد كه مطابق با مقتضيّات قرن حاضر باشد» (نطق 20خرداد).   امّا, كم كم, يكنواختيِ سخنرانيها و فراتربودن آن از حوزه فهم توده مردم, باعث شد كه  از رونق اينگونه تجمّعها كاسته شود. <br /> <br />     روز 23مرداد, خياباني از اين بياعتنايي اكثريّت مردم تبريز,  اينگونه شكوه ميكند: «در اوايل قيام انتظار ميرفت كه اكثريّت اهالي اين شهر با يك عشق و ذوق سرشار در نهضت دموكراتيك شركت خواهند جست, اين انتظار, چنان كه ميبايست از قوّه به فعل درنيامد. اعتماد ما, هميشه, به جماعتي بوده است كه در اوّلين روز اقدام به اين قيام نمودند, جماعت خيلي محدودي بعدها به آن ملحق شد, يك عدّه معتنابهي هنوز در حالت لاقيدي و بي علاقگي است». <br /> <br />      واقعيّت اين است كه سخنان خياباني و مطالب نشريه «تجدّد» براي شمار كثيري از مردم نامفهوم بود. همين مردمي كه در دوره قيام ستّارخان آن چنان يكپارچه از آن عاميمردِ قهرمان پشتيباني كردند و در راهش از سر و جان گذشتند, اكنون, دربرابر پديده يي بودند كه آن را چندان به  خود نزديك نمي ديدند. با اين كه با آن همراه بودند, امّا, زبانش, در بسياري مواقع, از حدّ فهم آنها فراتر بود. <br /> <br />      خياباني در آخرين سخنرانيش در اوّل شهريور 1299, از بي تفاوتي مردم, به خصوص, از تجّار انتقاد كرد: «يك حِصّه ملّت, و به خصوص تجّار, طالب امنيّت و آسايش هستند و هرگز فكر نميكنند كه خود ملّت, اكثريّت اصناف و طبقات آن, در تحت چگونه فشارها گرفتار آمده اند. بايد از آنان پرسيد... چرا از نهضتهاي ملّت ... اظهار دلتنگي و ناخشنودي مينمايند, آيا ميخواهند ... بي شرفي را پيشه خود قراردهند, لاقيد بمانند و آثار هيچ نوع علاقه يي را نسبت به آزادي و استقلال خود بروز نرسانند؟». <br /> <br />    در همين سخنراني, خطاب به مردم گفت: «... امروز وحشيان  سياهپوست آفريقا معني آزادي و استقلال را بهتر از ما فهميده اند و بهتر از ما اين دو نعمت بشري را نگهداري مينمايند. شما هميشه طالب يك شبان ستمپيشه هستيد كه شما را از چنگال گرگان نجات دهد و بالاخره, كارد بر حلقتان نهد... بي شرفها را به حاكميّت قبول كرده ايد. يك ملّت شرافتمند نميگذارد اولّين شخصي كه از در درآمد خود را حاكم قرار دهد, وزير بشود و از پيش خود قانون نوشته بر گردن او تحميل نمايد. از شما نميتوان منتظر يك حركتي شد كه باعث فيروزي شما و انهدام دشمنان شما گردد. قبلاً بايد يك عدّه فداكار ديوانه, ژنيهاي مجنون, پيش افتاده با يك اميد و يك اطمينان بيدليل به زور و اجبار ملّت را به طرف آزادي سوق دهند و عنان حاكميّت را به دست  او سپرده, در كف او استوار سازند و او را وادارند بر اين كه نگذارد حقوق او را غصب كنند و به تاراج ببرند».<br /> <br /> == پایان کار قیام ==<br /> '''     پايان كار قيام''' <br /> <br /> '''    ''' مشيرالدّوله, نخست وزير وقت, مُخبرالسّلطنه را, كه براي مردم تبريز چهره يي ناآشنا نبود, به عنوان والي آذربايجان به تبريز فرستاد. وي در اوايل شهريور, حدود دو هفته پيش از شهادت خياباني, وارد تبريز شد و  براي كاستنِ فعاليت دموكراتها با خياباني به مذاكره پرداخت. چون مذاكره سودي نداد, روز 21شهريور به قزّاقخانه رفت و با رئيس قزّاقخانه براي سركوبي جنبش تبريز تَباني كرد. فرداي آن روز, قواي قزّاق, كه بيش از 200نفر نبودند, به عمارت «عاليقاپو», «تجدّد» و خانه هاي سران جنبش, يورش بردند و پس از چند رويارويي, بر تمام مواضعي كه در دست دموكراتها بود, چيره شدند و قيام خياباني به زانو نشست. پس از سقوط حكومت ملّي, سه روز خانه هاي آزاديخواهان غارت شد. <br /> <br />      خياباني در روز يورش قزّاقها, از پشت بام, درحالي كه يك تفنگ و قطار فشنگ به همراه داشت, به خانه همسايه گريخت. وقتي ميزبانش ـ حاج شيخ حسينعلي ميانجي ـ كه فرد مشهور و محترمي بود, از او خواست اجازه بدهد پيش مخبرالسّلطنه رفته براي او تأمين بخواهد, خياباني در پاسخش گفت: «ما هيچ گاه نمي توانستيم تصوّر كنيم كه رفيق و هممسلك قديمي ما اينطور از آب درآيد و برخلاف مصالح آزادي پا را در يك كفش كرده, بگويد آنچه من ميگويم درست است... شما مستحضر هستيد كه دموكراتهاي تبريز هميشه از او مدافعه كرده اند و در مواقع بسيار مشكل فرياد ميزديم اگر حكومت قانوني ميخواهيد بفرستيد مُخبرالسّلطنه را انتخاب و اعزام داريد». وقتي ميزبان اصرار كرد. خياباني برافروخته شد و با لحن تندي به وي خطاب كرد: «پدر بزرگوار! من كشته شدن را به تسليم ترجيح ميدهم. من از اَعقاب بابك خرّمدين هستم كه ... آن چنان رشادت و عظمت از خود بروز داد» (3).<br /> <br />      در فرداي سقوط حكومت ملّي, يكي از سران قزّاق به نام اسماعيل قزّاق, خياباني را در زيرزمين خانه شيخ حسينعلي ميانجي با چند تير به شهادت رساند و دفتر قيام دلاورانه او, كه شوقي تازه براي رهايي در مردم آذربايجان برانگيخته بود, با شهادت وي بسته شد.<br /> <br /> '''     ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ'''<br /> <br />      ''' پانویس'''<br /> <br /> (1)ـ «قيام شيخ محمّد خياباني در تبريز», علي آذري, چاپ 1362, ص154<br /> <br /> (2)ـ «دو مبارز جنبش مشروطه», رئيس نيا و ناهيد, ص 293<br /> <br /> (3)ـ قيام شيخ محمّد خياباني, ص491<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> <br /> == منابع ==<br /> {{پانویس}}<br /> [[رده:اهالی تبریز]]<br /> [[رده:درگذشتگان ۱۲۹۹]]<br /> [[رده:انقلابیون اهل ایران]]<br /> [[رده:افراد در انقلاب مشروطه]]</div>

Norry https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%B4%DB%8C%D8%AE_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C&diff=27268 2018-03-08T10:08:29Z

<p>Norry: /* تاسیس فرقه دمکراتیک */</p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات شخصیت<br /> |نام =شیخ محمد خیابانی <br /> |تصویر =شیخ محمد خیابانی.jpg <br /> |توضیحات =شیخ محمد خیابانی از انقلاببون مشروطه بود <br /> |سری = <br /> |اولین_حضور = <br /> |آخرین_حضور = <br /> |هدف = <br /> |ساخته_شده_توسط= <br /> |ایفای_نقش_توسط=<br /> |قسمت‌ها = <br /> <br /> |لقب = <br /> |نام_مستعار = <br /> |نوع = <br /> |جنسیت = <br /> |سن =۴۰ سال <br /> |تاریخ_تولد =۱۲۵۹ <br /> |تاریخ_مرگ =۱۲۹۹ <br /> |ویژگی = <br /> |شغل = <br /> |عنوان = <br /> |callsign = <br /> |خانواده = <br /> |همسر = <br /> |significantother= <br /> |فرزند = <br /> |خویشاوند = <br /> |آدرس = <br /> |مذهب =شیعه <br /> |ملیت =ایران <br /> |lbl21 = <br /> |data21 = <br /> |lbl22 = <br /> |data22 = <br /> |lbl23 = <br /> |data23 = <br /> |lbl24 = <br /> |data24 = <br /> |lbl25 = <br /> |data25 = <br /> |extra-hdr = <br /> |lbl31 = <br /> |data31 = <br /> |lbl32 = <br /> |data32 = <br /> |lbl33 = <br /> |data33 = <br /> |lbl34 = <br /> |data34 = <br /> |lbl35 = <br /> |data35 = <br /> }}<br /> {{در دست ساخت|notready=true}}<br /> [[پرونده:شیخ محمد خیابانی.jpg|251x251px|بندانگشتی]]<br />  <br /> '''شیخ محمد خیابانی، از روحانیون آزادیخواه تبریز''' <br /> <br /> زادروز: 1259 شمسی (1297قمری) ـ خامنه در نزدیکی شبستر آذربایجان<br /> <br /> مقتول:22شهریور 1299شمسی (29ذیحجه 1338قمری) ـ تبریز<br /> <br /> آرامگاه: شهر ری ـ در جوار بقعه شاه عبدالعظیم تهران.<br /> <br /> '''شیخ محمد خیابانی'''( ۱۲۵۹- ۱۲۹۹) در انقلاب مشروطه از اعضای انجمن ایالتی آذربایجان بود. در مجلس دوم وقتی روسها در آذر ۱۲۹۰ برای اخراج مورگان شوستر آمریکایی، رئیس مالیه ایران، به دولت صمصام السلطنه بختیاری اولتیماتوم دادند، او و دموکراتهای همفکرش به تلاش برای جلوگیری از تصویب آن در مجلس پرداختند. خیابانی در یک سخنرانی یک ساعته دخالتهای روسیه تزاری در ایران را محکوم کرد. این تلاشها باعث شد که اولتیماتوم روسها د رمجلس رد شود. اما دولت وقت و ناصرالملک، نایب السلطنه احمدشاه، که اولتیماتوم را پذیرفته بودند، به کینه این گستاخی مجلس دوم را بستند و فعالیت سیاسی خیابانی و دموکراتها در تبریز تا پیروزی انقلاب فوریه ۱۹۱۷ (اسفند۱۲۹۵شمسی) و سقوط حکومت تزاری با موانع و دشواری روبروشد.<br /> <br /> == تاسیس فرقه دمکراتیک ==<br />      پس از انقلاب فوريه 1917 (اسفند 1295) در روسيه و سقوط خاندان رومانُف و رهاشدن قسمتهاي شمالي ايران از نفوذ روسيه تزاري, «فرقه دموكرات» در فروردين 1296 در تبريز توسّط خياباني و اسماعيل نوبري تأٌسيس شد و نشريه يي نيز به نام «تجدّد» به عنوان ارگان آن انتشار يافت. <br /> <br />  خياباني در شماره 10 ارديبهشت «تجدّد» نخستين مقاله خود را با عنوان «چه بايد كرد؟ تكيه گاه خونخواران ازپا درافتاده, نور حقيقت خواهد تابيد» منتشر كرد.  او در شماره 10خرداد «تجدّد» در مقاله يي با عنوان «ايران و روسيه آزاد» از «انقلاب جديد انسانيّت پسند» فوريه و نور اميدي كه اين رويداد در قلب ايرانيان تابانيده است, ياد كرد. <br /> <br /> == میتینگ‌های خیابانی ==<br />      خیابانی در نخستين ميتينگي كه در 26مهر 1296 در صحن «تجدّد» برگزار كرد, ضمن پرخاش به محتكران گندم, كه قحطي نان را در تبريز باعث شده بودند, بر لزوم انتخابات و بازگشايي مجلس تأكيد كرد.<br /> <br />  چند ماه بعد, دموكراتهاي تبريز در ميتينگ ديگري كه در 12آذر در اعتراض به انتخاب سه وزير ـ وثوق الدّوله, قوام السّلطنه و امين الملك ـ در دولت عين الدّوله برگزار كردند, در تلگرامي كه در پايان ميتينگ براي عين الدّوله فرستادند, تأكيد كردند كه «اهالي آذربايجان ميگويند مادامي كه يك كابينه كاملالصلاح و طرف اعتماد تشكيل نيافته, اوامر مركز را لازم الاتّباع نخواهند شناخت» (1). <br /> <br />   در دوّم ديماه, در تجمّع ديگري با حضور ده هزار نفر از مردم تبريز, اعلام كردند تا «كابينه يي ملّي متشكّل از عناصر صالحه و حائز اعتماد آزاديخواهان» روي كار نيايد, به اعتراض ادامه خواهند داد.<br /> <br />       در اثر اعتراضهاي پياپي مردم تبريز, كابينه عين الدّوله در 18ديماه استعفا داد و به جايش كابينه مستوفيالممالك روي كار آمد كه مورد حمايت دموكراتها بود.<br /> <br /> == خیابانی نماینده اول تبریز ==<br />    بعد از پايان جنگ جهانی اول در آذر1297 شمسی, دولت وثوقالدّوله روي كار آمد. از آن جا كه انتخابات مجلس به يك خواست مشترك عمومي تبديل  شده بود, وثوق الدّوله تصميم گرفت در جريان برگزاري انتخابات, با كمك اداره نظميّه كاري كند كه طرفداران دولت به نمايندگي برگزيده شوند. <br /> <br />    در انتخابات آذربايجان,  كه در شهريور 1298 برگزارشد, با وجود فشار اداره نظميّه, 6تن از 9نماينده آذربايجان از دموكراتها بودند. خياباني رأي اول را در  تبريز به دست آورد و به نمايندگي مجلس برگزيده شد. <br /> <br />    در تهران نيز هر 12نماينده برگزيده شده, از دموكراتها بودند. به علّت انتخاب نمايندگان دموكرات و بيم ايجاد دوباره جوّي كه دموكراتها در مجلس دوم به وجود آورده بودند, وثوق الدّوله حاضر نشد مجلس چهارم را بازكند (مجلس چهارم, بعدها, در دوره نخست وزيري قوام السّلطنه, در تيرماه 1300 بازشد).<br /> <br />  وثوقالدّوله, هم چنين, رئيس اداره نظميّه تبريز را معزول كرد و به جاي او يك نفر سوئدي به نام ماژور بيورلينگ را براي اداره نظميّه به تبريز فرستاد و او را مأمور كرد كه از فعاليّت دموكراتها در تبريز جلوگيري كند<br /> <br />      در اوّلين كنفرانس ايالتي فرقة دموكرات در 22اسفند, اعضاي كميته محلي تبريز انتخاب شدند. خياباني در اين كنفرانس به عنوان رئيس كميته برگزيده شد. اين كميته كليه فعاليتهاي فرقه در تبريز را زير نظر خود قرار داد. در آخرين روز سال, ميتينگ 20هزار نفره يي عليه انگليس و مُهره دست نشانده اش, وثوق الدّوله, در تبريز برگزار شد. شعار اصلي ميتينگ «مرده باد انگليس» بود.<br /> <br /> == پیروزی قیام در تبریز ==<br />      روز 16فروردين 1299 اداره نظميّه تبريز يكي از طرفداران دموكراتها را به جرم پخش اعلاميه در هواداري از شوروي دستگير كرد. مردم تبريز در بين راه فرد دستگيرشده را نجات دادند و به ساختمان «تجدّد», كه پايگاه دموكراتها بود, بردند.    <br /> <br />     به دستور رئيس نظميّه ساختمان «تجدّد» محاصره شد و به دنبال آن اعتراضهاي مردم عليه محاصره دموكراتها شدّت يافت, به طوري كه رئيس نظميّه و معاون او, كه هر دو سوئدي بودند, از ترس جان شهر را ترك كردند. بعد از رفتن آن  دو, نظميّه به «هیأت  مديره اجتماعات», كه خياباني در رأس آن بود, تسليم شد و شهر, به دست دموكراتها افتاد. قيام تبريز پس از دو روز به پيروزي رسيد.<br /> <br />      روز 19فروردين «هيأت مديره اجتماعات», كه روز قبل انتخاب شده و اداره امور شهر را عهده دار بود, بيانية يي به زبانهاي فارسي و فرانسه انتشار داد. <br /> <br />   در اين بيانيه, علت قيام «وجود تمايلات ارتجاعي», «اقدامات ضدّ مشروطيّت حكومات محلّي» و تلاش براي «تحصيل يك اطمينان تامّ و كامل از اين حيث كه مأمورين حكومت رژيم آزادانه مملكت را محترم و قوانين اساسيّه را... به طور صادقانه, مرعي و مُجري دارند», اعلام شده بود. در پايان بيانيه, بر دو هدف اصلي تكيه شده بود: «برقرارداشتن آسايش عمومي» و «از قوّه به فعل درآوردن رژيم مشروطيّت».<br /> <br />      «هياٌت مديره اجتماعات» براي ازميان بردن قحطي نان, كميسيوني به نام «كميسيون آذوقه» تشكيل داد. كار اين  كميسيون, خريد گندم از روستاها و واگذاركردن آن به 120مغازه نانوايي تبريز بود.<br /> <br />     در هر محلّه نيز كميسيوني به نام «كميسيون كويها» به وجود آوردند كه كار آن جلوگيري از خريد نان توسّط ثروتمندان بود. به افراد نيز كوپن دادند كه در ازاي آن نان بگيرند. ثروتمندان  حق استفاده از آن كوپنها را نداشتند. <br /> <br /> براي تأمين هزينه هاي عمومي, «كميسيون اِعانه» به وجود آمد كه از توانگران, به دلخواه يا به زور, پول ميگرفت. «كميسيون اعانه», هزينه دو بنياد ديگر با نامهاي «دارالمساكين» (=خانه بينوايان) و «دارالعَجَزه» (=خانه ناتوانان) را تأمين ميكرد.<br /> <br /> == خیابانی دشمن «تجزیه طلبی» ==<br />      خياباني در سخنرانيش در روز 16ارديبهشت 1299 اعلام كرد كه از اين پس, نام آذربايجان به «آزاديستان» تبديل ميشود. <br /> <br /> كسروي در «تاريخ هيجده ساله آذربايجان» درباره اين نامگذاري مينويسد: «در اين هنگام, نام آذربايجان يك دشواري پيدا كرده بود, زيرا, پس از به هم خوردن امپراتوري روس, تركي زبانان قفقاز در باكو و در آن پيرامونها جمهوري كوچكي پديد آورده, آن را &quot;جمهوري آذربايجان&quot; ناميده بودند. آنسو, بنيانگذاران جمهوري اميد و آرزوشان چنين ميبود كه با آذربايجان يكي گردند, از اينرو, نام را براي سرزمين و جمهوري خود برگزيده بودند. آذربايجانيان كه به چنان يگانگي خرسندي نداشته و از ايرانيگري چشمپوشي نمي خواستند, از نامگذاري قفقاز, سخت, رنجيدند... كساني ميگفتند بهتر است ما نام استان خود را ديگر گردانيم. همان پيشنهاد &quot;آزاديسِتان&quot; از اين راه بوده است».  <br /> <br /> خياباني بارها بر اين كه «آذربايجان, جزء اِنفِكاك ناپذير ايران است», پافشاري كرده و آن را ايالتي از ايالتهاي ايران شمرده است. او براي ترميم خرابيهاي ناشي از جنگ اول جهاني در آن ايالت, از دولت مركزي كمك طلب ميكرد (ازجمله, در سخنراني 17خرداد1299).<br /> <br />     خياباني به علت عشق به ايران و زبان رسمي كشور, دستور داده بود در تمام مدارس آذربايجان به فارسي تدريس شود. «تجدّد», ارگان دموكراتهاي آذربايجان و مجلّة «آزاديستان», كه مجلّه ادبي وابسته به دموكراتها بود, به زبان فارسي نوشته ميشدند. خود او نيز به زبان فارسي سخن ميگفت و كلّيه صد و چند نطقي كه از او به جامانده, به زبان فارسي است.<br /> <br /> == کشمکش با دولت مرکزی ==<br />      وثوق الدّوله براي خاموش كردن شور آزاديخواهي در تبريز, عين الدّوله را به عنوان والي آذربايجان به تبريز روانه كرد. عين الدّوله يكبار هم بخت خود را در شكست دادن ستّارخان دلاور آزموده و تيرش به سنگ خورده بود. انتخاب او يكي از عوامل بالاگرفتن جنبش در تبريز بود.<br /> <br />  عين الدّوله روز 30فروردين 1299 وارد تبريز شد. خياباني با اين كه خود را فرمانبردار حكومت مركزي ميشمرد, اعتنايي به او  نكرد و در سخنرانيش در همان روز ورود عين الدّوله, تأكيد كرد كه «ورود اشخاص هيچگونه تأثيري در مرام و عقايد ما نخواهد داشت». امّا, عين الدّوله هشتادساله, ديگر دل و دماغ درافتادن با آزاديخواهان تبريز را نداشت. روز 27خرداد خياباني در پايان نطق خود اعلام كرد كه عمارت «عالي قاپو», كه ويژه اقامت وليعهد و  خانواده او بود و اكنون عين الدّوله در  آن اقامت داشت, ميبايست تخليه و عمارت آن مركز فعاليّت دولت ملّي شود. دو سه روز بعد از اين سخنراني عين الدّوله عالي قاپو را به سوي تهران ترك كرد. <br /> <br />      روز سوم تيرماه, خياباني و مردم به عالي قاپو رفتند و عالي قاپو مركز امور سياسي جنبش شد. در آن روز جشني در عالي قاپو برگزارشد كه در آن سرود «مارسهيز» (سرود ملّي فرانسه) و سرودهاي ديگر نواخته شد. از آن پس, «هيأت مديره اجتماعات» جاي خود را به حكومت ملّي داد كه خياباني در رأس آن قرارداشت.<br /> <br />      در همين روزها, كابينه وثوق الدّوله سقوط كرد. در روز 7تيرماه مشيرالدّوله نخست وزير شد و در روز 12تيرماه كابينه خود را به احمدشاه قاجار معرّفي كرد. خياباني در همين روز ضمن اشاره به اين كه قيام تبريز باعث روي كارآمدن «اين هيأت استقلال خواه» شده است, گفت كه اين كابينه «ميخواهد استقلال مملكت را نگهداري كند». درواقع, خياباني, قبلاً, اعلام كرده بود كه «ما عليه اين حكومت كه قرارداد خانمان برانداز وثوق الدّوله و انگليس را (=قرارداد 1919م) منعقد كرده, قيام كرده ايم... تا زماني كه دولت ملّي و  وطن پرست روي كارنيايد و به اصلاحات اساسي دست نزند و استقلال كشور را تحكيم نكند و قانون اساسي را مُجري ندارد, دست از قيام برنخواهيم داشت» '''(2)''' و مشير الدّوله نيز در اعلاميه يي تأكيد كرد تا زماني كه مجلس قرارداد 1919 را تصويب نكند, قابل اجرا نيست. او هم چنين, انتخابات مجلس را كه در دوره نخست وزيري وثوق الدّوله, براي به تصويب رساندن قرارداد مزبور با زور و فشار برگزار شده بود, باطل اعلام كرد و كلّیه مستشاران انگليسي را, كه طبق قرارداد 1919 به ايران آمده بودند, به استثناي ماٌمور رسيدگي به حسابهاي شركت نفت, اخراج كرد. بدين ترتيب, خياباني در آغاز فريفته «وجاهت ملّي» مشير الدّوله شده بود, ولي, بعدها او را بهتر  شناخت و در روز 28مرداد در سخنرانيش گفت: «هيأت جديد حائز آن صلاحيّت نيست كه اراده ملّت را تحت كنترل خود درآورد».<br /> <br /> == گارد تجدد ==<br /> '''       «گارد تجدّد»'''<br /> <br />      خياباني از همان آغاز پيروزي قيام پيبرده بود كه براي حفظ دستاوردهاي جنبش در كنار كار آگاهي بخش براي تربيت نفوس, خشونت هم لازم  است: و «ترحّم بر غاصبين حقوق جماعت, خيانت بر جماعت است».  او در روز 18ارديبهشت گفت: «ما اصلاحات جذريّه (راديكال) را در داخل مملكت خواهيم نمود, ايران را آزاد خواهيم كرد؛ ما نميترسيم, ما را هميشه در صف اوّل جنگ ديده اند. وقتي كه به نام خود و رفقاي خود اعلام ميكنم كه ما حاضر براي مردن در راه آزادي و استقلال هستيم, هم معني &quot;حاضربودن&quot;, هم معني &quot;مردن&quot; و  هم معني &quot;آزادي و استقلال&quot; را خوب ميدانيم. ما دموكراتها مصمّم هستيم كه ديگر نگذاريم شارلاتانهاي دولتي و ملّتي بر جان دموكراسي مسلّط شوند. براي وصول بر اين مقصود بزرگ شدّت به خرج خواهيم داد». <br /> <br />    در روز 12خرداد, باز, بر اين نكته پايفشرد: «در جاييكه آتيه هيأت اجتماع در گرو باشد, دست ما نخواهد لرزيد و خونين ترين عمليّات جرّاحي را با متانت قلب انجام خواهيم داد». <br /> <br />   در راستاي اين خواست, او در روز 20مرداد تشكيل «گارد تجدّد» را براي «نگهباني و مدافعه منافع قيام» اعلام كرد و از روز 28مرداد اسمنويسي آغاز شد. خياباني در نطق روز 28مرداد خود گفت: «فرماندهي آن گارد برعهده من خواهد بود و در صف اوّل آن من خواهم جنگيد. ما با صداي رسا مي گوييم... يك جماعت فدايي را هيچ قوّه يي نمي تواند مغلوب كند».<br /> <br /> == نطق‌های خیابانی ==<br /> '''     نطقهاي خياباني'''<br /> <br />      قيام خياباني, از پيروزي تا سقوط, (از 18 فروردين تا 22شهريور 1299 شمسي) پنج ماه و  چند روز به درازا كشيد. در اين مدّت, خياباني صد و چند «نُطق» ايراد كرد. عصرها در «تجدّد» و سپس, در «عاليقاپو» براي مردم سخن ميگفت و از مردم ميخواست از آن به عنوان رهنمودِ عمل خود استفاده كنند. اين نطقها پر از كلمات عربي و فرانسه بود. به يقين, عامه مردم تبريز در آن  دوره ـ كه به زحمت به فارسي سخن ميگفتند و حتّي, اكثريت عظيم مردم از انجام همين كار نيز ناتوان بودند ـ بهره چنداني از اين گونه نطقها نميبردند.   <br /> <br />     كسروي در «تاريخ هيجدهساله آذربايجان» (صفحه 871) از اين زاويه نيز به خياباني ايراد ميگيرد كه چرا چيزي را كه مردم نميفهمند, ميگويد و به عنوان مثال, بخشي از يكي از نطقهاي او را ميآورد. <br /> <br />      خياباني اوّلين نطقش را در روز 28فروردين 1299 در باره «مرام دموكراتها, اپورتونيسم و راديكاليسم» ايراد كرد. آخرين سخنراني او نيز روز اول شهريور, سه هفته قبل از شهادتش, ايراد شد. درونمايه اصلي اين نطقها, علاوه بر اشاره به رويدادهاي روز, تكيه بر چند موضوع عمده يي است كه در زير به آن اشاره ميشود.<br /> <br /> === قانون اساسی ===<br /> '''     الف ـ قانون اساسي'''<br /> <br />      خياباني بر اين باور بود كه «رژيم ايران مستبدّ نيست, مشروطه هم نيست» (نطق 13خرداد), بلكه, آميزه يي است از مشروطه و  استبداد, و بايد با سلب قدرت از دولتهاي استبدادي, نظير دولت وثوق الدّوله, و تربيت فكري مردم براي دفاع از حقوق حقّه شان در مجلس, مشروطه واقعي را به وجود آورد. او ميگفت:<br /> <br />     ـ «اوّل چيزي كه ميخواهيم عبارت از استقرار رژيم مشروطيّت در سراسر سرزمين ايران است. ما قول را, اين بار, مبدّل به  عمل كرده و درعوضِ اين كه لفظ مشروطه را وِرد زبان خود قرار دهيم, اشخاص مشروطه خواه را در ادارات مملكت جاي خواهيم داد, ولي, قبل از آن كه ادارات مشروطي بشوند, بايد خود ملّت مشروطه خواه بشود» (نطق 19ارديبهشت). <br /> <br />   ـ «ما همه ميگوييم مشروطيّت حقيقي در مملكت حكمراني كند» (نطق 15ارديبهشت). <br /> <br />   ـ «قيام دائمي است. ما هرگز خسته نخواهيم شد. در تطبيق قانون اساسي و از قوّه به فعل درآوردن رژيم مشروطي, با نهايت صبر و ثَبات, پافشاري خواهيم كرد» (نطق 16ارديبهشت).<br /> <br />  ـ «تا وقتي كه آذربايجان زنده است و آزاديخواهان او زنده هستند, قانون اساسي بي حمايت و بي دفاع نخواهد ماند... آزاديخواهان آذربايجان قيام كرده اند تا ... فراموشكاران را با صداي &quot;زنده باد قانون اساسي&quot; بيدار و مُتنبّه سازند و براي اين كه در آتيه خيال يك توطئه ديگري بر ضدّ قانون اساسي در كلّه هاي ماجراجو پخته نشود, تدابير احتياطيّه كافي را اتّخاذ نمايند» (نطق 26فروردين).<br /> <br /> === آزادی ===<br /> '''     ب ـ آزادي'''<br /> <br />      در نطقهاي خياباني, بارها, بر آزادي به مثابه اساسي ترين خواست قيام تأكيد شده است. حتّي, در انتخاب بين آزادي و مساوات, او حقّ تقدّم را به آزادي ميداد و اعلام ميكرد: «قبل از همه چيز, آزادي» (نطق 13ارديبهشت).<br /> <br />  ـ «قيام تبريز براي يك حكومت دموكراتيك و آزادي است... نهضتي كه به شكل يك پروتست و يك اعتراض شديد بر ضدّ يك سلسله عمليّات ارتجاعي به وجود آمده است» (نطق 2 ارديبهشت).<br /> <br />  ـ «دموكراسي ايران در زير چنگال ظلم و ستم اين خائنين (منظور وثوق الدّوله و همانندان اوست) به ستوه آمده است, رمقي از جان دموكراسي باقي نمانده و كم مانده است در تحت فشار مرتجعين بيگانه پرست, به كلّي, مفقود شود. بار سنگين استبداد بر دوش هر يك از اصناف و طبقات اين ملّت وارد آمده و  آلام و مصائب را در هريك از آنها به درجه رشد رسانيده است. قيام ما براي اين است كه دموكراسي ايران را  از اين شكنجه خونين نجات دهيم» (نطق 15خرداد).<br /> <br /> === استقلال ===<br /> '''     پ ـ استقلال'''<br /> <br />      ايران از پيش از جنبش مشروطه, حوزه نفوذ استعماري روس و انگليس بود. در جنگ اول جهاني با وجود اعلام بيطرفي, ميدان تاخت و تاز متّفقين و دولت عثماني شد. پس از جنگ و بيرون رفتن پاي روسية تزاري, انگليس در ايران يكّه تاز شد و قرارداد 1919 را با دولت وثوق الدّوله بست. خياباني مانند ديگر آزاديخواهان  ايران با اين قرارداد به مخالفت برخاست و آن را «قباله فروش مملكت» خواند (نطق 29مرداد).<br /> <br />      او بارها اعلام كرد كه «اوّلين شعار دموكراتها اجتناب از آلت شدن در دست بيگانگان است» (نطق 14خرداد) و «قيام ما براي تأمين استقلال و آزادي است» (نطق 9خرداد). <br /> <br /> ـ«فكر اساسي ما آزادي و استقلال است. از هر كه بپرسيد ميگويد: &quot;يا مرگ, يا استقلال&quot;. همه فرياد ميزنند: &quot;زنده باد آزادي&quot; امّا, بايد دانست استقلال و آزادي يعني چه؟ هر كه فكر استقلال و آزادي را دارد, بايد در اين راه جان و مال خود را فدا كند, نه اين كه منافع خود را از اين راه تأمين نمايد» (نطق 19تير). <br /> <br /> ـ «هر خارجي كه بخواهد وارد اين مملكت شده, دموكراسي آن را در زنجيرهاي اسارت گرفتار سازد, ما را در پيش خويش خواهد يافت و مجبور خواهد شد از روي اجساد ما بگذرد» (نطق 7خرداد).<br /> <br /> === حاکمیت ملی ===<br /> '''     ت ـ حاكميّت ملّي'''<br /> <br />      خياباني معتقد بود كه ملّت بايد خود سرنوشتش را تعيين كند, هيچ شاه و شاهچه يي بر مقدّرات مردم حاكم نباشد و حتّي, «ملّت, مستقيماً, وزرا و حُكّام را عزل و نصب نمايد» (نطق 14خرداد). «بايد اراده ملّت بالاي همه چيز باشد» (نطق 14تير). <br /> <br /> ـ«تا كنون اوقات ملّت ايران به شاهسازي و شاهتراشي گذشته است, وقت است كه ديگر امروز آن ملّتِ جهانديده, اعلانِ شاهنشاهي و حاكميّت خود را بدهد و پيشاني خود را, كه به خاك مَذِلّت ماليده بود, بلندكرده, با تفاخر به روي عالميان بنگرد, از صندلي محكوميّت بلندشده بر تخت حاكميّت جلوس كند. حاكميّت ملّت عبارت از اين است كه امور ملّت به دست نمايندگان  ملّت اداره بشود... در ايران حاكميّت, به طور مطلق, بايد مال ملّت باشد» (نطق 20خرداد). <br /> <br /> ـ«اين قيام ميخواهد... عناصر صالح و فسادنيافته ملّت (يعني طبقات كارگر و زحمتكش) را بر حقوق سياسي و  اجتماعي خود نايل و مالك گرداند», «امنيّت و  آسايش را اين ملّت هرگز در سايه اعليحضرتها و والاحضرتهاي خود  نديده... از اين روست كه ملّت, شخصاً, ميخواهد امنيّت و آسايش خودش را تأمين نمايد. بلي, ملّت است كه امنيّت را مستقر ميدارد» (نطق 27ارديبهشت).<br /> <br /> == آخرین سخنرانی خیابانی ==<br /> '''        آخرين سخنراني خياباني'''<br /> <br />      در ماههاي اول قيام پشتيباني مردم از آن بسيار زياد بود و در ميتينگهايي كه دموكراتها برگزار ميكردند, تا 20هزار نفر و حتّي, بيشتر جمع ميشدند. خياباني با تكيه بر اين پشتيباني عظيم مردمي, فرياد برمي داشت: «داخله يا خارجه, در صورت تعرّض به ما... گرفتار حملات ما خواهند شد. درمقابل 50هزار يا صد هزار نفر قشون متزلزل نخواهند شد. با آن قوايي كه در خود سراغ داريم مقابله خواهيم نمود و بالاخره, ايران نايل به يك رژيمي خواهد شد كه مطابق با مقتضيّات قرن حاضر باشد» (نطق 20خرداد).   امّا, كم كم, يكنواختيِ سخنرانيها و فراتربودن آن از حوزه فهم توده مردم, باعث شد كه  از رونق اينگونه تجمّعها كاسته شود. <br /> <br />     روز 23مرداد, خياباني از اين بياعتنايي اكثريّت مردم تبريز,  اينگونه شكوه ميكند: «در اوايل قيام انتظار ميرفت كه اكثريّت اهالي اين شهر با يك عشق و ذوق سرشار در نهضت دموكراتيك شركت خواهند جست, اين انتظار, چنان كه ميبايست از قوّه به فعل درنيامد. اعتماد ما, هميشه, به جماعتي بوده است كه در اوّلين روز اقدام به اين قيام نمودند, جماعت خيلي محدودي بعدها به آن ملحق شد, يك عدّه معتنابهي هنوز در حالت لاقيدي و بي علاقگي است». <br /> <br />      واقعيّت اين است كه سخنان خياباني و مطالب نشريه «تجدّد» براي شمار كثيري از مردم نامفهوم بود. همين مردمي كه در دوره قيام ستّارخان آن چنان يكپارچه از آن عاميمردِ قهرمان پشتيباني كردند و در راهش از سر و جان گذشتند, اكنون, دربرابر پديده يي بودند كه آن را چندان به  خود نزديك نمي ديدند. با اين كه با آن همراه بودند, امّا, زبانش, در بسياري مواقع, از حدّ فهم آنها فراتر بود. <br /> <br />      خياباني در آخرين سخنرانيش در اوّل شهريور 1299, از بي تفاوتي مردم, به خصوص, از تجّار انتقاد كرد: «يك حِصّه ملّت, و به خصوص تجّار, طالب امنيّت و آسايش هستند و هرگز فكر نميكنند كه خود ملّت, اكثريّت اصناف و طبقات آن, در تحت چگونه فشارها گرفتار آمده اند. بايد از آنان پرسيد... چرا از نهضتهاي ملّت ... اظهار دلتنگي و ناخشنودي مينمايند, آيا ميخواهند ... بي شرفي را پيشه خود قراردهند, لاقيد بمانند و آثار هيچ نوع علاقه يي را نسبت به آزادي و استقلال خود بروز نرسانند؟». <br /> <br />    در همين سخنراني, خطاب به مردم گفت: «... امروز وحشيان  سياهپوست آفريقا معني آزادي و استقلال را بهتر از ما فهميده اند و بهتر از ما اين دو نعمت بشري را نگهداري مينمايند. شما هميشه طالب يك شبان ستمپيشه هستيد كه شما را از چنگال گرگان نجات دهد و بالاخره, كارد بر حلقتان نهد... بي شرفها را به حاكميّت قبول كرده ايد. يك ملّت شرافتمند نميگذارد اولّين شخصي كه از در درآمد خود را حاكم قرار دهد, وزير بشود و از پيش خود قانون نوشته بر گردن او تحميل نمايد. از شما نميتوان منتظر يك حركتي شد كه باعث فيروزي شما و انهدام دشمنان شما گردد. قبلاً بايد يك عدّه فداكار ديوانه, ژنيهاي مجنون, پيش افتاده با يك اميد و يك اطمينان بيدليل به زور و اجبار ملّت را به طرف آزادي سوق دهند و عنان حاكميّت را به دست  او سپرده, در كف او استوار سازند و او را وادارند بر اين كه نگذارد حقوق او را غصب كنند و به تاراج ببرند».<br /> <br /> == پایان کار قیام ==<br /> '''     پايان كار قيام''' <br /> <br /> '''    ''' مشيرالدّوله, نخست وزير وقت, مُخبرالسّلطنه را, كه براي مردم تبريز چهره يي ناآشنا نبود, به عنوان والي آذربايجان به تبريز فرستاد. وي در اوايل شهريور, حدود دو هفته پيش از شهادت خياباني, وارد تبريز شد و  براي كاستنِ فعاليت دموكراتها با خياباني به مذاكره پرداخت. چون مذاكره سودي نداد, روز 21شهريور به قزّاقخانه رفت و با رئيس قزّاقخانه براي سركوبي جنبش تبريز تَباني كرد. فرداي آن روز, قواي قزّاق, كه بيش از 200نفر نبودند, به عمارت «عاليقاپو», «تجدّد» و خانه هاي سران جنبش, يورش بردند و پس از چند رويارويي, بر تمام مواضعي كه در دست دموكراتها بود, چيره شدند و قيام خياباني به زانو نشست. پس از سقوط حكومت ملّي, سه روز خانه هاي آزاديخواهان غارت شد. <br /> <br />      خياباني در روز يورش قزّاقها, از پشت بام, درحالي كه يك تفنگ و قطار فشنگ به همراه داشت, به خانه همسايه گريخت. وقتي ميزبانش ـ حاج شيخ حسينعلي ميانجي ـ كه فرد مشهور و محترمي بود, از او خواست اجازه بدهد پيش مخبرالسّلطنه رفته براي او تأمين بخواهد, خياباني در پاسخش گفت: «ما هيچ گاه نمي توانستيم تصوّر كنيم كه رفيق و هممسلك قديمي ما اينطور از آب درآيد و برخلاف مصالح آزادي پا را در يك كفش كرده, بگويد آنچه من ميگويم درست است... شما مستحضر هستيد كه دموكراتهاي تبريز هميشه از او مدافعه كرده اند و در مواقع بسيار مشكل فرياد ميزديم اگر حكومت قانوني ميخواهيد بفرستيد مُخبرالسّلطنه را انتخاب و اعزام داريد». وقتي ميزبان اصرار كرد. خياباني برافروخته شد و با لحن تندي به وي خطاب كرد: «پدر بزرگوار! من كشته شدن را به تسليم ترجيح ميدهم. من از اَعقاب بابك خرّمدين هستم كه ... آن چنان رشادت و عظمت از خود بروز داد» (3).<br /> <br />      در فرداي سقوط حكومت ملّي, يكي از سران قزّاق به نام اسماعيل قزّاق, خياباني را در زيرزمين خانه شيخ حسينعلي ميانجي با چند تير به شهادت رساند و دفتر قيام دلاورانه او, كه شوقي تازه براي رهايي در مردم آذربايجان برانگيخته بود, با شهادت وي بسته شد.<br /> <br /> '''     ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ'''<br /> <br />      ''' پانویس'''<br /> <br /> (1)ـ «قيام شيخ محمّد خياباني در تبريز», علي آذري, چاپ 1362, ص154<br /> <br /> (2)ـ «دو مبارز جنبش مشروطه», رئيس نيا و ناهيد, ص 293<br /> <br /> (3)ـ قيام شيخ محمّد خياباني, ص491<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> <br /> == منابع ==<br /> {{پانویس}}<br /> [[رده:اهالی تبریز]]<br /> [[رده:درگذشتگان ۱۲۹۹]]<br /> [[رده:انقلابیون اهل ایران]]<br /> [[رده:افراد در انقلاب مشروطه]]</div>

Norry https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%B4%DB%8C%D8%AE_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C&diff=27144 2018-03-07T09:40:30Z

<p>Norry: /* پیروزی قیام در تبریز */</p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات شخصیت<br /> |نام =شیخ محمد خیابانی <br /> |تصویر =شیخ محمد خیابانی.jpg <br /> |توضیحات =شیخ محمد خیابانی از انقلاببون مشروطه بود <br /> |سری = <br /> |اولین_حضور = <br /> |آخرین_حضور = <br /> |هدف = <br /> |ساخته_شده_توسط= <br /> |ایفای_نقش_توسط=<br /> |قسمت‌ها = <br /> <br /> |لقب = <br /> |نام_مستعار = <br /> |نوع = <br /> |جنسیت = <br /> |سن =۴۰ سال <br /> |تاریخ_تولد =۱۲۵۹ <br /> |تاریخ_مرگ =۱۲۹۹ <br /> |ویژگی = <br /> |شغل = <br /> |عنوان = <br /> |callsign = <br /> |خانواده = <br /> |همسر = <br /> |significantother= <br /> |فرزند = <br /> |خویشاوند = <br /> |آدرس = <br /> |مذهب =شیعه <br /> |ملیت =ایران <br /> |lbl21 = <br /> |data21 = <br /> |lbl22 = <br /> |data22 = <br /> |lbl23 = <br /> |data23 = <br /> |lbl24 = <br /> |data24 = <br /> |lbl25 = <br /> |data25 = <br /> |extra-hdr = <br /> |lbl31 = <br /> |data31 = <br /> |lbl32 = <br /> |data32 = <br /> |lbl33 = <br /> |data33 = <br /> |lbl34 = <br /> |data34 = <br /> |lbl35 = <br /> |data35 = <br /> }}<br /> {{در دست ساخت|notready=true}}<br /> [[پرونده:شیخ محمد خیابانی.jpg|251x251px|بندانگشتی]]<br />  <br /> '''شیخ محمد خیابانی، از روحانیون آزادیخواه تبریز''' <br /> <br /> زادروز: 1259 شمسی (1297قمری) ـ خامنه در نزدیکی شبستر آذربایجان<br /> <br /> مقتول:22شهریور 1299شمسی (29ذیحجه 1338قمری) ـ تبریز<br /> <br /> آرامگاه: شهر ری ـ در جوار بقعه شاه عبدالعظیم تهران.<br /> <br /> '''شیخ محمد خیابانی'''( ۱۲۵۹- ۱۲۹۹) در انقلاب مشروطه از اعضای انجمن ایالتی آذربایجان بود. در مجلس دوم وقتی روسها در آذر ۱۲۹۰ برای اخراج مورگان شوستر آمریکایی، رئیس مالیه ایران، به دولت صمصام السلطنه بختیاری اولتیماتوم دادند، او و دموکراتهای همفکرش به تلاش برای جلوگیری از تصویب آن در مجلس پرداختند. خیابانی در یک سخنرانی یک ساعته دخالتهای روسیه تزاری در ایران را محکوم کرد. این تلاشها باعث شد که اولتیماتوم روسها د رمجلس رد شود. اما دولت وقت و ناصرالملک، نایب السلطنه احمدشاه، که اولتیماتوم را پذیرفته بودند، به کینه این گستاخی مجلس دوم را بستند و فعالیت سیاسی خیابانی و دموکراتها در تبریز تا پیروزی انقلاب فوریه ۱۹۱۷ (اسفند۱۲۹۵شمسی) و سقوط حکومت تزاری با موانع و دشواری روبروشد.<br /> <br /> == تاسیس فرقه دمکراتیک ==<br />      پس از انقلاب فوريه 1917 (اسفند 1295) در روسيه و سقوط خاندان رومانُف و رهاشدن قسمتهاي شمالي ايران از نفوذ روسيه تزاري, «فرقه دموكرات» در فروردين 1296 در تبريز توسّط خياباني و اسماعيل نوبري تأٌسيس شد و نشريه يي نيز به نام «تجدّد» به عنوان ارگان آن انتشار يافت. <br /> <br />  خياباني در شماره 10 ارديبهشت «تجدّد» نخستين مقاله خود را با عنوان «چه بايد كرد؟ تكيهگاه خونخواران ازپا درافتاده, نور حقيقت خواهد تابيد» منتشر كرد.  او در شماره 10خرداد «تجدّد» در مقاله يي با عنوان «ايران و روسيه آزاد» از «انقلاب جديد انسانيّت پسند» فوريه و نور اميدي كه اين رويداد در قلب ايرانيان تابانيده است, ياد كرد. <br /> <br /> == میتینگ‌های خیابانی ==<br />      خیابانی در نخستين ميتينگي كه در 26مهر 1296 در صحن «تجدّد» برگزار كرد, ضمن پرخاش به محتكران گندم, كه قحطي نان را در تبريز باعث شده بودند, بر لزوم انتخابات و بازگشايي مجلس تأكيد كرد.<br /> <br />  چند ماه بعد, دموكراتهاي تبريز در ميتينگ ديگري كه در 12آذر در اعتراض به انتخاب سه وزير ـ وثوق الدّوله, قوام السّلطنه و امين الملك ـ در دولت عين الدّوله برگزار كردند, در تلگرامي كه در پايان ميتينگ براي عين الدّوله فرستادند, تأكيد كردند كه «اهالي آذربايجان ميگويند مادامي كه يك كابينه كاملالصلاح و طرف اعتماد تشكيل نيافته, اوامر مركز را لازم الاتّباع نخواهند شناخت» (1). <br /> <br />   در دوّم ديماه, در تجمّع ديگري با حضور ده هزار نفر از مردم تبريز, اعلام كردند تا «كابينه يي ملّي متشكّل از عناصر صالحه و حائز اعتماد آزاديخواهان» روي كار نيايد, به اعتراض ادامه خواهند داد.<br /> <br />       در اثر اعتراضهاي پياپي مردم تبريز, كابينه عين الدّوله در 18ديماه استعفا داد و به جايش كابينه مستوفيالممالك روي كار آمد كه مورد حمايت دموكراتها بود.<br /> <br /> == خیابانی نماینده اول تبریز ==<br />    بعد از پايان جنگ جهانی اول در آذر1297 شمسی, دولت وثوقالدّوله روي كار آمد. از آن جا كه انتخابات مجلس به يك خواست مشترك عمومي تبديل  شده بود, وثوق الدّوله تصميم گرفت در جريان برگزاري انتخابات, با كمك اداره نظميّه كاري كند كه طرفداران دولت به نمايندگي برگزيده شوند. <br /> <br />    در انتخابات آذربايجان,  كه در شهريور 1298 برگزارشد, با وجود فشار اداره نظميّه, 6تن از 9نماينده آذربايجان از دموكراتها بودند. خياباني رأي اول را در  تبريز به دست آورد و به نمايندگي مجلس برگزيده شد. <br /> <br />    در تهران نيز هر 12نماينده برگزيده شده, از دموكراتها بودند. به علّت انتخاب نمايندگان دموكرات و بيم ايجاد دوباره جوّي كه دموكراتها در مجلس دوم به وجود آورده بودند, وثوق الدّوله حاضر نشد مجلس چهارم را بازكند (مجلس چهارم, بعدها, در دوره نخست وزيري قوام السّلطنه, در تيرماه 1300 بازشد).<br /> <br />  وثوقالدّوله, هم چنين, رئيس اداره نظميّه تبريز را معزول كرد و به جاي او يك نفر سوئدي به نام ماژور بيورلينگ را براي اداره نظميّه به تبريز فرستاد و او را مأمور كرد كه از فعاليّت دموكراتها در تبريز جلوگيري كند<br /> <br />      در اوّلين كنفرانس ايالتي فرقة دموكرات در 22اسفند, اعضاي كميته محلي تبريز انتخاب شدند. خياباني در اين كنفرانس به عنوان رئيس كميته برگزيده شد. اين كميته كليه فعاليتهاي فرقه در تبريز را زير نظر خود قرار داد. در آخرين روز سال, ميتينگ 20هزار نفره يي عليه انگليس و مُهره دست نشانده اش, وثوق الدّوله, در تبريز برگزار شد. شعار اصلي ميتينگ «مرده باد انگليس» بود.<br /> <br /> == پیروزی قیام در تبریز ==<br />      روز 16فروردين 1299 اداره نظميّه تبريز يكي از طرفداران دموكراتها را به جرم پخش اعلاميه در هواداري از شوروي دستگير كرد. مردم تبريز در بين راه فرد دستگيرشده را نجات دادند و به ساختمان «تجدّد», كه پايگاه دموكراتها بود, بردند.    <br /> <br />     به دستور رئيس نظميّه ساختمان «تجدّد» محاصره شد و به دنبال آن اعتراضهاي مردم عليه محاصره دموكراتها شدّت يافت, به طوري كه رئيس نظميّه و معاون او, كه هر دو سوئدي بودند, از ترس جان شهر را ترك كردند. بعد از رفتن آن  دو, نظميّه به «هیأت  مديره اجتماعات», كه خياباني در رأس آن بود, تسليم شد و شهر, به دست دموكراتها افتاد. قيام تبريز پس از دو روز به پيروزي رسيد.<br /> <br />      روز 19فروردين «هيأت مديره اجتماعات», كه روز قبل انتخاب شده و اداره امور شهر را عهده دار بود, بيانية يي به زبانهاي فارسي و فرانسه انتشار داد. <br /> <br />   در اين بيانيه, علت قيام «وجود تمايلات ارتجاعي», «اقدامات ضدّ مشروطيّت حكومات محلّي» و تلاش براي «تحصيل يك اطمينان تامّ و كامل از اين حيث كه مأمورين حكومت رژيم آزادانه مملكت را محترم و قوانين اساسيّه را... به طور صادقانه, مرعي و مُجري دارند», اعلام شده بود. در پايان بيانيه, بر دو هدف اصلي تكيه شده بود: «برقرارداشتن آسايش عمومي» و «از قوّه به فعل درآوردن رژيم مشروطيّت».<br /> <br />      «هياٌت مديره اجتماعات» براي ازميان بردن قحطي نان, كميسيوني به نام «كميسيون آذوقه» تشكيل داد. كار اين  كميسيون, خريد گندم از روستاها و واگذاركردن آن به 120مغازه نانوايي تبريز بود.<br /> <br />     در هر محلّه نيز كميسيوني به نام «كميسيون كويها» به وجود آوردند كه كار آن جلوگيري از خريد نان توسّط ثروتمندان بود. به افراد نيز كوپن دادند كه در ازاي آن نان بگيرند. ثروتمندان  حق استفاده از آن كوپنها را نداشتند. <br /> <br /> براي تأمين هزينه هاي عمومي, «كميسيون اِعانه» به وجود آمد كه از توانگران, به دلخواه يا به زور, پول ميگرفت. «كميسيون اعانه», هزينه دو بنياد ديگر با نامهاي «دارالمساكين» (=خانه بينوايان) و «دارالعَجَزه» (=خانه ناتوانان) را تأمين ميكرد.<br /> <br /> == خیابانی دشمن «تجزیه طلبی» ==<br /> '''     خياباني, دشمن «تجزيهطلبي»'''<br /> <br />      خياباني در سخنرانيش در روز 16ارديبهشت 1299 اعلام كرد كه از اين پس, نام آذربايجان به «آزاديستان» تبديل ميشود. <br /> <br /> كسروي در «تاريخ هيجده ساله آذربايجان» درباره اين نامگذاري مينويسد: «در اين هنگام, نام آذربايجان يك دشواري پيدا كرده بود, زيرا, پس از به هم خوردن امپراتوري روس, تركي زبانان قفقاز در باكو و در آن پيرامونها جمهوري كوچكي پديد آورده, آن را &quot;جمهوري آذربايجان&quot; ناميده بودند. آنسو, بنيانگذاران جمهوري اميد و آرزوشان چنين ميبود كه با آذربايجان يكي گردند, از اينرو, نام را براي سرزمين و جمهوري خود برگزيده بودند. آذربايجانيان كه به چنان يگانگي خرسندي نداشته و از ايرانيگري چشمپوشي نمي خواستند, از نامگذاري قفقاز, سخت, رنجيدند... كساني ميگفتند بهتر است ما نام استان خود را ديگر گردانيم. همان پيشنهاد &quot;آزاديسِتان&quot; از اين راه بوده است».  <br /> <br /> خياباني بارها بر اين كه «آذربايجان, جزء اِنفِكاك ناپذير ايران است», پافشاري كرده و آن را ايالتي از ايالتهاي ايران شمرده است. او براي ترميم خرابيهاي ناشي از جنگ اول جهاني در آن ايالت, از دولت مركزي كمك طلب ميكرد (ازجمله, در سخنراني 17خرداد1299).<br /> <br />     خياباني به علت عشق به ايران و زبان رسمي كشور, دستور داده بود در تمام مدارس آذربايجان به فارسي تدريس شود. «تجدّد», ارگان دموكراتهاي آذربايجان و مجلّة «آزاديستان», كه مجلّه ادبي وابسته به دموكراتها بود, به زبان فارسي نوشته ميشدند. خود او نيز به زبان فارسي سخن ميگفت و كلّيه صد و چند نطقي كه از او به جامانده, به زبان فارسي است.<br /> <br /> == کشمکش با دولت مرکزی ==<br />        '''كشمكش با دولت مركزي'''<br /> <br />      وثوق الدّوله براي خاموش كردن شور آزاديخواهي در تبريز, عين الدّوله را به عنوان والي آذربايجان به تبريز روانه كرد. عينالدّوله يكبار هم بخت خود را در شكستدادن ستّارخان دلاور آزموده و تيرش به سنگ خورده بود. انتخاب او يكي از عوامل بالاگرفتن جنبش در تبريز بود.<br /> <br />  عين الدّوله روز 30فروردين 1299 وارد تبريز شد. خياباني با اين كه خود را فرمانبردار حكومت مركزي ميشمرد, اعتنايي به او  نكرد و در سخنرانيش در همان روز ورود عين الدّوله, تأكيد كرد كه «ورود اشخاص هيچگونه تأثيري در مرام و عقايد ما نخواهد داشت». امّا, عين الدّوله هشتادساله, ديگر دل و دماغ درافتادن با آزاديخواهان تبريز را نداشت. روز 27خرداد خياباني در پايان نطق خود اعلام كرد كه عمارت «عاليقاپو», كه ويژه اقامت وليعهد و  خانواده او بود و اكنون عين الدّوله در  آن اقامت داشت, ميبايست تخليه و عمارت آن مركز فعاليّت دولت ملّي شود. دو سه روز بعد از اين سخنراني عين الدّوله عالي قاپو را به سوي تهران ترك كرد. <br /> <br />      روز سوم تيرماه, خياباني و مردم به عاليقاپو رفتند و عاليقاپو مركز امور سياسي جنبش شد. در آن روز جشني در عاليقاپو برگزارشد كه در آن سرود «مارسهيز» (سرود ملّي فرانسه) و سرودهاي ديگر نواخته شد. از آن پس, «هيأت مديره اجتماعات» جاي خود را به حكومت ملّي داد كه خياباني در رأس آن قرارداشت.<br /> <br />      در همين روزها, كابينه وثوق الدّوله سقوط كرد. در روز 7تيرماه مشيرالدّوله نخست وزير شد و در روز 12تيرماه كابينه خود را به احمدشاه قاجار معرّفي كرد. خياباني در همين روز ضمن اشاره به اين كه قيام تبريز باعث روي كارآمدن «اين هيأت استقلال خواه» شده است, گفت كه اين كابينه «ميخواهد استقلال مملكت را نگهداري كند». درواقع, خياباني, قبلاً, اعلام كرده بود كه «ما عليه اين حكومت كه قرارداد خانمان برانداز وثوق الدّوله و انگليس را (=قرارداد 1919م) منعقد كرده, قيام كردهايم... تا زماني كه دولت ملّي و  وطنپرست روي كارنيايد و به اصلاحات اساسي دست نزند و استقلال كشور را تحكيم نكند و قانون اساسي را مُجري ندارد, دست از قيام برنخواهيم داشت» (2) و مشير الدّوله نيز در اعلاميه يي تأكيد كرد تا زماني كه مجلس قرارداد 1919 را تصويب نكند, قابل اجرا نيست. او هم چنين, انتخابات مجلس را كه در دوره نخست وزيري وثوق الدّوله, براي به تصويبرساندن قرارداد مزبور با زور و فشار برگزار شده بود, باطل اعلام كرد و كلّیه مستشاران انگليسي را, كه طبق قرارداد 1919 به ايران آمده بودند, به استثناي ماٌمور رسيدگي به حسابهاي شركت نفت, اخراج كرد. بدين ترتيب, خياباني در آغاز فريفته «وجاهت ملّي» مشير الدّوله شده بود, ولي, بعدها او را بهتر  شناخت و در روز 28مرداد در سخنرانيش گفت: «هيأت جديد حائز آن صلاحيّت نيست كه اراده ملّت را تحت كنترل خود درآورد».<br /> <br /> == گارد تجدد ==<br /> '''       «گارد تجدّد»'''<br /> <br />      خياباني از همان آغاز پيروزي قيام پيبرده بود كه براي حفظ دستاوردهاي جنبش در كنار كار آگاهي بخش براي تربيت نفوس, خشونت هم لازم  است: و «ترحّم بر غاصبين حقوق جماعت, خيانت بر جماعت است».  او در روز 18ارديبهشت گفت: «ما اصلاحات جذريّه (راديكال) را در داخل مملكت خواهيم نمود, ايران را آزاد خواهيم كرد؛ ما نميترسيم, ما را هميشه در صف اوّل جنگ ديده اند. وقتي كه به نام خود و رفقاي خود اعلام ميكنم كه ما حاضر براي مردن در راه آزادي و استقلال هستيم, هم معني &quot;حاضربودن&quot;, هم معني &quot;مردن&quot; و  هم معني &quot;آزادي و استقلال&quot; را خوب ميدانيم. ما دموكراتها مصمّم هستيم كه ديگر نگذاريم شارلاتانهاي دولتي و ملّتي بر جان دموكراسي مسلّط شوند. براي وصول بر اين مقصود بزرگ شدّت به خرج خواهيم داد». <br /> <br />    در روز 12خرداد, باز, بر اين نكته پايفشرد: «در جاييكه آتيه هيأت اجتماع در گرو باشد, دست ما نخواهد لرزيد و خونين ترين عمليّات جرّاحي را با متانت قلب انجام خواهيم داد». <br /> <br />   در راستاي اين خواست, او در روز 20مرداد تشكيل «گارد تجدّد» را براي «نگهباني و مدافعه منافع قيام» اعلام كرد و از روز 28مرداد اسمنويسي آغاز شد. خياباني در نطق روز 28مرداد خود گفت: «فرماندهي آن گارد برعهده من خواهد بود و در صف اوّل آن من خواهم جنگيد. ما با صداي رسا مي گوييم... يك جماعت فدايي را هيچ قوّه يي نمي تواند مغلوب كند».<br /> <br /> == نطق‌های خیابانی ==<br /> '''     نطقهاي خياباني'''<br /> <br />      قيام خياباني, از پيروزي تا سقوط, (از 18 فروردين تا 22شهريور 1299 شمسي) پنج ماه و  چند روز به درازا كشيد. در اين مدّت, خياباني صد و چند «نُطق» ايراد كرد. عصرها در «تجدّد» و سپس, در «عاليقاپو» براي مردم سخن ميگفت و از مردم ميخواست از آن به عنوان رهنمودِ عمل خود استفاده كنند. اين نطقها پر از كلمات عربي و فرانسه بود. به يقين, عامه مردم تبريز در آن  دوره ـ كه به زحمت به فارسي سخن ميگفتند و حتّي, اكثريت عظيم مردم از انجام همين كار نيز ناتوان بودند ـ بهره چنداني از اين گونه نطقها نميبردند.   <br /> <br />     كسروي در «تاريخ هيجدهساله آذربايجان» (صفحه 871) از اين زاويه نيز به خياباني ايراد ميگيرد كه چرا چيزي را كه مردم نميفهمند, ميگويد و به عنوان مثال, بخشي از يكي از نطقهاي او را ميآورد. <br /> <br />      خياباني اوّلين نطقش را در روز 28فروردين 1299 در باره «مرام دموكراتها, اپورتونيسم و راديكاليسم» ايراد كرد. آخرين سخنراني او نيز روز اول شهريور, سه هفته قبل از شهادتش, ايراد شد. درونمايه اصلي اين نطقها, علاوه بر اشاره به رويدادهاي روز, تكيه بر چند موضوع عمده يي است كه در زير به آن اشاره ميشود.<br /> <br /> === قانون اساسی ===<br /> '''     الف ـ قانون اساسي'''<br /> <br />      خياباني بر اين باور بود كه «رژيم ايران مستبدّ نيست, مشروطه هم نيست» (نطق 13خرداد), بلكه, آميزه يي است از مشروطه و  استبداد, و بايد با سلب قدرت از دولتهاي استبدادي, نظير دولت وثوق الدّوله, و تربيت فكري مردم براي دفاع از حقوق حقّه شان در مجلس, مشروطه واقعي را به وجود آورد. او ميگفت:<br /> <br />     ـ «اوّل چيزي كه ميخواهيم عبارت از استقرار رژيم مشروطيّت در سراسر سرزمين ايران است. ما قول را, اين بار, مبدّل به  عمل كرده و درعوضِ اين كه لفظ مشروطه را وِرد زبان خود قرار دهيم, اشخاص مشروطه خواه را در ادارات مملكت جاي خواهيم داد, ولي, قبل از آن كه ادارات مشروطي بشوند, بايد خود ملّت مشروطه خواه بشود» (نطق 19ارديبهشت). <br /> <br />   ـ «ما همه ميگوييم مشروطيّت حقيقي در مملكت حكمراني كند» (نطق 15ارديبهشت). <br /> <br />   ـ «قيام دائمي است. ما هرگز خسته نخواهيم شد. در تطبيق قانون اساسي و از قوّه به فعل درآوردن رژيم مشروطي, با نهايت صبر و ثَبات, پافشاري خواهيم كرد» (نطق 16ارديبهشت).<br /> <br />  ـ «تا وقتي كه آذربايجان زنده است و آزاديخواهان او زنده هستند, قانون اساسي بي حمايت و بي دفاع نخواهد ماند... آزاديخواهان آذربايجان قيام كرده اند تا ... فراموشكاران را با صداي &quot;زنده باد قانون اساسي&quot; بيدار و مُتنبّه سازند و براي اين كه در آتيه خيال يك توطئه ديگري بر ضدّ قانون اساسي در كلّه هاي ماجراجو پخته نشود, تدابير احتياطيّه كافي را اتّخاذ نمايند» (نطق 26فروردين).<br /> <br /> === آزادی ===<br /> '''     ب ـ آزادي'''<br /> <br />      در نطقهاي خياباني, بارها, بر آزادي به مثابه اساسي ترين خواست قيام تأكيد شده است. حتّي, در انتخاب بين آزادي و مساوات, او حقّ تقدّم را به آزادي ميداد و اعلام ميكرد: «قبل از همه چيز, آزادي» (نطق 13ارديبهشت).<br /> <br />  ـ «قيام تبريز براي يك حكومت دموكراتيك و آزادي است... نهضتي كه به شكل يك پروتست و يك اعتراض شديد بر ضدّ يك سلسله عمليّات ارتجاعي به وجود آمده است» (نطق 2 ارديبهشت).<br /> <br />  ـ «دموكراسي ايران در زير چنگال ظلم و ستم اين خائنين (منظور وثوق الدّوله و همانندان اوست) به ستوه آمده است, رمقي از جان دموكراسي باقي نمانده و كم مانده است در تحت فشار مرتجعين بيگانه پرست, به كلّي, مفقود شود. بار سنگين استبداد بر دوش هر يك از اصناف و طبقات اين ملّت وارد آمده و  آلام و مصائب را در هريك از آنها به درجه رشد رسانيده است. قيام ما براي اين است كه دموكراسي ايران را  از اين شكنجه خونين نجات دهيم» (نطق 15خرداد).<br /> <br /> === استقلال ===<br /> '''     پ ـ استقلال'''<br /> <br />      ايران از پيش از جنبش مشروطه, حوزه نفوذ استعماري روس و انگليس بود. در جنگ اول جهاني با وجود اعلام بيطرفي, ميدان تاخت و تاز متّفقين و دولت عثماني شد. پس از جنگ و بيرون رفتن پاي روسية تزاري, انگليس در ايران يكّه تاز شد و قرارداد 1919 را با دولت وثوق الدّوله بست. خياباني مانند ديگر آزاديخواهان  ايران با اين قرارداد به مخالفت برخاست و آن را «قباله فروش مملكت» خواند (نطق 29مرداد).<br /> <br />      او بارها اعلام كرد كه «اوّلين شعار دموكراتها اجتناب از آلت شدن در دست بيگانگان است» (نطق 14خرداد) و «قيام ما براي تأمين استقلال و آزادي است» (نطق 9خرداد). <br /> <br /> ـ«فكر اساسي ما آزادي و استقلال است. از هر كه بپرسيد ميگويد: &quot;يا مرگ, يا استقلال&quot;. همه فرياد ميزنند: &quot;زنده باد آزادي&quot; امّا, بايد دانست استقلال و آزادي يعني چه؟ هر كه فكر استقلال و آزادي را دارد, بايد در اين راه جان و مال خود را فدا كند, نه اين كه منافع خود را از اين راه تأمين نمايد» (نطق 19تير). <br /> <br /> ـ «هر خارجي كه بخواهد وارد اين مملكت شده, دموكراسي آن را در زنجيرهاي اسارت گرفتار سازد, ما را در پيش خويش خواهد يافت و مجبور خواهد شد از روي اجساد ما بگذرد» (نطق 7خرداد).<br /> <br /> === حاکمیت ملی ===<br /> '''     ت ـ حاكميّت ملّي'''<br /> <br />      خياباني معتقد بود كه ملّت بايد خود سرنوشتش را تعيين كند, هيچ شاه و شاهچه يي بر مقدّرات مردم حاكم نباشد و حتّي, «ملّت, مستقيماً, وزرا و حُكّام را عزل و نصب نمايد» (نطق 14خرداد). «بايد اراده ملّت بالاي همه چيز باشد» (نطق 14تير). <br /> <br /> ـ«تا كنون اوقات ملّت ايران به شاهسازي و شاهتراشي گذشته است, وقت است كه ديگر امروز آن ملّتِ جهانديده, اعلانِ شاهنشاهي و حاكميّت خود را بدهد و پيشاني خود را, كه به خاك مَذِلّت ماليده بود, بلندكرده, با تفاخر به روي عالميان بنگرد, از صندلي محكوميّت بلندشده بر تخت حاكميّت جلوس كند. حاكميّت ملّت عبارت از اين است كه امور ملّت به دست نمايندگان  ملّت اداره بشود... در ايران حاكميّت, به طور مطلق, بايد مال ملّت باشد» (نطق 20خرداد). <br /> <br /> ـ«اين قيام ميخواهد... عناصر صالح و فسادنيافته ملّت (يعني طبقات كارگر و زحمتكش) را بر حقوق سياسي و  اجتماعي خود نايل و مالك گرداند», «امنيّت و  آسايش را اين ملّت هرگز در سايه اعليحضرتها و والاحضرتهاي خود  نديده... از اين روست كه ملّت, شخصاً, ميخواهد امنيّت و آسايش خودش را تأمين نمايد. بلي, ملّت است كه امنيّت را مستقر ميدارد» (نطق 27ارديبهشت).<br /> <br /> == آخرین سخنرانی خیابانی ==<br /> '''        آخرين سخنراني خياباني'''<br /> <br />      در ماههاي اول قيام پشتيباني مردم از آن بسيار زياد بود و در ميتينگهايي كه دموكراتها برگزار ميكردند, تا 20هزار نفر و حتّي, بيشتر جمع ميشدند. خياباني با تكيه بر اين پشتيباني عظيم مردمي, فرياد برمي داشت: «داخله يا خارجه, در صورت تعرّض به ما... گرفتار حملات ما خواهند شد. درمقابل 50هزار يا صد هزار نفر قشون متزلزل نخواهند شد. با آن قوايي كه در خود سراغ داريم مقابله خواهيم نمود و بالاخره, ايران نايل به يك رژيمي خواهد شد كه مطابق با مقتضيّات قرن حاضر باشد» (نطق 20خرداد).   امّا, كم كم, يكنواختيِ سخنرانيها و فراتربودن آن از حوزه فهم توده مردم, باعث شد كه  از رونق اينگونه تجمّعها كاسته شود. <br /> <br />     روز 23مرداد, خياباني از اين بياعتنايي اكثريّت مردم تبريز,  اينگونه شكوه ميكند: «در اوايل قيام انتظار ميرفت كه اكثريّت اهالي اين شهر با يك عشق و ذوق سرشار در نهضت دموكراتيك شركت خواهند جست, اين انتظار, چنان كه ميبايست از قوّه به فعل درنيامد. اعتماد ما, هميشه, به جماعتي بوده است كه در اوّلين روز اقدام به اين قيام نمودند, جماعت خيلي محدودي بعدها به آن ملحق شد, يك عدّه معتنابهي هنوز در حالت لاقيدي و بي علاقگي است». <br /> <br />      واقعيّت اين است كه سخنان خياباني و مطالب نشريه «تجدّد» براي شمار كثيري از مردم نامفهوم بود. همين مردمي كه در دوره قيام ستّارخان آن چنان يكپارچه از آن عاميمردِ قهرمان پشتيباني كردند و در راهش از سر و جان گذشتند, اكنون, دربرابر پديده يي بودند كه آن را چندان به  خود نزديك نمي ديدند. با اين كه با آن همراه بودند, امّا, زبانش, در بسياري مواقع, از حدّ فهم آنها فراتر بود. <br /> <br />      خياباني در آخرين سخنرانيش در اوّل شهريور 1299, از بي تفاوتي مردم, به خصوص, از تجّار انتقاد كرد: «يك حِصّه ملّت, و به خصوص تجّار, طالب امنيّت و آسايش هستند و هرگز فكر نميكنند كه خود ملّت, اكثريّت اصناف و طبقات آن, در تحت چگونه فشارها گرفتار آمده اند. بايد از آنان پرسيد... چرا از نهضتهاي ملّت ... اظهار دلتنگي و ناخشنودي مينمايند, آيا ميخواهند ... بي شرفي را پيشه خود قراردهند, لاقيد بمانند و آثار هيچ نوع علاقه يي را نسبت به آزادي و استقلال خود بروز نرسانند؟». <br /> <br />    در همين سخنراني, خطاب به مردم گفت: «... امروز وحشيان  سياهپوست آفريقا معني آزادي و استقلال را بهتر از ما فهميده اند و بهتر از ما اين دو نعمت بشري را نگهداري مينمايند. شما هميشه طالب يك شبان ستمپيشه هستيد كه شما را از چنگال گرگان نجات دهد و بالاخره, كارد بر حلقتان نهد... بي شرفها را به حاكميّت قبول كرده ايد. يك ملّت شرافتمند نميگذارد اولّين شخصي كه از در درآمد خود را حاكم قرار دهد, وزير بشود و از پيش خود قانون نوشته بر گردن او تحميل نمايد. از شما نميتوان منتظر يك حركتي شد كه باعث فيروزي شما و انهدام دشمنان شما گردد. قبلاً بايد يك عدّه فداكار ديوانه, ژنيهاي مجنون, پيش افتاده با يك اميد و يك اطمينان بيدليل به زور و اجبار ملّت را به طرف آزادي سوق دهند و عنان حاكميّت را به دست  او سپرده, در كف او استوار سازند و او را وادارند بر اين كه نگذارد حقوق او را غصب كنند و به تاراج ببرند».<br /> <br /> == پایان کار قیام ==<br /> '''     پايان كار قيام''' <br /> <br /> '''    ''' مشيرالدّوله, نخست وزير وقت, مُخبرالسّلطنه را, كه براي مردم تبريز چهره يي ناآشنا نبود, به عنوان والي آذربايجان به تبريز فرستاد. وي در اوايل شهريور, حدود دو هفته پيش از شهادت خياباني, وارد تبريز شد و  براي كاستنِ فعاليت دموكراتها با خياباني به مذاكره پرداخت. چون مذاكره سودي نداد, روز 21شهريور به قزّاقخانه رفت و با رئيس قزّاقخانه براي سركوبي جنبش تبريز تَباني كرد. فرداي آن روز, قواي قزّاق, كه بيش از 200نفر نبودند, به عمارت «عاليقاپو», «تجدّد» و خانه هاي سران جنبش, يورش بردند و پس از چند رويارويي, بر تمام مواضعي كه در دست دموكراتها بود, چيره شدند و قيام خياباني به زانو نشست. پس از سقوط حكومت ملّي, سه روز خانه هاي آزاديخواهان غارت شد. <br /> <br />      خياباني در روز يورش قزّاقها, از پشت بام, درحالي كه يك تفنگ و قطار فشنگ به همراه داشت, به خانه همسايه گريخت. وقتي ميزبانش ـ حاج شيخ حسينعلي ميانجي ـ كه فرد مشهور و محترمي بود, از او خواست اجازه بدهد پيش مخبرالسّلطنه رفته براي او تأمين بخواهد, خياباني در پاسخش گفت: «ما هيچ گاه نمي توانستيم تصوّر كنيم كه رفيق و هممسلك قديمي ما اينطور از آب درآيد و برخلاف مصالح آزادي پا را در يك كفش كرده, بگويد آنچه من ميگويم درست است... شما مستحضر هستيد كه دموكراتهاي تبريز هميشه از او مدافعه كرده اند و در مواقع بسيار مشكل فرياد ميزديم اگر حكومت قانوني ميخواهيد بفرستيد مُخبرالسّلطنه را انتخاب و اعزام داريد». وقتي ميزبان اصرار كرد. خياباني برافروخته شد و با لحن تندي به وي خطاب كرد: «پدر بزرگوار! من كشته شدن را به تسليم ترجيح ميدهم. من از اَعقاب بابك خرّمدين هستم كه ... آن چنان رشادت و عظمت از خود بروز داد» (3).<br /> <br />      در فرداي سقوط حكومت ملّي, يكي از سران قزّاق به نام اسماعيل قزّاق, خياباني را در زيرزمين خانه شيخ حسينعلي ميانجي با چند تير به شهادت رساند و دفتر قيام دلاورانه او, كه شوقي تازه براي رهايي در مردم آذربايجان برانگيخته بود, با شهادت وي بسته شد.<br /> <br /> '''     ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ'''<br /> <br />      ''' پانویس'''<br /> <br /> (1)ـ «قيام شيخ محمّد خياباني در تبريز», علي آذري, چاپ 1362, ص154<br /> <br /> (2)ـ «دو مبارز جنبش مشروطه», رئيس نيا و ناهيد, ص 293<br /> <br /> (3)ـ قيام شيخ محمّد خياباني, ص491<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> <br /> == منابع ==<br /> {{پانویس}}<br /> [[رده:اهالی تبریز]]<br /> [[رده:درگذشتگان ۱۲۹۹]]<br /> [[رده:انقلابیون اهل ایران]]<br /> [[رده:افراد در انقلاب مشروطه]]</div>

Norry https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%B4%DB%8C%D8%AE_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C&diff=27139 2018-03-07T09:30:49Z

<p>Norry: /*       میتینگهای خیابانی */</p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات شخصیت<br /> |نام =شیخ محمد خیابانی <br /> |تصویر =شیخ محمد خیابانی.jpg <br /> |توضیحات =شیخ محمد خیابانی از انقلاببون مشروطه بود <br /> |سری = <br /> |اولین_حضور = <br /> |آخرین_حضور = <br /> |هدف = <br /> |ساخته_شده_توسط= <br /> |ایفای_نقش_توسط=<br /> |قسمت‌ها = <br /> <br /> |لقب = <br /> |نام_مستعار = <br /> |نوع = <br /> |جنسیت = <br /> |سن =۴۰ سال <br /> |تاریخ_تولد =۱۲۵۹ <br /> |تاریخ_مرگ =۱۲۹۹ <br /> |ویژگی = <br /> |شغل = <br /> |عنوان = <br /> |callsign = <br /> |خانواده = <br /> |همسر = <br /> |significantother= <br /> |فرزند = <br /> |خویشاوند = <br /> |آدرس = <br /> |مذهب =شیعه <br /> |ملیت =ایران <br /> |lbl21 = <br /> |data21 = <br /> |lbl22 = <br /> |data22 = <br /> |lbl23 = <br /> |data23 = <br /> |lbl24 = <br /> |data24 = <br /> |lbl25 = <br /> |data25 = <br /> |extra-hdr = <br /> |lbl31 = <br /> |data31 = <br /> |lbl32 = <br /> |data32 = <br /> |lbl33 = <br /> |data33 = <br /> |lbl34 = <br /> |data34 = <br /> |lbl35 = <br /> |data35 = <br /> }}<br /> {{در دست ساخت|notready=true}}<br /> [[پرونده:شیخ محمد خیابانی.jpg|251x251px|بندانگشتی]]<br />  <br /> '''شیخ محمد خیابانی، از روحانیون آزادیخواه تبریز''' <br /> <br /> زادروز: 1259 شمسی (1297قمری) ـ خامنه در نزدیکی شبستر آذربایجان<br /> <br /> مقتول:22شهریور 1299شمسی (29ذیحجه 1338قمری) ـ تبریز<br /> <br /> آرامگاه: شهر ری ـ در جوار بقعه شاه عبدالعظیم تهران.<br /> <br /> '''شیخ محمد خیابانی'''( ۱۲۵۹- ۱۲۹۹) در انقلاب مشروطه از اعضای انجمن ایالتی آذربایجان بود. در مجلس دوم وقتی روسها در آذر ۱۲۹۰ برای اخراج مورگان شوستر آمریکایی، رئیس مالیه ایران، به دولت صمصام السلطنه بختیاری اولتیماتوم دادند، او و دموکراتهای همفکرش به تلاش برای جلوگیری از تصویب آن در مجلس پرداختند. خیابانی در یک سخنرانی یک ساعته دخالتهای روسیه تزاری در ایران را محکوم کرد. این تلاشها باعث شد که اولتیماتوم روسها د رمجلس رد شود. اما دولت وقت و ناصرالملک، نایب السلطنه احمدشاه، که اولتیماتوم را پذیرفته بودند، به کینه این گستاخی مجلس دوم را بستند و فعالیت سیاسی خیابانی و دموکراتها در تبریز تا پیروزی انقلاب فوریه ۱۹۱۷ (اسفند۱۲۹۵شمسی) و سقوط حکومت تزاری با موانع و دشواری روبروشد.<br /> <br /> == تاسیس فرقه دمکراتیک ==<br />      پس از انقلاب فوريه 1917 (اسفند 1295) در روسيه و سقوط خاندان رومانُف و رهاشدن قسمتهاي شمالي ايران از نفوذ روسيه تزاري, «فرقه دموكرات» در فروردين 1296 در تبريز توسّط خياباني و اسماعيل نوبري تأٌسيس شد و نشريه يي نيز به نام «تجدّد» به عنوان ارگان آن انتشار يافت. <br /> <br />  خياباني در شماره 10 ارديبهشت «تجدّد» نخستين مقاله خود را با عنوان «چه بايد كرد؟ تكيهگاه خونخواران ازپا درافتاده, نور حقيقت خواهد تابيد» منتشر كرد.  او در شماره 10خرداد «تجدّد» در مقاله يي با عنوان «ايران و روسيه آزاد» از «انقلاب جديد انسانيّت پسند» فوريه و نور اميدي كه اين رويداد در قلب ايرانيان تابانيده است, ياد كرد. <br /> <br /> == میتینگ‌های خیابانی ==<br />      خیابانی در نخستين ميتينگي كه در 26مهر 1296 در صحن «تجدّد» برگزار كرد, ضمن پرخاش به محتكران گندم, كه قحطي نان را در تبريز باعث شده بودند, بر لزوم انتخابات و بازگشايي مجلس تأكيد كرد.<br /> <br />  چند ماه بعد, دموكراتهاي تبريز در ميتينگ ديگري كه در 12آذر در اعتراض به انتخاب سه وزير ـ وثوق الدّوله, قوام السّلطنه و امين الملك ـ در دولت عين الدّوله برگزار كردند, در تلگرامي كه در پايان ميتينگ براي عين الدّوله فرستادند, تأكيد كردند كه «اهالي آذربايجان ميگويند مادامي كه يك كابينه كاملالصلاح و طرف اعتماد تشكيل نيافته, اوامر مركز را لازم الاتّباع نخواهند شناخت» (1). <br /> <br />   در دوّم ديماه, در تجمّع ديگري با حضور ده هزار نفر از مردم تبريز, اعلام كردند تا «كابينه يي ملّي متشكّل از عناصر صالحه و حائز اعتماد آزاديخواهان» روي كار نيايد, به اعتراض ادامه خواهند داد.<br /> <br />       در اثر اعتراضهاي پياپي مردم تبريز, كابينه عين الدّوله در 18ديماه استعفا داد و به جايش كابينه مستوفيالممالك روي كار آمد كه مورد حمايت دموكراتها بود.<br /> <br /> == خیابانی نماینده اول تبریز ==<br />    بعد از پايان جنگ جهانی اول در آذر1297 شمسی, دولت وثوقالدّوله روي كار آمد. از آن جا كه انتخابات مجلس به يك خواست مشترك عمومي تبديل  شده بود, وثوق الدّوله تصميم گرفت در جريان برگزاري انتخابات, با كمك اداره نظميّه كاري كند كه طرفداران دولت به نمايندگي برگزيده شوند. <br /> <br />    در انتخابات آذربايجان,  كه در شهريور 1298 برگزارشد, با وجود فشار اداره نظميّه, 6تن از 9نماينده آذربايجان از دموكراتها بودند. خياباني رأي اول را در  تبريز به دست آورد و به نمايندگي مجلس برگزيده شد. <br /> <br />    در تهران نيز هر 12نماينده برگزيده شده, از دموكراتها بودند. به علّت انتخاب نمايندگان دموكرات و بيم ايجاد دوباره جوّي كه دموكراتها در مجلس دوم به وجود آورده بودند, وثوق الدّوله حاضر نشد مجلس چهارم را بازكند (مجلس چهارم, بعدها, در دوره نخست وزيري قوام السّلطنه, در تيرماه 1300 بازشد).<br /> <br />  وثوقالدّوله, هم چنين, رئيس اداره نظميّه تبريز را معزول كرد و به جاي او يك نفر سوئدي به نام ماژور بيورلينگ را براي اداره نظميّه به تبريز فرستاد و او را مأمور كرد كه از فعاليّت دموكراتها در تبريز جلوگيري كند<br /> <br />      در اوّلين كنفرانس ايالتي فرقة دموكرات در 22اسفند, اعضاي كميته محلي تبريز انتخاب شدند. خياباني در اين كنفرانس به عنوان رئيس كميته برگزيده شد. اين كميته كليه فعاليتهاي فرقه در تبريز را زير نظر خود قرار داد. در آخرين روز سال, ميتينگ 20هزار نفره يي عليه انگليس و مُهره دست نشانده اش, وثوق الدّوله, در تبريز برگزار شد. شعار اصلي ميتينگ «مرده باد انگليس» بود.<br /> <br /> == پیروزی قیام در تبریز ==<br /> <br /> == خیابانی دشمن «تجزیه طلبی» ==<br /> <br /> == کشمکش با دولت مرکزی ==<br /> <br /> == گارد تجدد ==<br /> <br /> == نطق‌های خیابانی ==<br /> <br /> === قانون اساسی ===<br /> <br /> === آزادی ===<br /> <br /> === استقلال ===<br /> <br /> === حاکمیت ملی ===<br /> <br /> == آخرین سخنرانی خیابانی ==<br /> <br /> == پایان کار قیام ==<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> <br /> == منابع ==<br /> {{پانویس}}<br /> [[رده:اهالی تبریز]]<br /> [[رده:درگذشتگان ۱۲۹۹]]<br /> [[رده:انقلابیون اهل ایران]]<br /> [[رده:افراد در انقلاب مشروطه]]</div>

Norry https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%B4%DB%8C%D8%AE_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C&diff=27135 2018-03-07T09:26:51Z

<p>Norry: </p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات شخصیت<br /> |نام =شیخ محمد خیابانی <br /> |تصویر =شیخ محمد خیابانی.jpg <br /> |توضیحات =شیخ محمد خیابانی از انقلاببون مشروطه بود <br /> |سری = <br /> |اولین_حضور = <br /> |آخرین_حضور = <br /> |هدف = <br /> |ساخته_شده_توسط= <br /> |ایفای_نقش_توسط=<br /> |قسمت‌ها = <br /> <br /> |لقب = <br /> |نام_مستعار = <br /> |نوع = <br /> |جنسیت = <br /> |سن =۴۰ سال <br /> |تاریخ_تولد =۱۲۵۹ <br /> |تاریخ_مرگ =۱۲۹۹ <br /> |ویژگی = <br /> |شغل = <br /> |عنوان = <br /> |callsign = <br /> |خانواده = <br /> |همسر = <br /> |significantother= <br /> |فرزند = <br /> |خویشاوند = <br /> |آدرس = <br /> |مذهب =شیعه <br /> |ملیت =ایران <br /> |lbl21 = <br /> |data21 = <br /> |lbl22 = <br /> |data22 = <br /> |lbl23 = <br /> |data23 = <br /> |lbl24 = <br /> |data24 = <br /> |lbl25 = <br /> |data25 = <br /> |extra-hdr = <br /> |lbl31 = <br /> |data31 = <br /> |lbl32 = <br /> |data32 = <br /> |lbl33 = <br /> |data33 = <br /> |lbl34 = <br /> |data34 = <br /> |lbl35 = <br /> |data35 = <br /> }}<br /> {{در دست ساخت|notready=true}}<br /> [[پرونده:شیخ محمد خیابانی.jpg|251x251px|بندانگشتی]]<br />  <br /> '''شیخ محمد خیابانی، از روحانیون آزادیخواه تبریز''' <br /> <br /> زادروز: 1259 شمسی (1297قمری) ـ خامنه در نزدیکی شبستر آذربایجان<br /> <br /> مقتول:22شهریور 1299شمسی (29ذیحجه 1338قمری) ـ تبریز<br /> <br /> آرامگاه: شهر ری ـ در جوار بقعه شاه عبدالعظیم تهران.<br /> <br /> '''شیخ محمد خیابانی'''( ۱۲۵۹- ۱۲۹۹) در انقلاب مشروطه از اعضای انجمن ایالتی آذربایجان بود. در مجلس دوم وقتی روسها در آذر ۱۲۹۰ برای اخراج مورگان شوستر آمریکایی، رئیس مالیه ایران، به دولت صمصام السلطنه بختیاری اولتیماتوم دادند، او و دموکراتهای همفکرش به تلاش برای جلوگیری از تصویب آن در مجلس پرداختند. خیابانی در یک سخنرانی یک ساعته دخالتهای روسیه تزاری در ایران را محکوم کرد. این تلاشها باعث شد که اولتیماتوم روسها د رمجلس رد شود. اما دولت وقت و ناصرالملک، نایب السلطنه احمدشاه، که اولتیماتوم را پذیرفته بودند، به کینه این گستاخی مجلس دوم را بستند و فعالیت سیاسی خیابانی و دموکراتها در تبریز تا پیروزی انقلاب فوریه ۱۹۱۷ (اسفند۱۲۹۵شمسی) و سقوط حکومت تزاری با موانع و دشواری روبروشد.<br /> <br /> == تاسیس فرقه دمکراتیک ==<br />      پس از انقلاب فوريه 1917 (اسفند 1295) در روسيه و سقوط خاندان رومانُف و رهاشدن قسمتهاي شمالي ايران از نفوذ روسيه تزاري, «فرقه دموكرات» در فروردين 1296 در تبريز توسّط خياباني و اسماعيل نوبري تأٌسيس شد و نشريه يي نيز به نام «تجدّد» به عنوان ارگان آن انتشار يافت. <br /> <br />  خياباني در شماره 10 ارديبهشت «تجدّد» نخستين مقاله خود را با عنوان «چه بايد كرد؟ تكيهگاه خونخواران ازپا درافتاده, نور حقيقت خواهد تابيد» منتشر كرد.  او در شماره 10خرداد «تجدّد» در مقاله يي با عنوان «ايران و روسيه آزاد» از «انقلاب جديد انسانيّت پسند» فوريه و نور اميدي كه اين رويداد در قلب ايرانيان تابانيده است, ياد كرد. <br /> <br /> == میتینگ‌های خیابانی ==<br />      خیابانی در نخستين ميتينگي كه در 26مهر 1296 در صحن «تجدّد» برگزار كرد, ضمن پرخاش به محتكران گندم, كه قحطي نان را در تبريز باعث شده بودند, بر لزوم انتخابات و بازگشايي مجلس تأكيد كرد.<br /> <br />  چند ماه بعد, دموكراتهاي تبريز در ميتينگ ديگري كه در 12آذر در اعتراض به انتخاب سه وزير ـ وثوق الدّوله, قوام السّلطنه و امين الملك ـ در دولت عين الدّوله برگزار كردند, در تلگرامي كه در پايان ميتينگ براي عين الدّوله فرستادند, تأكيد كردند كه «اهالي آذربايجان ميگويند مادامي كه يك كابينه كاملالصلاح و طرف اعتماد تشكيل نيافته, اوامر مركز را لازم الاتّباع نخواهند شناخت» (1). <br /> <br />   در دوّم ديماه, در تجمّع ديگري با حضور ده هزار نفر از مردم تبريز, اعلام كردند تا «كابينه يي ملّي متشكّل از عناصر صالحه و حائز اعتماد آزاديخواهان» روي كار نيايد, به اعتراض ادامه خواهند داد.<br /> <br />       در اثر اعتراضهاي پياپي مردم تبريز, كابينه عين الدّوله در 18ديماه استعفا داد و به جايش كابينه مستوفيالممالك روي كار آمد كه مورد حمايت دموكراتها بود.<br /> <br /> ==      '''میتینگهای خیابانی''' ==<br />      خیابانی در نخستين ميتينگي كه در 26مهر 1296 در صحن «تجدّد» برگزار كرد, ضمن پرخاش به محتكران گندم, كه قحطي نان را در تبريز باعث شده بودند, بر لزوم انتخابات و بازگشايي مجلس تأكيد كرد.<br /> <br />  چند ماه بعد, دموكراتهاي تبريز در ميتينگ ديگري كه در 12آذر در اعتراض به انتخاب سه وزير ـ وثوق الدّوله, قوام السّلطنه و امين الملك ـ در دولت عين الدّوله برگزار كردند, در تلگرامي كه در پايان ميتينگ براي عين الدّوله فرستادند, تأكيد كردند كه «اهالي آذربايجان ميگويند مادامي كه يك كابينه كاملالصلاح و طرف اعتماد تشكيل نيافته, اوامر مركز را لازم الاتّباع نخواهند شناخت» (1). <br /> <br />   در دوّم ديماه, در تجمّع ديگري با حضور ده هزار نفر از مردم تبريز, اعلام كردند تا «كابينه يي ملّي متشكّل از عناصر صالحه و حائز اعتماد آزاديخواهان» روي كار نيايد, به اعتراض ادامه خواهند داد.<br /> <br />       در اثر اعتراضهاي پياپي مردم تبريز, كابينه عين الدّوله در 18ديماه استعفا داد و به جايش كابينه مستوفيالممالك روي كار آمد كه مورد حمايت دموكراتها بود.<br /> <br /> == خیابانی نماینده اول تبریز ==<br /> <br /> == پیروزی قیام در تبریز ==<br /> <br /> == خیابانی دشمن «تجزیه طلبی» ==<br /> <br /> == کشمکش با دولت مرکزی ==<br /> <br /> == گارد تجدد ==<br /> <br /> == نطق‌های خیابانی ==<br /> <br /> === قانون اساسی ===<br /> <br /> === آزادی ===<br /> <br /> === استقلال ===<br /> <br /> === حاکمیت ملی ===<br /> <br /> == آخرین سخنرانی خیابانی ==<br /> <br /> == پایان کار قیام ==<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> <br /> == منابع ==<br /> {{پانویس}}<br /> [[رده:اهالی تبریز]]<br /> [[رده:درگذشتگان ۱۲۹۹]]<br /> [[رده:انقلابیون اهل ایران]]<br /> [[رده:افراد در انقلاب مشروطه]]</div>

Norry https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Norry/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=27124 2018-03-07T08:40:42Z

<p>Norry: </p> <hr /> <div><br /> = شیخ محمد خیابانی =<br /> از ایران‌پدیا<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> ! colspan=&quot;2&quot; |شیخ محمد خیابانی<br /> |-<br /> | colspan=&quot;2&quot; |شیخ محمد خیابانی.jpg<br /> شیخ محمد خیابانی از انقلاببون مشروطه بود<br /> |-<br /> !سن<br /> |۴۰ سال<br /> |-<br /> !تاریخ تولد<br /> |۱۲۵۹<br /> |-<br /> !تاریخ مرگ<br /> |۱۲۹۹<br /> |-<br /> !مذهب<br /> |شیعه<br /> |-<br /> !ملیت<br /> |ایران<br /> |}<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |<br /> |این مقاله یا بخشی از آن '''تحت نگارش، توسعه یا بازنویسی گسترده قرار دارد, و هنوز برای استفاده آماده نیست..''' از کمک شما در ویرایش و نگارش مقاله استقبال می‌کنیم؛ خوش آمدید. اگر این مقاله یا بخشی از آن [https://fa.iranpediawiki.org/w/index.php?title=%D8%B4%DB%8C%D8%AE_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C&amp;action=history چندین روز است که ویرایش نشده] لطفاً این الگو را بردارید.<br /> ''اگر شما ویرایشگری هستید که این الگو را افزوده‌اید لطفاً مطمئن شوید که در زمان ویرایش یک بخش، این الگو با الگوی [[الگو:ویرایش|&lt;nowiki&gt;{{ویرایش}}&lt;/nowiki&gt;]] جایگزین می‌شود.''<br /> |}<br /> '''شیخ محمد خیابانی'''( ۱۲۵۹- ۱۲۹۹) در انقلاب مشروطه از اعضای انجمن ایالتی آذربایجان بود. در مجلس دوم وقتی روسها در آذر ۱۲۹۰ برای اخراج مورگان شوستر آمریکایی، رئیس مالیه ایران، به دولت صمصام السلطنه بختیاری اولتیماتوم دادند، او و دموکراتهای همفکرش به تلاش برای جلوگیری از تصویب آن در مجلس پرداختند. خیابانی در یک سخنرانی یک ساعته دخالتهای روسیه تزاری در ایران را محکوم کرد. این تلاشها باعث شد که اولتیماتوم روسها د رمجلس رد شود. اما دولت وقت و ناصرالملک، نایب السلطنه احمدشاه، که اولتیماتوم را پذیرفته بودند، به کینه این گستاخی مجلس دوم را بستند و فعالیت سیاسی خیابانی و دموکراتها در تبریز تا پیروزی انقلاب فوریه ۱۹۱۷ (اسفند۱۲۹۵شمسی) و سقوط حکومت تزاری با موانع و دشواری روبروشد.<br /> <br /> == محتویات ==<br />  [[null نهفتن]] <br /> * [[شیخ محمد خیابانی#.D8.AA.D8.A7.D8.B3.DB.8C.D8.B3 .D9.81.D8.B1.D9.82.D9.87 .D8.AF.D9.85.DA.A9.D8.B1.D8.A7.D8.AA.DB.8C.DA.A9|۱تاسیس فرقه دمکراتیک]]<br /> * [[شیخ محمد خیابانی#.D9.85.DB.8C.D8.AA.DB.8C.D9.86.DA.AF.E2.80.8C.D9.87.D8.A7.DB.8C .D8.AE.DB.8C.D8.A7.D8.A8.D8.A7.D9.86.DB.8C|۲میتینگ‌های خیابانی]]<br /> * [[شیخ محمد خیابانی#.D8.AE.DB.8C.D8.A7.D8.A8.D8.A7.D9.86.DB.8C .D9.86.D9.85.D8.A7.DB.8C.D9.86.D8.AF.D9.87 .D8.A7.D9.88.D9.84 .D8.AA.D8.A8.D8.B1.DB.8C.D8.B2|۳خیابانی نماینده اول تبریز]]<br /> * [[شیخ محمد خیابانی#.D9.BE.DB.8C.D8.B1.D9.88.D8.B2.DB.8C .D9.82.DB.8C.D8.A7.D9.85 .D8.AF.D8.B1 .D8.AA.D8.A8.D8.B1.DB.8C.D8.B2|۴پیروزی قیام در تبریز]]<br /> * [[شیخ محمد خیابانی#.D8.AE.DB.8C.D8.A7.D8.A8.D8.A7.D9.86.DB.8C .D8.AF.D8.B4.D9.85.D9.86 .C2.AB.D8.AA.D8.AC.D8.B2.DB.8C.D9.87 .D8.B7.D9.84.D8.A8.DB.8C.C2.BB|۵خیابانی دشمن «تجزیه طلبی»]]<br /> * [[شیخ محمد خیابانی#.DA.A9.D8.B4.D9.85.DA.A9.D8.B4 .D8.A8.D8.A7 .D8.AF.D9.88.D9.84.D8.AA .D9.85.D8.B1.DA.A9.D8.B2.DB.8C|۶کشمکش با دولت مرکزی]]<br /> * [[شیخ محمد خیابانی#.DA.AF.D8.A7.D8.B1.D8.AF .D8.AA.D8.AC.D8.AF.D8.AF|۷گارد تجدد]]<br /> * [[شیخ محمد خیابانی#.D9.86.D8.B7.D9.82.E2.80.8C.D9.87.D8.A7.DB.8C .D8.AE.DB.8C.D8.A7.D8.A8.D8.A7.D9.86.DB.8C|۸نطق‌های خیابانی]]<br /> ** [[شیخ محمد خیابانی#.D9.82.D8.A7.D9.86.D9.88.D9.86 .D8.A7.D8.B3.D8.A7.D8.B3.DB.8C|۸.۱قانون اساسی]]<br /> ** [[شیخ محمد خیابانی#.D8.A2.D8.B2.D8.A7.D8.AF.DB.8C|۸.۲آزادی]]<br /> ** [[شیخ محمد خیابانی#.D8.A7.D8.B3.D8.AA.D9.82.D9.84.D8.A7.D9.84|۸.۳استقلال]]<br /> ** [[شیخ محمد خیابانی#.D8.AD.D8.A7.DA.A9.D9.85.DB.8C.D8.AA .D9.85.D9.84.DB.8C|۸.۴حاکمیت ملی]]<br /> * [[شیخ محمد خیابانی#.D8.A2.D8.AE.D8.B1.DB.8C.D9.86 .D8.B3.D8.AE.D9.86.D8.B1.D8.A7.D9.86.DB.8C .D8.AE.DB.8C.D8.A7.D8.A8.D8.A7.D9.86.DB.8C|۹آخرین سخنرانی خیابانی]]<br /> * [[شیخ محمد خیابانی#.D9.BE.D8.A7.DB.8C.D8.A7.D9.86 .DA.A9.D8.A7.D8.B1 .D9.82.DB.8C.D8.A7.D9.85|۱۰پایان کار قیام]]<br /> * [[شیخ محمد خیابانی#.D8.AC.D8.B3.D8.AA.D8.A7.D8.B1.D9.87.D8.A7.DB.8C .D9.88.D8.A7.D8.A8.D8.B3.D8.AA.D9.87|۱۱جستارهای وابسته]]<br /> * [[شیخ محمد خیابانی#.D9.85.D9.86.D8.A7.D8.A8.D8.B9|۱۲منابع]]<br /> <br /> == تاسیس فرقه دمکراتیک[ویرایش | ویرایش مبدأ] ==<br /> <br /> == میتینگ‌های خیابانی[ویرایش | ویرایش مبدأ] ==<br /> <br /> == خیابانی نماینده اول تبریز[ویرایش | ویرایش مبدأ] ==<br /> <br /> == پیروزی قیام در تبریز[ویرایش | ویرایش مبدأ] ==<br /> <br /> == خیابانی دشمن «تجزیه طلبی»[ویرایش | ویرایش مبدأ] ==<br /> <br /> == کشمکش با دولت مرکزی[ویرایش | ویرایش مبدأ] ==<br /> <br /> == گارد تجدد[ویرایش | ویرایش مبدأ] ==<br /> <br /> == نطق‌های خیابانی[ویرایش | ویرایش مبدأ] ==<br /> <br /> === قانون اساسی[ویرایش | ویرایش مبدأ] ===<br /> <br /> === آزادی[ویرایش | ویرایش مبدأ] ===<br /> <br /> === استقلال[ویرایش | ویرایش مبدأ] ===<br /> <br /> === حاکمیت ملی[ویرایش | ویرایش مبدأ] ===<br /> <br /> == آخرین سخنرانی خیابانی[ویرایش | ویرایش مبدأ] ==<br /> <br /> == پایان کار قیام[ویرایش | ویرایش مبدأ] ==<br /> <br /> == جستارهای وابسته[ویرایش | ویرایش مبدأ] ==<br /> <br /> == منابع[ویرایش | ویرایش مبدأ] ==<br /> [[ویژه:رده‌ها|رده‌ها]]: <br /> * [[:رده:صفحه‌های گسترده در دست ساخت|صفحه‌های گسترده در دست ساخت]]<br /> * [[:رده:اهالی تبریز|اهالی تبریز]]<br /> * [[:رده:درگذشتگان ۱۲۹۹|درگذشتگان ۱۲۹۹]]<br /> * [[:رده:انقلابیون اهل ایران|انقلابیون اهل ایران]]<br /> * [[:رده:افراد در انقلاب مشروطه|افراد در انقلاب مشروطه]]<br /> <br /> == منوی ناوبری ==<br /> * خروج<br /> * [[ویژه:مشارکت‌ها/Norry|مشارکت‌ها]]<br /> * [[ویژه:فهرست پی‌گیری|فهرست پی‌گیری‌ها]]<br /> * [[ویژه:ترجیحات#mw-prefsection-betafeatures|آزمایشی]]<br /> * [[ویژه:ترجیحات|ترجیحات]]<br /> * [[کاربر:Norry/صفحه تمرین|صفحهٔ تمرین]]<br /> * [[بحث کاربر:Norry|بحث]]<br /> * [[ویژه:آگاه‌سازی‌ها|آگاهی‌ها (4)]]<br /> * [[ویژه:آگاه‌سازی‌ها|هشدارها (0)]]<br /> * [[کاربر:Norry|Norry]]<br /> <br /> * [https://fa.iranpediawiki.org/w/index.php?title=%D8%A8%D8%AD%D8%AB:%D8%B4%DB%8C%D8%AE_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C&amp;action=edit&amp;redlink=1 بحث]<br /> * [[شیخ محمد خیابانی|صفحه]]<br /> <br /> === بیشتر ===<br /> * پی‌گیری<br /> * نمایش تاریخچه<br /> * ویرایش مبدأ<br /> * ویرایش<br /> * [[شیخ محمد خیابانی|خواندن]]<br /> * [[شیخ محمد خیابانی|ابرابزار]]<br /> <br /> * [[صفحهٔ اصلی]]<br /> * [[ایران‌پدیا:رویدادهای کنونی|رویدادهای کنونی]]<br /> * [[ویژه:صفحهٔ تصادفی|مقالهٔ تصادفی]]<br /> <br /> === همکاری ===<br /> * [[ویژه:تغییرات اخیر|تغییرات اخیر]]<br /> * [[راهنما:فهرست|راهنما]]<br /> <br /> === ابزارها ===<br /> * [[ویژه:پیوند به این صفحه/شیخ محمد خیابانی|پیوندها به این صفحه]]<br /> * [https://fa.iranpediawiki.org/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AA_%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D8%B7/%D8%B4%DB%8C%D8%AE_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C تغییرات مرتبط]<br /> * [[ویژه:بارگذاری پرونده|بارگذاری پرونده]]<br /> * [[ویژه:صفحه‌های ویژه|صفحه‌های ویژه]]<br /> * [https://fa.iranpediawiki.org/w/index.php?title=%D8%B4%DB%8C%D8%AE_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C&amp;printable=yes نسخهٔ قابل چاپ]<br /> * پیوند پایدار<br /> * اطلاعات صفحه<br /> * یادکرد پیوند این مقاله<br /> <br /> * این صفحه آخرین‌بار در ‏۲ فوریهٔ ۲۰۱۸ ساعت ‏۱۸:۰۹ ویرایش شده‌است.<br /> * محتوایات تحت اجازه‌نامهٔ [https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/ Creative Commons Attribution-ShareAlike] هستند مگر اینکه خلافش ذکر شده باشد.<br /> <br /> * [[ایران‌پدیا:سیاست محرمانگی|سیاست محرمانگی]]<br /> * [[ایران‌پدیا:درباره|دربارهٔ ایران‌پدیا]]<br /> * [[ایران‌پدیا:تکذیب‌نامهٔ عمومی|تکذیب‌نامه‌ها]]<br /> <br /> *<br /> *</div>

Norry https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Norry/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=27117 2018-03-07T08:24:52Z

<p>Norry: صفحه را خالی کرد</p> <hr /> <div></div>

Norry https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9_%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9&diff=27116 2018-03-07T08:24:33Z

<p>Norry: ابرابزار</p> <hr /> <div>'''دفاع مشروع''' حس غریزی هر انسان هست. همواره بشر در مقابل عملی که ناعادلانه و غیرمشروع بوده سر فرود نیاورده و دفاع در برابر چنین عملی را جزو حقوق طبیعی خود می‌داند، زیرا انسان با تبعیت از غریزه به هنگام خطر مقابله به مثل می‌کند و آن را نوعی حق برای خود و نوعی تکلیف نسبت به دیگران می‌داند و روابط انسانی و اجتماعی ایجاب می‌کند که افراد در صورت حمله و تهاجم ناعادلانه دیگران ساکت نمانند و قانون نیز چنانچه کسانی را که در شرایط دفاع باشند مجازات نخواهد کرد.<br /> <br /> دفاع عبارت است از اینکه انسان با توسل به قدرت حقی دارد که تحت حمایت قانون است و اگر متجاوزی بخواهد آن را برباید حفظ کند؛ بنابراین دفاع یکی از وسایل اولیه حفظ حق است که با همین خصوصیت در مناسبات و روابط بین افراد و بین ملل باقی مانده‌است؛ ولی دفاع در روابط بین افراد وقتی مشروع است که برای دفع ضرری که از ناحیه حمله‌کننده با حمله حضوری و غیرقانونی صورت گرفته ضروری باشد.<br /> <br /> بنابراین در یک نگاه شخصی که برخلاف عدل و انصاف مورد حمله قرار گرفته و برای دفاع از خود مرتکب جرم شده‌است در حال دفاع مشروع است. در نتیجه شباهت زیادی بین حالت اضطرار و دفاع مشروع وجود دارد. در هر دو مورد وقتی برای احتراز از خطر و زیان جرم مرتکب می‌شود در واقع دفاع مشروع یکی از موارد مخصوص حالت اضطرار است و خصوصیت آن این است که مجنی‌علیه در عین حال حمله‌کننده نیز هست.<br /> <br /> یکی از مهمترین حقوق طبیعی انسان، حق دفاع در مقابل تجاوزها به جان، آزادی، عرض، ناموس و مال است؛ بنابراین وضع مقررات دربارهٔ حق دفاع متهم، هم با اصول و مبانی حقوق اسلامی و هم با مبانی حقوق بشر هماهنگی دارد.<br /> <br /> بر این اساس دفاع مشروع در مقام دفاع از نفس، عرض، ناموس، مال یا آزادی تن خود یا دیگری در قانون مورد پذیرش قرار گرفته‌است.<br /> <br /> آیا حق دفاع متهم مطلق و بدون محدودیت است؟<br /> <br /> خیر؛ قانونگذار شرایط دقیق آن را مشخص کرده‌است. در قانون مجازات اسلامی جدید پیش‌بینی شده‌است که شخص می‌تواند در شرایطی خاص و ویژه از خود دفاع کند، بدون آنکه مجازات شود.&lt;ref&gt;اکرم فرخ، وکیل و مشاوره حقوقی - دفاع مشروع چیست؟[http://www.farokh.ir/کیفری/جرایم-و-مجازات/دفاع-مشروع-چیست؟]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == دفاع مشروع چیست؟ ==<br /> دفاع مشروع چیست؟ ''هر انسانی عقلا حق دارد در مواقع احساس خطر به دفاع از جان، مال و ناموس خود و افرادی که دفاع از آنان بر وی واجب است، اقدام کند. دین مبین اسلام به عنوان آیینی جامع و کامل در این مورد نیز به پیروان خود راهکار ارائه داده و با قید شرایطی به مسلمانان اجازه داده تا به هنگام لزوم به دفاع از خود برخیزند و این امر گویای چیزی نیست جز اهمیت قائل شدن دین مبین اسلام به حیثیت و کرامت ذاتی نوع بشر. در این مقال برآنیم تا در حد وسع خود مفهوم و شرایط دفاع مشروع در دیدگاه فقه اسلام را مورد بررسی قرار دهیم. ''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;باشگاه اندیشه - دفاع مشروع چیست؟[http://www.bashgah.net/fa/content/print_version/36655]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === معنای لغوی ===<br /> واژه دفاع مشروع از دو جزء تشکیل شده‌است: دفاع و مشروع. برای فهم بیشتر، بهتر است که هر دو جزء را جداگانه معنا کنیم و سپس دفاع مشروع را تعریف نماییم. در لغت نامه دهخدا، واژه دفاع این چنین معنا شده‌است: دفاع یعنی موج بزرگ از دریا، هر چیز بزرگ که بدان مثل وی دفع کرده شود، چیز عظیم و بزرگ که بدان، مانند خودش را دفع کند و همچنین دفاع کردن به معنای رفع تعرض است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> کلمه مشروع نیز از ماده شرع، مشتق شده‌است. از جمله معانی شرع عبارتند از: دین و مذهب، راست و آشکار، آیینی که از سوی خداوند، توسط پیامبران بر بندگان آورده شده و آشکار کردن راه بوسیله خداوند برما. برخی از معانی مشروع نیز عبارتند از: راست و درست، آنچه شرع روا دارد. آنچه بر طبق احکام شرع، مجاز و قانونی بوده و در برابر ممنوع و نا مشروع قرار دارد. همچنین مشروع به معنای انگیزه درست، در برابر غیر مشروع که به معنای ناروا و خلاف شرع است، نیز آمده‌است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> از ترکیب دو معنی فوق می‌توان گفت که دفاع مشروع عبارت است از به‌کارگیری هر قوه ای که جهت دفع و ازبین بردن خطر و تجاوز مهاجم مباح و مجاز می‌باشد<br /> <br /> === تعریف اصطلاحی ===<br /> در تعریف دفاع مشروع، کتاب ترمینولوژی حقوق، چنین آورده‌است: «شخص مورد تجاوز، در صورت نداشتن وقت برای توسل به قوای دولتی به منظور رفع تجاوز، حق دارد به نیروی شخصی از ناموس، جان و مال خود دفاع کند. این دفاع را دفاع مشروع می‌گویند».&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> در اثری دیگر، این تعریف از دفاع مشروع ارائه شده‌است: «شخصی که بر خلاف عدل و نصفت مورد حمله قرار گرفته‌است و برای دفاع از خود مرتکب جرم شده، در حال دفاع مشروع می‌باشد». در تعریفی دیگر از دفاع مشروع چنین آمده‌است: “ هرگاه کسی بخاطر دفاع از نفس و یا عرض و یا ناموس و یا آزادی خود یا دیگری و با رعایت شرایط پیش بینی شده در قانون، مرتکب هر عملی گردد، عمل ارتکابی او جنبه مجرمانه خود را از دست داده، و چنین شخصی معاف از مسئولیت کیفری و مدنی است. ”.<br /> <br /> بطور مختصر و فهرست وار، اموری که دفاع از آنها مجاز است را می‌توان به این شرح برشمرد: نفس، عرض و ناموس، مال، آزادی تن خود و نفس، عرض و ناموس و مال و آزادی تن دیگری.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> === ضرورت عمل دفاعی ===<br /> ضرورت در لغت، به معنای نیاز، حاجت و آنچه بدان محتاج باشند، اجبار، الزام و ناگزیری آمده‌است. در عمل دفاعی نیز، مدافع، تنها در صورتی حق استفاده از زور و قدرت را دارد که دفاع، منوط به آن باشد و هیچ گونه راه دیگری برای دفع خطر وجود نداشته باشد. در این حالت، تنها راه جلوگیری از خطر، استفاده از زور و قدرت شخصی است و این مسئله، معنای ضرورت عمل دفاعی است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> === جمع‌بندی ===<br /> دفاع از خود در برابر دشمن که امری فطری و غریزی است و ریشه در ذات و طبیعت انسان دارد، از دیرباز به عنوان یک تأسیس حقوقی وارد قوانین کیفری نظام‌های حقوقی کشورهای مختلف جهان شده‌است. در دین مقدس اسلام نیز، دفاع در برابر دشمن، امری پسندیده‌است و در منابع فقهی نیز دفاع، بر حسب موضوع مورد دفاع، واجب یا جایز است.<br /> <br /> همان‌طور که ذکر شد، تحقق دفاع مستلزم وجود دو عنصر اساسی، یعنی حمله و دفاع است که هر کدام از اینها نیز شرایط خاص خود را دارند. تجاوزی مستوجب حق دفاع است که غیر مشروع و غیرقانونی باشد. از دیگر شرایط حمله، این است که خطر باید فعلی و قریب‌الوقوع بوده و نیز بگونه ای باشد که به هیچ طریق دیگری، قابل دفع نباشد. مدافع نیز در انجام عمل دفاعی، مقید به شرایطی است، از جمله این که، عمل دفاعی باید ضرورت داشته باشد و از سوی دیگر، مدافع، مجاز نیست از هر گونه نیرو و به هر اندازه، برای دفع تجاوز استفاده کند. البته طبق منابع فقهی، مدافع در انتخاب وسیله آزاد است و می‌تواند از وسیله ای که انتظار دفع تجاوز به آن وجود دارد استفاده کند.<br /> <br /> در دفاع مشروع، کاربرد خشونت، در راستای دفاع از خود، غیر اختیاری می‌شود و در واقع چاره ای جز توسل به آن باقی نمی‌ماند و علاوه بر این واکنشی نیز هست و بصورت دفاعی، انجام می‌شود و فراتر از اینها، خشونتی کاملاً قانونی و مشروع قلمداد می‌گردد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> === دفاع مشروع یک ترکیب اضافی است که از دو جزء تشکیل شده‌است ===<br /> اول: دفع در لغت به معنی از میان برداشتن و زایل کردن از قهر و قوه است.<br /> <br /> دوم: مشروع از شرع و شریعت گرفته شده که منظور از آن هر عملی است که از نظر شرع مجاز و مباح می‌باشد.<br /> <br /> از ترکیب دو معنی فوق می‌توان گفت که دفاع مشروع عبارت است از به‌کارگیری هر قوه ای که جهت دفع و ازبین بردن خطر و تجاوز مهاجم مباح و مجاز می‌باشد.<br /> <br /> با مراجعه به تاریخ می‌بینیم بشر در مقابل عملی که ناعادلانه و غیرمشروع بوده سر فرود نیاورده و دفاع در برابر چنین عملی را جزء حقوق طبیعی خود می‌داند، زیرا انسان با تبعیت از غریزه به هنگام خطر مقابله به مثل می‌کند و آن را نوعی حق برای خود و نوعی تکلیف نسبت به دیگران می‌داند و روابط انسانی و اجتماعی ایجاب می‌کند که افراد در صورت حمله و تهاجم ناعادلانه دیگران ساکت نمانند و قانون نیز چنانچه کسانی را که در شرایط دفاع باشند مجازات نخواهد کرد.<br /> <br /> حقوقدانان برای توجیه دفاع مشروع دو نظر کلی را مورد توجه قرار داده و اساس دفاع را یکی از آن دو دانسته‌اند؛ اول اجبار، دوم اجرای حق یا انجام تکلیف.<br /> <br /> طبق نظریه اجبار عمل انجام شده در دفاع مشروع جرم است، ولی جرمی که قابل مجازات نیست. دلیل طرفداران این عقیده این است که تهاجم غیرمشروع آزادی را از بین می‌برد و جرم تحت تأثیر اغتشاشات ارادی انجام می‌گیرد.<br /> <br /> به عبارت دیگر تحت تأثیر حفظ «من» جرم به وجود آمده و اراده آدمی در انجام آن نقش قابل قبول نخواهد داشت زیرا جبر ناشی از تجاوز غیرمشروع انسان را به ارتکاب جرم وادار کرده‌است. براساس نظریه دوم در دفاع مشروع شخص حقی را اجرا کرده و حتی تکلیف خود را برای اجرای عدالت به جا آورده‌است.<br /> <br /> در این مورد دفاع مشروع جرم نیست که مجازاتی را برای آن در نظر گرفت. طبق ماده ۴۳ قانون مجازات عمومی، اصلاحی ۱۳۵۲ هر کس در مقام دفاع از نفس و یا ناموس یا مال خود یا دیگری و یا آزادی تن خود و یا دیگری در برابر هرگونه تجاوز فعلی و یا خطر قریب‌الوقوع عملی را انجام دهد که جرم باشد در صورت اجتماع شرایط ذیل قابل تعقیب و مجازات نخواهد بود.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> == منابع ==<br /> {{پانویس|۲}}</div>

Norry https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9_%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9&diff=27115 2018-03-07T08:24:19Z

<p>Norry: صفحه‌ای تازه حاوی «&#039;&#039;&#039;دفاع مشروع&#039;&#039;&#039; حس غریزی هر انسان هست .همواره بشر در مقابل عملی که ناعادلانه و...» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>'''دفاع مشروع''' حس غریزی هر انسان هست .همواره بشر در مقابل عملی که ناعادلانه و غیرمشروع بوده سر فرود نیاورده و دفاع در برابر چنین عملی را جزو حقوق طبیعی خود می داند، زیرا انسان با تبعیت از غریزه به هنگام خطر مقابله به مثل می کند و آن را نوعی حق برای خود و نوعی تکلیف نسبت به دیگران می داند و روابط انسانی و اجتماعی ایجاب می کند که افراد در صورت حمله و تهاجم ناعادلانه دیگران ساکت نمانند و قانون نیز چنانچه کسانی را که در شرایط دفاع باشند مجازات نخواهد کرد.<br /> <br /> دفاع عبارت است از اینکه انسان با توسل به قدرت حقی دارد که تحت حمایت قانون است و اگر متجاوزی بخواهد آن را برباید حفظ کند. بنابراین دفاع یکی از وسایل اولیه حفظ حق است که با همین خصوصیت در مناسبات و روابط بین افراد و بین ملل باقی مانده است. ولی دفاع در روابط بین افراد وقتی مشروع است که برای دفع ضرری که از ناحیه حمله‌کننده با حمله حضوری و غیرقانونی صورت گرفته ضروری باشد.<br /> <br /> بنابراین در یک نگاه شخصی که برخلاف عدل و انصاف مورد حمله قرار گرفته و برای دفاع از خود مرتکب جرم شده است در حال دفاع مشروع است. در نتیجه شباهت زیادی بین حالت اضطرار و دفاع مشروع وجود دارد. در هر دو مورد وقتی برای احتراز از خطر و زیان جرم مرتکب می‌شود در واقع دفاع مشروع یکی از موارد مخصوص حالت اضطرار است و خصوصیت آن این است که مجنی‌علیه در عین حال حمله‌کننده نیز هست.<br /> <br /> یکی از مهمترین حقوق طبیعی انسان، حق دفاع در مقابل تجاوز‌ها به جان، آزادی، عرض، ناموس و مال است؛ بنابراین وضع مقررات درباره حق دفاع متهم، هم با اصول و مبانی حقوق اسلامی و هم با مبانی حقوق بشر هماهنگی دارد.<br /> <br /> بر این اساس دفاع مشروع در مقام دفاع از نفس، عرض، ناموس، مال یا آزادی تن خود یا دیگری در قانون مورد پذیرش قرار گرفته است.<br /> <br /> آیا حق دفاع متهم مطلق و بدون محدودیت است؟<br /> <br /> خیر؛ قانونگذار شرایط دقیق آن را مشخص کرده است. در قانون مجازات اسلامی جدید پيش‌بينی شده است كه شخص می‌تواند در شرايطی خاص و ويژه از خود دفاع کند، بدون آنكه مجازات شود.&lt;ref&gt;اکرم فرخ، وکیل و مشاوره حقوقی - دفاع مشروع چیست؟[http://www.farokh.ir/%DA%A9%DB%8C%D9%81%D8%B1%DB%8C/%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%85-%D9%88-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AA/%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == دفاع مشروع چیست؟ ==<br /> دفاع مشروع چیست؟ ''هر انسانی عقلا حق دارد در مواقع احساس خطر به دفاع از جان، مال و ناموس خود و افرادی که دفاع از آنان بر وی واجب است، اقدام کند. دین مبین اسلام به عنوان آیینی جامع و کامل در این مورد نیز به پیروان خود راهکار ارائه داده و با قید شرایطی به مسلمانان اجازه داده تا به هنگام لزوم به دفاع از خود برخیزند و این امر گویای چیزی نیست جز اهمیت قائل شدن دین مبین اسلام به حیثیت و کرامت ذاتی نوع بشر. در این مقال برآنیم تا در حد وسع خود مفهوم و شرایط دفاع مشروع در دیدگاه فقه اسلام را مورد بررسی قرار دهیم. ''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;باشگاه اندیشه - دفاع مشروع چیست؟[http://www.bashgah.net/fa/content/print_version/36655]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === معنای لغوی ===<br /> واژه دفاع مشروع از دو جزء تشکیل شده است: دفاع و مشروع. برای فهم بیشتر، بهتر است که هر دو جزء را جداگانه معنا کنیم و سپس دفاع مشروع را تعریف نماییم. در لغت نامه دهخدا، واژه دفاع این چنین معنا شده است: دفاع یعنی موج بزرگ از دریا، هر چیز بزرگ که بدان مثل وی دفع کرده شود، چیز عظیم و بزرگ که بدان، مانند خودش را دفع کند و همچنین دفاع کردن به معنای رفع تعرض است. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> کلمه مشروع نیز از ماده شرع، مشتق شده است. از جمله معانی شرع عبارتند از: دین و مذهب، راست و آشکار، آیینی که از سوی خداوند، توسط پیامبران بر بندگان آورده شده و آشکار کردن راه بوسیله خداوند برما. برخی از معانی مشروع نیز عبارتند از: راست و درست، آن چه شرع روا دارد. آنچه بر طبق احکام شرع، مجاز و قانونی بوده و در برابر ممنوع و نا مشروع قرار دارد. همچنین مشروع به معنای انگیزه درست، در برابر غیر مشروع که به معنای ناروا و خلاف شرع است، نیز آمده است. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> از ترکیب دو معنی فوق می توان گفت که دفاع مشروع عبارت است از به کارگیری هر قوه ای که جهت دفع و ازبین بردن خطر و تجاوز مهاجم مباح و مجاز می باشد <br /> <br /> === تعریف اصطلاحی ===<br /> در تعریف دفاع مشروع، کتاب ترمینولوژی حقوق، چنین آورده است: “ شخص مورد تجاوز، در صورت نداشتن وقت برای توسل به قوای دولتی به منظور رفع تجاوز، حق دارد به نیروی شخصی از ناموس، جان و مال خود دفاع کند. این دفاع را دفاع مشروع می گویند”. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> در اثری دیگر، این تعریف از دفاع مشروع ارائه شده است: “شخصی که بر خلاف عدل و نصفت مورد حمله قرار گرفته است و برای دفاع از خود مرتکب جرم شده، در حال دفاع مشروع می باشد”. در تعریفی دیگر از دفاع مشروع چنین آمده است: “ هرگاه کسی بخاطر دفاع از نفس و یا عرض و یا ناموس و یا آزادی خود یا دیگری و با رعایت شرایط پیش بینی شده در قانون، مرتکب هر عملی گردد، عمل ارتکابی او جنبه مجرمانه خود را از دست داده، و چنین شخصی معاف از مسئولیت کیفری و مدنی است. ”. <br /> <br /> بطور مختصر و فهرست وار، اموری که دفاع از آنها مجاز است را می توان به این شرح برشمرد: نفس، عرض و ناموس، مال، آزادی تن خود و نفس، عرض و ناموس و مال و آزادی تن دیگری. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> === ضرورت عمل دفاعی ===<br /> ضرورت در لغت، به معنای نیاز، حاجت و آنچه بدان محتاج باشند، اجبار، الزام و ناگزیری آمده است. در عمل دفاعی نیز، مدافع، تنها در صورتی حق استفاده از زور و قدرت را دارد که دفاع، منوط به آن باشد و هیچ گونه راه دیگری برای دفع خطر وجود نداشته باشد. در این حالت، تنها راه جلوگیری از خطر، استفاده از زور و قدرت شخصی است و این مسئله، معنای ضرورت عمل دفاعی است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> === جمع بندی ===<br /> دفاع از خود در برابر دشمن که امری فطری و غریزی است و ریشه در ذات و طبیعت انسان دارد، از دیرباز به عنوان یک تاسیس حقوقی وارد قوانین کیفری نظام های حقوقی کشورهای مختلف جهان شده است. در دین مقدس اسلام نیز، دفاع در برابر دشمن، امری پسندیده است و در منابع فقهی نیز دفاع، بر حسب موضوع مورد دفاع، واجب یا جایز است. <br /> <br /> همانطور که ذکر شد، تحقق دفاع مستلزم وجود دو عنصر اساسی، یعنی حمله و دفاع است که هر کدام از اینها نیز شرایط خاص خود را دارند. تجاوزی مستوجب حق دفاع است که غیر مشروع و غیر قانونی باشد. از دیگر شرایط حمله، این است که خطر باید فعلی و قریب الوقوع بوده و نیز بگونه ای باشد که به هیچ طریق دیگری، قابل دفع نباشد. مدافع نیز در انجام عمل دفاعی، مقید به شرایطی است، از جمله این که، عمل دفاعی باید ضرورت داشته باشد و از سوی دیگر، مدافع، مجاز نیست از هر گونه نیرو و به هر اندازه، برای دفع تجاوز استفاده کند. البته طبق منابع فقهی، مدافع در انتخاب وسیله آزاد است و می تواند از وسیله ای که انتظار دفع تجاوز به آن وجود دارد استفاده کند. <br /> <br /> در دفاع مشروع، کاربرد خشونت، در راستای دفاع از خود، غیر اختیاری می شود و در واقع چاره ای جز توسل به آن باقی نمی ماند و علاوه بر این واکنشی نیز هست و بصورت دفاعی، انجام می شود و فراتر از اینها، خشونتی کاملا قانونی و مشروع قلمداد می گردد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> === دفاع مشروع یک ترکیب اضافی است که از دو جزء تشکیل شده است : ===<br /> اول : دفع در لغت به معنی از میان برداشتن و زایل کردن از قهر و قوه است .<br /> <br /> دوم : مشروع از شرع و شریعت گرفته شده که منظور از آن هر عملی است که از نظر شرع مجاز و مباح می باشد .<br /> <br /> از ترکیب دو معنی فوق می توان گفت که دفاع مشروع عبارت است از به کارگیری هر قوه ای که جهت دفع و ازبین بردن خطر و تجاوز مهاجم مباح و مجاز می باشد .<br /> <br /> با مراجعه به تاریخ می بینیم بشر در مقابل عملی که ناعادلانه و غیرمشروع بوده سر فرود نیاورده و دفاع در برابر چنین عملی را جزء حقوق طبیعی خود می داند، زیرا انسان با تبعیت از غریزه به هنگام خطر مقابله به مثل می کند و آن را نوعی حق برای خود و نوعی تکلیف نسبت به دیگران می داند و روابط انسانی و اجتماعی ایجاب می کند که افراد در صورت حمله و تهاجم ناعادلانه دیگران ساکت نمانند و قانون نیز چنانچه کسانی را که در شرایط دفاع باشند مجازات نخواهد کرد.<br /> <br /> حقوقدانان برای توجیه دفاع مشروع دو نظر کلی را مورد توجه قرار داده و اساس دفاع را یکی از آن دو دانسته اند؛ اول اجبار، دوم اجرای حق یا انجام تکلیف.<br /> <br /> طبق نظریه اجبار عمل انجام شده در دفاع مشروع جرم است، ولی جرمی که قابل مجازات نیست. دلیل طرفداران این عقیده این است که تهاجم غیرمشروع آزادی را از بین می برد و جرم تحت تاثیر اغتشاشات ارادی انجام می گیرد.<br /> <br /> به عبارت دیگر تحت تاثیر حفظ «من» جرم به وجود آمده و اراده آدمی در انجام آن نقش قابل قبول نخواهد داشت زیرا جبر ناشی از تجاوز غیرمشروع انسان را به ارتکاب جرم وادار کرده است. براساس نظریه دوم در دفاع مشروع شخص حقی را اجرا کرده و حتی تکلیف خود را برای اجرای عدالت به جا آورده است.<br /> <br /> در این مورد دفاع مشروع جرم نیست که مجازاتی را برای آن در نظر گرفت. طبق ماده ۴۳ قانون مجازات عمومی، اصلاحی ۱۳۵۲ هر کس در مقام دفاع از نفس و یا ناموس یا مال خود یا دیگری و یا آزادی تن خود و یا دیگری در برابر هرگونه تجاوز فعلی و یا خطر قریب الوقوع عملی را انجام دهد که جرم باشد در صورت اجتماع شرایط ذیل قابل تعقیب و مجازات نخواهد بود.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Norry https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%82%D8%B5%D8%A7%D8%B5_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=27114 2018-03-07T08:22:45Z

<p>Norry: </p> <hr /> <div>'''قصاص''' در لغت، به معنی هر نوع دنباله روی و پی جویی نمودن- کین کشی به مثل کشنده را کشتن- مجازات- عقاب- سزا- جبران- تلافی آمده‌است.<br /> <br /> قصاص از نظر اصطلاحی، به معنای تلافی و استیفای عینی جنایتی که در قتل عمدی، قطع عضو و جرح عمدی بر مجنی علیه وارد شده‌است می‌باشد به شکلی که اثر به جای مانده از جنایت عیناً روی جانی اجرا شده و به دست آید. قصاص در جنایت قتل عمدی را قصاص النفس می‌گویند و قصاص در جنایات قطع عضو و جرح را قصاص عضو گویند.<br /> <br /> == انواع قصاص[ویرایش | ویرایش مبدأ] ==<br /> '''''الف) قصاص نفس:'''''<br /> # قتل عمد: قصاص دارد؛ او را می‌کشند.<br /> # قتل شبه عمد: قصاص ندارد.۳. قتل خطا: قصاص ندارد.&lt;ref&gt;دانشنامه اسلامی - [http://wiki.ahlolbait.com/%D9%82%D8%B5%D8%A7%D8%B5 قصاص]&lt;/ref&gt;<br /> ''''''ب) قصاص عضو:'''''<br /> <br /> خسارتی که به عضوی از اعضای بدن وارد می‌شود.<br /> <br /> == شرایط قصاص نفس[ویرایش | ویرایش مبدأ] ==<br /> # تساوی در دین، پس مسلمان را برای قتل کافر نمی‌کشند.<br /> # تساوی در حریت و بندگی، هر دو آزاد یا هر دو برده باشند، یا قاتل برده باشد.<br /> # قاتل، پدر مقتول نباشد.<br /> # قاتل و مقتول عاقل باشند.<br /> # قاتل، بالغ باشد.<br /> # مهدورالدم نباشد، مثلاً به پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم دشنام نداده باشد.<br /> # چگونگی قصاص نفس[ویرایش | ویرایش مبدأ]<br /> وقتی که نزد حاکم، قاتل بودن شخصی ثابت شد از ورثهٔ مقتول خواسته می‌شود که او را عفو یا درخواست قصاص کنند. اگر راضی به عفو نشدند می‌توانند قاتل را بکشند ولی اگر مقتول زن و قاتل مرد باشد در صورت قصاص، ورثهٔ مقتول باید نصف دیه مرد را به ورثهٔ او بپردازند. چون دیهٔ مرد دو برابر دیهٔ زن است؛ و اگر قاتلان متعدد باشند و بخواهند همه را قصاص کنند، باید دیهٔ افراد اضافه بر مقتول را به ورثهٔ قاتلین بپردازند.<br /> <br /> == شرایط قصاص عضو[ویرایش | ویرایش مبدأ] ==<br /> # تساوی در دین؛<br /> # تساوی در حریت و بندگی؛<br /> # تساوی در عقل (هر دو عاقل باشند)؛<br /> # تساوی در سلامت، عضو سالم در مقابل عضو معیوب قصاص نمی‌شود، ولی عضو معیوب در مقابل عضو سالم قصاص می‌شود.<br /> # جنایتکار بالغ باشد.<br /> # جانی پدر مجنی علیه نباشد؛ و همچنین در قصاص اعضاء این امور باید رعایت شود:<br /> # تساوی در طول و عرض و عمق در جراحات در قصاص جراحات، باید قصاص از نظر طول و عرض و عمق با جنایت مساوی باشد.<br /> # تساوی اعضا در محل (دست راست برای دست راست و دست چپ برای دست چپ).<br /> # تساوی در ابزار جنایت (وسیله‌ای که با آن جنایت کرده‌است).<br /> # اگر محکوم به قصاص، زن حامله باشد تا زمانی که حامله است قصاص نمی‌شود.<br /> # گرمی و سردی هوا موجب سرایت زخم یا موجب آزاری اضافه بر قصاص نشود.<br /> '''مسئله'''<br /> <br /> در قصاص اعضا، زن و مرد با هم مساوی می‌باشند لیکن اگر جانی مرد باشد و عضوی که قصاص می‌کنند از اعضایی باشدکه دیهٔ آن از ثلث دیهٔ کشتن بیشتر باشد، تفاوت دیه را باید بپردازند. چون در دیهٔ اعضا، زن و مرد تا یک سوم دیهٔ کشتن مساوی هستند و از ثلث و بیشتر از آن، دیه زن نصف دیهٔ مرد است.<br /> <br /> == '''مروری بر‌قوانین و مقررات رسمی جمهوری اسلامی ایران'''[ویرایش | ویرایش مبدأ] ==<br /> «قانون حدود، قصاص و مقررات آن» در 3شهریور1361 تصویب شد و به‌تأیید شورای نگهبان رسید و در 18شهریور همان‌سال، نخست‌وزیر وقت، آن را برای اجرا به‌وزارت دادگستری رژیم، ابلاغ کرد<br /> <br /> یکم: «قسم اول‌‌ـ‌ قصاص نفس»<br /> <br /> «مادهٌ 5 ‌ـ‌ هرگاه مرد مسلمانی کشته شود، قاتل قصاص می‌شود».<br /> <br /> «مادهٌ 6 ‌ـ‌ هرگاه مرد مسلمانی عمداً زن مسلمانی را بکشد، محکوم به‌قصاص است، لیکن باید ولی زن، قبل از قصاص قاتل، نصف دیهٌ مرد را به‌او بپردازد».<br /> <br /> «مادهٌ 7 ‌ـ‌ هرگاه کافر ذمّی عمداً کافر ذمّی دیگری را بکشد، قصاص می‌شود، اگرچه پیرو دو دین مختلف باشند. و اگر مقتول، زن ذمی باشد، باید ولی او قبل از قصاص نصف دیهٌ مرد ذمی را به‌قاتل بپردازد»<br /> <br /> در ماده‌های فوق، عنوان «کافر ذمی» در قانون تعریف نشده است. در بالا، در «مروری بر‌قانون اساسی…»، دیدیم که از پیروان سه «دین رسمی» غیر‌مسلمان، بدون تقسیم پیروان ادیان، به‌ذمی و غیره، صحبت شده است. اما در این‌جا، یعنی در قانون قصاص، این تقسیم را رسمیت داده‌اند. همان چیزی، که قبلاً در بخش «مروری بر‌فقه و فتواهای خمینی»، با تعریف و احکامش آشنا شدیم. در این قانون از موردی که قاتل مسلمان مرتکب قتل غیر‌مسلمان شود، ذکری نیامده است. در «مروری بر‌فقه …» خواندیم که چنین قاتلی از قصاص معاف و فقط به‌پرداخت خونبهای ناچیزی که بسیار کمتر از خونبهای مقتول مسلمان است، محکوم می‌شود. به‌یاد داریم که مطابق اصل 167 قانون اساسی رژیم که در «مروری بر‌قانون اساسی…» آوردیم، قاضی موظف است که در هر‌موردی که قانون ساکت است، مطابق «فتوا»، حکم صادر کند.<br /> <br /> عین مطلبی را که پیرامون مواد بالا گفتیم، دربارهٌ مواد زیر، از همین قانون قصاص، صادق است.<br /> <br /> «مادهٌ 8 ‌ـ‌ هرگاه دو یا چند مرد مسلمان، مشترکاً مرد مسلمانی را بکشند، ولی دم می‌تواند با اذن حاکم شرع، همهٌ آنان را قصاص کند. لیکن در صورتی‌که قاتل دو نفر باشند، باید به‌هرکدام از آنها نصف دیه، و اگر سه نفر باشند، باید به‌هرکدام آنها دوثلث دیه و اگر چهار‌نفر باشند، باید به‌هرکدام از آنها سه‌ربع دیه را بپردازند و به‌همین نسبت در افراد بیشتر.<br /> <br /> تبصره 1 ‌ـ‌ ولی دم می‌تواند برخی از شرکای در قتل را با پرداخت دیهٌ مذکور در مادهٌ 8، قصاص نماید و از بقیهٌ شرکا، نسبت به‌سهم، دیه اخذ نماید.<br /> <br /> تبصره 2 ‌ـ‌ در صورتی‌که قاتلان و مقتول، همه کفار ذمی باشند، همین حکم جاری است»<br /> <br /> یعنی، چنان‌چه قاتل و قاتلان، مسلمان بوده و مقتول یا مقتولان، ذمی باشند، قاضی باید حکمش را مطابق فتوا صادر کند و در نتیجه، به‌هیچ‌وجه بیشتر از خونبهای ناچیز، قصاصی در میان نخواهد بود. تا چه‌رسد به‌مقتول غیرذمی.<br /> <br /> دوم: «حدود و مقررات آن»<br /> <br /> «فصل اول ‌ـ‌ حد زنا»<br /> <br /> «مادهٌ 99 ‌ـ‌ حد زنا در موارد زیر قتل است:<br /> <br /> ‌ـ‌ زنای غیر مسلمان با زنی که مسلمان باشد، موجب قتل زانی است»<br /> <br /> ملاحظه می‌کنیم که به‌صراحت، نوعی مجازات انتقامی را برای غیر‌مسلمانان، هرچند از پیروان ادیان به‌اصطلاح رسمی باشند، مقرر کرده‌اند. در این‌جا، برای آن دسته از شقوق زنا که مجازاتش قتل نیست، برای زناکار غیر‌مسلمان، مجازات قتل را معین کرده‌اند.<br /> <br /> همین مجازات انتقامی در لواط هم آمده است:<br /> <br /> «فصل سوم ‌ـ‌ حد…»<br /> <br /> «مادهٌ 152 ‌ـ‌ حد تفخیذ و نظایر آن بین دو مرد بدون…، برای هریک صد تازیانه است.<br /> <br /> تبصره ‌ـ‌ در صورتی‌که فاعل غیر‌مسلمان و مفعول مسلمان باشد، حد فاعل (یعنی، بدون…) قتل است»<br /> <br /> «مادهٌ 169 ‌ـ‌ قذف، نسبت دادن زنا یا… به‌شخص دیگری است.<br /> <br /> مادهٌ 170 ‌ـ‌ حد قذف هشتاد تازیانه است…<br /> <br /> مادهٌ 177 ‌ـ‌ قذف در مواردی موجب حد می‌شود که قذف‌کننده بالغ و عاقل و مختار و دارای قصد باشد و قذف شونده نیز بالغ و عاقل و مسلمان و عفیف باشد. پس اگر قذف‌کننده یا قذف‌شونده فاقد یکی از اوصاف فوق باشد، حد ثابت نمی‌شود.<br /> <br /> مادهٌ 178 ‌ـ‌ هرگاه نابالغ ممیزی کسی را قذف کند، به‌10 تا سی ضربه شلاق محکوم می‌شود و هم‌چنین هرگاه بالغ و عاقلی، شخص نابالغ یا غیر‌مسلمان را قذف کند، تعزیر می‌شود»<br /> <br /> == مادهٌ‌207قانون مجازات اسلامی مصوب سال‌1370مقرر می‌دارد:==<br /> «هرگاه مسلمانی کشته شود، قاتل قصاص می‌شود و معاون در قتل عمد به سه سال تا 15سال حبس محکوم می‌شود». از مفهوم مخالف این ماده استنباط می‌شود که فقط قتل مسلمان موجب قصاص است و قتل غیر مسلمان باعث قصاص نمی‌شود.<br /> <br /> اگر قاتل و مقتول هر دو غیر مسلمان باشند، موضوع فرق می‌کند. مادهٌ‌210قانون مجازات اسلامی مقرر داشته: «هرگاه کافر ذمی عمداً کافر ذمی دیگر را بکشد، قصاص می‌شود، اگرچه پیرو دو دین مختلف باشند…»<br /> <br /> در قوانین ایران کلمهٌ «کافر» تعریف نشده است، ولی در کتب فقهی تعریفی که از کافر شده است به معنی غیر مسلمان است. کافر ذمی یعنی اهل کتاب، که عبارتند از مسیحیان، یهودیان و زرتشتیان. بنابراین اگر قاتل و مقتول هردو اهل کتاب باشند، ولو از فرقه‌های مختلف، مثلاً قاتل یهودی و مقتول مسیحی باشد، می‌توان قاتل را قصاص کرد.<br /> <br /> مشکل زمانی بروز می‌کند که قاتل مسلمان است و مقتول غیر مسلمان، که در این حالت نمی‌توان قاتل را قصاص نمود. اما این‌که چه مجازاتی باید برای قاتل در نظر گرفت، قانون ساکت است و حکمی ندارد و چون مادهٌ‌2قانون مجازات اسلامی مقرر می‌دارد «هرفعل یا ترک فعلی که در قانون برای آن مجازات تعیین شده باشد،‌جرم محسوب می‌شود»، بنابراین با عدم تعیین مجازات، ظاهراً عمل جنبهٌ جرم بودن خود را از دست می‌دهد.<br /> <br /> سکوت قانون مجازات اسلامی مصوب سال1370را در این خصوص می‌توان از نواقص قانونی دانست که باید قانون را از این جهت اصلاح نمود. قتل غیر مسلمان به دست مسلمان،‌ هرگز در شریعت مقدس اسلام جایز نبوده و نیست. خداوند در قرآن کریم در آیهٌ32از سورهٌ المائده می‌فرماید: «…من قتل نفساً بغیر نفس او فساد فی الارض فکانما قتل‌الناس جمیعاً و من احیاها فکانما احیا الناس جمیعاً» (هرکس که فردی را بدون عنوان قصاص و یا افساد در روی زمین بکشد، مانند آن است که همهٌ انسانها را کشته است و اگر نفسی را احیا کند،‌مانند آن است که همهٌ انسانها را احیا کرده است). بنابراین اشتباه بزرگی است اگر تصور شود که دین اسلام فقط از جان مسلمانان حمایت کرده و برای آنان حق حیات قائل است.<br /> <br /> اما متأسفانه قوانین کیفری ما با سکوت خود درمورد تعیین مجازات برای قاتلی که مسلمان است و غیر مسلمانی، مثلاً بودایی یا هندو، را می‌کشد،‌باعث ایجاد این شبهه می‌شوند که قتل غیر مسلمان در ایران مجازاتی ندارد<br /> == اولین حکم قصاص چشم که در ایران اجرا شد[ویرایش | ویرایش مبدأ] ==<br /> صبح سه‌شنبه ۱۲ اسفند در زندان رجایی‌شهر کرج، اولین حکم قصاص چشم در تاریخ احکام قصاص اجرا شد. چشم چپ یکی از دو متهم به اسیدپاشی کور شد. پزشکان حاضر نشده بودند در اجرای این حکم با دستگاه قضایی کشور همکاری کنند.&lt;ref&gt;رادیو زمانه - [https://www.radiozamaneh.com/208562 تست]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == آخرین حکم قصاص قطع دست که در ایران اجرا شد ==<br /> قطع دست یک متهم به سرقت گوسفندان در زندان مشهد 28 دی 96 برخی رسانه های خبری در ایران از بریدن یک متهم به سرقت گوسفند در مشهد خبر داده اند.<br /> <br /> روزنامه خراسان چاپ مشهد نوشت این مرد ۳۴ ساله، ۲۱ فقره دزدی گوسفند در شهرهای مختلف استان خراسان داشته است.<br /> <br /> خبرگزاری ایسنا نیز گزارش داده «علی – خ» شش سال پیش برای سرقتهایی که کرده بود بازداشت شد. وی در دادگاه کیفری به «قطع ید» متهم شد و بعد این حکم توسط «قضات با تجربه دادگاه تجدیدنظر» تایید شد.<br /> <br /> خراسان نیز درباره اجرای حکم نوشت این حکم روز چهارشنبه ۲۷ دی با دستگاه گیوتین در زندان مرکزی مشهد اجرا شد.<br /> <br /> این چندمین اجرای حکم قطع اعضاء در سالهای اخیر در ایران است. جمهوری اسلامی ایران می گوید این نوع مجازات، یک مجازات اسلامی به نام حدود و قصاص است و مبنای دینی دارد. نهادهای مدافع حقوق بشر آن را آزار و شکنجه می دانند.<br /> <br /> بر اساس ماده هفت میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی که از سوی ایران دهه ها پیش پذیرفته شد، آمده، «هیچ‌‌کس‌ را نمی‌توان‌ مورد آزار و شکنجه‌ یا مجازات‌ها یا رفتارهای‌ ظالمانه‌ یا خلاف‌ انسانی‌ یا ترذیلی‌ (خوار کننده) قرار داد.»<br /> <br /> پیش از این مجمع عمومی سازمان ملل متحد هم ضمن ابراز نگرانی عمیق نسبت به نقض مداوم و مکرر حقوق بشر در جمهوری اسلامی ایران، در ارتباط با«شکنجه و رفتار و یا مجازاتهای غیرانسانی و اهانت آمیز، شامل شلاق و قطع اندام»، از دولت جمهوری اسلامی خواسته شد تا به تعهدات حقوق بشری خود، چه در قوانین و چه در اجرا، به ویژه در خصوص از بین بردن قطع اندام، شلاق، کور کردن و سایر فرم‌های شکنجه و سایررفتارها و مجازات‎های بیرحمانه، غیرانسانی، و یا اهانت آمیز احترام بگذارد.<br /> <br /> ایالات متحده و نهادهای حقوق بشری، ایران را به نقض گسترده حقوق بشر متهم می کنند.<br /> <br /> روز پنجشنبه ۲۸ دی، «دیده‌بان حقوق بشر» در گزارش جدیدی اعلام کرد کارنامه حقوق بشری ایران سیاه‌تر از قبل شده است.<br /> == منابع[ویرایش | ویرایش مبدأ] ==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Norry https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%82%D8%B5%D8%A7%D8%B5_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=27112 2018-03-07T08:21:40Z

<p>Norry: </p> <hr /> <div>'''قصاص''' در لغت، به معنی هر نوع دنباله روی و پی جویی نمودن- کین کشی به مثل کشنده را کشتن- مجازات- عقاب- سزا- جبران- تلافی آمده‌است.<br /> <br /> قصاص از نظر اصطلاحی، به معنای تلافی و استیفای عینی جنایتی که در قتل عمدی، قطع عضو و جرح عمدی بر مجنی علیه وارد شده‌است می‌باشد به شکلی که اثر به جای مانده از جنایت عیناً روی جانی اجرا شده و به دست آید. قصاص در جنایت قتل عمدی را قصاص النفس می‌گویند و قصاص در جنایات قطع عضو و جرح را قصاص عضو گویند.<br /> <br /> == انواع قصاص[ویرایش | ویرایش مبدأ] ==<br /> '''''الف) قصاص نفس:'''''<br /> # قتل عمد: قصاص دارد؛ او را می‌کشند.<br /> # قتل شبه عمد: قصاص ندارد.۳. قتل خطا: قصاص ندارد.&lt;ref&gt;دانشنامه اسلامی - [http://wiki.ahlolbait.com/%D9%82%D8%B5%D8%A7%D8%B5 قصاص]&lt;/ref&gt;<br /> ''''''ب) قصاص عضو:'''''<br /> <br /> خسارتی که به عضوی از اعضای بدن وارد می‌شود.<br /> <br /> == شرایط قصاص نفس[ویرایش | ویرایش مبدأ] ==<br /> # تساوی در دین، پس مسلمان را برای قتل کافر نمی‌کشند.<br /> # تساوی در حریت و بندگی، هر دو آزاد یا هر دو برده باشند، یا قاتل برده باشد.<br /> # قاتل، پدر مقتول نباشد.<br /> # قاتل و مقتول عاقل باشند.<br /> # قاتل، بالغ باشد.<br /> # مهدورالدم نباشد، مثلاً به پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم دشنام نداده باشد.<br /> # چگونگی قصاص نفس[ویرایش | ویرایش مبدأ]<br /> وقتی که نزد حاکم، قاتل بودن شخصی ثابت شد از ورثهٔ مقتول خواسته می‌شود که او را عفو یا درخواست قصاص کنند. اگر راضی به عفو نشدند می‌توانند قاتل را بکشند ولی اگر مقتول زن و قاتل مرد باشد در صورت قصاص، ورثهٔ مقتول باید نصف دیه مرد را به ورثهٔ او بپردازند. چون دیهٔ مرد دو برابر دیهٔ زن است؛ و اگر قاتلان متعدد باشند و بخواهند همه را قصاص کنند، باید دیهٔ افراد اضافه بر مقتول را به ورثهٔ قاتلین بپردازند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == شرایط قصاص عضو[ویرایش | ویرایش مبدأ] ==<br /> # تساوی در دین؛<br /> # تساوی در حریت و بندگی؛<br /> # تساوی در عقل (هر دو عاقل باشند)؛<br /> # تساوی در سلامت، عضو سالم در مقابل عضو معیوب قصاص نمی‌شود، ولی عضو معیوب در مقابل عضو سالم قصاص می‌شود.<br /> # جنایتکار بالغ باشد.<br /> # جانی پدر مجنی علیه نباشد؛ و همچنین در قصاص اعضاء این امور باید رعایت شود:<br /> # تساوی در طول و عرض و عمق در جراحات در قصاص جراحات، باید قصاص از نظر طول و عرض و عمق با جنایت مساوی باشد.<br /> # تساوی اعضا در محل (دست راست برای دست راست و دست چپ برای دست چپ).<br /> # تساوی در ابزار جنایت (وسیله‌ای که با آن جنایت کرده‌است).<br /> # اگر محکوم به قصاص، زن حامله باشد تا زمانی که حامله است قصاص نمی‌شود.<br /> # گرمی و سردی هوا موجب سرایت زخم یا موجب آزاری اضافه بر قصاص نشود.<br /> '''مسئله'''<br /> <br /> در قصاص اعضا، زن و مرد با هم مساوی می‌باشند لیکن اگر جانی مرد باشد و عضوی که قصاص می‌کنند از اعضایی باشدکه دیهٔ آن از ثلث دیهٔ کشتن بیشتر باشد، تفاوت دیه را باید بپردازند. چون در دیهٔ اعضا، زن و مرد تا یک سوم دیهٔ کشتن مساوی هستند و از ثلث و بیشتر از آن، دیه زن نصف دیهٔ مرد است.<br /> <br /> == '''مروری بر‌قوانین و مقررات رسمی جمهوری اسلامی ایران'''[ویرایش | ویرایش مبدأ] ==<br /> «قانون حدود، قصاص و مقررات آن» در 3شهریور1361 تصویب شد و به‌تأیید شورای نگهبان رسید و در 18شهریور همان‌سال، نخست‌وزیر وقت، آن را برای اجرا به‌وزارت دادگستری رژیم، ابلاغ کرد<br /> <br /> یکم: «قسم اول‌‌ـ‌ قصاص نفس»<br /> <br /> «مادهٌ 5 ‌ـ‌ هرگاه مرد مسلمانی کشته شود، قاتل قصاص می‌شود».<br /> <br /> «مادهٌ 6 ‌ـ‌ هرگاه مرد مسلمانی عمداً زن مسلمانی را بکشد، محکوم به‌قصاص است، لیکن باید ولی زن، قبل از قصاص قاتل، نصف دیهٌ مرد را به‌او بپردازد».<br /> <br /> «مادهٌ 7 ‌ـ‌ هرگاه کافر ذمّی عمداً کافر ذمّی دیگری را بکشد، قصاص می‌شود، اگرچه پیرو دو دین مختلف باشند. و اگر مقتول، زن ذمی باشد، باید ولی او قبل از قصاص نصف دیهٌ مرد ذمی را به‌قاتل بپردازد»<br /> <br /> در ماده‌های فوق، عنوان «کافر ذمی» در قانون تعریف نشده است. در بالا، در «مروری بر‌قانون اساسی…»، دیدیم که از پیروان سه «دین رسمی» غیر‌مسلمان، بدون تقسیم پیروان ادیان، به‌ذمی و غیره، صحبت شده است. اما در این‌جا، یعنی در قانون قصاص، این تقسیم را رسمیت داده‌اند. همان چیزی، که قبلاً در بخش «مروری بر‌فقه و فتواهای خمینی»، با تعریف و احکامش آشنا شدیم. در این قانون از موردی که قاتل مسلمان مرتکب قتل غیر‌مسلمان شود، ذکری نیامده است. در «مروری بر‌فقه …» خواندیم که چنین قاتلی از قصاص معاف و فقط به‌پرداخت خونبهای ناچیزی که بسیار کمتر از خونبهای مقتول مسلمان است، محکوم می‌شود. به‌یاد داریم که مطابق اصل 167 قانون اساسی رژیم که در «مروری بر‌قانون اساسی…» آوردیم، قاضی موظف است که در هر‌موردی که قانون ساکت است، مطابق «فتوا»، حکم صادر کند.<br /> <br /> عین مطلبی را که پیرامون مواد بالا گفتیم، دربارهٌ مواد زیر، از همین قانون قصاص، صادق است.<br /> <br /> «مادهٌ 8 ‌ـ‌ هرگاه دو یا چند مرد مسلمان، مشترکاً مرد مسلمانی را بکشند، ولی دم می‌تواند با اذن حاکم شرع، همهٌ آنان را قصاص کند. لیکن در صورتی‌که قاتل دو نفر باشند، باید به‌هرکدام از آنها نصف دیه، و اگر سه نفر باشند، باید به‌هرکدام آنها دوثلث دیه و اگر چهار‌نفر باشند، باید به‌هرکدام از آنها سه‌ربع دیه را بپردازند و به‌همین نسبت در افراد بیشتر.<br /> <br /> تبصره 1 ‌ـ‌ ولی دم می‌تواند برخی از شرکای در قتل را با پرداخت دیهٌ مذکور در مادهٌ 8، قصاص نماید و از بقیهٌ شرکا، نسبت به‌سهم، دیه اخذ نماید.<br /> <br /> تبصره 2 ‌ـ‌ در صورتی‌که قاتلان و مقتول، همه کفار ذمی باشند، همین حکم جاری است»<br /> <br /> یعنی، چنان‌چه قاتل و قاتلان، مسلمان بوده و مقتول یا مقتولان، ذمی باشند، قاضی باید حکمش را مطابق فتوا صادر کند و در نتیجه، به‌هیچ‌وجه بیشتر از خونبهای ناچیز، قصاصی در میان نخواهد بود. تا چه‌رسد به‌مقتول غیرذمی.<br /> <br /> دوم: «حدود و مقررات آن»<br /> <br /> «فصل اول ‌ـ‌ حد زنا»<br /> <br /> «مادهٌ 99 ‌ـ‌ حد زنا در موارد زیر قتل است:<br /> <br /> ‌ـ‌ زنای غیر مسلمان با زنی که مسلمان باشد، موجب قتل زانی است»<br /> <br /> ملاحظه می‌کنیم که به‌صراحت، نوعی مجازات انتقامی را برای غیر‌مسلمانان، هرچند از پیروان ادیان به‌اصطلاح رسمی باشند، مقرر کرده‌اند. در این‌جا، برای آن دسته از شقوق زنا که مجازاتش قتل نیست، برای زناکار غیر‌مسلمان، مجازات قتل را معین کرده‌اند.<br /> <br /> همین مجازات انتقامی در لواط هم آمده است:<br /> <br /> «فصل سوم ‌ـ‌ حد…»<br /> <br /> «مادهٌ 152 ‌ـ‌ حد تفخیذ و نظایر آن بین دو مرد بدون…، برای هریک صد تازیانه است.<br /> <br /> تبصره ‌ـ‌ در صورتی‌که فاعل غیر‌مسلمان و مفعول مسلمان باشد، حد فاعل (یعنی، بدون…) قتل است»<br /> <br /> «مادهٌ 169 ‌ـ‌ قذف، نسبت دادن زنا یا… به‌شخص دیگری است.<br /> <br /> مادهٌ 170 ‌ـ‌ حد قذف هشتاد تازیانه است…<br /> <br /> مادهٌ 177 ‌ـ‌ قذف در مواردی موجب حد می‌شود که قذف‌کننده بالغ و عاقل و مختار و دارای قصد باشد و قذف شونده نیز بالغ و عاقل و مسلمان و عفیف باشد. پس اگر قذف‌کننده یا قذف‌شونده فاقد یکی از اوصاف فوق باشد، حد ثابت نمی‌شود.<br /> <br /> مادهٌ 178 ‌ـ‌ هرگاه نابالغ ممیزی کسی را قذف کند، به‌10 تا سی ضربه شلاق محکوم می‌شود و هم‌چنین هرگاه بالغ و عاقلی، شخص نابالغ یا غیر‌مسلمان را قذف کند، تعزیر می‌شود»<br /> <br /> == مادهٌ‌207قانون مجازات اسلامی مصوب سال‌1370مقرر می‌دارد:==<br /> «هرگاه مسلمانی کشته شود، قاتل قصاص می‌شود و معاون در قتل عمد به سه سال تا 15سال حبس محکوم می‌شود». از مفهوم مخالف این ماده استنباط می‌شود که فقط قتل مسلمان موجب قصاص است و قتل غیر مسلمان باعث قصاص نمی‌شود.<br /> <br /> اگر قاتل و مقتول هر دو غیر مسلمان باشند، موضوع فرق می‌کند. مادهٌ‌210قانون مجازات اسلامی مقرر داشته: «هرگاه کافر ذمی عمداً کافر ذمی دیگر را بکشد، قصاص می‌شود، اگرچه پیرو دو دین مختلف باشند…»<br /> <br /> در قوانین ایران کلمهٌ «کافر» تعریف نشده است، ولی در کتب فقهی تعریفی که از کافر شده است به معنی غیر مسلمان است. کافر ذمی یعنی اهل کتاب، که عبارتند از مسیحیان، یهودیان و زرتشتیان. بنابراین اگر قاتل و مقتول هردو اهل کتاب باشند، ولو از فرقه‌های مختلف، مثلاً قاتل یهودی و مقتول مسیحی باشد، می‌توان قاتل را قصاص کرد.<br /> <br /> مشکل زمانی بروز می‌کند که قاتل مسلمان است و مقتول غیر مسلمان، که در این حالت نمی‌توان قاتل را قصاص نمود. اما این‌که چه مجازاتی باید برای قاتل در نظر گرفت، قانون ساکت است و حکمی ندارد و چون مادهٌ‌2قانون مجازات اسلامی مقرر می‌دارد «هرفعل یا ترک فعلی که در قانون برای آن مجازات تعیین شده باشد،‌جرم محسوب می‌شود»، بنابراین با عدم تعیین مجازات، ظاهراً عمل جنبهٌ جرم بودن خود را از دست می‌دهد.<br /> <br /> سکوت قانون مجازات اسلامی مصوب سال1370را در این خصوص می‌توان از نواقص قانونی دانست که باید قانون را از این جهت اصلاح نمود. قتل غیر مسلمان به دست مسلمان،‌ هرگز در شریعت مقدس اسلام جایز نبوده و نیست. خداوند در قرآن کریم در آیهٌ32از سورهٌ المائده می‌فرماید: «…من قتل نفساً بغیر نفس او فساد فی الارض فکانما قتل‌الناس جمیعاً و من احیاها فکانما احیا الناس جمیعاً» (هرکس که فردی را بدون عنوان قصاص و یا افساد در روی زمین بکشد، مانند آن است که همهٌ انسانها را کشته است و اگر نفسی را احیا کند،‌مانند آن است که همهٌ انسانها را احیا کرده است). بنابراین اشتباه بزرگی است اگر تصور شود که دین اسلام فقط از جان مسلمانان حمایت کرده و برای آنان حق حیات قائل است.<br /> <br /> اما متأسفانه قوانین کیفری ما با سکوت خود درمورد تعیین مجازات برای قاتلی که مسلمان است و غیر مسلمانی، مثلاً بودایی یا هندو، را می‌کشد،‌باعث ایجاد این شبهه می‌شوند که قتل غیر مسلمان در ایران مجازاتی ندارد<br /> == اولین حکم قصاص چشم که در ایران اجرا شد[ویرایش | ویرایش مبدأ] ==<br /> صبح سه‌شنبه ۱۲ اسفند در زندان رجایی‌شهر کرج، اولین حکم قصاص چشم در تاریخ احکام قصاص اجرا شد. چشم چپ یکی از دو متهم به اسیدپاشی کور شد. پزشکان حاضر نشده بودند در اجرای این حکم با دستگاه قضایی کشور همکاری کنند.&lt;ref&gt;رادیو زمانه - [https://www.radiozamaneh.com/208562 تست]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == آخرین حکم قصاص قطع دست که در ایران اجرا شد ==<br /> قطع دست یک متهم به سرقت گوسفندان در زندان مشهد 28 دی 96 برخی رسانه های خبری در ایران از بریدن یک متهم به سرقت گوسفند در مشهد خبر داده اند.<br /> <br /> روزنامه خراسان چاپ مشهد نوشت این مرد ۳۴ ساله، ۲۱ فقره دزدی گوسفند در شهرهای مختلف استان خراسان داشته است.<br /> <br /> خبرگزاری ایسنا نیز گزارش داده «علی – خ» شش سال پیش برای سرقتهایی که کرده بود بازداشت شد. وی در دادگاه کیفری به «قطع ید» متهم شد و بعد این حکم توسط «قضات با تجربه دادگاه تجدیدنظر» تایید شد.<br /> <br /> خراسان نیز درباره اجرای حکم نوشت این حکم روز چهارشنبه ۲۷ دی با دستگاه گیوتین در زندان مرکزی مشهد اجرا شد.<br /> <br /> این چندمین اجرای حکم قطع اعضاء در سالهای اخیر در ایران است. جمهوری اسلامی ایران می گوید این نوع مجازات، یک مجازات اسلامی به نام حدود و قصاص است و مبنای دینی دارد. نهادهای مدافع حقوق بشر آن را آزار و شکنجه می دانند.<br /> <br /> بر اساس ماده هفت میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی که از سوی ایران دهه ها پیش پذیرفته شد، آمده، «هیچ‌‌کس‌ را نمی‌توان‌ مورد آزار و شکنجه‌ یا مجازات‌ها یا رفتارهای‌ ظالمانه‌ یا خلاف‌ انسانی‌ یا ترذیلی‌ (خوار کننده) قرار داد.»<br /> <br /> پیش از این مجمع عمومی سازمان ملل متحد هم ضمن ابراز نگرانی عمیق نسبت به نقض مداوم و مکرر حقوق بشر در جمهوری اسلامی ایران، در ارتباط با«شکنجه و رفتار و یا مجازاتهای غیرانسانی و اهانت آمیز، شامل شلاق و قطع اندام»، از دولت جمهوری اسلامی خواسته شد تا به تعهدات حقوق بشری خود، چه در قوانین و چه در اجرا، به ویژه در خصوص از بین بردن قطع اندام، شلاق، کور کردن و سایر فرم‌های شکنجه و سایررفتارها و مجازات‎های بیرحمانه، غیرانسانی، و یا اهانت آمیز احترام بگذارد.<br /> <br /> ایالات متحده و نهادهای حقوق بشری، ایران را به نقض گسترده حقوق بشر متهم می کنند.<br /> <br /> روز پنجشنبه ۲۸ دی، «دیده‌بان حقوق بشر» در گزارش جدیدی اعلام کرد کارنامه حقوق بشری ایران سیاه‌تر از قبل شده است.<br /> == منابع[ویرایش | ویرایش مبدأ] ==<br /> # ↑ &lt;sup&gt;[[کاربر:Norry/صفحه تمرین#cite ref-:0 1-0|پرش به بالا به:۱٫۰]]&lt;/sup&gt; &lt;sup&gt;[[کاربر:Norry/صفحه تمرین#cite ref-:0 1-1|۱٫۱]]&lt;/sup&gt; &lt;sup&gt;[[کاربر:Norry/صفحه تمرین#cite ref-:0 1-2|۱٫۲]]&lt;/sup&gt; &lt;sup&gt;[[کاربر:Norry/صفحه تمرین#cite ref-:0 1-3|۱٫۳]]&lt;/sup&gt; &lt;sup&gt;[[کاربر:Norry/صفحه تمرین#cite ref-:0 1-4|۱٫۴]]&lt;/sup&gt; &lt;sup&gt;[[کاربر:Norry/صفحه تمرین#cite ref-:0 1-5|۱٫۵]]&lt;/sup&gt; دانشنامه اسلامی - [http://wiki.ahlolbait.com/%D9%82%D8%B5%D8%A7%D8%B5 قصاص]<br /> # [[کاربر:Norry/صفحه تمرین#cite ref-2|پرش به بالا↑]] مروری بر قوانین ومقررات رسمی جمهوری اسلامی ایران - مجموعهٌ قوانین و مقررات جزایی، تدوین فرج‌الله قربانی، انتشارات دانشور، 1369، ص405<br /> # [[کاربر:Norry/صفحه تمرین#cite ref-3|پرش به بالا↑]] مروری بر قوانین ومقررات رسمی جمهوری اسلامی ایران - همان کتاب ص 406<br /> # [[کاربر:Norry/صفحه تمرین#cite ref-4|پرش به بالا↑]] مروری برقوانین ومقررات رسمی جمهوری اسلامی ایران - همان، ص 407<br /> # [[کاربر:Norry/صفحه تمرین#cite ref-5|پرش به بالا↑]] '''مروری بر‌قوانین و مقررات رسمی جمهوری اسلامی ایران - همان کتاب ص418'''<br /> # [[کاربر:Norry/صفحه تمرین#cite ref-6|پرش به بالا↑]] '''مروری بر‌قوانین و مقررات رسمی جمهوری اسلامی ایران - همان کتاب ص 423'''<br /> # [[کاربر:Norry/صفحه تمرین#cite ref-7|پرش به بالا↑]] '''مروری بر‌قوانین و مقررات رسمی جمهوری اسلامی ایران - همان کتاب ص 424و425'''<br /> # [[کاربر:Norry/صفحه تمرین#cite ref-:1 8-0|پرش به بالا↑]] ایران‌زمینشماره 84 تاریخ:74/11/30 - ماده207قانون مجازات اسلامی مصوب1370<br /> # [[کاربر:Norry/صفحه تمرین#cite ref-9|پرش به بالا↑]] رادیو زمانه - اولین حکم قصاص چشم که درایران اجرا [https://www.radiozamaneh.com/208562 شد]<br /> # [[کاربر:Norry/صفحه تمرین#cite ref-10|پرش به بالا↑]] صدای آمریکا - قطع دست یک متهم به سرقت گوسفندان در زندان [https://ir.voanews.com/a/iran-cut-hand-/4213949.html مشهد]<br /> &lt;references /&gt;</div>

Norry https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%82%D8%B5%D8%A7%D8%B5_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=27111 2018-03-07T08:18:33Z

<p>Norry: </p> <hr /> <div>'''قصاص''' در لغت، به معنی هر نوع دنباله روی و پی جویی نمودن- کین کشی به مثل کشنده را کشتن- مجازات- عقاب- سزا- جبران- تلافی آمده‌است.<br /> <br /> قصاص از نظر اصطلاحی، به معنای تلافی و استیفای عینی جنایتی که در قتل عمدی، قطع عضو و جرح عمدی بر مجنی علیه وارد شده‌است می‌باشد به شکلی که اثر به جای مانده از جنایت عیناً روی جانی اجرا شده و به دست آید. قصاص در جنایت قتل عمدی را قصاص النفس می‌گویند و قصاص در جنایات قطع عضو و جرح را قصاص عضو گویند.<br /> <br /> == انواع قصاص[ویرایش | ویرایش مبدأ] ==<br /> '''''الف) قصاص نفس:'''''<br /> # قتل عمد: قصاص دارد؛ او را می‌کشند.<br /> # قتل شبه عمد: قصاص ندارد.۳. قتل خطا: قصاص ندارد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> ''''''ب) قصاص عضو:'''''<br /> <br /> خسارتی که به عضوی از اعضای بدن وارد می‌شود.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == شرایط قصاص نفس[ویرایش | ویرایش مبدأ] ==<br /> # تساوی در دین، پس مسلمان را برای قتل کافر نمی‌کشند.<br /> # تساوی در حریت و بندگی، هر دو آزاد یا هر دو برده باشند، یا قاتل برده باشد.<br /> # قاتل، پدر مقتول نباشد.<br /> # قاتل و مقتول عاقل باشند.<br /> # قاتل، بالغ باشد.<br /> # مهدورالدم نباشد، مثلاً به پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم دشنام نداده باشد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == چگونگی قصاص نفس[ویرایش | ویرایش مبدأ] ==<br /> وقتی که نزد حاکم، قاتل بودن شخصی ثابت شد از ورثهٔ مقتول خواسته می‌شود که او را عفو یا درخواست قصاص کنند. اگر راضی به عفو نشدند می‌توانند قاتل را بکشند ولی اگر مقتول زن و قاتل مرد باشد در صورت قصاص، ورثهٔ مقتول باید نصف دیه مرد را به ورثهٔ او بپردازند. چون دیهٔ مرد دو برابر دیهٔ زن است؛ و اگر قاتلان متعدد باشند و بخواهند همه را قصاص کنند، باید دیهٔ افراد اضافه بر مقتول را به ورثهٔ قاتلین بپردازند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == شرایط قصاص عضو[ویرایش | ویرایش مبدأ] ==<br /> # تساوی در دین؛<br /> # تساوی در حریت و بندگی؛<br /> # تساوی در عقل (هر دو عاقل باشند)؛<br /> # تساوی در سلامت، عضو سالم در مقابل عضو معیوب قصاص نمی‌شود، ولی عضو معیوب در مقابل عضو سالم قصاص می‌شود.<br /> # جنایتکار بالغ باشد.<br /> # جانی پدر مجنی علیه نباشد؛ و همچنین در قصاص اعضاء این امور باید رعایت شود:<br /> # تساوی در طول و عرض و عمق در جراحات در قصاص جراحات، باید قصاص از نظر طول و عرض و عمق با جنایت مساوی باشد.<br /> # تساوی اعضا در محل (دست راست برای دست راست و دست چپ برای دست چپ).<br /> # تساوی در ابزار جنایت (وسیله‌ای که با آن جنایت کرده‌است).<br /> # اگر محکوم به قصاص، زن حامله باشد تا زمانی که حامله است قصاص نمی‌شود.<br /> # گرمی و سردی هوا موجب سرایت زخم یا موجب آزاری اضافه بر قصاص نشود.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> '''مسئله'''<br /> <br /> در قصاص اعضا، زن و مرد با هم مساوی می‌باشند لیکن اگر جانی مرد باشد و عضوی که قصاص می‌کنند از اعضایی باشدکه دیهٔ آن از ثلث دیهٔ کشتن بیشتر باشد، تفاوت دیه را باید بپردازند. چون در دیهٔ اعضا، زن و مرد تا یک سوم دیهٔ کشتن مساوی هستند و از ثلث و بیشتر از آن، دیه زن نصف دیهٔ مرد است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == '''مروری بر‌قوانین و مقررات رسمی جمهوری اسلامی ایران'''[ویرایش | ویرایش مبدأ] ==<br /> «قانون حدود، قصاص و مقررات آن» در 3شهریور1361 تصویب شد و به‌تأیید شورای نگهبان رسید و در 18شهریور همان‌سال، نخست‌وزیر وقت، آن را برای اجرا به‌وزارت دادگستری رژیم، ابلاغ کرد<br /> <br /> یکم: «قسم اول‌‌ـ‌ قصاص نفس»<br /> <br /> «مادهٌ 5 ‌ـ‌ هرگاه مرد مسلمانی کشته شود، قاتل قصاص می‌شود».<br /> <br /> «مادهٌ 6 ‌ـ‌ هرگاه مرد مسلمانی عمداً زن مسلمانی را بکشد، محکوم به‌قصاص است، لیکن باید ولی زن، قبل از قصاص قاتل، نصف دیهٌ مرد را به‌او بپردازد».<br /> <br /> «مادهٌ 7 ‌ـ‌ هرگاه کافر ذمّی عمداً کافر ذمّی دیگری را بکشد، قصاص می‌شود، اگرچه پیرو دو دین مختلف باشند. و اگر مقتول، زن ذمی باشد، باید ولی او قبل از قصاص نصف دیهٌ مرد ذمی را به‌قاتل بپردازد»<br /> <br /> در ماده‌های فوق، عنوان «کافر ذمی» در قانون تعریف نشده است. در بالا، در «مروری بر‌قانون اساسی…»، دیدیم که از پیروان سه «دین رسمی» غیر‌مسلمان، بدون تقسیم پیروان ادیان، به‌ذمی و غیره، صحبت شده است. اما در این‌جا، یعنی در قانون قصاص، این تقسیم را رسمیت داده‌اند. همان چیزی، که قبلاً در بخش «مروری بر‌فقه و فتواهای خمینی»، با تعریف و احکامش آشنا شدیم. در این قانون از موردی که قاتل مسلمان مرتکب قتل غیر‌مسلمان شود، ذکری نیامده است. در «مروری بر‌فقه …» خواندیم که چنین قاتلی از قصاص معاف و فقط به‌پرداخت خونبهای ناچیزی که بسیار کمتر از خونبهای مقتول مسلمان است، محکوم می‌شود. به‌یاد داریم که مطابق اصل 167 قانون اساسی رژیم که در «مروری بر‌قانون اساسی…» آوردیم، قاضی موظف است که در هر‌موردی که قانون ساکت است، مطابق «فتوا»، حکم صادر کند.<br /> <br /> عین مطلبی را که پیرامون مواد بالا گفتیم، دربارهٌ مواد زیر، از همین قانون قصاص، صادق است.<br /> <br /> «مادهٌ 8 ‌ـ‌ هرگاه دو یا چند مرد مسلمان، مشترکاً مرد مسلمانی را بکشند، ولی دم می‌تواند با اذن حاکم شرع، همهٌ آنان را قصاص کند. لیکن در صورتی‌که قاتل دو نفر باشند، باید به‌هرکدام از آنها نصف دیه، و اگر سه نفر باشند، باید به‌هرکدام آنها دوثلث دیه و اگر چهار‌نفر باشند، باید به‌هرکدام از آنها سه‌ربع دیه را بپردازند و به‌همین نسبت در افراد بیشتر.<br /> <br /> تبصره 1 ‌ـ‌ ولی دم می‌تواند برخی از شرکای در قتل را با پرداخت دیهٌ مذکور در مادهٌ 8، قصاص نماید و از بقیهٌ شرکا، نسبت به‌سهم، دیه اخذ نماید.<br /> <br /> تبصره 2 ‌ـ‌ در صورتی‌که قاتلان و مقتول، همه کفار ذمی باشند، همین حکم جاری است»<br /> <br /> یعنی، چنان‌چه قاتل و قاتلان، مسلمان بوده و مقتول یا مقتولان، ذمی باشند، قاضی باید حکمش را مطابق فتوا صادر کند و در نتیجه، به‌هیچ‌وجه بیشتر از خونبهای ناچیز، قصاصی در میان نخواهد بود. تا چه‌رسد به‌مقتول غیرذمی.<br /> <br /> دوم: «حدود و مقررات آن»<br /> <br /> «فصل اول ‌ـ‌ حد زنا»<br /> <br /> «مادهٌ 99 ‌ـ‌ حد زنا در موارد زیر قتل است:<br /> <br /> ‌ـ‌ زنای غیر مسلمان با زنی که مسلمان باشد، موجب قتل زانی است»<br /> <br /> ملاحظه می‌کنیم که به‌صراحت، نوعی مجازات انتقامی را برای غیر‌مسلمانان، هرچند از پیروان ادیان به‌اصطلاح رسمی باشند، مقرر کرده‌اند. در این‌جا، برای آن دسته از شقوق زنا که مجازاتش قتل نیست، برای زناکار غیر‌مسلمان، مجازات قتل را معین کرده‌اند.<br /> <br /> همین مجازات انتقامی در لواط هم آمده است:<br /> <br /> «فصل سوم ‌ـ‌ حد…»<br /> <br /> «مادهٌ 152 ‌ـ‌ حد تفخیذ و نظایر آن بین دو مرد بدون…، برای هریک صد تازیانه است.<br /> <br /> تبصره ‌ـ‌ در صورتی‌که فاعل غیر‌مسلمان و مفعول مسلمان باشد، حد فاعل (یعنی، بدون…) قتل است»<br /> <br /> «مادهٌ 169 ‌ـ‌ قذف، نسبت دادن زنا یا… به‌شخص دیگری است.<br /> <br /> مادهٌ 170 ‌ـ‌ حد قذف هشتاد تازیانه است…<br /> <br /> مادهٌ 177 ‌ـ‌ قذف در مواردی موجب حد می‌شود که قذف‌کننده بالغ و عاقل و مختار و دارای قصد باشد و قذف شونده نیز بالغ و عاقل و مسلمان و عفیف باشد. پس اگر قذف‌کننده یا قذف‌شونده فاقد یکی از اوصاف فوق باشد، حد ثابت نمی‌شود.<br /> <br /> مادهٌ 178 ‌ـ‌ هرگاه نابالغ ممیزی کسی را قذف کند، به‌10 تا سی ضربه شلاق محکوم می‌شود و هم‌چنین هرگاه بالغ و عاقلی، شخص نابالغ یا غیر‌مسلمان را قذف کند، تعزیر می‌شود»<br /> <br /> == مادهٌ‌207قانون مجازات اسلامی مصوب سال‌1370مقرر می‌دارد:==<br /> «هرگاه مسلمانی کشته شود، قاتل قصاص می‌شود و معاون در قتل عمد به سه سال تا 15سال حبس محکوم می‌شود». از مفهوم مخالف این ماده استنباط می‌شود که فقط قتل مسلمان موجب قصاص است و قتل غیر مسلمان باعث قصاص نمی‌شود.<br /> <br /> اگر قاتل و مقتول هر دو غیر مسلمان باشند، موضوع فرق می‌کند. مادهٌ‌210قانون مجازات اسلامی مقرر داشته: «هرگاه کافر ذمی عمداً کافر ذمی دیگر را بکشد، قصاص می‌شود، اگرچه پیرو دو دین مختلف باشند…»<br /> <br /> در قوانین ایران کلمهٌ «کافر» تعریف نشده است، ولی در کتب فقهی تعریفی که از کافر شده است به معنی غیر مسلمان است. کافر ذمی یعنی اهل کتاب، که عبارتند از مسیحیان، یهودیان و زرتشتیان. بنابراین اگر قاتل و مقتول هردو اهل کتاب باشند، ولو از فرقه‌های مختلف، مثلاً قاتل یهودی و مقتول مسیحی باشد، می‌توان قاتل را قصاص کرد.<br /> <br /> مشکل زمانی بروز می‌کند که قاتل مسلمان است و مقتول غیر مسلمان، که در این حالت نمی‌توان قاتل را قصاص نمود. اما این‌که چه مجازاتی باید برای قاتل در نظر گرفت، قانون ساکت است و حکمی ندارد و چون مادهٌ‌2قانون مجازات اسلامی مقرر می‌دارد «هرفعل یا ترک فعلی که در قانون برای آن مجازات تعیین شده باشد،‌جرم محسوب می‌شود»، بنابراین با عدم تعیین مجازات، ظاهراً عمل جنبهٌ جرم بودن خود را از دست می‌دهد.<br /> <br /> سکوت قانون مجازات اسلامی مصوب سال1370را در این خصوص می‌توان از نواقص قانونی دانست که باید قانون را از این جهت اصلاح نمود. قتل غیر مسلمان به دست مسلمان،‌ هرگز در شریعت مقدس اسلام جایز نبوده و نیست. خداوند در قرآن کریم در آیهٌ32از سورهٌ المائده می‌فرماید: «…من قتل نفساً بغیر نفس او فساد فی الارض فکانما قتل‌الناس جمیعاً و من احیاها فکانما احیا الناس جمیعاً» (هرکس که فردی را بدون عنوان قصاص و یا افساد در روی زمین بکشد، مانند آن است که همهٌ انسانها را کشته است و اگر نفسی را احیا کند،‌مانند آن است که همهٌ انسانها را احیا کرده است). بنابراین اشتباه بزرگی است اگر تصور شود که دین اسلام فقط از جان مسلمانان حمایت کرده و برای آنان حق حیات قائل است.<br /> <br /> اما متأسفانه قوانین کیفری ما با سکوت خود درمورد تعیین مجازات برای قاتلی که مسلمان است و غیر مسلمانی، مثلاً بودایی یا هندو، را می‌کشد،‌باعث ایجاد این شبهه می‌شوند که قتل غیر مسلمان در ایران مجازاتی ندارد<br /> == اولین حکم قصاص چشم که در ایران اجرا شد[ویرایش | ویرایش مبدأ] ==<br /> صبح سه‌شنبه ۱۲ اسفند در زندان رجایی‌شهر کرج، اولین حکم قصاص چشم در تاریخ احکام قصاص اجرا شد. چشم چپ یکی از دو متهم به اسیدپاشی کور شد. پزشکان حاضر نشده بودند در اجرای این حکم با دستگاه قضایی کشور همکاری کنند.&lt;ref&gt;رادیو زمانه - [https://www.radiozamaneh.com/208562 تست]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == آخرین حکم قصاص قطع دست که در ایران اجرا شد ==<br /> قطع دست یک متهم به سرقت گوسفندان در زندان مشهد 28 دی 96 برخی رسانه های خبری در ایران از بریدن یک متهم به سرقت گوسفند در مشهد خبر داده اند.<br /> <br /> روزنامه خراسان چاپ مشهد نوشت این مرد ۳۴ ساله، ۲۱ فقره دزدی گوسفند در شهرهای مختلف استان خراسان داشته است.<br /> <br /> خبرگزاری ایسنا نیز گزارش داده «علی – خ» شش سال پیش برای سرقتهایی که کرده بود بازداشت شد. وی در دادگاه کیفری به «قطع ید» متهم شد و بعد این حکم توسط «قضات با تجربه دادگاه تجدیدنظر» تایید شد.<br /> <br /> خراسان نیز درباره اجرای حکم نوشت این حکم روز چهارشنبه ۲۷ دی با دستگاه گیوتین در زندان مرکزی مشهد اجرا شد.<br /> <br /> این چندمین اجرای حکم قطع اعضاء در سالهای اخیر در ایران است. جمهوری اسلامی ایران می گوید این نوع مجازات، یک مجازات اسلامی به نام حدود و قصاص است و مبنای دینی دارد. نهادهای مدافع حقوق بشر آن را آزار و شکنجه می دانند.<br /> <br /> بر اساس ماده هفت میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی که از سوی ایران دهه ها پیش پذیرفته شد، آمده، «هیچ‌‌کس‌ را نمی‌توان‌ مورد آزار و شکنجه‌ یا مجازات‌ها یا رفتارهای‌ ظالمانه‌ یا خلاف‌ انسانی‌ یا ترذیلی‌ (خوار کننده) قرار داد.»<br /> <br /> پیش از این مجمع عمومی سازمان ملل متحد هم ضمن ابراز نگرانی عمیق نسبت به نقض مداوم و مکرر حقوق بشر در جمهوری اسلامی ایران، در ارتباط با«شکنجه و رفتار و یا مجازاتهای غیرانسانی و اهانت آمیز، شامل شلاق و قطع اندام»، از دولت جمهوری اسلامی خواسته شد تا به تعهدات حقوق بشری خود، چه در قوانین و چه در اجرا، به ویژه در خصوص از بین بردن قطع اندام، شلاق، کور کردن و سایر فرم‌های شکنجه و سایررفتارها و مجازات‎های بیرحمانه، غیرانسانی، و یا اهانت آمیز احترام بگذارد.<br /> <br /> ایالات متحده و نهادهای حقوق بشری، ایران را به نقض گسترده حقوق بشر متهم می کنند.<br /> <br /> روز پنجشنبه ۲۸ دی، «دیده‌بان حقوق بشر» در گزارش جدیدی اعلام کرد کارنامه حقوق بشری ایران سیاه‌تر از قبل شده است.<br /> == منابع[ویرایش | ویرایش مبدأ] ==<br /> # ↑ &lt;sup&gt;[[کاربر:Norry/صفحه تمرین#cite ref-:0 1-0|پرش به بالا به:۱٫۰]]&lt;/sup&gt; &lt;sup&gt;[[کاربر:Norry/صفحه تمرین#cite ref-:0 1-1|۱٫۱]]&lt;/sup&gt; &lt;sup&gt;[[کاربر:Norry/صفحه تمرین#cite ref-:0 1-2|۱٫۲]]&lt;/sup&gt; &lt;sup&gt;[[کاربر:Norry/صفحه تمرین#cite ref-:0 1-3|۱٫۳]]&lt;/sup&gt; &lt;sup&gt;[[کاربر:Norry/صفحه تمرین#cite ref-:0 1-4|۱٫۴]]&lt;/sup&gt; &lt;sup&gt;[[کاربر:Norry/صفحه تمرین#cite ref-:0 1-5|۱٫۵]]&lt;/sup&gt; دانشنامه اسلامی - [http://wiki.ahlolbait.com/%D9%82%D8%B5%D8%A7%D8%B5 قصاص]<br /> # [[کاربر:Norry/صفحه تمرین#cite ref-2|پرش به بالا↑]] مروری بر قوانین ومقررات رسمی جمهوری اسلامی ایران - مجموعهٌ قوانین و مقررات جزایی، تدوین فرج‌الله قربانی، انتشارات دانشور، 1369، ص405<br /> # [[کاربر:Norry/صفحه تمرین#cite ref-3|پرش به بالا↑]] مروری بر قوانین ومقررات رسمی جمهوری اسلامی ایران - همان کتاب ص 406<br /> # [[کاربر:Norry/صفحه تمرین#cite ref-4|پرش به بالا↑]] مروری برقوانین ومقررات رسمی جمهوری اسلامی ایران - همان، ص 407<br /> # [[کاربر:Norry/صفحه تمرین#cite ref-5|پرش به بالا↑]] '''مروری بر‌قوانین و مقررات رسمی جمهوری اسلامی ایران - همان کتاب ص418'''<br /> # [[کاربر:Norry/صفحه تمرین#cite ref-6|پرش به بالا↑]] '''مروری بر‌قوانین و مقررات رسمی جمهوری اسلامی ایران - همان کتاب ص 423'''<br /> # [[کاربر:Norry/صفحه تمرین#cite ref-7|پرش به بالا↑]] '''مروری بر‌قوانین و مقررات رسمی جمهوری اسلامی ایران - همان کتاب ص 424و425'''<br /> # [[کاربر:Norry/صفحه تمرین#cite ref-:1 8-0|پرش به بالا↑]] ایران‌زمینشماره 84 تاریخ:74/11/30 - ماده207قانون مجازات اسلامی مصوب1370<br /> # [[کاربر:Norry/صفحه تمرین#cite ref-9|پرش به بالا↑]] رادیو زمانه - اولین حکم قصاص چشم که درایران اجرا [https://www.radiozamaneh.com/208562 شد]<br /> # [[کاربر:Norry/صفحه تمرین#cite ref-10|پرش به بالا↑]] صدای آمریکا - قطع دست یک متهم به سرقت گوسفندان در زندان [https://ir.voanews.com/a/iran-cut-hand-/4213949.html مشهد]<br /> &lt;references /&gt;</div>

Norry https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%82%D8%B5%D8%A7%D8%B5_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=27109 2018-03-07T08:09:53Z

<p>Norry: /* اولین حکم قصاص چشم که در ایران اجرا شد[ویرایش | ویرایش مبدأ] */</p> <hr /> <div>'''قصاص''' در لغت، به معنی هر نوع دنباله روی و پی جویی نمودن- کین کشی به مثل کشنده را کشتن- مجازات- عقاب- سزا- جبران- تلافی آمده‌است.<br /> <br /> قصاص از نظر اصطلاحی، به معنای تلافی و استیفای عینی جنایتی که در قتل عمدی، قطع عضو و جرح عمدی بر مجنی علیه وارد شده‌است می‌باشد به شکلی که اثر به جای مانده از جنایت عیناً روی جانی اجرا شده و به دست آید. قصاص در جنایت قتل عمدی را قصاص النفس می‌گویند و قصاص در جنایات قطع عضو و جرح را قصاص عضو گویند.<br /> <br /> == انواع قصاص[ویرایش | ویرایش مبدأ] ==<br /> '''''الف) قصاص نفس:'''''<br /> # قتل عمد: قصاص دارد؛ او را می‌کشند.<br /> # قتل شبه عمد: قصاص ندارد.<br /> * ۳. قتل خطا: قصاص ندارد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> ''''''ب) قصاص عضو:'''''<br /> <br /> خسارتی که به عضوی از اعضای بدن وارد می‌شود.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == شرایط قصاص نفس[ویرایش | ویرایش مبدأ] ==<br /> # تساوی در دین، پس مسلمان را برای قتل کافر نمی‌کشند.<br /> # تساوی در حریت و بندگی، هر دو آزاد یا هر دو برده باشند، یا قاتل برده باشد.<br /> # قاتل، پدر مقتول نباشد.<br /> # قاتل و مقتول عاقل باشند.<br /> # قاتل، بالغ باشد.<br /> # مهدورالدم نباشد، مثلاً به پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم دشنام نداده باشد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == چگونگی قصاص نفس[ویرایش | ویرایش مبدأ] ==<br /> وقتی که نزد حاکم، قاتل بودن شخصی ثابت شد از ورثهٔ مقتول خواسته می‌شود که او را عفو یا درخواست قصاص کنند. اگر راضی به عفو نشدند می‌توانند قاتل را بکشند ولی اگر مقتول زن و قاتل مرد باشد در صورت قصاص، ورثهٔ مقتول باید نصف دیه مرد را به ورثهٔ او بپردازند. چون دیهٔ مرد دو برابر دیهٔ زن است؛ و اگر قاتلان متعدد باشند و بخواهند همه را قصاص کنند، باید دیهٔ افراد اضافه بر مقتول را به ورثهٔ قاتلین بپردازند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == شرایط قصاص عضو[ویرایش | ویرایش مبدأ] ==<br /> # تساوی در دین؛<br /> # تساوی در حریت و بندگی؛<br /> # تساوی در عقل (هر دو عاقل باشند)؛<br /> # تساوی در سلامت، عضو سالم در مقابل عضو معیوب قصاص نمی‌شود، ولی عضو معیوب در مقابل عضو سالم قصاص می‌شود.<br /> # جنایتکار بالغ باشد.<br /> # جانی پدر مجنی علیه نباشد؛ و همچنین در قصاص اعضاء این امور باید رعایت شود:<br /> # تساوی در طول و عرض و عمق در جراحات در قصاص جراحات، باید قصاص از نظر طول و عرض و عمق با جنایت مساوی باشد.<br /> # تساوی اعضا در محل (دست راست برای دست راست و دست چپ برای دست چپ).<br /> # تساوی در ابزار جنایت (وسیله‌ای که با آن جنایت کرده‌است).<br /> # اگر محکوم به قصاص، زن حامله باشد تا زمانی که حامله است قصاص نمی‌شود.<br /> # گرمی و سردی هوا موجب سرایت زخم یا موجب آزاری اضافه بر قصاص نشود.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> '''مسئله'''<br /> <br /> در قصاص اعضا، زن و مرد با هم مساوی می‌باشند لیکن اگر جانی مرد باشد و عضوی که قصاص می‌کنند از اعضایی باشدکه دیهٔ آن از ثلث دیهٔ کشتن بیشتر باشد، تفاوت دیه را باید بپردازند. چون در دیهٔ اعضا، زن و مرد تا یک سوم دیهٔ کشتن مساوی هستند و از ثلث و بیشتر از آن، دیه زن نصف دیهٔ مرد است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == '''مروری بر‌قوانین و مقررات رسمی جمهوری اسلامی ایران'''[ویرایش | ویرایش مبدأ] ==<br /> «قانون حدود، قصاص و مقررات آن» در 3شهریور1361 تصویب شد و به‌تأیید شورای نگهبان رسید و در 18شهریور همان‌سال، نخست‌وزیر وقت، آن را برای اجرا به‌وزارت دادگستری رژیم، ابلاغ کرد<br /> <br /> یکم: «قسم اول‌‌ـ‌ قصاص نفس»<br /> <br /> «مادهٌ 5 ‌ـ‌ هرگاه مرد مسلمانی کشته شود، قاتل قصاص می‌شود».<br /> <br /> «مادهٌ 6 ‌ـ‌ هرگاه مرد مسلمانی عمداً زن مسلمانی را بکشد، محکوم به‌قصاص است، لیکن باید ولی زن، قبل از قصاص قاتل، نصف دیهٌ مرد را به‌او بپردازد».<br /> <br /> «مادهٌ 7 ‌ـ‌ هرگاه کافر ذمّی عمداً کافر ذمّی دیگری را بکشد، قصاص می‌شود، اگرچه پیرو دو دین مختلف باشند. و اگر مقتول، زن ذمی باشد، باید ولی او قبل از قصاص نصف دیهٌ مرد ذمی را به‌قاتل بپردازد»<br /> <br /> در ماده‌های فوق، عنوان «کافر ذمی» در قانون تعریف نشده است. در بالا، در «مروری بر‌قانون اساسی…»، دیدیم که از پیروان سه «دین رسمی» غیر‌مسلمان، بدون تقسیم پیروان ادیان، به‌ذمی و غیره، صحبت شده است. اما در این‌جا، یعنی در قانون قصاص، این تقسیم را رسمیت داده‌اند. همان چیزی، که قبلاً در بخش «مروری بر‌فقه و فتواهای خمینی»، با تعریف و احکامش آشنا شدیم. در این قانون از موردی که قاتل مسلمان مرتکب قتل غیر‌مسلمان شود، ذکری نیامده است. در «مروری بر‌فقه …» خواندیم که چنین قاتلی از قصاص معاف و فقط به‌پرداخت خونبهای ناچیزی که بسیار کمتر از خونبهای مقتول مسلمان است، محکوم می‌شود. به‌یاد داریم که مطابق اصل 167 قانون اساسی رژیم که در «مروری بر‌قانون اساسی…» آوردیم، قاضی موظف است که در هر‌موردی که قانون ساکت است، مطابق «فتوا»، حکم صادر کند.<br /> <br /> عین مطلبی را که پیرامون مواد بالا گفتیم، دربارهٌ مواد زیر، از همین قانون قصاص، صادق است.<br /> <br /> «مادهٌ 8 ‌ـ‌ هرگاه دو یا چند مرد مسلمان، مشترکاً مرد مسلمانی را بکشند، ولی دم می‌تواند با اذن حاکم شرع، همهٌ آنان را قصاص کند. لیکن در صورتی‌که قاتل دو نفر باشند، باید به‌هرکدام از آنها نصف دیه، و اگر سه نفر باشند، باید به‌هرکدام آنها دوثلث دیه و اگر چهار‌نفر باشند، باید به‌هرکدام از آنها سه‌ربع دیه را بپردازند و به‌همین نسبت در افراد بیشتر.<br /> <br /> تبصره 1 ‌ـ‌ ولی دم می‌تواند برخی از شرکای در قتل را با پرداخت دیهٌ مذکور در مادهٌ 8، قصاص نماید و از بقیهٌ شرکا، نسبت به‌سهم، دیه اخذ نماید.<br /> <br /> تبصره 2 ‌ـ‌ در صورتی‌که قاتلان و مقتول، همه کفار ذمی باشند، همین حکم جاری است»<br /> <br /> یعنی، چنان‌چه قاتل و قاتلان، مسلمان بوده و مقتول یا مقتولان، ذمی باشند، قاضی باید حکمش را مطابق فتوا صادر کند و در نتیجه، به‌هیچ‌وجه بیشتر از خونبهای ناچیز، قصاصی در میان نخواهد بود. تا چه‌رسد به‌مقتول غیرذمی.<br /> <br /> دوم: «حدود و مقررات آن»<br /> <br /> «فصل اول ‌ـ‌ حد زنا»<br /> <br /> «مادهٌ 99 ‌ـ‌ حد زنا در موارد زیر قتل است:<br /> <br /> ‌ـ‌ زنای غیر مسلمان با زنی که مسلمان باشد، موجب قتل زانی است»<br /> <br /> ملاحظه می‌کنیم که به‌صراحت، نوعی مجازات انتقامی را برای غیر‌مسلمانان، هرچند از پیروان ادیان به‌اصطلاح رسمی باشند، مقرر کرده‌اند. در این‌جا، برای آن دسته از شقوق زنا که مجازاتش قتل نیست، برای زناکار غیر‌مسلمان، مجازات قتل را معین کرده‌اند.<br /> <br /> همین مجازات انتقامی در لواط هم آمده است:<br /> <br /> «فصل سوم ‌ـ‌ حد…»<br /> <br /> «مادهٌ 152 ‌ـ‌ حد تفخیذ و نظایر آن بین دو مرد بدون…، برای هریک صد تازیانه است.<br /> <br /> تبصره ‌ـ‌ در صورتی‌که فاعل غیر‌مسلمان و مفعول مسلمان باشد، حد فاعل (یعنی، بدون…) قتل است»<br /> <br /> «مادهٌ 169 ‌ـ‌ قذف، نسبت دادن زنا یا… به‌شخص دیگری است.<br /> <br /> مادهٌ 170 ‌ـ‌ حد قذف هشتاد تازیانه است…<br /> <br /> مادهٌ 177 ‌ـ‌ قذف در مواردی موجب حد می‌شود که قذف‌کننده بالغ و عاقل و مختار و دارای قصد باشد و قذف شونده نیز بالغ و عاقل و مسلمان و عفیف باشد. پس اگر قذف‌کننده یا قذف‌شونده فاقد یکی از اوصاف فوق باشد، حد ثابت نمی‌شود.<br /> <br /> مادهٌ 178 ‌ـ‌ هرگاه نابالغ ممیزی کسی را قذف کند، به‌10 تا سی ضربه شلاق محکوم می‌شود و هم‌چنین هرگاه بالغ و عاقلی، شخص نابالغ یا غیر‌مسلمان را قذف کند، تعزیر می‌شود»<br /> <br /> == مادهٌ‌207قانون مجازات اسلامی مصوب سال‌1370مقرر می‌دارد:==<br /> «هرگاه مسلمانی کشته شود، قاتل قصاص می‌شود و معاون در قتل عمد به سه سال تا 15سال حبس محکوم می‌شود». از مفهوم مخالف این ماده استنباط می‌شود که فقط قتل مسلمان موجب قصاص است و قتل غیر مسلمان باعث قصاص نمی‌شود.<br /> <br /> اگر قاتل و مقتول هر دو غیر مسلمان باشند، موضوع فرق می‌کند. مادهٌ‌210قانون مجازات اسلامی مقرر داشته: «هرگاه کافر ذمی عمداً کافر ذمی دیگر را بکشد، قصاص می‌شود، اگرچه پیرو دو دین مختلف باشند…»<br /> <br /> در قوانین ایران کلمهٌ «کافر» تعریف نشده است، ولی در کتب فقهی تعریفی که از کافر شده است به معنی غیر مسلمان است. کافر ذمی یعنی اهل کتاب، که عبارتند از مسیحیان، یهودیان و زرتشتیان. بنابراین اگر قاتل و مقتول هردو اهل کتاب باشند، ولو از فرقه‌های مختلف، مثلاً قاتل یهودی و مقتول مسیحی باشد، می‌توان قاتل را قصاص کرد.<br /> <br /> مشکل زمانی بروز می‌کند که قاتل مسلمان است و مقتول غیر مسلمان، که در این حالت نمی‌توان قاتل را قصاص نمود. اما این‌که چه مجازاتی باید برای قاتل در نظر گرفت، قانون ساکت است و حکمی ندارد و چون مادهٌ‌2قانون مجازات اسلامی مقرر می‌دارد «هرفعل یا ترک فعلی که در قانون برای آن مجازات تعیین شده باشد،‌جرم محسوب می‌شود»، بنابراین با عدم تعیین مجازات، ظاهراً عمل جنبهٌ جرم بودن خود را از دست می‌دهد.<br /> <br /> سکوت قانون مجازات اسلامی مصوب سال1370را در این خصوص می‌توان از نواقص قانونی دانست که باید قانون را از این جهت اصلاح نمود. قتل غیر مسلمان به دست مسلمان،‌ هرگز در شریعت مقدس اسلام جایز نبوده و نیست. خداوند در قرآن کریم در آیهٌ32از سورهٌ المائده می‌فرماید: «…من قتل نفساً بغیر نفس او فساد فی الارض فکانما قتل‌الناس جمیعاً و من احیاها فکانما احیا الناس جمیعاً» (هرکس که فردی را بدون عنوان قصاص و یا افساد در روی زمین بکشد، مانند آن است که همهٌ انسانها را کشته است و اگر نفسی را احیا کند،‌مانند آن است که همهٌ انسانها را احیا کرده است). بنابراین اشتباه بزرگی است اگر تصور شود که دین اسلام فقط از جان مسلمانان حمایت کرده و برای آنان حق حیات قائل است.<br /> <br /> اما متأسفانه قوانین کیفری ما با سکوت خود درمورد تعیین مجازات برای قاتلی که مسلمان است و غیر مسلمانی، مثلاً بودایی یا هندو، را می‌کشد،‌باعث ایجاد این شبهه می‌شوند که قتل غیر مسلمان در ایران مجازاتی ندارد<br /> == [https://www.radiozamaneh.com/208562 اولین حکم قصاص چشم که در ایران اجرا شد][ویرایش | ویرایش مبدأ] ==<br /> صبح سه‌شنبه ۱۲ اسفند در زندان رجایی‌شهر کرج، اولین حکم قصاص چشم در تاریخ احکام قصاص اجرا شد. چشم چپ یکی از دو متهم به اسیدپاشی کور شد. پزشکان حاضر نشده بودند در اجرای این حکم با دستگاه قضایی کشور همکاری کنند.<br /> <br /> == آخرین حکم قصاص قطع دست که در ایران اجرا شد ==<br /> قطع دست یک متهم به سرقت گوسفندان در زندان مشهد 28 دی 96 برخی رسانه های خبری در ایران از بریدن یک متهم به سرقت گوسفند در مشهد خبر داده اند.<br /> <br /> روزنامه خراسان چاپ مشهد نوشت این مرد ۳۴ ساله، ۲۱ فقره دزدی گوسفند در شهرهای مختلف استان خراسان داشته است.<br /> <br /> خبرگزاری ایسنا نیز گزارش داده «علی – خ» شش سال پیش برای سرقتهایی که کرده بود بازداشت شد. وی در دادگاه کیفری به «قطع ید» متهم شد و بعد این حکم توسط «قضات با تجربه دادگاه تجدیدنظر» تایید شد.<br /> <br /> خراسان نیز درباره اجرای حکم نوشت این حکم روز چهارشنبه ۲۷ دی با دستگاه گیوتین در زندان مرکزی مشهد اجرا شد.<br /> <br /> این چندمین اجرای حکم قطع اعضاء در سالهای اخیر در ایران است. جمهوری اسلامی ایران می گوید این نوع مجازات، یک مجازات اسلامی به نام حدود و قصاص است و مبنای دینی دارد. نهادهای مدافع حقوق بشر آن را آزار و شکنجه می دانند.<br /> <br /> بر اساس ماده هفت میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی که از سوی ایران دهه ها پیش پذیرفته شد، آمده، «هیچ‌‌کس‌ را نمی‌توان‌ مورد آزار و شکنجه‌ یا مجازات‌ها یا رفتارهای‌ ظالمانه‌ یا خلاف‌ انسانی‌ یا ترذیلی‌ (خوار کننده) قرار داد.»<br /> <br /> پیش از این مجمع عمومی سازمان ملل متحد هم ضمن ابراز نگرانی عمیق نسبت به نقض مداوم و مکرر حقوق بشر در جمهوری اسلامی ایران، در ارتباط با«شکنجه و رفتار و یا مجازاتهای غیرانسانی و اهانت آمیز، شامل شلاق و قطع اندام»، از دولت جمهوری اسلامی خواسته شد تا به تعهدات حقوق بشری خود، چه در قوانین و چه در اجرا، به ویژه در خصوص از بین بردن قطع اندام، شلاق، کور کردن و سایر فرم‌های شکنجه و سایررفتارها و مجازات‎های بیرحمانه، غیرانسانی، و یا اهانت آمیز احترام بگذارد.<br /> <br /> ایالات متحده و نهادهای حقوق بشری، ایران را به نقض گسترده حقوق بشر متهم می کنند.<br /> <br /> روز پنجشنبه ۲۸ دی، «دیده‌بان حقوق بشر» در گزارش جدیدی اعلام کرد کارنامه حقوق بشری ایران سیاه‌تر از قبل شده است.<br /> == منابع[ویرایش | ویرایش مبدأ] ==<br /> # ↑ &lt;sup&gt;[[کاربر:Norry/صفحه تمرین#cite ref-:0 1-0|پرش به بالا به:۱٫۰]]&lt;/sup&gt; &lt;sup&gt;[[کاربر:Norry/صفحه تمرین#cite ref-:0 1-1|۱٫۱]]&lt;/sup&gt; &lt;sup&gt;[[کاربر:Norry/صفحه تمرین#cite ref-:0 1-2|۱٫۲]]&lt;/sup&gt; &lt;sup&gt;[[کاربر:Norry/صفحه تمرین#cite ref-:0 1-3|۱٫۳]]&lt;/sup&gt; &lt;sup&gt;[[کاربر:Norry/صفحه تمرین#cite ref-:0 1-4|۱٫۴]]&lt;/sup&gt; &lt;sup&gt;[[کاربر:Norry/صفحه تمرین#cite ref-:0 1-5|۱٫۵]]&lt;/sup&gt; دانشنامه اسلامی - [http://wiki.ahlolbait.com/%D9%82%D8%B5%D8%A7%D8%B5 قصاص]<br /> # [[کاربر:Norry/صفحه تمرین#cite ref-2|پرش به بالا↑]] مروری بر قوانین ومقررات رسمی جمهوری اسلامی ایران - مجموعهٌ قوانین و مقررات جزایی، تدوین فرج‌الله قربانی، انتشارات دانشور، 1369، ص405<br /> # [[کاربر:Norry/صفحه تمرین#cite ref-3|پرش به بالا↑]] مروری بر قوانین ومقررات رسمی جمهوری اسلامی ایران - همان کتاب ص 406<br /> # [[کاربر:Norry/صفحه تمرین#cite ref-4|پرش به بالا↑]] مروری برقوانین ومقررات رسمی جمهوری اسلامی ایران - همان، ص 407<br /> # [[کاربر:Norry/صفحه تمرین#cite ref-5|پرش به بالا↑]] '''مروری بر‌قوانین و مقررات رسمی جمهوری اسلامی ایران - همان کتاب ص418'''<br /> # [[کاربر:Norry/صفحه تمرین#cite ref-6|پرش به بالا↑]] '''مروری بر‌قوانین و مقررات رسمی جمهوری اسلامی ایران - همان کتاب ص 423'''<br /> # [[کاربر:Norry/صفحه تمرین#cite ref-7|پرش به بالا↑]] '''مروری بر‌قوانین و مقررات رسمی جمهوری اسلامی ایران - همان کتاب ص 424و425'''<br /> # [[کاربر:Norry/صفحه تمرین#cite ref-:1 8-0|پرش به بالا↑]] ایران‌زمینشماره 84 تاریخ:74/11/30 - ماده207قانون مجازات اسلامی مصوب1370<br /> # [[کاربر:Norry/صفحه تمرین#cite ref-9|پرش به بالا↑]] رادیو زمانه - اولین حکم قصاص چشم که درایران اجرا [https://www.radiozamaneh.com/208562 شد]<br /> # [[کاربر:Norry/صفحه تمرین#cite ref-10|پرش به بالا↑]] صدای آمریکا - قطع دست یک متهم به سرقت گوسفندان در زندان [https://ir.voanews.com/a/iran-cut-hand-/4213949.html مشهد]<br /> &lt;references /&gt;</div>

Norry https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Norry/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=27105 2018-03-07T07:52:11Z

<p>Norry: </p> <hr /> <div>'''دفاع مشروع''' <br /> <br /> دفاع مشروع حس غریزی هر انسان هست .همواره بشر در مقابل عملی که ناعادلانه و غیرمشروع بوده سر فرود نیاورده و دفاع در برابر چنین عملی را جزو حقوق طبیعی خود می داند، زیرا انسان با تبعیت از غریزه به هنگام خطر مقابله به مثل می کند و آن را نوعی حق برای خود و نوعی تکلیف نسبت به دیگران می داند و روابط انسانی و اجتماعی ایجاب می کند که افراد در صورت حمله و تهاجم ناعادلانه دیگران ساکت نمانند و قانون نیز چنانچه کسانی را که در شرایط دفاع باشند مجازات نخواهد کرد.<br /> <br /> دفاع عبارت است از اینکه انسان با توسل به قدرت حقی دارد که تحت حمایت قانون است و اگر متجاوزی بخواهد آن را برباید حفظ کند. بنابراین دفاع یکی از وسایل اولیه حفظ حق است که با همین خصوصیت در مناسبات و روابط بین افراد و بین ملل باقی مانده است. ولی دفاع در روابط بین افراد وقتی مشروع است که برای دفع ضرری که از ناحیه حمله‌کننده با حمله حضوری و غیرقانونی صورت گرفته ضروری باشد.<br /> <br /> بنابراین در یک نگاه شخصی که برخلاف عدل و انصاف مورد حمله قرار گرفته و برای دفاع از خود مرتکب جرم شده است در حال دفاع مشروع است. در نتیجه شباهت زیادی بین حالت اضطرار و دفاع مشروع وجود دارد. در هر دو مورد وقتی برای احتراز از خطر و زیان جرم مرتکب می‌شود در واقع دفاع مشروع یکی از موارد مخصوص حالت اضطرار است و خصوصیت آن این است که مجنی‌علیه در عین حال حمله‌کننده نیز هست.<br /> <br /> یکی از مهمترین حقوق طبیعی انسان، حق دفاع در مقابل تجاوز‌ها به جان، آزادی، عرض، ناموس و مال است؛ بنابراین وضع مقررات درباره حق دفاع متهم، هم با اصول و مبانی حقوق اسلامی و هم با مبانی حقوق بشر هماهنگی دارد.<br /> <br /> بر این اساس دفاع مشروع در مقام دفاع از نفس، عرض، ناموس، مال یا آزادی تن خود یا دیگری در قانون مورد پذیرش قرار گرفته است.<br /> <br /> آیا حق دفاع متهم مطلق و بدون محدودیت است؟<br /> <br /> خیر؛ قانونگذار شرایط دقیق آن را مشخص کرده است. در قانون مجازات اسلامی جدید پيش‌بينی شده است كه شخص می‌تواند در شرايطی خاص و ويژه از خود دفاع کند، بدون آنكه مجازات شود.&lt;ref&gt;اکرم فرخ، وکیل و مشاوره حقوقی - دفاع مشروع چیست؟[http://www.farokh.ir/%DA%A9%DB%8C%D9%81%D8%B1%DB%8C/%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%85-%D9%88-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AA/%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == دفاع مشروع چیست؟ ==<br /> دفاع مشروع چیست؟ ''هر انسانی عقلا حق دارد در مواقع احساس خطر به دفاع از جان، مال و ناموس خود و افرادی که دفاع از آنان بر وی واجب است، اقدام کند. دین مبین اسلام به عنوان آیینی جامع و کامل در این مورد نیز به پیروان خود راهکار ارائه داده و با قید شرایطی به مسلمانان اجازه داده تا به هنگام لزوم به دفاع از خود برخیزند و این امر گویای چیزی نیست جز اهمیت قائل شدن دین مبین اسلام به حیثیت و کرامت ذاتی نوع بشر. در این مقال برآنیم تا در حد وسع خود مفهوم و شرایط دفاع مشروع در دیدگاه فقه اسلام را مورد بررسی قرار دهیم. ''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;باشگاه اندیشه - دفاع مشروع چیست؟[http://www.bashgah.net/fa/content/print_version/36655]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === معنای لغوی ===<br /> واژه دفاع مشروع از دو جزء تشکیل شده است: دفاع و مشروع. برای فهم بیشتر، بهتر است که هر دو جزء را جداگانه معنا کنیم و سپس دفاع مشروع را تعریف نماییم. در لغت نامه دهخدا، واژه دفاع این چنین معنا شده است: دفاع یعنی موج بزرگ از دریا، هر چیز بزرگ که بدان مثل وی دفع کرده شود، چیز عظیم و بزرگ که بدان، مانند خودش را دفع کند و همچنین دفاع کردن به معنای رفع تعرض است. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> کلمه مشروع نیز از ماده شرع، مشتق شده است. از جمله معانی شرع عبارتند از: دین و مذهب، راست و آشکار، آیینی که از سوی خداوند، توسط پیامبران بر بندگان آورده شده و آشکار کردن راه بوسیله خداوند برما. برخی از معانی مشروع نیز عبارتند از: راست و درست، آن چه شرع روا دارد. آنچه بر طبق احکام شرع، مجاز و قانونی بوده و در برابر ممنوع و نا مشروع قرار دارد. همچنین مشروع به معنای انگیزه درست، در برابر غیر مشروع که به معنای ناروا و خلاف شرع است، نیز آمده است. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> از ترکیب دو معنی فوق می توان گفت که دفاع مشروع عبارت است از به کارگیری هر قوه ای که جهت دفع و ازبین بردن خطر و تجاوز مهاجم مباح و مجاز می باشد <br /> <br /> === تعریف اصطلاحی ===<br /> در تعریف دفاع مشروع، کتاب ترمینولوژی حقوق، چنین آورده است: “ شخص مورد تجاوز، در صورت نداشتن وقت برای توسل به قوای دولتی به منظور رفع تجاوز، حق دارد به نیروی شخصی از ناموس، جان و مال خود دفاع کند. این دفاع را دفاع مشروع می گویند”. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> در اثری دیگر، این تعریف از دفاع مشروع ارائه شده است: “شخصی که بر خلاف عدل و نصفت مورد حمله قرار گرفته است و برای دفاع از خود مرتکب جرم شده، در حال دفاع مشروع می باشد”. در تعریفی دیگر از دفاع مشروع چنین آمده است: “ هرگاه کسی بخاطر دفاع از نفس و یا عرض و یا ناموس و یا آزادی خود یا دیگری و با رعایت شرایط پیش بینی شده در قانون، مرتکب هر عملی گردد، عمل ارتکابی او جنبه مجرمانه خود را از دست داده، و چنین شخصی معاف از مسئولیت کیفری و مدنی است. ”. <br /> <br /> بطور مختصر و فهرست وار، اموری که دفاع از آنها مجاز است را می توان به این شرح برشمرد: نفس، عرض و ناموس، مال، آزادی تن خود و نفس، عرض و ناموس و مال و آزادی تن دیگری. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> === ضرورت عمل دفاعی ===<br /> ضرورت در لغت، به معنای نیاز، حاجت و آنچه بدان محتاج باشند، اجبار، الزام و ناگزیری آمده است. در عمل دفاعی نیز، مدافع، تنها در صورتی حق استفاده از زور و قدرت را دارد که دفاع، منوط به آن باشد و هیچ گونه راه دیگری برای دفع خطر وجود نداشته باشد. در این حالت، تنها راه جلوگیری از خطر، استفاده از زور و قدرت شخصی است و این مسئله، معنای ضرورت عمل دفاعی است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> === جمع بندی ===<br /> دفاع از خود در برابر دشمن که امری فطری و غریزی است و ریشه در ذات و طبیعت انسان دارد، از دیرباز به عنوان یک تاسیس حقوقی وارد قوانین کیفری نظام های حقوقی کشورهای مختلف جهان شده است. در دین مقدس اسلام نیز، دفاع در برابر دشمن، امری پسندیده است و در منابع فقهی نیز دفاع، بر حسب موضوع مورد دفاع، واجب یا جایز است. <br /> <br /> همانطور که ذکر شد، تحقق دفاع مستلزم وجود دو عنصر اساسی، یعنی حمله و دفاع است که هر کدام از اینها نیز شرایط خاص خود را دارند. تجاوزی مستوجب حق دفاع است که غیر مشروع و غیر قانونی باشد. از دیگر شرایط حمله، این است که خطر باید فعلی و قریب الوقوع بوده و نیز بگونه ای باشد که به هیچ طریق دیگری، قابل دفع نباشد. مدافع نیز در انجام عمل دفاعی، مقید به شرایطی است، از جمله این که، عمل دفاعی باید ضرورت داشته باشد و از سوی دیگر، مدافع، مجاز نیست از هر گونه نیرو و به هر اندازه، برای دفع تجاوز استفاده کند. البته طبق منابع فقهی، مدافع در انتخاب وسیله آزاد است و می تواند از وسیله ای که انتظار دفع تجاوز به آن وجود دارد استفاده کند. <br /> <br /> در دفاع مشروع، کاربرد خشونت، در راستای دفاع از خود، غیر اختیاری می شود و در واقع چاره ای جز توسل به آن باقی نمی ماند و علاوه بر این واکنشی نیز هست و بصورت دفاعی، انجام می شود و فراتر از اینها، خشونتی کاملا قانونی و مشروع قلمداد می گردد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> === دفاع مشروع یک ترکیب اضافی است که از دو جزء تشکیل شده است : ===<br /> اول : دفع در لغت به معنی از میان برداشتن و زایل کردن از قهر و قوه است .<br /> <br /> دوم : مشروع از شرع و شریعت گرفته شده که منظور از آن هر عملی است که از نظر شرع مجاز و مباح می باشد .<br /> <br /> از ترکیب دو معنی فوق می توان گفت که دفاع مشروع عبارت است از به کارگیری هر قوه ای که جهت دفع و ازبین بردن خطر و تجاوز مهاجم مباح و مجاز می باشد .<br /> <br /> با مراجعه به تاریخ می بینیم بشر در مقابل عملی که ناعادلانه و غیرمشروع بوده سر فرود نیاورده و دفاع در برابر چنین عملی را جزء حقوق طبیعی خود می داند، زیرا انسان با تبعیت از غریزه به هنگام خطر مقابله به مثل می کند و آن را نوعی حق برای خود و نوعی تکلیف نسبت به دیگران می داند و روابط انسانی و اجتماعی ایجاب می کند که افراد در صورت حمله و تهاجم ناعادلانه دیگران ساکت نمانند و قانون نیز چنانچه کسانی را که در شرایط دفاع باشند مجازات نخواهد کرد.<br /> <br /> حقوقدانان برای توجیه دفاع مشروع دو نظر کلی را مورد توجه قرار داده و اساس دفاع را یکی از آن دو دانسته اند؛ اول اجبار، دوم اجرای حق یا انجام تکلیف.<br /> <br /> طبق نظریه اجبار عمل انجام شده در دفاع مشروع جرم است، ولی جرمی که قابل مجازات نیست. دلیل طرفداران این عقیده این است که تهاجم غیرمشروع آزادی را از بین می برد و جرم تحت تاثیر اغتشاشات ارادی انجام می گیرد.<br /> <br /> به عبارت دیگر تحت تاثیر حفظ «من» جرم به وجود آمده و اراده آدمی در انجام آن نقش قابل قبول نخواهد داشت زیرا جبر ناشی از تجاوز غیرمشروع انسان را به ارتکاب جرم وادار کرده است. براساس نظریه دوم در دفاع مشروع شخص حقی را اجرا کرده و حتی تکلیف خود را برای اجرای عدالت به جا آورده است.<br /> <br /> در این مورد دفاع مشروع جرم نیست که مجازاتی را برای آن در نظر گرفت. طبق ماده ۴۳ قانون مجازات عمومی، اصلاحی ۱۳۵۲ هر کس در مقام دفاع از نفس و یا ناموس یا مال خود یا دیگری و یا آزادی تن خود و یا دیگری در برابر هرگونه تجاوز فعلی و یا خطر قریب الوقوع عملی را انجام دهد که جرم باشد در صورت اجتماع شرایط ذیل قابل تعقیب و مجازات نخواهد بود.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Norry https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Norry/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=27012 2018-03-06T08:50:43Z

<p>Norry: </p> <hr /> <div>'''دفاع مشروع''' <br /> <br /> دفاع مشروع حس غریزی هر انسان هست .همواره بشر در مقابل عملی که ناعادلانه و غیرمشروع بوده سر فرود نیاورده و دفاع در برابر چنین عملی را جزو حقوق طبیعی خود می داند، زیرا انسان با تبعیت از غریزه به هنگام خطر مقابله به مثل می کند و آن را نوعی حق برای خود و نوعی تکلیف نسبت به دیگران می داند و روابط انسانی و اجتماعی ایجاب می کند که افراد در صورت حمله و تهاجم ناعادلانه دیگران ساکت نمانند و قانون نیز چنانچه کسانی را که در شرایط دفاع باشند مجازات نخواهد کرد.<br /> <br /> دفاع عبارت است از اینکه انسان با توسل به قدرت حقی دارد که تحت حمایت قانون است و اگر متجاوزی بخواهد آن را برباید حفظ کند. بنابراین دفاع یکی از وسایل اولیه حفظ حق است که با همین خصوصیت در مناسبات و روابط بین افراد و بین ملل باقی مانده است. ولی دفاع در روابط بین افراد وقتی مشروع است که برای دفع ضرری که از ناحیه حمله‌کننده با حمله حضوری و غیرقانونی صورت گرفته ضروری باشد.<br /> <br /> بنابراین در یک نگاه شخصی که برخلاف عدل و انصاف مورد حمله قرار گرفته و برای دفاع از خود مرتکب جرم شده است در حال دفاع مشروع است. در نتیجه شباهت زیادی بین حالت اضطرار و دفاع مشروع وجود دارد. در هر دو مورد وقتی برای احتراز از خطر و زیان جرم مرتکب می‌شود در واقع دفاع مشروع یکی از موارد مخصوص حالت اضطرار است و خصوصیت آن این است که مجنی‌علیه در عین حال حمله‌کننده نیز هست.<br /> <br /> یکی از مهمترین حقوق طبیعی انسان، حق دفاع در مقابل تجاوز‌ها به جان، آزادی، عرض، ناموس و مال است؛ بنابراین وضع مقررات درباره حق دفاع متهم، هم با اصول و مبانی حقوق اسلامی و هم با مبانی حقوق بشر هماهنگی دارد.<br /> <br /> بر این اساس دفاع مشروع در مقام دفاع از نفس، عرض، ناموس، مال یا آزادی تن خود یا دیگری در قانون مورد پذیرش قرار گرفته است.<br /> <br /> آیا حق دفاع متهم مطلق و بدون محدودیت است؟<br /> <br /> خیر؛ قانونگذار شرایط دقیق آن را مشخص کرده است. در قانون مجازات اسلامی جدید پيش‌بينی شده است كه شخص می‌تواند در شرايطی خاص و ويژه از خود دفاع کند، بدون آنكه مجازات شود.&lt;ref&gt;اکرم فرخ، وکیل و مشاوره حقوقی - دفاع مشروع چیست؟[http://www.farokh.ir/%DA%A9%DB%8C%D9%81%D8%B1%DB%8C/%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%85-%D9%88-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AA/%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == دفاع مشروع چیست؟ ==<br /> دفاع مشروع چیست؟ ''هر انسانی عقلا حق دارد در مواقع احساس خطر به دفاع از جان، مال و ناموس خود و افرادی که دفاع از آنان بر وی واجب است، اقدام کند. دین مبین اسلام به عنوان آیینی جامع و کامل در این مورد نیز به پیروان خود راهکار ارائه داده و با قید شرایطی به مسلمانان اجازه داده تا به هنگام لزوم به دفاع از خود برخیزند و این امر گویای چیزی نیست جز اهمیت قائل شدن دین مبین اسلام به حیثیت و کرامت ذاتی نوع بشر. در این مقال برآنیم تا در حد وسع خود مفهوم و شرایط دفاع مشروع در دیدگاه فقه اسلام را مورد بررسی قرار دهیم. ''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;باشگاه اندیشه - دفاع مشروع چیست؟[http://www.bashgah.net/fa/content/print_version/36655]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === معنای لغوی ===<br /> واژه دفاع مشروع از دو جزء تشکیل شده است: دفاع و مشروع. برای فهم بیشتر، بهتر است که هر دو جزء را جداگانه معنا کنیم و سپس دفاع مشروع را تعریف نماییم. در لغت نامه دهخدا، واژه دفاع این چنین معنا شده است: دفاع یعنی موج بزرگ از دریا، هر چیز بزرگ که بدان مثل وی دفع کرده شود، چیز عظیم و بزرگ که بدان، مانند خودش را دفع کند و همچنین دفاع کردن به معنای رفع تعرض است. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> کلمه مشروع نیز از ماده شرع، مشتق شده است. از جمله معانی شرع عبارتند از: دین و مذهب، راست و آشکار، آیینی که از سوی خداوند، توسط پیامبران بر بندگان آورده شده و آشکار کردن راه بوسیله خداوند برما. برخی از معانی مشروع نیز عبارتند از: راست و درست، آن چه شرع روا دارد. آنچه بر طبق احکام شرع، مجاز و قانونی بوده و در برابر ممنوع و نا مشروع قرار دارد. همچنین مشروع به معنای انگیزه درست، در برابر غیر مشروع که به معنای ناروا و خلاف شرع است، نیز آمده است. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> از ترکیب دو معنی فوق می توان گفت که دفاع مشروع عبارت است از به کارگیری هر قوه ای که جهت دفع و ازبین بردن خطر و تجاوز مهاجم مباح و مجاز می باشد <br /> <br /> === تعریف اصطلاحی ===<br /> در تعریف دفاع مشروع، کتاب ترمینولوژی حقوق، چنین آورده است: “ شخص مورد تجاوز، در صورت نداشتن وقت برای توسل به قوای دولتی به منظور رفع تجاوز، حق دارد به نیروی شخصی از ناموس، جان و مال خود دفاع کند. این دفاع را دفاع مشروع می گویند”. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> در اثری دیگر، این تعریف از دفاع مشروع ارائه شده است: “شخصی که بر خلاف عدل و نصفت مورد حمله قرار گرفته است و برای دفاع از خود مرتکب جرم شده، در حال دفاع مشروع می باشد”. در تعریفی دیگر از دفاع مشروع چنین آمده است: “ هرگاه کسی بخاطر دفاع از نفس و یا عرض و یا ناموس و یا آزادی خود یا دیگری و با رعایت شرایط پیش بینی شده در قانون، مرتکب هر عملی گردد، عمل ارتکابی او جنبه مجرمانه خود را از دست داده، و چنین شخصی معاف از مسئولیت کیفری و مدنی است. ”. <br /> <br /> بطور مختصر و فهرست وار، اموری که دفاع از آنها مجاز است را می توان به این شرح برشمرد: نفس، عرض و ناموس، مال، آزادی تن خود و نفس، عرض و ناموس و مال و آزادی تن دیگری. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> === ضرورت عمل دفاعی ===<br /> ضرورت در لغت، به معنای نیاز، حاجت و آنچه بدان محتاج باشند، اجبار، الزام و ناگزیری آمده است. در عمل دفاعی نیز، مدافع، تنها در صورتی حق استفاده از زور و قدرت را دارد که دفاع، منوط به آن باشد و هیچ گونه راه دیگری برای دفع خطر وجود نداشته باشد. در این حالت، تنها راه جلوگیری از خطر، استفاده از زور و قدرت شخصی است و این مسئله، معنای ضرورت عمل دفاعی است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> === جمع بندی ===<br /> دفاع از خود در برابر دشمن که امری فطری و غریزی است و ریشه در ذات و طبیعت انسان دارد، از دیرباز به عنوان یک تاسیس حقوقی وارد قوانین کیفری نظام های حقوقی کشورهای مختلف جهان شده است. در دین مقدس اسلام نیز، دفاع در برابر دشمن، امری پسندیده است و در منابع فقهی نیز دفاع، بر حسب موضوع مورد دفاع، واجب یا جایز است. <br /> <br /> همانطور که ذکر شد، تحقق دفاع مستلزم وجود دو عنصر اساسی، یعنی حمله و دفاع است که هر کدام از اینها نیز شرایط خاص خود را دارند. تجاوزی مستوجب حق دفاع است که غیر مشروع و غیر قانونی باشد. از دیگر شرایط حمله، این است که خطر باید فعلی و قریب الوقوع بوده و نیز بگونه ای باشد که به هیچ طریق دیگری، قابل دفع نباشد. مدافع نیز در انجام عمل دفاعی، مقید به شرایطی است، از جمله این که، عمل دفاعی باید ضرورت داشته باشد و از سوی دیگر، مدافع، مجاز نیست از هر گونه نیرو و به هر اندازه، برای دفع تجاوز استفاده کند. البته طبق منابع فقهی، مدافع در انتخاب وسیله آزاد است و می تواند از وسیله ای که انتظار دفع تجاوز به آن وجود دارد استفاده کند. <br /> <br /> در دفاع مشروع، کاربرد خشونت، در راستای دفاع از خود، غیر اختیاری می شود و در واقع چاره ای جز توسل به آن باقی نمی ماند و علاوه بر این واکنشی نیز هست و بصورت دفاعی، انجام می شود و فراتر از اینها، خشونتی کاملا قانونی و مشروع قلمداد می گردد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> === دفاع مشروع یک ترکیب اضافی است که از دو جزء تشکیل شده است : ===<br /> اول : دفع در لغت به معنی از میان برداشتن و زایل کردن از قهر و قوه است .<br /> <br /> دوم : مشروع از شرع و شریعت گرفته شده که منظور از آن هر عملی است که از نظر شرع مجاز و مباح می باشد .<br /> <br /> از ترکیب دو معنی فوق می توان گفت که دفاع مشروع عبارت است از به کارگیری هر قوه ای که جهت دفع و ازبین بردن خطر و تجاوز مهاجم مباح و مجاز می باشد .<br /> <br /> با مراجعه به تاریخ می بینیم بشر در مقابل عملی که ناعادلانه و غیرمشروع بوده سر فرود نیاورده و دفاع در برابر چنین عملی را جزء حقوق طبیعی خود می داند، زیرا انسان با تبعیت از غریزه به هنگام خطر مقابله به مثل می کند و آن را نوعی حق برای خود و نوعی تکلیف نسبت به دیگران می داند و روابط انسانی و اجتماعی ایجاب می کند که افراد در صورت حمله و تهاجم ناعادلانه دیگران ساکت نمانند و قانون نیز چنانچه کسانی را که در شرایط دفاع باشند مجازات نخواهد کرد.<br /> <br /> حقوقدانان برای توجیه دفاع مشروع دو نظر کلی را مورد توجه قرار داده و اساس دفاع را یکی از آن دو دانسته اند؛ اول اجبار، دوم اجرای حق یا انجام تکلیف.<br /> <br /> طبق نظریه اجبار عمل انجام شده در دفاع مشروع جرم است، ولی جرمی که قابل مجازات نیست. دلیل طرفداران این عقیده این است که تهاجم غیرمشروع آزادی را از بین می برد و جرم تحت تاثیر اغتشاشات ارادی انجام می گیرد.<br /> <br /> به عبارت دیگر تحت تاثیر حفظ «من» جرم به وجود آمده و اراده آدمی در انجام آن نقش قابل قبول نخواهد داشت زیرا جبر ناشی از تجاوز غیرمشروع انسان را به ارتکاب جرم وادار کرده است. براساس نظریه دوم در دفاع مشروع شخص حقی را اجرا کرده و حتی تکلیف خود را برای اجرای عدالت به جا آورده است.<br /> <br /> در این مورد دفاع مشروع جرم نیست که مجازاتی را برای آن در نظر گرفت. طبق ماده ۴۳ قانون مجازات عمومی، اصلاحی ۱۳۵۲ هر کس در مقام دفاع از نفس و یا ناموس یا مال خود یا دیگری و یا آزادی تن خود و یا دیگری در برابر هرگونه تجاوز فعلی و یا خطر قریب الوقوع عملی را انجام دهد که جرم باشد در صورت اجتماع شرایط ذیل قابل تعقیب و مجازات نخواهد بود.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Norry https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Norry/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=26984 2018-03-05T10:57:43Z

<p>Norry: /* تعریف دفاع مشروع */</p> <hr /> <div>دفاع مشروع ( حقوق-ص33) <br /> <br /> دفاع مشروع <br /> <br /> دفاع مشروع حس غریزی هر انسان هست .همواره بشر در مقابل عملی که ناعادلانه و غیرمشروع بوده سر فرود نیاورده و دفاع در برابر چنین عملی را جزو حقوق طبیعی خود می داند، زیرا انسان با تبعیت از غریزه به هنگام خطر مقابله به مثل می کند و آن را نوعی حق برای خود و نوعی تکلیف نسبت به دیگران می داند و روابط انسانی و اجتماعی ایجاب می کند که افراد در صورت حمله و تهاجم ناعادلانه دیگران ساکت نمانند و قانون نیز چنانچه کسانی را که در شرایط دفاع باشند مجازات نخواهد کرد.<br /> <br /> دفاع عبارت است از اینکه انسان با توسل به قدرت حقی دارد که تحت حمایت قانون است و اگر متجاوزی بخواهد آن را برباید حفظ کند. بنابراین دفاع یکی از وسایل اولیه حفظ حق است که با همین خصوصیت در مناسبات و روابط بین افراد و بین ملل باقی مانده است. ولی دفاع در روابط بین افراد وقتی مشروع است که برای دفع ضرری که از ناحیه حمله‌کننده با حمله حضوری و غیرقانونی صورت گرفته ضروری باشد.<br /> <br /> بنابراین در یک نگاه شخصی که برخلاف عدل و انصاف مورد حمله قرار گرفته و برای دفاع از خود مرتکب جرم شده است در حال دفاع مشروع است. در نتیجه شباهت زیادی بین حالت اضطرار و دفاع مشروع وجود دارد. در هر دو مورد وقتی برای احتراز از خطر و زیان جرم مرتکب می‌شود در واقع دفاع مشروع یکی از موارد مخصوص حالت اضطرار است و خصوصیت آن این است که مجنی‌علیه در عین حال حمله‌کننده نیز هست.<br /> <br /> یکی از مهمترین حقوق طبیعی انسان، حق دفاع در مقابل تجاوز‌ها به جان، آزادی، عرض، ناموس و مال است؛ بنابراین وضع مقررات درباره حق دفاع متهم، هم با اصول و مبانی حقوق اسلامی و هم با مبانی حقوق بشر هماهنگی دارد.<br /> <br /> بر این اساس دفاع مشروع در مقام دفاع از نفس، عرض، ناموس، مال یا آزادی تن خود یا دیگری در قانون مورد پذیرش قرار گرفته است.<br /> <br /> آیا حق دفاع متهم مطلق و بدون محدودیت است؟<br /> <br /> خیر؛ قانونگذار شرایط دقیق آن را مشخص کرده است. در قانون مجازات اسلامی جدید پيش‌بينی شده است كه شخص می‌تواند در شرايطی خاص و ويژه از خود دفاع کند، بدون آنكه مجازات شود.&lt;ref&gt;اکرم فرخ، وکیل و مشاوره حقوقی - دفاع مشروع چیست؟[http://www.farokh.ir/%DA%A9%DB%8C%D9%81%D8%B1%DB%8C/%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%85-%D9%88-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AA/%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == دفاع مشروع چیست؟ ==<br /> دفاع مشروع چیست؟ ''هر انسانی عقلا حق دارد در مواقع احساس خطر به دفاع از جان، مال و ناموس خود و افرادی که دفاع از آنان بر وی واجب است، اقدام کند. دین مبین اسلام به عنوان آیینی جامع و کامل در این مورد نیز به پیروان خود راهکار ارائه داده و با قید شرایطی به مسلمانان اجازه داده تا به هنگام لزوم به دفاع از خود برخیزند و این امر گویای چیزی نیست جز اهمیت قائل شدن دین مبین اسلام به حیثیت و کرامت ذاتی نوع بشر. در این مقال برآنیم تا در حد وسع خود مفهوم و شرایط دفاع مشروع در دیدگاه فقه اسلام را مورد بررسی قرار دهیم. ''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> معنای لغوی<br /> <br /> واژه دفاع مشروع از دو جزء تشکیل شده است: دفاع و مشروع. برای فهم بیشتر، بهتر است که هر دو جزء را جداگانه معنا کنیم و سپس دفاع مشروع را تعریف نماییم. در لغت نامه دهخدا، واژه دفاع این چنین معنا شده است: دفاع یعنی موج بزرگ از دریا، هر چیز بزرگ که بدان مثل وی دفع کرده شود، چیز عظیم و بزرگ که بدان، مانند خودش را دفع کند و همچنین دفاع کردن به معنای رفع تعرض است. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> کلمه مشروع نیز از ماده شرع، مشتق شده است. از جمله معانی شرع عبارتند از: دین و مذهب، راست و آشکار، آیینی که از سوی خداوند، توسط پیامبران بر بندگان آورده شده و آشکار کردن راه بوسیله خداوند برما. برخی از معانی مشروع نیز عبارتند از: راست و درست، آن چه شرع روا دارد. آنچه بر طبق احکام شرع، مجاز و قانونی بوده و در برابر ممنوع و نا مشروع قرار دارد. همچنین مشروع به معنای انگیزه درست، در برابر غیر مشروع که به معنای ناروا و خلاف شرع است، نیز آمده است. <br /> <br /> تعریف اصطلاحی<br /> <br /> در تعریف دفاع مشروع، کتاب ترمینولوژی حقوق، چنین آورده است: “ شخص مورد تجاوز، در صورت نداشتن وقت برای توسل به قوای دولتی به منظور رفع تجاوز، حق دارد به نیروی شخصی از ناموس، جان و مال خود دفاع کند. این دفاع را دفاع مشروع می گویند”. <br /> <br /> در اثری دیگر، این تعریف از دفاع مشروع ارائه شده است: “شخصی که بر خلاف عدل و نصفت مورد حمله قرار گرفته است و برای دفاع از خود مرتکب جرم شده، در حال دفاع مشروع می باشد”. در تعریفی دیگر از دفاع مشروع چنین آمده است: “ هرگاه کسی بخاطر دفاع از نفس و یا عرض و یا ناموس و یا آزادی خود یا دیگری و با رعایت شرایط پیش بینی شده در قانون، مرتکب هر عملی گردد، عمل ارتکابی او جنبه مجرمانه خود را از دست داده، و چنین شخصی معاف از مسئولیت کیفری و مدنی است. ”. <br /> <br /> بطور مختصر و فهرست وار، اموری که دفاع از آنها مجاز است را می توان به این شرح برشمرد: نفس، عرض و ناموس، مال، آزادی تن خود و نفس، عرض و ناموس و مال و آزادی تن دیگری. <br /> <br /> ضرورت عمل دفاعی<br /> <br /> ضرورت در لغت، به معنای نیاز، حاجت و آنچه بدان محتاج باشند، اجبار، الزام و ناگزیری آمده است. در عمل دفاعی نیز، مدافع، تنها در صورتی حق استفاده از زور و قدرت را دارد که دفاع، منوط به آن باشد و هیچ گونه راه دیگری برای دفع خطر وجود نداشته باشد. در این حالت، تنها راه جلوگیری از خطر، استفاده از زور و قدرت شخصی است و این مسئله، معنای ضرورت عمل دفاعی است.<br /> <br /> جمع بندی<br /> <br /> دفاع از خود در برابر دشمن که امری فطری و غریزی است و ریشه در ذات و طبیعت انسان دارد، از دیرباز به عنوان یک تاسیس حقوقی وارد قوانین کیفری نظام های حقوقی کشورهای مختلف جهان شده است. در دین مقدس اسلام نیز، دفاع در برابر دشمن، امری پسندیده است و در منابع فقهی نیز دفاع، بر حسب موضوع مورد دفاع، واجب یا جایز است. <br /> <br /> همانطور که ذکر شد، تحقق دفاع مستلزم وجود دو عنصر اساسی، یعنی حمله و دفاع است که هر کدام از اینها نیز شرایط خاص خود را دارند. تجاوزی مستوجب حق دفاع است که غیر مشروع و غیر قانونی باشد. از دیگر شرایط حمله، این است که خطر باید فعلی و قریب الوقوع بوده و نیز بگونه ای باشد که به هیچ طریق دیگری، قابل دفع نباشد. مدافع نیز در انجام عمل دفاعی، مقید به شرایطی است، از جمله این که، عمل دفاعی باید ضرورت داشته باشد و از سوی دیگر، مدافع، مجاز نیست از هر گونه نیرو و به هر اندازه، برای دفع تجاوز استفاده کند. البته طبق منابع فقهی، مدافع در انتخاب وسیله آزاد است و می تواند از وسیله ای که انتظار دفع تجاوز به آن وجود دارد استفاده کند. <br /> <br /> در دفاع مشروع، کاربرد خشونت، در راستای دفاع از خود، غیر اختیاری می شود و در واقع چاره ای جز توسل به آن باقی نمی ماند و علاوه بر این واکنشی نیز هست و بصورت دفاعی، انجام می شود و فراتر از اینها، خشونتی کاملا قانونی و مشروع قلمداد می گردد.<br /> <br /> دفاع مشروع یک ترکیب اضافی است که از دو جزء تشکیل شده است :<br /> <br /> اول : دفع در لغت به معنی از میان برداشتن و زایل کردن از قهر و قوه است .<br /> <br /> دوم : مشروع از شرع و شریعت گرفته شده که منظور از آن هر عملی است که از نظر شرع مجاز و مباح می باشد .<br /> <br /> از ترکیب دو معنی فوق می توان گفت که دفاع مشروع عبارت است از به کارگیری هر قوه ای که جهت دفع و ازبین بردن خطر و تجاوز مهاجم مباح و مجاز می باشد .<br /> <br /> با مراجعه به تاریخ می بینیم بشر در مقابل عملی که ناعادلانه و غیرمشروع بوده سر فرود نیاورده و دفاع در برابر چنین عملی را جزء حقوق طبیعی خود می داند، زیرا انسان با تبعیت از غریزه به هنگام خطر مقابله به مثل می کند و آن را نوعی حق برای خود و نوعی تکلیف نسبت به دیگران می داند و روابط انسانی و اجتماعی ایجاب می کند که افراد در صورت حمله و تهاجم ناعادلانه دیگران ساکت نمانند و قانون نیز چنانچه کسانی را که در شرایط دفاع باشند مجازات نخواهد کرد.<br /> <br /> حقوقدانان برای توجیه دفاع مشروع دو نظر کلی را مورد توجه قرار داده و اساس دفاع را یکی از آن دو دانسته اند؛ اول اجبار، دوم اجرای حق یا انجام تکلیف.<br /> <br /> طبق نظریه اجبار عمل انجام شده در دفاع مشروع جرم است، ولی جرمی که قابل مجازات نیست. دلیل طرفداران این عقیده این است که تهاجم غیرمشروع آزادی را از بین می برد و جرم تحت تاثیر اغتشاشات ارادی انجام می گیرد.<br /> <br /> به عبارت دیگر تحت تاثیر حفظ «من» جرم به وجود آمده و اراده آدمی در انجام آن نقش قابل قبول نخواهد داشت زیرا جبر ناشی از تجاوز غیرمشروع انسان را به ارتکاب جرم وادار کرده است. براساس نظریه دوم در دفاع مشروع شخص حقی را اجرا کرده و حتی تکلیف خود را برای اجرای عدالت به جا آورده است.<br /> <br /> در این مورد دفاع مشروع جرم نیست که مجازاتی را برای آن در نظر گرفت. طبق ماده ۴۳ قانون مجازات عمومی، اصلاحی ۱۳۵۲ هر کس در مقام دفاع از نفس و یا ناموس یا مال خود یا دیگری و یا آزادی تن خود و یا دیگری در برابر هرگونه تجاوز فعلی و یا خطر قریب الوقوع عملی را انجام دهد که جرم باشد در صورت اجتماع شرایط ذیل قابل تعقیب و مجازات نخواهد بود؛<br /> <br /> == موارد دفاع مشروع ==<br /> این تعرضات همچنان که در ماده ۶۱ قانون مجازات اسلامی و مواد دیگری از این قانون و مقررات دیگر نیز بر آنها تصریح شده است علیه نفس، عرض، ناموس، مال یا آزادی تن خود و دیگری باشد.<br /> <br /> نفس خود یا دیگران در اینجا به معنای تمامیت وجود فرد متشکل از تن و روان است و هر فعلی مانند قتل، جرح، تعرض به نفس محسوب می شود و اعمالی که خطری را برای حیات انسان ایجاد کند و سلامت جسم را تهدید کند مثل خودداری کردن از دادن خوراک و دارو به کسی که در بازداشت به سر می برد.<br /> <br /> دفاع مشروع چیست؟<br /> <br /> ''هر انسانی عقلا حق دارد در مواقع احساس خطر به دفاع از جان، مال و ناموس خود و افرادی که دفاع از آنان بر وی واجب است، اقدام کند. دین مبین اسلام به عنوان آیینی جامع و کامل در این مورد نیز به پیروان خود راهکار ارائه داده و با قید شرایطی به مسلمانان اجازه داده تا به هنگام لزوم به دفاع از خود برخیزند و این امر گویای چیزی نیست جز اهمیت قائل شدن دین مبین اسلام به حیثیت و کرامت ذاتی نوع بشر. در این مقال برآنیم تا در حد وسع خود مفهوم و شرایط دفاع مشروع در دیدگاه فقه اسلام را مورد بررسی قرار دهیم. ''<br /> <br /> معنای لغوی<br /> <br /> واژه دفاع مشروع از دو جزء تشکیل شده است: دفاع و مشروع. برای فهم بیشتر، بهتر است که هر دو جزء را جداگانه معنا کنیم و سپس دفاع مشروع را تعریف نماییم. در لغت نامه دهخدا، واژه دفاع این چنین معنا شده است: دفاع یعنی موج بزرگ از دریا، هر چیز بزرگ که بدان مثل وی دفع کرده شود، چیز عظیم و بزرگ که بدان، مانند خودش را دفع کند و همچنین دفاع کردن به معنای رفع تعرض است. <br /> <br /> کلمه مشروع نیز از ماده شرع، مشتق شده است. از جمله معانی شرع عبارتند از: دین و مذهب، راست و آشکار، آیینی که از سوی خداوند، توسط پیامبران بر بندگان آورده شده و آشکار کردن راه بوسیله خداوند برما. برخی از معانی مشروع نیز عبارتند از: راست و درست، آن چه شرع روا دارد. آنچه بر طبق احکام شرع، مجاز و قانونی بوده و در برابر ممنوع و نا مشروع قرار دارد. همچنین مشروع به معنای انگیزه درست، در برابر غیر مشروع که به معنای ناروا و خلاف شرع است، نیز آمده است. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;باشگاه اندیشه - دفاع مشروع چیست؟[http://www.bashgah.net/fa/content/print_version/36655]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> تعریف اصطلاحی<br /> <br /> در تعریف دفاع مشروع، کتاب ترمینولوژی حقوق، چنین آورده است: “ شخص مورد تجاوز، در صورت نداشتن وقت برای توسل به قوای دولتی به منظور رفع تجاوز، حق دارد به نیروی شخصی از ناموس، جان و مال خود دفاع کند. این دفاع را دفاع مشروع می گویند”. <br /> <br /> در اثری دیگر، این تعریف از دفاع مشروع ارائه شده است: “شخصی که بر خلاف عدل و نصفت مورد حمله قرار گرفته است و برای دفاع از خود مرتکب جرم شده، در حال دفاع مشروع می باشد”. در تعریفی دیگر از دفاع مشروع چنین آمده است: “ هرگاه کسی بخاطر دفاع از نفس و یا عرض و یا ناموس و یا آزادی خود یا دیگری و با رعایت شرایط پیش بینی شده در قانون، مرتکب هر عملی گردد، عمل ارتکابی او جنبه مجرمانه خود را از دست داده، و چنین شخصی معاف از مسئولیت کیفری و مدنی است. ”. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> بطور مختصر و فهرست وار، اموری که دفاع از آنها مجاز است را می توان به این شرح برشمرد: نفس، عرض و ناموس، مال، آزادی تن خود و نفس، عرض و ناموس و مال و آزادی تن دیگری. <br /> <br /> ضرورت عمل دفاعی<br /> <br /> ضرورت در لغت، به معنای نیاز، حاجت و آنچه بدان محتاج باشند، اجبار، الزام و ناگزیری آمده است. در عمل دفاعی نیز، مدافع، تنها در صورتی حق استفاده از زور و قدرت را دارد که دفاع، منوط به آن باشد و هیچ گونه راه دیگری برای دفع خطر وجود نداشته باشد. در این حالت، تنها راه جلوگیری از خطر، استفاده از زور و قدرت شخصی است و این مسئله، معنای ضرورت عمل دفاعی است.<br /> <br /> جمع بندی<br /> <br /> دفاع از خود در برابر دشمن که امری فطری و غریزی است و ریشه در ذات و طبیعت انسان دارد، از دیرباز به عنوان یک تاسیس حقوقی وارد قوانین کیفری نظام های حقوقی کشورهای مختلف جهان شده است. در دین مقدس اسلام نیز، دفاع در برابر دشمن، امری پسندیده است و در منابع فقهی نیز دفاع، بر حسب موضوع مورد دفاع، واجب یا جایز است. <br /> <br /> همانطور که ذکر شد، تحقق دفاع مستلزم وجود دو عنصر اساسی، یعنی حمله و دفاع است که هر کدام از اینها نیز شرایط خاص خود را دارند. تجاوزی مستوجب حق دفاع است که غیر مشروع و غیر قانونی باشد. از دیگر شرایط حمله، این است که خطر باید فعلی و قریب الوقوع بوده و نیز بگونه ای باشد که به هیچ طریق دیگری، قابل دفع نباشد. مدافع نیز در انجام عمل دفاعی، مقید به شرایطی است، از جمله این که، عمل دفاعی باید ضرورت داشته باشد و از سوی دیگر، مدافع، مجاز نیست از هر گونه نیرو و به هر اندازه، برای دفع تجاوز استفاده کند. البته طبق منابع فقهی، مدافع در انتخاب وسیله آزاد است و می تواند از وسیله ای که انتظار دفع تجاوز به آن وجود دارد استفاده کند. <br /> <br /> در دفاع مشروع، کاربرد خشونت، در راستای دفاع از خود، غیر اختیاری می شود و در واقع چاره ای جز توسل به آن باقی نمی ماند و علاوه بر این واکنشی نیز هست و بصورت دفاعی، انجام می شود و فراتر از اینها، خشونتی کاملا قانونی و مشروع قلمداد می گردد.<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Norry https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Norry/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=26981 2018-03-05T10:53:12Z

<p>Norry: </p> <hr /> <div>دفاع مشروع ( حقوق-ص33) <br /> <br /> دفاع مشروع <br /> <br /> دفاع مشروع حس غریزی هر انسان هست .همواره بشر در مقابل عملی که ناعادلانه و غیرمشروع بوده سر فرود نیاورده و دفاع در برابر چنین عملی را جزو حقوق طبیعی خود می داند، زیرا انسان با تبعیت از غریزه به هنگام خطر مقابله به مثل می کند و آن را نوعی حق برای خود و نوعی تکلیف نسبت به دیگران می داند و روابط انسانی و اجتماعی ایجاب می کند که افراد در صورت حمله و تهاجم ناعادلانه دیگران ساکت نمانند و قانون نیز چنانچه کسانی را که در شرایط دفاع باشند مجازات نخواهد کرد.<br /> <br /> دفاع عبارت است از اینکه انسان با توسل به قدرت حقی دارد که تحت حمایت قانون است و اگر متجاوزی بخواهد آن را برباید حفظ کند. بنابراین دفاع یکی از وسایل اولیه حفظ حق است که با همین خصوصیت در مناسبات و روابط بین افراد و بین ملل باقی مانده است. ولی دفاع در روابط بین افراد وقتی مشروع است که برای دفع ضرری که از ناحیه حمله‌کننده با حمله حضوری و غیرقانونی صورت گرفته ضروری باشد.<br /> <br /> بنابراین در یک نگاه شخصی که برخلاف عدل و انصاف مورد حمله قرار گرفته و برای دفاع از خود مرتکب جرم شده است در حال دفاع مشروع است. در نتیجه شباهت زیادی بین حالت اضطرار و دفاع مشروع وجود دارد. در هر دو مورد وقتی برای احتراز از خطر و زیان جرم مرتکب می‌شود در واقع دفاع مشروع یکی از موارد مخصوص حالت اضطرار است و خصوصیت آن این است که مجنی‌علیه در عین حال حمله‌کننده نیز هست.<br /> <br /> یکی از مهمترین حقوق طبیعی انسان، حق دفاع در مقابل تجاوز‌ها به جان، آزادی، عرض، ناموس و مال است؛ بنابراین وضع مقررات درباره حق دفاع متهم، هم با اصول و مبانی حقوق اسلامی و هم با مبانی حقوق بشر هماهنگی دارد.<br /> <br /> بر این اساس دفاع مشروع در مقام دفاع از نفس، عرض، ناموس، مال یا آزادی تن خود یا دیگری در قانون مورد پذیرش قرار گرفته است.<br /> <br /> آیا حق دفاع متهم مطلق و بدون محدودیت است؟<br /> <br /> خیر؛ قانونگذار شرایط دقیق آن را مشخص کرده است. در قانون مجازات اسلامی جدید پيش‌بينی شده است كه شخص می‌تواند در شرايطی خاص و ويژه از خود دفاع کند، بدون آنكه مجازات شود.&lt;ref&gt;اکرم فرخ، وکیل و مشاوره حقوقی - دفاع مشروع چیست؟[http://www.farokh.ir/%DA%A9%DB%8C%D9%81%D8%B1%DB%8C/%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%85-%D9%88-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AA/%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == تعریف دفاع مشروع ==<br /> دفاع مشروع یک ترکیب اضافی است که از دو جزء تشکیل شده است :<br /> <br /> اول : دفع در لغت به معنی از میان برداشتن و زایل کردن از قهر و قوه است .<br /> <br /> دوم : مشروع از شرع و شریعت گرفته شده که منظور از آن هر عملی است که از نظر شرع مجاز و مباح می باشد .<br /> <br /> از ترکیب دو معنی فوق می توان گفت که دفاع مشروع عبارت است از به کارگیری هر قوه ای که جهت دفع و ازبین بردن خطر و تجاوز مهاجم مباح و مجاز می باشد .<br /> <br /> با مراجعه به تاریخ می بینیم بشر در مقابل عملی که ناعادلانه و غیرمشروع بوده سر فرود نیاورده و دفاع در برابر چنین عملی را جزء حقوق طبیعی خود می داند، زیرا انسان با تبعیت از غریزه به هنگام خطر مقابله به مثل می کند و آن را نوعی حق برای خود و نوعی تکلیف نسبت به دیگران می داند و روابط انسانی و اجتماعی ایجاب می کند که افراد در صورت حمله و تهاجم ناعادلانه دیگران ساکت نمانند و قانون نیز چنانچه کسانی را که در شرایط دفاع باشند مجازات نخواهد کرد.<br /> <br /> حقوقدانان برای توجیه دفاع مشروع دو نظر کلی را مورد توجه قرار داده و اساس دفاع را یکی از آن دو دانسته اند؛ اول اجبار، دوم اجرای حق یا انجام تکلیف.<br /> <br /> طبق نظریه اجبار عمل انجام شده در دفاع مشروع جرم است، ولی جرمی که قابل مجازات نیست. دلیل طرفداران این عقیده این است که تهاجم غیرمشروع آزادی را از بین می برد و جرم تحت تاثیر اغتشاشات ارادی انجام می گیرد.<br /> <br /> به عبارت دیگر تحت تاثیر حفظ «من» جرم به وجود آمده و اراده آدمی در انجام آن نقش قابل قبول نخواهد داشت زیرا جبر ناشی از تجاوز غیرمشروع انسان را به ارتکاب جرم وادار کرده است. براساس نظریه دوم در دفاع مشروع شخص حقی را اجرا کرده و حتی تکلیف خود را برای اجرای عدالت به جا آورده است.<br /> <br /> در این مورد دفاع مشروع جرم نیست که مجازاتی را برای آن در نظر گرفت. طبق ماده ۴۳ قانون مجازات عمومی، اصلاحی ۱۳۵۲ هر کس در مقام دفاع از نفس و یا ناموس یا مال خود یا دیگری و یا آزادی تن خود و یا دیگری در برابر هرگونه تجاوز فعلی و یا خطر قریب الوقوع عملی را انجام دهد که جرم باشد در صورت اجتماع شرایط ذیل قابل تعقیب و مجازات نخواهد بود؛<br /> <br /> == موارد دفاع مشروع ==<br /> این تعرضات همچنان که در ماده ۶۱ قانون مجازات اسلامی و مواد دیگری از این قانون و مقررات دیگر نیز بر آنها تصریح شده است علیه نفس، عرض، ناموس، مال یا آزادی تن خود و دیگری باشد.<br /> <br /> نفس خود یا دیگران در اینجا به معنای تمامیت وجود فرد متشکل از تن و روان است و هر فعلی مانند قتل، جرح، تعرض به نفس محسوب می شود و اعمالی که خطری را برای حیات انسان ایجاد کند و سلامت جسم را تهدید کند مثل خودداری کردن از دادن خوراک و دارو به کسی که در بازداشت به سر می برد.<br /> <br /> دفاع مشروع چیست؟<br /> <br /> ''هر انسانی عقلا حق دارد در مواقع احساس خطر به دفاع از جان، مال و ناموس خود و افرادی که دفاع از آنان بر وی واجب است، اقدام کند. دین مبین اسلام به عنوان آیینی جامع و کامل در این مورد نیز به پیروان خود راهکار ارائه داده و با قید شرایطی به مسلمانان اجازه داده تا به هنگام لزوم به دفاع از خود برخیزند و این امر گویای چیزی نیست جز اهمیت قائل شدن دین مبین اسلام به حیثیت و کرامت ذاتی نوع بشر. در این مقال برآنیم تا در حد وسع خود مفهوم و شرایط دفاع مشروع در دیدگاه فقه اسلام را مورد بررسی قرار دهیم. ''<br /> <br /> معنای لغوی<br /> <br /> واژه دفاع مشروع از دو جزء تشکیل شده است: دفاع و مشروع. برای فهم بیشتر، بهتر است که هر دو جزء را جداگانه معنا کنیم و سپس دفاع مشروع را تعریف نماییم. در لغت نامه دهخدا، واژه دفاع این چنین معنا شده است: دفاع یعنی موج بزرگ از دریا، هر چیز بزرگ که بدان مثل وی دفع کرده شود، چیز عظیم و بزرگ که بدان، مانند خودش را دفع کند و همچنین دفاع کردن به معنای رفع تعرض است. <br /> <br /> کلمه مشروع نیز از ماده شرع، مشتق شده است. از جمله معانی شرع عبارتند از: دین و مذهب، راست و آشکار، آیینی که از سوی خداوند، توسط پیامبران بر بندگان آورده شده و آشکار کردن راه بوسیله خداوند برما. برخی از معانی مشروع نیز عبارتند از: راست و درست، آن چه شرع روا دارد. آنچه بر طبق احکام شرع، مجاز و قانونی بوده و در برابر ممنوع و نا مشروع قرار دارد. همچنین مشروع به معنای انگیزه درست، در برابر غیر مشروع که به معنای ناروا و خلاف شرع است، نیز آمده است. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;باشگاه اندیشه - دفاع مشروع چیست؟[http://www.bashgah.net/fa/content/print_version/36655]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> تعریف اصطلاحی<br /> <br /> در تعریف دفاع مشروع، کتاب ترمینولوژی حقوق، چنین آورده است: “ شخص مورد تجاوز، در صورت نداشتن وقت برای توسل به قوای دولتی به منظور رفع تجاوز، حق دارد به نیروی شخصی از ناموس، جان و مال خود دفاع کند. این دفاع را دفاع مشروع می گویند”. <br /> <br /> در اثری دیگر، این تعریف از دفاع مشروع ارائه شده است: “شخصی که بر خلاف عدل و نصفت مورد حمله قرار گرفته است و برای دفاع از خود مرتکب جرم شده، در حال دفاع مشروع می باشد”. در تعریفی دیگر از دفاع مشروع چنین آمده است: “ هرگاه کسی بخاطر دفاع از نفس و یا عرض و یا ناموس و یا آزادی خود یا دیگری و با رعایت شرایط پیش بینی شده در قانون، مرتکب هر عملی گردد، عمل ارتکابی او جنبه مجرمانه خود را از دست داده، و چنین شخصی معاف از مسئولیت کیفری و مدنی است. ”. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> بطور مختصر و فهرست وار، اموری که دفاع از آنها مجاز است را می توان به این شرح برشمرد: نفس، عرض و ناموس، مال، آزادی تن خود و نفس، عرض و ناموس و مال و آزادی تن دیگری. <br /> <br /> ضرورت عمل دفاعی<br /> <br /> ضرورت در لغت، به معنای نیاز، حاجت و آنچه بدان محتاج باشند، اجبار، الزام و ناگزیری آمده است. در عمل دفاعی نیز، مدافع، تنها در صورتی حق استفاده از زور و قدرت را دارد که دفاع، منوط به آن باشد و هیچ گونه راه دیگری برای دفع خطر وجود نداشته باشد. در این حالت، تنها راه جلوگیری از خطر، استفاده از زور و قدرت شخصی است و این مسئله، معنای ضرورت عمل دفاعی است.<br /> <br /> جمع بندی<br /> <br /> دفاع از خود در برابر دشمن که امری فطری و غریزی است و ریشه در ذات و طبیعت انسان دارد، از دیرباز به عنوان یک تاسیس حقوقی وارد قوانین کیفری نظام های حقوقی کشورهای مختلف جهان شده است. در دین مقدس اسلام نیز، دفاع در برابر دشمن، امری پسندیده است و در منابع فقهی نیز دفاع، بر حسب موضوع مورد دفاع، واجب یا جایز است. <br /> <br /> همانطور که ذکر شد، تحقق دفاع مستلزم وجود دو عنصر اساسی، یعنی حمله و دفاع است که هر کدام از اینها نیز شرایط خاص خود را دارند. تجاوزی مستوجب حق دفاع است که غیر مشروع و غیر قانونی باشد. از دیگر شرایط حمله، این است که خطر باید فعلی و قریب الوقوع بوده و نیز بگونه ای باشد که به هیچ طریق دیگری، قابل دفع نباشد. مدافع نیز در انجام عمل دفاعی، مقید به شرایطی است، از جمله این که، عمل دفاعی باید ضرورت داشته باشد و از سوی دیگر، مدافع، مجاز نیست از هر گونه نیرو و به هر اندازه، برای دفع تجاوز استفاده کند. البته طبق منابع فقهی، مدافع در انتخاب وسیله آزاد است و می تواند از وسیله ای که انتظار دفع تجاوز به آن وجود دارد استفاده کند. <br /> <br /> در دفاع مشروع، کاربرد خشونت، در راستای دفاع از خود، غیر اختیاری می شود و در واقع چاره ای جز توسل به آن باقی نمی ماند و علاوه بر این واکنشی نیز هست و بصورت دفاعی، انجام می شود و فراتر از اینها، خشونتی کاملا قانونی و مشروع قلمداد می گردد.<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Norry https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Norry/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=26980 2018-03-05T10:48:52Z

<p>Norry: </p> <hr /> <div>دفاع مشروع ( حقوق-ص33) <br /> <br /> دفاع مشروع <br /> <br /> دفاع مشروع حس غریزی هر انسان هست .همواره بشر در مقابل عملی که ناعادلانه و غیرمشروع بوده سر فرود نیاورده و دفاع در برابر چنین عملی را جزو حقوق طبیعی خود می داند، زیرا انسان با تبعیت از غریزه به هنگام خطر مقابله به مثل می کند و آن را نوعی حق برای خود و نوعی تکلیف نسبت به دیگران می داند و روابط انسانی و اجتماعی ایجاب می کند که افراد در صورت حمله و تهاجم ناعادلانه دیگران ساکت نمانند و قانون نیز چنانچه کسانی را که در شرایط دفاع باشند مجازات نخواهد کرد.<br /> <br /> دفاع عبارت است از اینکه انسان با توسل به قدرت حقی دارد که تحت حمایت قانون است و اگر متجاوزی بخواهد آن را برباید حفظ کند. بنابراین دفاع یکی از وسایل اولیه حفظ حق است که با همین خصوصیت در مناسبات و روابط بین افراد و بین ملل باقی مانده است. ولی دفاع در روابط بین افراد وقتی مشروع است که برای دفع ضرری که از ناحیه حمله‌کننده با حمله حضوری و غیرقانونی صورت گرفته ضروری باشد.<br /> <br /> بنابراین در یک نگاه شخصی که برخلاف عدل و انصاف مورد حمله قرار گرفته و برای دفاع از خود مرتکب جرم شده است در حال دفاع مشروع است. در نتیجه شباهت زیادی بین حالت اضطرار و دفاع مشروع وجود دارد. در هر دو مورد وقتی برای احتراز از خطر و زیان جرم مرتکب می‌شود در واقع دفاع مشروع یکی از موارد مخصوص حالت اضطرار است و خصوصیت آن این است که مجنی‌علیه در عین حال حمله‌کننده نیز هست.<br /> <br /> یکی از مهمترین حقوق طبیعی انسان، حق دفاع در مقابل تجاوز‌ها به جان، آزادی، عرض، ناموس و مال است؛ بنابراین وضع مقررات درباره حق دفاع متهم، هم با اصول و مبانی حقوق اسلامی و هم با مبانی حقوق بشر هماهنگی دارد.<br /> <br /> بر این اساس دفاع مشروع در مقام دفاع از نفس، عرض، ناموس، مال یا آزادی تن خود یا دیگری در قانون مورد پذیرش قرار گرفته است.<br /> <br /> آیا حق دفاع متهم مطلق و بدون محدودیت است؟<br /> <br /> خیر؛ قانونگذار شرایط دقیق آن را مشخص کرده است. در قانون مجازات اسلامی جدید پيش‌بينی شده است كه شخص می‌تواند در شرايطی خاص و ويژه از خود دفاع کند، بدون آنكه مجازات شود.&lt;ref&gt;اکرم فرخ، وکیل و مشاوره حقوقی - دفاع مشروع چیست؟[http://www.farokh.ir/%DA%A9%DB%8C%D9%81%D8%B1%DB%8C/%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%85-%D9%88-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AA/%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == تعریف دفاع مشروع ==<br /> دفاع مشروع یک ترکیب اضافی است که از دو جزء تشکیل شده است :<br /> <br /> اول : دفع در لغت به معنی از میان برداشتن و زایل کردن از قهر و قوه است .<br /> <br /> دوم : مشروع از شرع و شریعت گرفته شده که منظور از آن هر عملی است که از نظر شرع مجاز و مباح می باشد .<br /> <br /> از ترکیب دو معنی فوق می توان گفت که دفاع مشروع عبارت است از به کارگیری هر قوه ای که جهت دفع و ازبین بردن خطر و تجاوز مهاجم مباح و مجاز می باشد .<br /> <br /> با مراجعه به تاریخ می بینیم بشر در مقابل عملی که ناعادلانه و غیرمشروع بوده سر فرود نیاورده و دفاع در برابر چنین عملی را جزء حقوق طبیعی خود می داند، زیرا انسان با تبعیت از غریزه به هنگام خطر مقابله به مثل می کند و آن را نوعی حق برای خود و نوعی تکلیف نسبت به دیگران می داند و روابط انسانی و اجتماعی ایجاب می کند که افراد در صورت حمله و تهاجم ناعادلانه دیگران ساکت نمانند و قانون نیز چنانچه کسانی را که در شرایط دفاع باشند مجازات نخواهد کرد.<br /> <br /> حقوقدانان برای توجیه دفاع مشروع دو نظر کلی را مورد توجه قرار داده و اساس دفاع را یکی از آن دو دانسته اند؛ اول اجبار، دوم اجرای حق یا انجام تکلیف.<br /> <br /> طبق نظریه اجبار عمل انجام شده در دفاع مشروع جرم است، ولی جرمی که قابل مجازات نیست. دلیل طرفداران این عقیده این است که تهاجم غیرمشروع آزادی را از بین می برد و جرم تحت تاثیر اغتشاشات ارادی انجام می گیرد.<br /> <br /> به عبارت دیگر تحت تاثیر حفظ «من» جرم به وجود آمده و اراده آدمی در انجام آن نقش قابل قبول نخواهد داشت زیرا جبر ناشی از تجاوز غیرمشروع انسان را به ارتکاب جرم وادار کرده است. براساس نظریه دوم در دفاع مشروع شخص حقی را اجرا کرده و حتی تکلیف خود را برای اجرای عدالت به جا آورده است.<br /> <br /> در این مورد دفاع مشروع جرم نیست که مجازاتی را برای آن در نظر گرفت. طبق ماده ۴۳ قانون مجازات عمومی، اصلاحی ۱۳۵۲ هر کس در مقام دفاع از نفس و یا ناموس یا مال خود یا دیگری و یا آزادی تن خود و یا دیگری در برابر هرگونه تجاوز فعلی و یا خطر قریب الوقوع عملی را انجام دهد که جرم باشد در صورت اجتماع شرایط ذیل قابل تعقیب و مجازات نخواهد بود؛<br /> <br /> == موارد دفاع مشروع ==<br /> این تعرضات همچنان که در ماده ۶۱ قانون مجازات اسلامی و مواد دیگری از این قانون و مقررات دیگر نیز بر آنها تصریح شده است علیه نفس، عرض، ناموس، مال یا آزادی تن خود و دیگری باشد.<br /> # نفس خود یا دیگران در اینجا به معنای تمامیت وجود فرد متشکل از تن و روان است و هر فعلی مانند قتل، جرح، تعرض به نفس محسوب می شود و اعمالی که خطری را برای حیات انسان ایجاد کند و سلامت جسم را تهدید کند مثل خودداری کردن از دادن خوراک و دارو به کسی که در بازداشت به سر می برد.&lt;ref&gt;بررسی دفاع مشروع - تعرض به [http://hoghooghplus.ir/maghalat/%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%AC%D8%B2%D8%A7/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9/ نفس]&lt;/ref&gt;<br /> # عرض خود یا دیگران<br /> # ناموس خود یا دیگران<br /> # مال خود یا دیگران<br /> # آزادی خود یا دیگران<br /> دفاع مشروع چیست؟<br /> <br /> ''هر انسانی عقلا حق دارد در مواقع احساس خطر به دفاع از جان، مال و ناموس خود و افرادی که دفاع از آنان بر وی واجب است، اقدام کند. دین مبین اسلام به عنوان آیینی جامع و کامل در این مورد نیز به پیروان خود راهکار ارائه داده و با قید شرایطی به مسلمانان اجازه داده تا به هنگام لزوم به دفاع از خود برخیزند و این امر گویای چیزی نیست جز اهمیت قائل شدن دین مبین اسلام به حیثیت و کرامت ذاتی نوع بشر. در این مقال برآنیم تا در حد وسع خود مفهوم و شرایط دفاع مشروع در دیدگاه فقه اسلام را مورد بررسی قرار دهیم. ''<br /> <br /> معنای لغوی<br /> <br /> واژه دفاع مشروع از دو جزء تشکیل شده است: دفاع و مشروع. برای فهم بیشتر، بهتر است که هر دو جزء را جداگانه معنا کنیم و سپس دفاع مشروع را تعریف نماییم. در لغت نامه دهخدا، واژه دفاع این چنین معنا شده است: دفاع یعنی موج بزرگ از دریا، هر چیز بزرگ که بدان مثل وی دفع کرده شود، چیز عظیم و بزرگ که بدان، مانند خودش را دفع کند و همچنین دفاع کردن به معنای رفع تعرض است. <br /> <br /> کلمه مشروع نیز از ماده شرع، مشتق شده است. از جمله معانی شرع عبارتند از: دین و مذهب، راست و آشکار، آیینی که از سوی خداوند، توسط پیامبران بر بندگان آورده شده و آشکار کردن راه بوسیله خداوند برما. برخی از معانی مشروع نیز عبارتند از: راست و درست، آن چه شرع روا دارد. آنچه بر طبق احکام شرع، مجاز و قانونی بوده و در برابر ممنوع و نا مشروع قرار دارد. همچنین مشروع به معنای انگیزه درست، در برابر غیر مشروع که به معنای ناروا و خلاف شرع است، نیز آمده است. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;باشگاه اندیشه - دفاع مشروع چیست؟[http://www.bashgah.net/fa/content/print_version/36655]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> تعریف اصطلاحی<br /> <br /> در تعریف دفاع مشروع، کتاب ترمینولوژی حقوق، چنین آورده است: “ شخص مورد تجاوز، در صورت نداشتن وقت برای توسل به قوای دولتی به منظور رفع تجاوز، حق دارد به نیروی شخصی از ناموس، جان و مال خود دفاع کند. این دفاع را دفاع مشروع می گویند”. <br /> <br /> در اثری دیگر، این تعریف از دفاع مشروع ارائه شده است: “شخصی که بر خلاف عدل و نصفت مورد حمله قرار گرفته است و برای دفاع از خود مرتکب جرم شده، در حال دفاع مشروع می باشد”. در تعریفی دیگر از دفاع مشروع چنین آمده است: “ هرگاه کسی بخاطر دفاع از نفس و یا عرض و یا ناموس و یا آزادی خود یا دیگری و با رعایت شرایط پیش بینی شده در قانون، مرتکب هر عملی گردد، عمل ارتکابی او جنبه مجرمانه خود را از دست داده، و چنین شخصی معاف از مسئولیت کیفری و مدنی است. ”. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> بطور مختصر و فهرست وار، اموری که دفاع از آنها مجاز است را می توان به این شرح برشمرد: نفس، عرض و ناموس، مال، آزادی تن خود و نفس، عرض و ناموس و مال و آزادی تن دیگری. <br /> <br /> غیر مشروع بودن خطر<br /> <br /> دفاع مشروع تنها بر ضد خطراتی جایز است که غیر مشروع بشمار می روند. خطر زمانی غیر مشروع است که حق مورد حمایت شریعت را به ناحق مورد تهدید قرارداده باشد. تمامی فقهای اسلام در مورد حرمت خون، اموال و نوامیس اتفاق نظر دارند. خطر زمانی غیر مشروع است که تجاوزی به ناحق نسبت به نفس، مال یا ناموس انسانی که دارای حرمت است صورت گیرد. <br /> <br /> حال بودن خطر<br /> <br /> حال بودن، شرط دوم از شرایط سه گانه خطر است. حقوق اسلامی، دفاع را در راستای دفع تجاوز مقرر داشته است و از این رو استفاده از زور را زمانی جایز می داند که دفع تجاوز متوقف بر آن باشد. بر این اساس، خطر آینده انسان را در حالتی قرار نمی دهد که دفع آن تنها با استفاده از زور و قدرت ممکن باشد، زیرا خطر آینده را می توان با توسل به قوای دولتی و حمایت آنان دفع کرد. در دو صورت، خطر، حال شمرده می شود: اول، زمانی که وقوع خطر نزدیک باشد. در این صورت دفاع، دارای نقشی بازدارنده است که از وقوع خطر جلوگیری می کند و دوم، زمانی که خطر آغاز شده ولی هنوز پایان نیافته است و در این صورت، دفاع دارای نقشی بازدارنده از استمرار خطر و تداوم آن است. <br /> <br /> شروط عمل دفاعی<br /> <br /> فقهای اسلامی، دفاع مشروع را محدود به عمل خاصی ندانسته اند، بلکه دو شرط برای کنترل اعمال دفاعی بدون تعیین نوع و درجه آن وضع کرده، و به مدافع اجازه داده اند تا عملی را که “ضرورت” و “تناسب” دارد انتخاب کند. فقها، اعمالی را به عنوان اعمال دفاعی ذکر کرده اند که به عنوان مثال می توان موارد ذیل را نام برد: کمک خواستن از مردم، فریاد کشیدن بر سر متجاوز، فرار کردن، سنگ زدن به متجاوز، مجروح کردن و زدن متجاوز بوسیله سنگ، چوبدستی، پاره آهن یا اسلحه، هر چند که منجر به قتل متجاوز شود. فقها بالاجماع عقیده دارند در صورتی که خطر با همه شرایط آن تحقق یابد و رهایی از آن جز با عمل دفاعی ممکن نباشد، مدافع می تواند با کمترین عمل ممکن برای دفع خطر، از حقوق محترم خود یا دیگری همچون نفس، مال و ناموس دفاع کند. همانگونه که ذکر شد، شروط عمل دفاعی عبارتند از: ضرورت و تناسب. <br /> <br /> ضرورت عمل دفاعی<br /> <br /> ضرورت در لغت، به معنای نیاز، حاجت و آنچه بدان محتاج باشند، اجبار، الزام و ناگزیری آمده است. در عمل دفاعی نیز، مدافع، تنها در صورتی حق استفاده از زور و قدرت را دارد که دفاع، منوط به آن باشد و هیچ گونه راه دیگری برای دفع خطر وجود نداشته باشد. در این حالت، تنها راه جلوگیری از خطر، استفاده از زور و قدرت شخصی است و این مسئله، معنای ضرورت عمل دفاعی است.<br /> <br /> جمع بندی<br /> <br /> دفاع از خود در برابر دشمن که امری فطری و غریزی است و ریشه در ذات و طبیعت انسان دارد، از دیرباز به عنوان یک تاسیس حقوقی وارد قوانین کیفری نظام های حقوقی کشورهای مختلف جهان شده است. در دین مقدس اسلام نیز، دفاع در برابر دشمن، امری پسندیده است و در منابع فقهی نیز دفاع، بر حسب موضوع مورد دفاع، واجب یا جایز است. <br /> <br /> همانطور که ذکر شد، تحقق دفاع مستلزم وجود دو عنصر اساسی، یعنی حمله و دفاع است که هر کدام از اینها نیز شرایط خاص خود را دارند. تجاوزی مستوجب حق دفاع است که غیر مشروع و غیر قانونی باشد. از دیگر شرایط حمله، این است که خطر باید فعلی و قریب الوقوع بوده و نیز بگونه ای باشد که به هیچ طریق دیگری، قابل دفع نباشد. مدافع نیز در انجام عمل دفاعی، مقید به شرایطی است، از جمله این که، عمل دفاعی باید ضرورت داشته باشد و از سوی دیگر، مدافع، مجاز نیست از هر گونه نیرو و به هر اندازه، برای دفع تجاوز استفاده کند. البته طبق منابع فقهی، مدافع در انتخاب وسیله آزاد است و می تواند از وسیله ای که انتظار دفع تجاوز به آن وجود دارد استفاده کند. <br /> <br /> در دفاع مشروع، کاربرد خشونت، در راستای دفاع از خود، غیر اختیاری می شود و در واقع چاره ای جز توسل به آن باقی نمی ماند و علاوه بر این واکنشی نیز هست و بصورت دفاعی، انجام می شود و فراتر از اینها، خشونتی کاملا قانونی و مشروع قلمداد می گردد. <br /> <br /> دفاع مشروع، حقی است که انسان، بطور ذاتی و طبیعی از آن برخوردار است و در حقوق جزایی بسیاری از کشورها، قانونی بوده و فراتر از همه اینها، در شرع مقدس اسلام و فقه اسلامی، به رسمیت شناخته شده و شرایط آن به روشنی مشخص گردیده است. <br /> <br /> منابع: <br /> <br /> . 1 خلیل واعظی، دفاع مشروع در حقوق جزای ایران، قم، دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم، دفتر انتشارات،. 1379<br /> <br /> . 2 محمد جعفر جعفری لنگرودی، ترمینولوژی حقوق، تهران: گنج دانش،. 1363 <br /> <br /> . 3 عبدالحسین علی آبادی، حقوق جنایی، تهران: فردوسی،. 69 13 <br /> <br /> . 4 مرتضی محسنی، دوره حقوق جزای عمومی، مسئولیت کیفری، تهران: گنج دانش،. 1376<br /> <br /> . 5 داود العطار، دفاع مشروع در حقوق جزای اسلام، مترجم اکبر غفوری، مشهد: آستان قدس، چاپ دوم،. 1375<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Norry https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Norry/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=26948 2018-03-05T06:40:15Z

<p>Norry: /* جستارهای وابسته */</p> <hr /> <div>دفاع مشروع ( حقوق-ص33) <br /> <br /> دفاع مشروع <br /> <br /> دفاع مشروع حس غریزی هر انسان هست .همواره بشر در مقابل عملی که ناعادلانه و غیرمشروع بوده سر فرود نیاورده و دفاع در برابر چنین عملی را جزو حقوق طبیعی خود می داند، زیرا انسان با تبعیت از غریزه به هنگام خطر مقابله به مثل می کند و آن را نوعی حق برای خود و نوعی تکلیف نسبت به دیگران می داند و روابط انسانی و اجتماعی ایجاب می کند که افراد در صورت حمله و تهاجم ناعادلانه دیگران ساکت نمانند و قانون نیز چنانچه کسانی را که در شرایط دفاع باشند مجازات نخواهد کرد.<br /> <br /> دفاع عبارت است از اینکه انسان با توسل به قدرت حقی دارد که تحت حمایت قانون است و اگر متجاوزی بخواهد آن را برباید حفظ کند. بنابراین دفاع یکی از وسایل اولیه حفظ حق است که با همین خصوصیت در مناسبات و روابط بین افراد و بین ملل باقی مانده است. ولی دفاع در روابط بین افراد وقتی مشروع است که برای دفع ضرری که از ناحیه حمله‌کننده با حمله حضوری و غیرقانونی صورت گرفته ضروری باشد.<br /> <br /> بنابراین در یک نگاه شخصی که برخلاف عدل و انصاف مورد حمله قرار گرفته و برای دفاع از خود مرتکب جرم شده است در حال دفاع مشروع است. در نتیجه شباهت زیادی بین حالت اضطرار و دفاع مشروع وجود دارد. در هر دو مورد وقتی برای احتراز از خطر و زیان جرم مرتکب می‌شود در واقع دفاع مشروع یکی از موارد مخصوص حالت اضطرار است و خصوصیت آن این است که مجنی‌علیه در عین حال حمله‌کننده نیز هست.<br /> <br /> یکی از مهمترین حقوق طبیعی انسان، حق دفاع در مقابل تجاوز‌ها به جان، آزادی، عرض، ناموس و مال است؛ بنابراین وضع مقررات درباره حق دفاع متهم، هم با اصول و مبانی حقوق اسلامی و هم با مبانی حقوق بشر هماهنگی دارد.<br /> <br /> بر این اساس دفاع مشروع در مقام دفاع از نفس، عرض، ناموس، مال یا آزادی تن خود یا دیگری در قانون مورد پذیرش قرار گرفته است.<br /> <br /> آیا حق دفاع متهم مطلق و بدون محدودیت است؟<br /> <br /> خیر؛ قانونگذار شرایط دقیق آن را مشخص کرده است. در قانون مجازات اسلامی جدید پيش‌بينی شده است كه شخص می‌تواند در شرايطی خاص و ويژه از خود دفاع کند، بدون آنكه مجازات شود.&lt;ref&gt;اکرم فرخ، وکیل و مشاوره حقوقی - دفاع مشروع چیست؟[http://www.farokh.ir/%DA%A9%DB%8C%D9%81%D8%B1%DB%8C/%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%85-%D9%88-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AA/%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == تعریف دفاع مشروع ==<br /> دفاع مشروع یک ترکیب اضافی است که از دو جزء تشکیل شده است :<br /> <br /> اول : دفع در لغت به معنی از میان برداشتن و زایل کردن از قهر و قوه است .<br /> <br /> دوم : مشروع از شرع و شریعت گرفته شده که منظور از آن هر عملی است که از نظر شرع مجاز و مباح می باشد .<br /> <br /> از ترکیب دو معنی فوق می توان گفت که دفاع مشروع عبارت است از به کارگیری هر قوه ای که جهت دفع و ازبین بردن خطر و تجاوز مهاجم مباح و مجاز می باشد .<br /> <br /> با مراجعه به تاریخ می بینیم بشر در مقابل عملی که ناعادلانه و غیرمشروع بوده سر فرود نیاورده و دفاع در برابر چنین عملی را جزء حقوق طبیعی خود می داند، زیرا انسان با تبعیت از غریزه به هنگام خطر مقابله به مثل می کند و آن را نوعی حق برای خود و نوعی تکلیف نسبت به دیگران می داند و روابط انسانی و اجتماعی ایجاب می کند که افراد در صورت حمله و تهاجم ناعادلانه دیگران ساکت نمانند و قانون نیز چنانچه کسانی را که در شرایط دفاع باشند مجازات نخواهد کرد.<br /> <br /> حقوقدانان برای توجیه دفاع مشروع دو نظر کلی را مورد توجه قرار داده و اساس دفاع را یکی از آن دو دانسته اند؛ اول اجبار، دوم اجرای حق یا انجام تکلیف.<br /> <br /> طبق نظریه اجبار عمل انجام شده در دفاع مشروع جرم است، ولی جرمی که قابل مجازات نیست. دلیل طرفداران این عقیده این است که تهاجم غیرمشروع آزادی را از بین می برد و جرم تحت تاثیر اغتشاشات ارادی انجام می گیرد.<br /> <br /> به عبارت دیگر تحت تاثیر حفظ «من» جرم به وجود آمده و اراده آدمی در انجام آن نقش قابل قبول نخواهد داشت زیرا جبر ناشی از تجاوز غیرمشروع انسان را به ارتکاب جرم وادار کرده است. براساس نظریه دوم در دفاع مشروع شخص حقی را اجرا کرده و حتی تکلیف خود را برای اجرای عدالت به جا آورده است.<br /> <br /> در این مورد دفاع مشروع جرم نیست که مجازاتی را برای آن در نظر گرفت. طبق ماده ۴۳ قانون مجازات عمومی، اصلاحی ۱۳۵۲ هر کس در مقام دفاع از نفس و یا ناموس یا مال خود یا دیگری و یا آزادی تن خود و یا دیگری در برابر هرگونه تجاوز فعلی و یا خطر قریب الوقوع عملی را انجام دهد که جرم باشد در صورت اجتماع شرایط ذیل قابل تعقیب و مجازات نخواهد بود؛<br /> <br /> == موارد دفاع مشروع ==<br /> این تعرضات همچنان که در ماده ۶۱ قانون مجازات اسلامی و مواد دیگری از این قانون و مقررات دیگر نیز بر آنها تصریح شده است علیه نفس، عرض، ناموس، مال یا آزادی تن خود و دیگری باشد.<br /> # نفس خود یا دیگران در اینجا به معنای تمامیت وجود فرد متشکل از تن و روان است و هر فعلی مانند قتل، جرح، تعرض به نفس محسوب می شود و اعمالی که خطری را برای حیات انسان ایجاد کند و سلامت جسم را تهدید کند مثل خودداری کردن از دادن خوراک و دارو به کسی که در بازداشت به سر می برد.&lt;ref&gt;بررسی دفاع مشروع - تعرض به [http://hoghooghplus.ir/maghalat/%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%AC%D8%B2%D8%A7/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9/ نفس]&lt;/ref&gt;<br /> # عرض خود یا دیگران<br /> # ناموس خود یا دیگران<br /> # مال خود یا دیگران<br /> # آزادی خود یا دیگران<br /> دفاع مشروع چیست؟&lt;ref&gt;باشگاه اندیشه - دفاع مشروع چیست؟[http://www.bashgah.net/fa/content/print_version/36655]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ''هر انسانی عقلا حق دارد در مواقع احساس خطر به دفاع از جان، مال و ناموس خود و افرادی که دفاع از آنان بر وی واجب است، اقدام کند. دین مبین اسلام به عنوان آیینی جامع و کامل در این مورد نیز به پیروان خود راهکار ارائه داده و با قید شرایطی به مسلمانان اجازه داده تا به هنگام لزوم به دفاع از خود برخیزند و این امر گویای چیزی نیست جز اهمیت قائل شدن دین مبین اسلام به حیثیت و کرامت ذاتی نوع بشر. در این مقال برآنیم تا در حد وسع خود مفهوم و شرایط دفاع مشروع در دیدگاه فقه اسلام را مورد بررسی قرار دهیم. ''<br /> <br /> معنای لغوی<br /> <br /> واژه دفاع مشروع از دو جزء تشکیل شده است: دفاع و مشروع. برای فهم بیشتر، بهتر است که هر دو جزء را جداگانه معنا کنیم و سپس دفاع مشروع را تعریف نماییم. در لغت نامه دهخدا، واژه دفاع این چنین معنا شده است: دفاع یعنی موج بزرگ از دریا، هر چیز بزرگ که بدان مثل وی دفع کرده شود، چیز عظیم و بزرگ که بدان، مانند خودش را دفع کند و همچنین دفاع کردن به معنای رفع تعرض است. <br /> <br /> کلمه مشروع نیز از ماده شرع، مشتق شده است. از جمله معانی شرع عبارتند از: دین و مذهب، راست و آشکار، آیینی که از سوی خداوند، توسط پیامبران بر بندگان آورده شده و آشکار کردن راه بوسیله خداوند برما. برخی از معانی مشروع نیز عبارتند از: راست و درست، آن چه شرع روا دارد. آنچه بر طبق احکام شرع، مجاز و قانونی بوده و در برابر ممنوع و نا مشروع قرار دارد. همچنین مشروع به معنای انگیزه درست، در برابر غیر مشروع که به معنای ناروا و خلاف شرع است، نیز آمده است. <br /> <br /> تعریف اصطلاحی<br /> <br /> در تعریف دفاع مشروع، کتاب ترمینولوژی حقوق، چنین آورده است: “ شخص مورد تجاوز، در صورت نداشتن وقت برای توسل به قوای دولتی به منظور رفع تجاوز، حق دارد به نیروی شخصی از ناموس، جان و مال خود دفاع کند. این دفاع را دفاع مشروع می گویند”. <br /> <br /> در اثری دیگر، این تعریف از دفاع مشروع ارائه شده است: “شخصی که بر خلاف عدل و نصفت مورد حمله قرار گرفته است و برای دفاع از خود مرتکب جرم شده، در حال دفاع مشروع می باشد”. در تعریفی دیگر از دفاع مشروع چنین آمده است: “ هرگاه کسی بخاطر دفاع از نفس و یا عرض و یا ناموس و یا آزادی خود یا دیگری و با رعایت شرایط پیش بینی شده در قانون، مرتکب هر عملی گردد، عمل ارتکابی او جنبه مجرمانه خود را از دست داده، و چنین شخصی معاف از مسئولیت کیفری و مدنی است. ”. <br /> <br /> با در نظر گرفتن این تعاریف می توان گفت که دفاع، امری طبیعی، ذاتی و مشروع است و بکار بردن کلمه مشروع، در مقام اعلام مشروعیت اعمالی است که اگر در غیر موارد دفاع اعمال شوند، جرم محسوب می گردند. ولی نکته دیگری نیز وجود دارد و آن این است که چون قانونگذار، شرایط دفاع را ذکر کرده است، اعمالی را که صرفا مطابق این شرایط انجام شوند، دفاع مشروع می داند. پر واضح است که مدافع، فقط می تواند در مورد شخص متجاوز مرتکب جرم شود و صرفا به متجاوز صدمه و زیان برساند و جواز ارتکاب جرم بطور مطلق را ندارد. اینگونه بنظر می رسد که منظور از دفاع مشروع در حالت کلی این است که مدافع در مقام دفاع، مرتکب اعمالی شود که انجام دادن آنها در شرایط عادی جرم محسوب می شود. از این رو به عنوان تعریف نسبتا جامعی از دفاع مشروع می توان تعریف زیر را مد نظر قرار داد: <br /> <br /> “دفاع مشروع، حقی است که قانون برای شخصی که مورد حمله ظالمانه قرار گرفته، مقرر کرده است تا در هنگام ضرورت و عدم دسترسی به قوای دولتی، آن شخص بتواند از وسایل متناسب برای دفع خطری که جان، مال و ناموس خود او و یا دیگری را تهدید کرده است، با اعمال زور و ایراد صدمه به متجاوز اقدام کند”. <br /> <br /> تعریف دفاع مشروع در حقوق اسلامی<br /> <br /> بعضی اوقات این گونه ادعا می شود که در کتب فقهی، تعریفی از دفاع مشروع نیامده است، البته آقای عبدالقادر عوده این تعریف را ارائه داده است: “ دفاع مشروع وظیفه انسان در حمایت از نفس خود یا دیگری و حق او در حمایت از مال خود یا دیگری است که در برابر هر تجاوز غیر مشروع، با نیروی لازم، برای دفع تجاوز، دفاع کند. ” <br /> <br /> دکتر داود العطار نیز دفاع مشروع را چنین تعریف نموده است: دفاع مشروع، قدرتی بازدارنده است که به موجب آن حق انجام عملی -که شرعا ضروری است- برای شخص بر علیه دیگری وجود دارد، تا خطر حقیقی، حال و غیر مشروعی را دفع کند که حق محترم مسلمان یا کافر ذمی مستامن اعم از نفس، مال یا عرض ناموس را مورد تهدید قرار داده است. <br /> <br /> با این وجود، با توجه به بیان فقها درمورد شرایط دفاع مشروع، تعریف زیر مناسب به نظر می آید: هرگاه انسانی در مقابل تهاجم ظالمانه ای که جان، مال و ناموس او یا شخص دیگری را تهدید می کند، دست به مقاومت بزند تا بتواند مهاجم را دفع کند، در صورتی که اعمال دفاعی او ضرورت داشته باشد و برای دفع مهاجم کافی باشد، مدافع در برابر اعمال دفاعی خود، حتی اگر منجر به ضرب و جرح یا قتل متجاوز نیز شود، در صورت عدم تعدی از حد لازم، مسئولیتی ندارد و دفاع مذکور، بر حسب مورد ممکن است واجب یا جایز باشد. <br /> <br /> بطور مختصر و فهرست وار، اموری که دفاع از آنها مجاز است را می توان به این شرح برشمرد: نفس، عرض و ناموس، مال، آزادی تن خود و نفس، عرض و ناموس و مال و آزادی تن دیگری. <br /> <br /> شروط دفاع مشروع در فقه اسلام<br /> <br /> لازم به ذکر است که فقط تحت شرایطی خاصی می توان دفاع را مشروع دانست و بایستی این شرایط جمع باشد تا این عمل، جرم تلقی نگردد. شرط، عبارت از امری است که وجود حکم، متوقف به وجود آن است و عدم وجود آن، موجب عدم وجود حکم و خارج از حقیقت است. بنا به تعریفی که در سطور قبل ارائه داده شد، دفاع مشروع، مستلزم وجود خطر و عملی است که برای دفع آن انجام می شود. این دو امر، دو عنصر اساسی دفاع مشروع است که هر یک باید دارای شرایطی باشد تا عمل دفاعی، مشروع به شمار رود و اثردفاع بر آن مترتب باشد. از این رو در ادامه، شروط دو موضوع یاد شده را نیز به ترتیب مورد بررسی قرار می دهیم. <br /> <br /> شروط خطر<br /> <br /> خطر در لغت به معنای مشرف شدن به هلاکت است و از نظر حقوق دانان، به معنای تجاوز احتمالی است، خطری که حق دفاع را توجیه می کند و دفع آن جایز است باید غیر مشروع، حال و حقیقی باشد. <br /> <br /> غیر مشروع بودن خطر<br /> <br /> دفاع مشروع تنها بر ضد خطراتی جایز است که غیر مشروع بشمار می روند. خطر زمانی غیر مشروع است که حق مورد حمایت شریعت را به ناحق مورد تهدید قرارداده باشد. تمامی فقهای اسلام در مورد حرمت خون، اموال و نوامیس اتفاق نظر دارند. خطر زمانی غیر مشروع است که تجاوزی به ناحق نسبت به نفس، مال یا ناموس انسانی که دارای حرمت است صورت گیرد. <br /> <br /> حال بودن خطر<br /> <br /> حال بودن، شرط دوم از شرایط سه گانه خطر است. حقوق اسلامی، دفاع را در راستای دفع تجاوز مقرر داشته است و از این رو استفاده از زور را زمانی جایز می داند که دفع تجاوز متوقف بر آن باشد. بر این اساس، خطر آینده انسان را در حالتی قرار نمی دهد که دفع آن تنها با استفاده از زور و قدرت ممکن باشد، زیرا خطر آینده را می توان با توسل به قوای دولتی و حمایت آنان دفع کرد. در دو صورت، خطر، حال شمرده می شود: اول، زمانی که وقوع خطر نزدیک باشد. در این صورت دفاع، دارای نقشی بازدارنده است که از وقوع خطر جلوگیری می کند و دوم، زمانی که خطر آغاز شده ولی هنوز پایان نیافته است و در این صورت، دفاع دارای نقشی بازدارنده از استمرار خطر و تداوم آن است. <br /> <br /> حقیقی بودن خطر<br /> <br /> شرط سوم از شرایط خطر، حقیقی بودن خطر است. خطر زمانی حقیقی است که مدافع، علم یا ظن غالب و مطابق با واقع پیدا کند که با خطر جدی روبرو شده است. مشروعیت دفاع نیز متکی بر خطر حقیقی است و لازمه وجود حق دفاع مشروع، وجود خطر حقیقی است. اصولا معیار ارزیابی کامل خطر غیر مشروع، شخصی است. اگر شخص به اعتماد قابل قبول و معقول خود، یقین پیدا کند که مورد تهدید خطر حال، غیر مشروع و حقیقی قرار گرفته است، حق دفاع مشروع به وی اعطا می شود. ولی دفاع در صورت موهوم بودن خطر، موجب مسئولیت جزائی ناشی از خطاست. <br /> <br /> شروط عمل دفاعی<br /> <br /> فقهای اسلامی، دفاع مشروع را محدود به عمل خاصی ندانسته اند، بلکه دو شرط برای کنترل اعمال دفاعی بدون تعیین نوع و درجه آن وضع کرده، و به مدافع اجازه داده اند تا عملی را که “ضرورت” و “تناسب” دارد انتخاب کند. فقها، اعمالی را به عنوان اعمال دفاعی ذکر کرده اند که به عنوان مثال می توان موارد ذیل را نام برد: کمک خواستن از مردم، فریاد کشیدن بر سر متجاوز، فرار کردن، سنگ زدن به متجاوز، مجروح کردن و زدن متجاوز بوسیله سنگ، چوبدستی، پاره آهن یا اسلحه، هر چند که منجر به قتل متجاوز شود. فقها بالاجماع عقیده دارند در صورتی که خطر با همه شرایط آن تحقق یابد و رهایی از آن جز با عمل دفاعی ممکن نباشد، مدافع می تواند با کمترین عمل ممکن برای دفع خطر، از حقوق محترم خود یا دیگری همچون نفس، مال و ناموس دفاع کند. همانگونه که ذکر شد، شروط عمل دفاعی عبارتند از: ضرورت و تناسب. در سطور ذیل، بطور مختصر، به شرح هر کدام از این شروط می پردازیم. <br /> <br /> ضرورت عمل دفاعی<br /> <br /> ضرورت در لغت، به معنای نیاز، حاجت و آنچه بدان محتاج باشند، اجبار، الزام و ناگزیری آمده است. در عمل دفاعی نیز، مدافع، تنها در صورتی حق استفاده از زور و قدرت را دارد که دفاع، منوط به آن باشد و هیچ گونه راه دیگری برای دفع خطر وجود نداشته باشد. در این حالت، تنها راه جلوگیری از خطر، استفاده از زور و قدرت شخصی است و این مسئله، معنای ضرورت عمل دفاعی است. در این میان، اگر دفع خطر، با وسایل آسان تر ممکن باشد، مدافع نباید از وسایل شدید تر استفاده کند. اگر عمل دفاعی، شرط ضرورت را داشته باشد، ضرورتا فقط باید متوجه منشا خطر شود، زیرا استعمال قدرت، تنها برای دفع خطر جایز است. یعنی اگر وسیله دیگری وجود داشته باشد که فرد را بی نیاز از ارتکاب جرم می کند، باید از ارتکاب جرم، دوری جسته شود. <br /> <br /> تناسب عمل دفاعی<br /> <br /> عمل دفاعی بایستی با تجاوز و خطر متناسب باشد، و مدافع مجاز نیست برای دفع خطر، از هر گونه نیرو به هر اندازه ای استفاده کند. عمل دفاعی، زمانی متناسب است که از کمترین مقدار زور و قدرت لازم و کافی، برای دفع خطر استفاده شود. فقها درباره تناسب این چنین می گویند: انسان حق دارد با هر آن چه در توان اوست، از نفس، مال و ناموس خود دفاع کند ولی باید به عمل آسان تر اکتفا کند. به عقیده فقها، معیار تناسب، ظن غالب مدافع یا هر عملی است که به فکرش خطور می کند که با توجه به شرایط روحی وشخصی خود و ملاحظه متجاوز و حالت تجاوز، قادر به انجام آن باشد. در مورد شرط تناسب عمل دفاعی، دو نظریه ذکر شده است. بنا بر یک نظریه، تناسب، همان تناسب در وسیله است و مطابق با نظریه دیگر، معیار تناسب، تساوی زیان وارده از جانب متجاوز و مدافع است. <br /> <br /> جمع بندی<br /> <br /> دفاع از خود در برابر دشمن که امری فطری و غریزی است و ریشه در ذات و طبیعت انسان دارد، از دیرباز به عنوان یک تاسیس حقوقی وارد قوانین کیفری نظام های حقوقی کشورهای مختلف جهان شده است. در دین مقدس اسلام نیز، دفاع در برابر دشمن، امری پسندیده است و در منابع فقهی نیز دفاع، بر حسب موضوع مورد دفاع، واجب یا جایز است. <br /> <br /> همانطور که ذکر شد، تحقق دفاع مستلزم وجود دو عنصر اساسی، یعنی حمله و دفاع است که هر کدام از اینها نیز شرایط خاص خود را دارند. تجاوزی مستوجب حق دفاع است که غیر مشروع و غیر قانونی باشد. از دیگر شرایط حمله، این است که خطر باید فعلی و قریب الوقوع بوده و نیز بگونه ای باشد که به هیچ طریق دیگری، قابل دفع نباشد. مدافع نیز در انجام عمل دفاعی، مقید به شرایطی است، از جمله این که، عمل دفاعی باید ضرورت داشته باشد و از سوی دیگر، مدافع، مجاز نیست از هر گونه نیرو و به هر اندازه، برای دفع تجاوز استفاده کند. البته طبق منابع فقهی، مدافع در انتخاب وسیله آزاد است و می تواند از وسیله ای که انتظار دفع تجاوز به آن وجود دارد استفاده کند. <br /> <br /> در دفاع مشروع، کاربرد خشونت، در راستای دفاع از خود، غیر اختیاری می شود و در واقع چاره ای جز توسل به آن باقی نمی ماند و علاوه بر این واکنشی نیز هست و بصورت دفاعی، انجام می شود و فراتر از اینها، خشونتی کاملا قانونی و مشروع قلمداد می گردد. <br /> <br /> دفاع مشروع، حقی است که انسان، بطور ذاتی و طبیعی از آن برخوردار است و در حقوق جزایی بسیاری از کشورها، قانونی بوده و فراتر از همه اینها، در شرع مقدس اسلام و فقه اسلامی، به رسمیت شناخته شده و شرایط آن به روشنی مشخص گردیده است. <br /> <br /> منابع: <br /> <br /> . 1 خلیل واعظی، دفاع مشروع در حقوق جزای ایران، قم، دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم، دفتر انتشارات،. 1379<br /> <br /> . 2 محمد جعفر جعفری لنگرودی، ترمینولوژی حقوق، تهران: گنج دانش،. 1363 <br /> <br /> . 3 عبدالحسین علی آبادی، حقوق جنایی، تهران: فردوسی،. 69 13 <br /> <br /> . 4 مرتضی محسنی، دوره حقوق جزای عمومی، مسئولیت کیفری، تهران: گنج دانش،. 1376<br /> <br /> . 5 داود العطار، دفاع مشروع در حقوق جزای اسلام، مترجم اکبر غفوری، مشهد: آستان قدس، چاپ دوم،. 1375<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Norry https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Norry/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=26947 2018-03-05T06:19:53Z

<p>Norry: </p> <hr /> <div>دفاع مشروع ( حقوق-ص33) <br /> <br /> دفاع مشروع <br /> <br /> دفاع مشروع حس غریزی هر انسان هست .همواره بشر در مقابل عملی که ناعادلانه و غیرمشروع بوده سر فرود نیاورده و دفاع در برابر چنین عملی را جزو حقوق طبیعی خود می داند، زیرا انسان با تبعیت از غریزه به هنگام خطر مقابله به مثل می کند و آن را نوعی حق برای خود و نوعی تکلیف نسبت به دیگران می داند و روابط انسانی و اجتماعی ایجاب می کند که افراد در صورت حمله و تهاجم ناعادلانه دیگران ساکت نمانند و قانون نیز چنانچه کسانی را که در شرایط دفاع باشند مجازات نخواهد کرد.<br /> <br /> دفاع عبارت است از اینکه انسان با توسل به قدرت حقی دارد که تحت حمایت قانون است و اگر متجاوزی بخواهد آن را برباید حفظ کند. بنابراین دفاع یکی از وسایل اولیه حفظ حق است که با همین خصوصیت در مناسبات و روابط بین افراد و بین ملل باقی مانده است. ولی دفاع در روابط بین افراد وقتی مشروع است که برای دفع ضرری که از ناحیه حمله‌کننده با حمله حضوری و غیرقانونی صورت گرفته ضروری باشد.<br /> <br /> بنابراین در یک نگاه شخصی که برخلاف عدل و انصاف مورد حمله قرار گرفته و برای دفاع از خود مرتکب جرم شده است در حال دفاع مشروع است. در نتیجه شباهت زیادی بین حالت اضطرار و دفاع مشروع وجود دارد. در هر دو مورد وقتی برای احتراز از خطر و زیان جرم مرتکب می‌شود در واقع دفاع مشروع یکی از موارد مخصوص حالت اضطرار است و خصوصیت آن این است که مجنی‌علیه در عین حال حمله‌کننده نیز هست.<br /> <br /> یکی از مهمترین حقوق طبیعی انسان، حق دفاع در مقابل تجاوز‌ها به جان، آزادی، عرض، ناموس و مال است؛ بنابراین وضع مقررات درباره حق دفاع متهم، هم با اصول و مبانی حقوق اسلامی و هم با مبانی حقوق بشر هماهنگی دارد.<br /> <br /> بر این اساس دفاع مشروع در مقام دفاع از نفس، عرض، ناموس، مال یا آزادی تن خود یا دیگری در قانون مورد پذیرش قرار گرفته است.<br /> <br /> آیا حق دفاع متهم مطلق و بدون محدودیت است؟<br /> <br /> خیر؛ قانونگذار شرایط دقیق آن را مشخص کرده است. در قانون مجازات اسلامی جدید پيش‌بينی شده است كه شخص می‌تواند در شرايطی خاص و ويژه از خود دفاع کند، بدون آنكه مجازات شود.&lt;ref&gt;اکرم فرخ، وکیل و مشاوره حقوقی - دفاع مشروع چیست؟[http://www.farokh.ir/%DA%A9%DB%8C%D9%81%D8%B1%DB%8C/%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%85-%D9%88-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AA/%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == تعریف دفاع مشروع ==<br /> دفاع مشروع یک ترکیب اضافی است که از دو جزء تشکیل شده است :<br /> <br /> اول : دفع در لغت به معنی از میان برداشتن و زایل کردن از قهر و قوه است .<br /> <br /> دوم : مشروع از شرع و شریعت گرفته شده که منظور از آن هر عملی است که از نظر شرع مجاز و مباح می باشد .<br /> <br /> از ترکیب دو معنی فوق می توان گفت که دفاع مشروع عبارت است از به کارگیری هر قوه ای که جهت دفع و ازبین بردن خطر و تجاوز مهاجم مباح و مجاز می باشد .<br /> <br /> با مراجعه به تاریخ می بینیم بشر در مقابل عملی که ناعادلانه و غیرمشروع بوده سر فرود نیاورده و دفاع در برابر چنین عملی را جزء حقوق طبیعی خود می داند، زیرا انسان با تبعیت از غریزه به هنگام خطر مقابله به مثل می کند و آن را نوعی حق برای خود و نوعی تکلیف نسبت به دیگران می داند و روابط انسانی و اجتماعی ایجاب می کند که افراد در صورت حمله و تهاجم ناعادلانه دیگران ساکت نمانند و قانون نیز چنانچه کسانی را که در شرایط دفاع باشند مجازات نخواهد کرد.<br /> <br /> حقوقدانان برای توجیه دفاع مشروع دو نظر کلی را مورد توجه قرار داده و اساس دفاع را یکی از آن دو دانسته اند؛ اول اجبار، دوم اجرای حق یا انجام تکلیف.<br /> <br /> طبق نظریه اجبار عمل انجام شده در دفاع مشروع جرم است، ولی جرمی که قابل مجازات نیست. دلیل طرفداران این عقیده این است که تهاجم غیرمشروع آزادی را از بین می برد و جرم تحت تاثیر اغتشاشات ارادی انجام می گیرد.<br /> <br /> به عبارت دیگر تحت تاثیر حفظ «من» جرم به وجود آمده و اراده آدمی در انجام آن نقش قابل قبول نخواهد داشت زیرا جبر ناشی از تجاوز غیرمشروع انسان را به ارتکاب جرم وادار کرده است. براساس نظریه دوم در دفاع مشروع شخص حقی را اجرا کرده و حتی تکلیف خود را برای اجرای عدالت به جا آورده است.<br /> <br /> در این مورد دفاع مشروع جرم نیست که مجازاتی را برای آن در نظر گرفت. طبق ماده ۴۳ قانون مجازات عمومی، اصلاحی ۱۳۵۲ هر کس در مقام دفاع از نفس و یا ناموس یا مال خود یا دیگری و یا آزادی تن خود و یا دیگری در برابر هرگونه تجاوز فعلی و یا خطر قریب الوقوع عملی را انجام دهد که جرم باشد در صورت اجتماع شرایط ذیل قابل تعقیب و مجازات نخواهد بود؛<br /> <br /> == موارد دفاع مشروع ==<br /> این تعرضات همچنان که در ماده ۶۱ قانون مجازات اسلامی و مواد دیگری از این قانون و مقررات دیگر نیز بر آنها تصریح شده است علیه نفس، عرض، ناموس، مال یا آزادی تن خود و دیگری باشد.<br /> # نفس خود یا دیگران در اینجا به معنای تمامیت وجود فرد متشکل از تن و روان است و هر فعلی مانند قتل، جرح، تعرض به نفس محسوب می شود و اعمالی که خطری را برای حیات انسان ایجاد کند و سلامت جسم را تهدید کند مثل خودداری کردن از دادن خوراک و دارو به کسی که در بازداشت به سر می برد.&lt;ref&gt;بررسی دفاع مشروع - تعرض به [http://hoghooghplus.ir/maghalat/%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%AC%D8%B2%D8%A7/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9/ نفس]&lt;/ref&gt;<br /> # عرض خود یا دیگران<br /> # ناموس خود یا دیگران<br /> # مال خود یا دیگران<br /> # آزادی خود یا دیگران<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Norry https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Norry/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=26854 2018-03-02T10:27:56Z

<p>Norry: /* بررسی دفاع مشروع */</p> <hr /> <div>دفاع مشروع ( حقوق-ص33) <br /> <br /> دفاع مشروع <br /> <br /> دفاع مشروع حس غریزی هر انسان هست .همواره بشر در مقابل عملی که ناعادلانه و غیرمشروع بوده سر فرود نیاورده و دفاع در برابر چنین عملی را جزو حقوق طبیعی خود می داند، زیرا انسان با تبعیت از غریزه به هنگام خطر مقابله به مثل می کند و آن را نوعی حق برای خود و نوعی تکلیف نسبت به دیگران می داند و روابط انسانی و اجتماعی ایجاب می کند که افراد در صورت حمله و تهاجم ناعادلانه دیگران ساکت نمانند و قانون نیز چنانچه کسانی را که در شرایط دفاع باشند مجازات نخواهد کرد.<br /> <br /> دفاع عبارت است از اینکه انسان با توسل به قدرت حقی دارد که تحت حمایت قانون است و اگر متجاوزی بخواهد آن را برباید حفظ کند. بنابراین دفاع یکی از وسایل اولیه حفظ حق است که با همین خصوصیت در مناسبات و روابط بین افراد و بین ملل باقی مانده است. ولی دفاع در روابط بین افراد وقتی مشروع است که برای دفع ضرری که از ناحیه حمله‌کننده با حمله حضوری و غیرقانونی صورت گرفته ضروری باشد.<br /> <br /> بنابراین در یک نگاه شخصی که برخلاف عدل و انصاف مورد حمله قرار گرفته و برای دفاع از خود مرتکب جرم شده است در حال دفاع مشروع است. در نتیجه شباهت زیادی بین حالت اضطرار و دفاع مشروع وجود دارد. در هر دو مورد وقتی برای احتراز از خطر و زیان جرم مرتکب می‌شود در واقع دفاع مشروع یکی از موارد مخصوص حالت اضطرار است و خصوصیت آن این است که مجنی‌علیه در عین حال حمله‌کننده نیز هست.<br /> <br /> یکی از مهمترین حقوق طبیعی انسان، حق دفاع در مقابل تجاوز‌ها به جان، آزادی، عرض، ناموس و مال است؛ بنابراین وضع مقررات درباره حق دفاع متهم، هم با اصول و مبانی حقوق اسلامی و هم با مبانی حقوق بشر هماهنگی دارد.<br /> <br /> بر این اساس دفاع مشروع در مقام دفاع از نفس، عرض، ناموس، مال یا آزادی تن خود یا دیگری در قانون جدید مجازات اسلامی با شرایطی مورد پذیرش قرار گرفته است.<br /> <br /> آیا حق دفاع متهم مطلق و بدون محدودیت است؟<br /> <br /> خیر؛ قانونگذار شرایط دقیق آن را مشخص کرده است. در قانون مجازات اسلامی جدید پيش‌بينی شده است كه شخص می‌تواند در شرايطی خاص و ويژه از خود دفاع کند، بدون آنكه مجازات شود.&lt;ref&gt;اکرم فرخ، وکیل و مشاوره حقوقی - دفاع مشروع چیست؟[http://www.farokh.ir/%DA%A9%DB%8C%D9%81%D8%B1%DB%8C/%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%85-%D9%88-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AA/%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == تعریف دفاع مشروع ==<br /> دفاع مشروع یک ترکیب اضافی است که از دو جزء تشکیل شده است :<br /> <br /> اول : دفع در لغت به معنی از میان برداشتن و زایل کردن از قهر و قوه است .<br /> <br /> دوم : مشروع از شرع و شریعت گرفته شده که منظور از آن هر عملی است که از نظر شرع مجاز و مباح می باشد .<br /> <br /> از ترکیب دو معنی فوق می توان گفت که دفاع مشروع عبارت است از به کارگیری هر قوه ای که جهت دفع و ازبین بردن خطر و تجاوز مهاجم مباح و مجاز می باشد .<br /> <br /> با مراجعه به تاریخ می بینیم بشر در مقابل عملی که ناعادلانه و غیرمشروع بوده سر فرود نیاورده و دفاع در برابر چنین عملی را جزء حقوق طبیعی خود می داند، زیرا انسان با تبعیت از غریزه به هنگام خطر مقابله به مثل می کند و آن را نوعی حق برای خود و نوعی تکلیف نسبت به دیگران می داند و روابط انسانی و اجتماعی ایجاب می کند که افراد در صورت حمله و تهاجم ناعادلانه دیگران ساکت نمانند و قانون نیز چنانچه کسانی را که در شرایط دفاع باشند مجازات نخواهد کرد.<br /> <br /> حقوقدانان برای توجیه دفاع مشروع دو نظر کلی را مورد توجه قرار داده و اساس دفاع را یکی از آن دو دانسته اند؛ اول اجبار، دوم اجرای حق یا انجام تکلیف.<br /> <br /> طبق نظریه اجبار عمل انجام شده در دفاع مشروع جرم است، ولی جرمی که قابل مجازات نیست. دلیل طرفداران این عقیده این است که تهاجم غیرمشروع آزادی را از بین می برد و جرم تحت تاثیر اغتشاشات ارادی انجام می گیرد.<br /> <br /> به عبارت دیگر تحت تاثیر حفظ «من» جرم به وجود آمده و اراده آدمی در انجام آن نقش قابل قبول نخواهد داشت زیرا جبر ناشی از تجاوز غیرمشروع انسان را به ارتکاب جرم وادار کرده است. براساس نظریه دوم در دفاع مشروع شخص حقی را اجرا کرده و حتی تکلیف خود را برای اجرای عدالت به جا آورده است.<br /> <br /> در این مورد دفاع مشروع جرم نیست که مجازاتی را برای آن در نظر گرفت. طبق ماده ۴۳ قانون مجازات عمومی، اصلاحی ۱۳۵۲ هر کس در مقام دفاع از نفس و یا ناموس یا مال خود یا دیگری و یا آزادی تن خود و یا دیگری در برابر هرگونه تجاوز فعلی و یا خطر قریب الوقوع عملی را انجام دهد که جرم باشد در صورت اجتماع شرایط ذیل قابل تعقیب و مجازات نخواهد بود؛<br /> <br /> == موارد دفاع مشروع ==<br /> این تعرضات همچنان که در ماده ۶۱ قانون مجازات اسلامی و مواد دیگری از این قانون و مقررات دیگر نیز بر آنها تصریح شده است علیه نفس، عرض، ناموس، مال یا آزادی تن خود و دیگری باشد.<br /> # نفس خود یا دیگران در اینجا به معنای تمامیت وجود فرد متشکل از تن و روان است و هر فعلی مانند قتل، جرح، تعرض به نفس محسوب می شود و اعمالی که خطری را برای حیات انسان ایجاد کند و سلامت جسم را تهدید کند مثل خودداری کردن از دادن خوراک و دارو به کسی که در بازداشت به سر می برد.&lt;ref&gt;بررسی دفاع مشروع - تعرض به [http://hoghooghplus.ir/maghalat/%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%AC%D8%B2%D8%A7/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9/ نفس]&lt;/ref&gt;<br /> # عرض خود یا دیگران<br /> # ناموس خود یا دیگران<br /> # مال خود یا دیگران<br /> # آزادی خود یا دیگران<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Norry https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Norry/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=26853 2018-03-02T10:27:08Z

<p>Norry: /* انواع دفاع مشروع */</p> <hr /> <div>دفاع مشروع ( حقوق-ص33) <br /> <br /> دفاع مشروع <br /> <br /> دفاع مشروع حس غریزی هر انسان هست .همواره بشر در مقابل عملی که ناعادلانه و غیرمشروع بوده سر فرود نیاورده و دفاع در برابر چنین عملی را جزو حقوق طبیعی خود می داند، زیرا انسان با تبعیت از غریزه به هنگام خطر مقابله به مثل می کند و آن را نوعی حق برای خود و نوعی تکلیف نسبت به دیگران می داند و روابط انسانی و اجتماعی ایجاب می کند که افراد در صورت حمله و تهاجم ناعادلانه دیگران ساکت نمانند و قانون نیز چنانچه کسانی را که در شرایط دفاع باشند مجازات نخواهد کرد.<br /> <br /> دفاع عبارت است از اینکه انسان با توسل به قدرت حقی دارد که تحت حمایت قانون است و اگر متجاوزی بخواهد آن را برباید حفظ کند. بنابراین دفاع یکی از وسایل اولیه حفظ حق است که با همین خصوصیت در مناسبات و روابط بین افراد و بین ملل باقی مانده است. ولی دفاع در روابط بین افراد وقتی مشروع است که برای دفع ضرری که از ناحیه حمله‌کننده با حمله حضوری و غیرقانونی صورت گرفته ضروری باشد.<br /> <br /> بنابراین در یک نگاه شخصی که برخلاف عدل و انصاف مورد حمله قرار گرفته و برای دفاع از خود مرتکب جرم شده است در حال دفاع مشروع است. در نتیجه شباهت زیادی بین حالت اضطرار و دفاع مشروع وجود دارد. در هر دو مورد وقتی برای احتراز از خطر و زیان جرم مرتکب می‌شود در واقع دفاع مشروع یکی از موارد مخصوص حالت اضطرار است و خصوصیت آن این است که مجنی‌علیه در عین حال حمله‌کننده نیز هست.<br /> <br /> یکی از مهمترین حقوق طبیعی انسان، حق دفاع در مقابل تجاوز‌ها به جان، آزادی، عرض، ناموس و مال است؛ بنابراین وضع مقررات درباره حق دفاع متهم، هم با اصول و مبانی حقوق اسلامی و هم با مبانی حقوق بشر هماهنگی دارد.<br /> <br /> بر این اساس دفاع مشروع در مقام دفاع از نفس، عرض، ناموس، مال یا آزادی تن خود یا دیگری در قانون جدید مجازات اسلامی با شرایطی مورد پذیرش قرار گرفته است.<br /> <br /> آیا حق دفاع متهم مطلق و بدون محدودیت است؟<br /> <br /> خیر؛ قانونگذار شرایط دقیق آن را مشخص کرده است. در قانون مجازات اسلامی جدید پيش‌بينی شده است كه شخص می‌تواند در شرايطی خاص و ويژه از خود دفاع کند، بدون آنكه مجازات شود.&lt;ref&gt;اکرم فرخ، وکیل و مشاوره حقوقی - دفاع مشروع چیست؟[http://www.farokh.ir/%DA%A9%DB%8C%D9%81%D8%B1%DB%8C/%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%85-%D9%88-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AA/%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == بررسی دفاع مشروع ==<br /> دفاع مشروع یک ترکیب اضافی است که از دو جزء تشکیل شده است :<br /> <br /> اول : دفع در لغت به معنی از میان برداشتن و زایل کردن از قهر و قوه است .<br /> <br /> دوم : مشروع از شرع و شریعت گرفته شده که منظور از آن هر عملی است که از نظر شرع مجاز و مباح می باشد .<br /> <br /> از ترکیب دو معنی فوق می توان گفت که دفاع مشروع عبارت است از به کارگیری هر قوه ای که جهت دفع و ازبین بردن خطر و تجاوز مهاجم مباح و مجاز می باشد .<br /> <br /> با مراجعه به تاریخ می بینیم بشر در مقابل عملی که ناعادلانه و غیرمشروع بوده سر فرود نیاورده و دفاع در برابر چنین عملی را جزء حقوق طبیعی خود می داند، زیرا انسان با تبعیت از غریزه به هنگام خطر مقابله به مثل می کند و آن را نوعی حق برای خود و نوعی تکلیف نسبت به دیگران می داند و روابط انسانی و اجتماعی ایجاب می کند که افراد در صورت حمله و تهاجم ناعادلانه دیگران ساکت نمانند و قانون نیز چنانچه کسانی را که در شرایط دفاع باشند مجازات نخواهد کرد.<br /> <br /> حقوقدانان برای توجیه دفاع مشروع دو نظر کلی را مورد توجه قرار داده و اساس دفاع را یکی از آن دو دانسته اند؛ اول اجبار، دوم اجرای حق یا انجام تکلیف.<br /> <br /> طبق نظریه اجبار عمل انجام شده در دفاع مشروع جرم است، ولی جرمی که قابل مجازات نیست. دلیل طرفداران این عقیده این است که تهاجم غیرمشروع آزادی را از بین می برد و جرم تحت تاثیر اغتشاشات ارادی انجام می گیرد.<br /> <br /> به عبارت دیگر تحت تاثیر حفظ «من» جرم به وجود آمده و اراده آدمی در انجام آن نقش قابل قبول نخواهد داشت زیرا جبر ناشی از تجاوز غیرمشروع انسان را به ارتکاب جرم وادار کرده است. براساس نظریه دوم در دفاع مشروع شخص حقی را اجرا کرده و حتی تکلیف خود را برای اجرای عدالت به جا آورده است.<br /> <br /> در این مورد دفاع مشروع جرم نیست که مجازاتی را برای آن در نظر گرفت. طبق ماده ۴۳ قانون مجازات عمومی، اصلاحی ۱۳۵۲ هر کس در مقام دفاع از نفس و یا ناموس یا مال خود یا دیگری و یا آزادی تن خود و یا دیگری در برابر هرگونه تجاوز فعلی و یا خطر قریب الوقوع عملی را انجام دهد که جرم باشد در صورت اجتماع شرایط ذیل قابل تعقیب و مجازات نخواهد بود؛<br /> <br /> == موارد دفاع مشروع ==<br /> این تعرضات همچنان که در ماده ۶۱ قانون مجازات اسلامی و مواد دیگری از این قانون و مقررات دیگر نیز بر آنها تصریح شده است علیه نفس، عرض، ناموس، مال یا آزادی تن خود و دیگری باشد.<br /> # نفس خود یا دیگران در اینجا به معنای تمامیت وجود فرد متشکل از تن و روان است و هر فعلی مانند قتل، جرح، تعرض به نفس محسوب می شود و اعمالی که خطری را برای حیات انسان ایجاد کند و سلامت جسم را تهدید کند مثل خودداری کردن از دادن خوراک و دارو به کسی که در بازداشت به سر می برد.&lt;ref&gt;بررسی دفاع مشروع - تعرض به [http://hoghooghplus.ir/maghalat/%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%AC%D8%B2%D8%A7/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9/ نفس]&lt;/ref&gt;<br /> # عرض خود یا دیگران<br /> # ناموس خود یا دیگران<br /> # مال خود یا دیگران<br /> # آزادی خود یا دیگران<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Norry https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Norry/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=26851 2018-03-02T10:17:22Z

<p>Norry: </p> <hr /> <div>دفاع مشروع ( حقوق-ص33) <br /> <br /> دفاع مشروع <br /> <br /> دفاع مشروع حس غریزی هر انسان هست .همواره بشر در مقابل عملی که ناعادلانه و غیرمشروع بوده سر فرود نیاورده و دفاع در برابر چنین عملی را جزو حقوق طبیعی خود می داند، زیرا انسان با تبعیت از غریزه به هنگام خطر مقابله به مثل می کند و آن را نوعی حق برای خود و نوعی تکلیف نسبت به دیگران می داند و روابط انسانی و اجتماعی ایجاب می کند که افراد در صورت حمله و تهاجم ناعادلانه دیگران ساکت نمانند و قانون نیز چنانچه کسانی را که در شرایط دفاع باشند مجازات نخواهد کرد.<br /> <br /> دفاع عبارت است از اینکه انسان با توسل به قدرت حقی دارد که تحت حمایت قانون است و اگر متجاوزی بخواهد آن را برباید حفظ کند. بنابراین دفاع یکی از وسایل اولیه حفظ حق است که با همین خصوصیت در مناسبات و روابط بین افراد و بین ملل باقی مانده است. ولی دفاع در روابط بین افراد وقتی مشروع است که برای دفع ضرری که از ناحیه حمله‌کننده با حمله حضوری و غیرقانونی صورت گرفته ضروری باشد.<br /> <br /> بنابراین در یک نگاه شخصی که برخلاف عدل و انصاف مورد حمله قرار گرفته و برای دفاع از خود مرتکب جرم شده است در حال دفاع مشروع است. در نتیجه شباهت زیادی بین حالت اضطرار و دفاع مشروع وجود دارد. در هر دو مورد وقتی برای احتراز از خطر و زیان جرم مرتکب می‌شود در واقع دفاع مشروع یکی از موارد مخصوص حالت اضطرار است و خصوصیت آن این است که مجنی‌علیه در عین حال حمله‌کننده نیز هست.<br /> <br /> یکی از مهمترین حقوق طبیعی انسان، حق دفاع در مقابل تجاوز‌ها به جان، آزادی، عرض، ناموس و مال است؛ بنابراین وضع مقررات درباره حق دفاع متهم، هم با اصول و مبانی حقوق اسلامی و هم با مبانی حقوق بشر هماهنگی دارد.<br /> <br /> بر این اساس دفاع مشروع در مقام دفاع از نفس، عرض، ناموس، مال یا آزادی تن خود یا دیگری در قانون جدید مجازات اسلامی با شرایطی مورد پذیرش قرار گرفته است.<br /> <br /> آیا حق دفاع متهم مطلق و بدون محدودیت است؟<br /> <br /> خیر؛ قانونگذار شرایط دقیق آن را مشخص کرده است. در قانون مجازات اسلامی جدید پيش‌بينی شده است كه شخص می‌تواند در شرايطی خاص و ويژه از خود دفاع کند، بدون آنكه مجازات شود.&lt;ref&gt;اکرم فرخ، وکیل و مشاوره حقوقی - دفاع مشروع چیست؟[http://www.farokh.ir/%DA%A9%DB%8C%D9%81%D8%B1%DB%8C/%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%85-%D9%88-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AA/%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == بررسی دفاع مشروع ==<br /> دفاع مشروع یک ترکیب اضافی است که از دو جزء تشکیل شده است :<br /> <br /> اول : دفع در لغت به معنی از میان برداشتن و زایل کردن از قهر و قوه است .<br /> <br /> دوم : مشروع از شرع و شریعت گرفته شده که منظور از آن هر عملی است که از نظر شرع مجاز و مباح می باشد .<br /> <br /> از ترکیب دو معنی فوق می توان گفت که دفاع مشروع عبارت است از به کارگیری هر قوه ای که جهت دفع و ازبین بردن خطر و تجاوز مهاجم مباح و مجاز می باشد .<br /> <br /> با مراجعه به تاریخ می بینیم بشر در مقابل عملی که ناعادلانه و غیرمشروع بوده سر فرود نیاورده و دفاع در برابر چنین عملی را جزء حقوق طبیعی خود می داند، زیرا انسان با تبعیت از غریزه به هنگام خطر مقابله به مثل می کند و آن را نوعی حق برای خود و نوعی تکلیف نسبت به دیگران می داند و روابط انسانی و اجتماعی ایجاب می کند که افراد در صورت حمله و تهاجم ناعادلانه دیگران ساکت نمانند و قانون نیز چنانچه کسانی را که در شرایط دفاع باشند مجازات نخواهد کرد.<br /> <br /> حقوقدانان برای توجیه دفاع مشروع دو نظر کلی را مورد توجه قرار داده و اساس دفاع را یکی از آن دو دانسته اند؛ اول اجبار، دوم اجرای حق یا انجام تکلیف.<br /> <br /> طبق نظریه اجبار عمل انجام شده در دفاع مشروع جرم است، ولی جرمی که قابل مجازات نیست. دلیل طرفداران این عقیده این است که تهاجم غیرمشروع آزادی را از بین می برد و جرم تحت تاثیر اغتشاشات ارادی انجام می گیرد.<br /> <br /> به عبارت دیگر تحت تاثیر حفظ «من» جرم به وجود آمده و اراده آدمی در انجام آن نقش قابل قبول نخواهد داشت زیرا جبر ناشی از تجاوز غیرمشروع انسان را به ارتکاب جرم وادار کرده است. براساس نظریه دوم در دفاع مشروع شخص حقی را اجرا کرده و حتی تکلیف خود را برای اجرای عدالت به جا آورده است.<br /> <br /> در این مورد دفاع مشروع جرم نیست که مجازاتی را برای آن در نظر گرفت. طبق ماده ۴۳ قانون مجازات عمومی، اصلاحی ۱۳۵۲ هر کس در مقام دفاع از نفس و یا ناموس یا مال خود یا دیگری و یا آزادی تن خود و یا دیگری در برابر هرگونه تجاوز فعلی و یا خطر قریب الوقوع عملی را انجام دهد که جرم باشد در صورت اجتماع شرایط ذیل قابل تعقیب و مجازات نخواهد بود؛<br /> <br /> == انواع دفاع مشروع ==<br /> این تعرضات همچنان که در ماده ۶۱ قانون مجازات اسلامی و مواد دیگری از این قانون و مقررات دیگر نیز بر آنها تصریح شده است علیه نفس، عرض، ناموس، مال یا آزادی تن خود و دیگری باشد.<br /> <br /> نفس در اینجا به معنای تمامیت وجود فرد متشکل از تن و روان است و هر فعلی مانند قتل، جرح، تعرض به نفس محسوب می شود و اعمالی که خطری را برای حیات انسان ایجاد کند و سلامت جسم را تهدید کند مثل خودداری کردن از دادن خوراک و دارو به کسی که در بازداشت به سر می برد.&lt;ref&gt;بررسی دفاع مشروع - تعرض به [http://hoghooghplus.ir/maghalat/%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%AC%D8%B2%D8%A7/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9/ نفس]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Norry https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Norry/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=26850 2018-03-02T10:14:34Z

<p>Norry: </p> <hr /> <div>دفاع مشروع ( حقوق-ص33) <br /> <br /> دفاع مشروع <br /> <br /> دفاع مشروع حس غریزی هر انسان هست .همواره بشر در مقابل عملی که ناعادلانه و غیرمشروع بوده سر فرود نیاورده و دفاع در برابر چنین عملی را جزو حقوق طبیعی خود می داند، زیرا انسان با تبعیت از غریزه به هنگام خطر مقابله به مثل می کند و آن را نوعی حق برای خود و نوعی تکلیف نسبت به دیگران می داند و روابط انسانی و اجتماعی ایجاب می کند که افراد در صورت حمله و تهاجم ناعادلانه دیگران ساکت نمانند و قانون نیز چنانچه کسانی را که در شرایط دفاع باشند مجازات نخواهد کرد.<br /> <br /> حقوقدانان برای توجیه دفاع مشروع دو نظر کلی را مورد توجه قرار داده و اساس دفاع را یکی از آن دو دانسته اند;<br /> <br /> دفاع عبارت است از اینکه انسان با توسل به قدرت حقی دارد که تحت حمایت قانون است و اگر متجاوزی بخواهد آن را برباید حفظ کند. بنابراین دفاع یکی از وسایل اولیه حفظ حق است که با همین خصوصیت در مناسبات و روابط بین افراد و بین ملل باقی مانده است. ولی دفاع در روابط بین افراد وقتی مشروع است که برای دفع ضرری که از ناحیه حمله‌کننده با حمله حضوری و غیرقانونی صورت گرفته ضروری باشد.<br /> <br /> بنابراین در یک نگاه شخصی که برخلاف عدل و انصاف مورد حمله قرار گرفته و برای دفاع از خود مرتکب جرم شده است در حال دفاع مشروع است. در نتیجه شباهت زیادی بین حالت اضطرار و دفاع مشروع وجود دارد. در هر دو مورد وقتی برای احتراز از خطر و زیان جرم مرتکب می‌شود در واقع دفاع مشروع یکی از موارد مخصوص حالت اضطرار است و خصوصیت آن این است که مجنی‌علیه در عین حال حمله‌کننده نیز هست.<br /> <br /> یکی از مهمترین حقوق طبیعی انسان، حق دفاع در مقابل تجاوز‌ها به جان، آزادی، عرض، ناموس و مال است؛ بنابراین وضع مقررات درباره حق دفاع متهم، هم با اصول و مبانی حقوق اسلامی و هم با مبانی حقوق بشر هماهنگی دارد.<br /> <br /> بر این اساس دفاع مشروع در مقام دفاع از نفس، عرض، ناموس، مال یا آزادی تن خود یا دیگری در قانون جدید مجازات اسلامی با شرایطی مورد پذیرش قرار گرفته است.<br /> <br /> آیا حق دفاع متهم مطلق و بدون محدودیت است؟<br /> <br /> خیر؛ قانونگذار شرایط دقیق آن را مشخص کرده است. در قانون مجازات اسلامی جدید پيش‌بينی شده است كه شخص می‌تواند در شرايطی خاص و ويژه از خود دفاع کند، بدون آنكه مجازات شود.&lt;ref&gt;اکرم فرخ، وکیل و مشاوره حقوقی - دفاع مشروع چیست؟[http://www.farokh.ir/%DA%A9%DB%8C%D9%81%D8%B1%DB%8C/%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%85-%D9%88-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AA/%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == بررسی دفاع مشروع ==<br /> دفاع مشروع یک ترکیب اضافی است که از دو جزء تشکیل شده است :<br /> <br /> اول : دفع در لغت به معنی از میان برداشتن و زایل کردن از قهر و قوه است .<br /> <br /> دوم : مشروع از شرع و شریعت گرفته شده که منظور از آن هر عملی است که از نظر شرع مجاز و مباح می باشد .<br /> <br /> از ترکیب دو معنی فوق می توان گفت که دفاع مشروع عبارت است از به کارگیری هر قوه ای که جهت دفع و ازبین بردن خطر و تجاوز مهاجم مباح و مجاز می باشد .<br /> <br /> با مراجعه به تاریخ می بینیم بشر در مقابل عملی که ناعادلانه و غیرمشروع بوده سر فرود نیاورده و دفاع در برابر چنین عملی را جزء حقوق طبیعی خود می داند، زیرا انسان با تبعیت از غریزه به هنگام خطر مقابله به مثل می کند و آن را نوعی حق برای خود و نوعی تکلیف نسبت به دیگران می داند و روابط انسانی و اجتماعی ایجاب می کند که افراد در صورت حمله و تهاجم ناعادلانه دیگران ساکت نمانند و قانون نیز چنانچه کسانی را که در شرایط دفاع باشند مجازات نخواهد کرد.<br /> <br /> حقوقدانان برای توجیه دفاع مشروع دو نظر کلی را مورد توجه قرار داده و اساس دفاع را یکی از آن دو دانسته اند؛ اول اجبار، دوم اجرای حق یا انجام تکلیف.<br /> <br /> طبق نظریه اجبار عمل انجام شده در دفاع مشروع جرم است، ولی جرمی که قابل مجازات نیست. دلیل طرفداران این عقیده این است که تهاجم غیرمشروع آزادی را از بین می برد و جرم تحت تاثیر اغتشاشات ارادی انجام می گیرد.<br /> <br /> به عبارت دیگر تحت تاثیر حفظ «من» جرم به وجود آمده و اراده آدمی در انجام آن نقش قابل قبول نخواهد داشت زیرا جبر ناشی از تجاوز غیرمشروع انسان را به ارتکاب جرم وادار کرده است. براساس نظریه دوم در دفاع مشروع شخص حقی را اجرا کرده و حتی تکلیف خود را برای اجرای عدالت به جا آورده است.<br /> <br /> در این مورد دفاع مشروع جرم نیست که مجازاتی را برای آن در نظر گرفت. طبق ماده ۴۳ قانون مجازات عمومی، اصلاحی ۱۳۵۲ هر کس در مقام دفاع از نفس و یا ناموس یا مال خود یا دیگری و یا آزادی تن خود و یا دیگری در برابر هرگونه تجاوز فعلی و یا خطر قریب الوقوع عملی را انجام دهد که جرم باشد در صورت اجتماع شرایط ذیل قابل تعقیب و مجازات نخواهد بود؛<br /> <br /> == انواع دفاع مشروع ==<br /> این تعرضات همچنان که در ماده ۶۱ قانون مجازات اسلامی و مواد دیگری از این قانون و مقررات دیگر نیز بر آنها تصریح شده است علیه نفس، عرض، ناموس، مال یا آزادی تن خود و دیگری باشد.<br /> <br /> نفس در اینجا به معنای تمامیت وجود فرد متشکل از تن و روان است و هر فعلی مانند قتل، جرح، تعرض به نفس محسوب می شود و اعمالی که خطری را برای حیات انسان ایجاد کند و سلامت جسم را تهدید کند مثل خودداری کردن از دادن خوراک و دارو به کسی که در بازداشت به سر می برد.&lt;ref&gt;بررسی دفاع مشروع - تعرض به [http://hoghooghplus.ir/maghalat/%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%AC%D8%B2%D8%A7/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9/ نفس]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Norry https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Norry/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=26849 2018-03-02T10:12:11Z

<p>Norry: /* دفاع مشروع چیست؟ */</p> <hr /> <div>دفاع مشروع ( حقوق-ص33) <br /> <br /> = دفاع مشروع چیست؟ =<br /> <br /> دفاع مشروع در حقوق جزایی ایران و این که دفاع حس غریزی هر انسان هست .همواره بشر در مقابل عملی که ناعادلانه و غیرمشروع بوده سر فرود نیاورده و دفاع در برابر چنین عملی را جزو حقوق طبیعی خود می داند، زیرا انسان با تبعیت از غریزه به هنگام خطر مقابله به مثل می کند و آن را نوعی حق برای خود و نوعی تکلیف نسبت به دیگران می داند و روابط انسانی و اجتماعی ایجاب می کند که افراد در صورت حمله و تهاجم ناعادلانه دیگران ساکت نمانند و قانون نیز چنانچه کسانی را که در شرایط دفاع باشند مجازات نخواهد کرد.<br /> <br /> حقوقدانان برای توجیه دفاع مشروع دو نظر کلی را مورد توجه قرار داده و اساس دفاع را یکی از آن دو دانسته اند;<br /> <br /> دفاع عبارت است از اینکه انسان با توسل به قدرت حقی دارد که تحت حمایت قانون است و اگر متجاوزی بخواهد آن را برباید حفظ کند. بنابراین دفاع یکی از وسایل اولیه حفظ حق است که با همین خصوصیت در مناسبات و روابط بین افراد و بین ملل باقی مانده است. ولی دفاع در روابط بین افراد وقتی مشروع است که برای دفع ضرری که از ناحیه حمله‌کننده با حمله حضوری و غیرقانونی صورت گرفته ضروری باشد.<br /> <br /> بنابراین در یک نگاه شخصی که برخلاف عدل و انصاف مورد حمله قرار گرفته و برای دفاع از خود مرتکب جرم شده است در حال دفاع مشروع است. در نتیجه شباهت زیادی بین حالت اضطرار و دفاع مشروع وجود دارد. در هر دو مورد وقتی برای احتراز از خطر و زیان جرم مرتکب می‌شود در واقع دفاع مشروع یکی از موارد مخصوص حالت اضطرار است و خصوصیت آن این است که مجنی‌علیه در عین حال حمله‌کننده نیز هست.<br /> <br /> یکی از مهمترین حقوق طبیعی انسان، حق دفاع در مقابل تجاوز‌ها به جان، آزادی، عرض، ناموس و مال است؛ بنابراین وضع مقررات درباره حق دفاع متهم، هم با اصول و مبانی حقوق اسلامی و هم با مبانی حقوق بشر هماهنگی دارد.<br /> <br /> بر این اساس دفاع مشروع در مقام دفاع از نفس، عرض، ناموس، مال یا آزادی تن خود یا دیگری در قانون جدید مجازات اسلامی با شرایطی مورد پذیرش قرار گرفته است.<br /> <br /> آیا حق دفاع متهم مطلق و بدون محدودیت است؟<br /> <br /> خیر؛ قانونگذار شرایط دقیق آن را مشخص کرده است. در قانون مجازات اسلامی جدید پيش‌بينی شده است كه شخص می‌تواند در شرايطی خاص و ويژه از خود دفاع کند، بدون آنكه مجازات شود.&lt;ref&gt;اکرم فرخ، وکیل و مشاوره حقوقی - دفاع مشروع چیست؟[http://www.farokh.ir/%DA%A9%DB%8C%D9%81%D8%B1%DB%8C/%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%85-%D9%88-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AA/%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == بررسی دفاع مشروع ==<br /> دفاع مشروع یک ترکیب اضافی است که از دو جزء تشکیل شده است :<br /> <br /> اول : دفع در لغت به معنی از میان برداشتن و زایل کردن از قهر و قوه است .<br /> <br /> دوم : مشروع از شرع و شریعت گرفته شده که منظور از آن هر عملی است که از نظر شرع مجاز و مباح می باشد .<br /> <br /> از ترکیب دو معنی فوق می توان گفت که دفاع مشروع عبارت است از به کارگیری هر قوه ای که جهت دفع و ازبین بردن خطر و تجاوز مهاجم مباح و مجاز می باشد .<br /> <br /> با مراجعه به تاریخ می بینیم بشر در مقابل عملی که ناعادلانه و غیرمشروع بوده سر فرود نیاورده و دفاع در برابر چنین عملی را جزء حقوق طبیعی خود می داند، زیرا انسان با تبعیت از غریزه به هنگام خطر مقابله به مثل می کند و آن را نوعی حق برای خود و نوعی تکلیف نسبت به دیگران می داند و روابط انسانی و اجتماعی ایجاب می کند که افراد در صورت حمله و تهاجم ناعادلانه دیگران ساکت نمانند و قانون نیز چنانچه کسانی را که در شرایط دفاع باشند مجازات نخواهد کرد.<br /> <br /> حقوقدانان برای توجیه دفاع مشروع دو نظر کلی را مورد توجه قرار داده و اساس دفاع را یکی از آن دو دانسته اند؛ اول اجبار، دوم اجرای حق یا انجام تکلیف.<br /> <br /> طبق نظریه اجبار عمل انجام شده در دفاع مشروع جرم است، ولی جرمی که قابل مجازات نیست. دلیل طرفداران این عقیده این است که تهاجم غیرمشروع آزادی را از بین می برد و جرم تحت تاثیر اغتشاشات ارادی انجام می گیرد.<br /> <br /> به عبارت دیگر تحت تاثیر حفظ «من» جرم به وجود آمده و اراده آدمی در انجام آن نقش قابل قبول نخواهد داشت زیرا جبر ناشی از تجاوز غیرمشروع انسان را به ارتکاب جرم وادار کرده است. براساس نظریه دوم در دفاع مشروع شخص حقی را اجرا کرده و حتی تکلیف خود را برای اجرای عدالت به جا آورده است.<br /> <br /> در این مورد دفاع مشروع جرم نیست که مجازاتی را برای آن در نظر گرفت. طبق ماده ۴۳ قانون مجازات عمومی، اصلاحی ۱۳۵۲ هر کس در مقام دفاع از نفس و یا ناموس یا مال خود یا دیگری و یا آزادی تن خود و یا دیگری در برابر هرگونه تجاوز فعلی و یا خطر قریب الوقوع عملی را انجام دهد که جرم باشد در صورت اجتماع شرایط ذیل قابل تعقیب و مجازات نخواهد بود؛<br /> <br /> == انواع دفاع مشروع ==<br /> این تعرضات همچنان که در ماده ۶۱ قانون مجازات اسلامی و مواد دیگری از این قانون و مقررات دیگر نیز بر آنها تصریح شده است علیه نفس، عرض، ناموس، مال یا آزادی تن خود و دیگری باشد.<br /> <br /> نفس در اینجا به معنای تمامیت وجود فرد متشکل از تن و روان است و هر فعلی مانند قتل، جرح، تعرض به نفس محسوب می شود و اعمالی که خطری را برای حیات انسان ایجاد کند و سلامت جسم را تهدید کند مثل خودداری کردن از دادن خوراک و دارو به کسی که در بازداشت به سر می برد.&lt;ref&gt;بررسی دفاع مشروع - تعرض به [http://hoghooghplus.ir/maghalat/%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%AC%D8%B2%D8%A7/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9/ نفس]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Norry https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Norry/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=26846 2018-03-02T10:01:50Z

<p>Norry: /* دفاع مشروع چیست؟ */</p> <hr /> <div>دفاع مشروع ( حقوق-ص33) <br /> <br /> = دفاع مشروع چیست؟ =<br /> بخوانید از دفاع مشروع در حقوق جزایی ایران و این که دفاع حس غریزی هر انسان هست .همواره بشر در مقابل عملی که ناعادلانه و غیرمشروع بوده سر فرود نیاورده و دفاع در برابر چنین عملی را جزو حقوق طبیعی خود می داند، زیرا انسان با تبعیت از غریزه به هنگام خطر مقابله به مثل می کند و آن را نوعی حق برای خود و نوعی تکلیف نسبت به دیگران می داند و روابط انسانی و اجتماعی ایجاب می کند که افراد در صورت حمله و تهاجم ناعادلانه دیگران ساکت نمانند و قانون نیز چنانچه کسانی را که در شرایط دفاع باشند مجازات نخواهد کرد.<br /> <br /> حقوقدانان برای توجیه دفاع مشروع دو نظر کلی را مورد توجه قرار داده و اساس دفاع را یکی از آن دو دانسته اند;<br /> <br /> دفاع عبارت است از اینکه انسان با توسل به قدرت حقی دارد که تحت حمایت قانون است و اگر متجاوزی بخواهد آن را برباید حفظ کند. بنابراین دفاع یکی از وسایل اولیه حفظ حق است که با همین خصوصیت در مناسبات و روابط بین افراد و بین ملل باقی مانده است. ولی دفاع در روابط بین افراد وقتی مشروع است که برای دفع ضرری که از ناحیه حمله‌کننده با حمله حضوری و غیرقانونی صورت گرفته ضروری باشد.<br /> <br /> بنابراین در یک نگاه شخصی که برخلاف عدل و انصاف مورد حمله قرار گرفته و برای دفاع از خود مرتکب جرم شده است در حال دفاع مشروع است. در نتیجه شباهت زیادی بین حالت اضطرار و دفاع مشروع وجود دارد. در هر دو مورد وقتی برای احتراز از خطر و زیان جرم مرتکب می‌شود در واقع دفاع مشروع یکی از موارد مخصوص حالت اضطرار است و خصوصیت آن این است که مجنی‌علیه در عین حال حمله‌کننده نیز هست.<br /> <br /> یکی از مهمترین حقوق طبیعی انسان، حق دفاع در مقابل تجاوز‌ها به جان، آزادی، عرض، ناموس و مال است؛ بنابراین وضع مقررات درباره حق دفاع متهم، هم با اصول و مبانی حقوق اسلامی و هم با مبانی حقوق بشر هماهنگی دارد.<br /> <br /> بر این اساس دفاع مشروع در مقام دفاع از نفس، عرض، ناموس، مال یا آزادی تن خود یا دیگری در قانون جدید مجازات اسلامی با شرایطی مورد پذیرش قرار گرفته است.<br /> <br /> آیا حق دفاع متهم مطلق و بدون محدودیت است؟<br /> <br /> خیر؛ قانونگذار شرایط دقیق آن را مشخص کرده است. در قانون مجازات اسلامی جدید پيش‌بينی شده است كه شخص می‌تواند در شرايطی خاص و ويژه از خود دفاع کند، بدون آنكه مجازات شود.&lt;ref&gt;اکرم فرخ، وکیل و مشاوره حقوقی - دفاع مشروع چیست؟[http://www.farokh.ir/%DA%A9%DB%8C%D9%81%D8%B1%DB%8C/%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%85-%D9%88-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AA/%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> این تعرضات همچنان که در ماده ۶۱ قانون مجازات اسلامی و مواد دیگری از این قانون و مقررات دیگر نیز بر آنها تصریح شده است علیه نفس، عرض، ناموس، مال یا آزادی تن خود و دیگری باشد.<br /> <br /> نفس در اینجا به معنای تمامیت وجود فرد متشکل از تن و روان است و هر فعلی مانند قتل، جرح، تعرض به نفس محسوب می شود و اعمالی که خطری را برای حیات انسان ایجاد کند و سلامت جسم را تهدید کند مثل خودداری کردن از دادن خوراک و دارو به کسی که در بازداشت به سر می برد.&lt;ref&gt;بررسی دفاع مشروع - تعرض به [http://hoghooghplus.ir/maghalat/%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%AC%D8%B2%D8%A7/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9/ نفس]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Norry https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Norry/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=26843 2018-03-02T09:45:32Z

<p>Norry: /* جستارهای وابسته */</p> <hr /> <div>دفاع مشروع ( حقوق-ص33) <br /> <br /> = دفاع مشروع چیست؟ =<br /> دفاع عبارت است از اینکه انسان با توسل به قدرت حقی دارد که تحت حمایت قانون است و اگر متجاوزی بخواهد آن را برباید حفظ کند. بنابراین دفاع یکی از وسایل اولیه حفظ حق است که با همین خصوصیت در مناسبات و روابط بین افراد و بین ملل باقی مانده است. ولی دفاع در روابط بین افراد وقتی مشروع است که برای دفع ضرری که از ناحیه حمله‌کننده با حمله حضوری و غیرقانونی صورت گرفته ضروری باشد.<br /> <br /> بنابراین در یک نگاه شخصی که برخلاف عدل و انصاف مورد حمله قرار گرفته و برای دفاع از خود مرتکب جرم شده است در حال دفاع مشروع است. در نتیجه شباهت زیادی بین حالت اضطرار و دفاع مشروع وجود دارد. در هر دو مورد وقتی برای احتراز از خطر و زیان جرم مرتکب می‌شود در واقع دفاع مشروع یکی از موارد مخصوص حالت اضطرار است و خصوصیت آن این است که مجنی‌علیه در عین حال حمله‌کننده نیز هست.<br /> <br /> یکی از مهمترین حقوق طبیعی انسان، حق دفاع در مقابل تجاوز‌ها به جان، آزادی، عرض، ناموس و مال است؛ بنابراین وضع مقررات درباره حق دفاع متهم، هم با اصول و مبانی حقوق اسلامی و هم با مبانی حقوق بشر هماهنگی دارد.<br /> <br /> بر این اساس دفاع مشروع در مقام دفاع از نفس، عرض، ناموس، مال یا آزادی تن خود یا دیگری در قانون جدید مجازات اسلامی با شرایطی مورد پذیرش قرار گرفته است.<br /> <br /> آیا حق دفاع متهم مطلق و بدون محدودیت است؟<br /> <br /> خیر؛ قانونگذار شرایط دقیق آن را مشخص کرده است. در قانون مجازات اسلامی جدید پيش‌بينی شده است كه شخص می‌تواند در شرايطی خاص و ويژه از خود دفاع کند، بدون آنكه مجازات شود.&lt;ref&gt;اکرم فرخ، وکیل و مشاوره حقوقی - دفاع مشروع چیست؟[http://www.farokh.ir/%DA%A9%DB%8C%D9%81%D8%B1%DB%8C/%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%85-%D9%88-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AA/%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> این تعرضات همچنان که در ماده ۶۱ قانون مجازات اسلامی و مواد دیگری از این قانون و مقررات دیگر نیز بر آنها تصریح شده است علیه نفس، عرض، ناموس، مال یا آزادی تن خود و دیگری باشد.<br /> <br /> نفس در اینجا به معنای تمامیت وجود فرد متشکل از تن و روان است و هر فعلی مانند قتل، جرح، تعرض به نفس محسوب می شود و اعمالی که خطری را برای حیات انسان ایجاد کند و سلامت جسم را تهدید کند مثل خودداری کردن از دادن خوراک و دارو به کسی که در بازداشت به سر می برد.&lt;ref&gt;بررسی دفاع مشروع - تعرض به [http://hoghooghplus.ir/maghalat/%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%AC%D8%B2%D8%A7/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9/ نفس]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Norry https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Norry/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=26836 2018-03-02T08:57:27Z

<p>Norry: /* جستارهای وابسته */</p> <hr /> <div>دفاع مشروع ( حقوق-ص33) <br /> <br /> = دفاع مشروع چیست؟ =<br /> دفاع عبارت است از اینکه انسان با توسل به قدرت حقی دارد که تحت حمایت قانون است و اگر متجاوزی بخواهد آن را برباید حفظ کند. بنابراین دفاع یکی از وسایل اولیه حفظ حق است که با همین خصوصیت در مناسبات و روابط بین افراد و بین ملل باقی مانده است. ولی دفاع در روابط بین افراد وقتی مشروع است که برای دفع ضرری که از ناحیه حمله‌کننده با حمله حضوری و غیرقانونی صورت گرفته ضروری باشد.<br /> <br /> بنابراین در یک نگاه شخصی که برخلاف عدل و انصاف مورد حمله قرار گرفته و برای دفاع از خود مرتکب جرم شده است در حال دفاع مشروع است. در نتیجه شباهت زیادی بین حالت اضطرار و دفاع مشروع وجود دارد. در هر دو مورد وقتی برای احتراز از خطر و زیان جرم مرتکب می‌شود در واقع دفاع مشروع یکی از موارد مخصوص حالت اضطرار است و خصوصیت آن این است که مجنی‌علیه در عین حال حمله‌کننده نیز هست.<br /> <br /> یکی از مهمترین حقوق طبیعی انسان، حق دفاع در مقابل تجاوز‌ها به جان، آزادی، عرض، ناموس و مال است؛ بنابراین وضع مقررات درباره حق دفاع متهم، هم با اصول و مبانی حقوق اسلامی و هم با مبانی حقوق بشر هماهنگی دارد.<br /> <br /> بر این اساس دفاع مشروع در مقام دفاع از نفس، عرض، ناموس، مال یا آزادی تن خود یا دیگری در قانون جدید مجازات اسلامی با شرایطی مورد پذیرش قرار گرفته است.<br /> <br /> آیا حق دفاع متهم مطلق و بدون محدودیت است؟<br /> <br /> خیر؛ قانونگذار شرایط دقیق آن را مشخص کرده است. در قانون مجازات اسلامی جدید پيش‌بينی شده است كه شخص می‌تواند در شرايطی خاص و ويژه از خود دفاع کند، بدون آنكه مجازات شود.&lt;ref&gt;اکرم فرخ، وکیل و مشاوره حقوقی - دفاع مشروع چیست؟[http://www.farokh.ir/%DA%A9%DB%8C%D9%81%D8%B1%DB%8C/%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%85-%D9%88-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AA/%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> <br /> == منابع ==</div>

Norry https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Norry/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=26835 2018-03-02T08:53:44Z

<p>Norry: /* جستارهای وابسته */</p> <hr /> <div>دفاع مشروع ( حقوق-ص33) <br /> <br /> = دفاع مشروع چیست؟ =<br /> دفاع عبارت است از اینکه انسان با توسل به قدرت حقی دارد که تحت حمایت قانون است و اگر متجاوزی بخواهد آن را برباید حفظ کند. بنابراین دفاع یکی از وسایل اولیه حفظ حق است که با همین خصوصیت در مناسبات و روابط بین افراد و بین ملل باقی مانده است. ولی دفاع در روابط بین افراد وقتی مشروع است که برای دفع ضرری که از ناحیه حمله‌کننده با حمله حضوری و غیرقانونی صورت گرفته ضروری باشد.<br /> <br /> بنابراین در یک نگاه شخصی که برخلاف عدل و انصاف مورد حمله قرار گرفته و برای دفاع از خود مرتکب جرم شده است در حال دفاع مشروع است. در نتیجه شباهت زیادی بین حالت اضطرار و دفاع مشروع وجود دارد. در هر دو مورد وقتی برای احتراز از خطر و زیان جرم مرتکب می‌شود در واقع دفاع مشروع یکی از موارد مخصوص حالت اضطرار است و خصوصیت آن این است که مجنی‌علیه در عین حال حمله‌کننده نیز هست.<br /> <br /> یکی از مهمترین حقوق طبیعی انسان، حق دفاع در مقابل تجاوز‌ها به جان، آزادی، عرض، ناموس و مال است؛ بنابراین وضع مقررات درباره حق دفاع متهم، هم با اصول و مبانی حقوق اسلامی و هم با مبانی حقوق بشر هماهنگی دارد.<br /> <br /> بر این اساس دفاع مشروع در مقام دفاع از نفس، عرض، ناموس، مال یا آزادی تن خود یا دیگری در قانون جدید مجازات اسلامی با شرایطی مورد پذیرش قرار گرفته است.<br /> <br /> آیا حق دفاع متهم مطلق و بدون محدودیت است؟<br /> <br /> خیر؛ قانونگذار شرایط دقیق آن را مشخص کرده است. در قانون مجازات اسلامی جدید پيش‌بينی شده است كه شخص می‌تواند در شرايطی خاص و ويژه از خود دفاع کند، بدون آنكه مجازات شود.&lt;ref&gt;اکرم فرخ، وکیل و مشاوره حقوقی - دفاع مشوع [http://www.farokh.ir/%DA%A9%DB%8C%D9%81%D8%B1%DB%8C/%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%85-%D9%88-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AA/%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F چیست]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> <br /> == منابع ==<br /> {{پانویس}}</div>

Norry https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Norry/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=26832 2018-03-02T08:21:19Z

<p>Norry: /* منابع */</p> <hr /> <div>دفاع مشروع ( حقوق-ص33) <br /> <br /> دفاع مشروع <br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> <br /> == منابع ==<br /> {{پانویس}}</div>

Norry https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Norry/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=26830 2018-03-02T08:18:54Z

<p>Norry: /* نسل چهارم حقوق بشر */</p> <hr /> <div>دفاع مشروع <br /> <br /> دفاع مشروع <br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> <br /> == منابع ==<br /> {{پانویس}}</div>

Norry https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Norry/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=26763 2018-03-01T10:21:40Z

<p>Norry: /* سازمان عفو بین‌الملل، */</p> <hr /> <div>'''اعلامیه جهانی حقوق بشر'''<br /> <br /> '''اعلامیه جهانی حقوق بشر''' بعد از جنگ جهانی دوم با توجه به فجایع فاشیسم درتاریخ ۱۰ دسامبر ۱۹۴۸ به تصویب سازمان ملل متحد رسید. در این اعلامیه که شامل سی ماده است بر برابری تمام انسان‌ها و حقوق پایه‌ای که همه انسانها در همه زمان‌ها و همه مکان‌ها از آن برخوردار هستند تاکید شده است. کمیته ای مرکب از کارشناسان گوناگون به ریاست الئونور روزولت، سندی را تنظیم کرد که در آن حقوقی را که هر انسان در هر کجای دنیا باید از آن برخوردار باشد، رسماً خطاب به تمامی مردم جهان اعلام می‌کرد. این سند، اعلامیه‌ی جهانی حقوق بشر سازمان ملل متحد نامیده می‌شود.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;سایت دویچه وله فارسی - اساس اعلامیه جهانی حقوق [http://www.dw.com/fa-ir/%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%87-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%A8%D8%B4%D8%B1-%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%AF%D9%88-%D8%AA%D9%88%D9%84%D8%AF-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%86%D8%AF-%D9%88-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%AF/a-2996820 بشر]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''مقدمه:''' ==<br /> از آن جا که شناسايی حيثيت و کرامت ذاتی تمام اعضای خانواده ی بشری و حقوق برابر و سلب ناپذير آنان اساس آزادی ، عدالت و صلح در جهان است ؛<br /> <br /> از آن جا که ناديده گرفتن و تحقير حقوق بشر به اقدامات وحشيانه ای انجاميده که وجدان بشر را بر آشفته اند و پيدايش جهانی که در آن افراد بشر در بيان و عقيده آزاد ، و از ترس و فقر فارغ باشند ، عالی ترين آرزوی بشر اعلام شده است ؛<br /> <br /> از آن جا که ضروری است که از حقوق بشر با حاکميت قانون حمايت شود تا انسان به عنوان آخرين چاره به طغيان بر ضد بيداد و ستم مجبور نگردد ؛<br /> <br /> از آن جا که گسترش روابط دوستانه ميان ملت ها بايد تشويق شود ،<br /> <br /> از آن جا که مردمان ملل متحد ، ايمان خود را به حقوق اساسی بشر و حيثيت و کرامت و ارزش فرد انسان و برابری حقوق مردان و زنان  ، دوباره در منشور ملل متحد اعلام و عزم خود را جزم کرده اند که به پيشرفت اجتماعی ياری رسانند و بهترين اوضاع زندگی را در پرتو آزادی فزاينده به وجود آورند ؛<br /> <br /> از آن جا که دولت های عضو متعهد شده اند که رعايت جهانی و مؤثر حقوق بشر و آزادی های اساسی را با همکاری سازمان ملل متحد تضمين کنند ؛<br /> <br /> از آن جا که برداشت مشترک در مورد اين حقوق و آزادی ها برای اجرای کامل اين تعهد کمال اهميت را دارد ؛<br /> <br /> مجمع عمومی اين اعلاميه جهانی حقوق بشر را آرمان مشترک تمام مردمان و ملت ها اعلام می کند تا همه ی افراد و تمام نهادهای جامعه اين اعلاميه را همواره در نظر داشته باشند و بکوشند که به ياری آموزش و پرورش ، رعايت اين حقوق و آزادی ها را گسترش دهند و با تدابير فزاينده ی ملی و بين المللی ، شناسايی و اجرای جهانی و مؤثر آن ها را ، چه در ميان خود مردمان کشورهای عضو و چه در ميان مردم سرزمين هايی که در قلمرو آن ها هستند ، تأمين کنند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == مواد اعلامیه جهانی حقوق بشر:&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;کمیسیون مستقل حقوق - اعلامیه جهانی حقوق [http://www.aihrc.org.af/media/files/Laws/Elamia%20ha/Elamiya%20huquqe%20bashar.pdf بشر]&lt;/ref&gt; ==<br /> <br /> === ماده‌ی 1 ===<br /> تمام افراد بشر آزاد زاده می شوند و از لحاظ حيثيت و کرامت و حقوق با هم برابرند. همگی دارای عقل و وجدان هستند و بايد با يکديگر با روحيه ای برادرانه رفتار کنند.<br /> <br /> === ماده ی 2 ===<br /> # هر کس می تواند بی هيچ گونه تمايزی ، به ويژه از حيث نژاد ، رنگ ، جنس ، زبان ، دين ، عقيده ی سياسی يا هر عقيده ی ديگر ، و همچنين منشاء ملی يا اجتماعی ، ثروت ، ولادت يا هر وضعيت ديگر ، از تمام حقوق و همه ی آزادی های ذکر شده در اين اعلاميه بهره مند گردد. <br /> # به علاوه نبايد هيچ تبعيضی به عمل آيد که مبتنی بر وضع سياسی ، قضايی يا بين المللی کشور يا سرزمينی باشد که شخص به آن تعلق دارد ، خواه اين کشور يا سرزمين مستقل ، تحت قيموميت يا غير خودمختار باشد ، يا حاکميت آن به شکلی محدود شده باشد.<br /> <br /> === ماده ی 3 ===<br /> هر فردی حق زندگی ، آزادی و امنيت شخصی دارد.<br /> <br /> === ماده ی 4 ===<br /> هيچ کس را نبايد در بردگی يا بندگی نگاه داشت : بردگی و داد و ستد بردگان به هر شکلی که باشد ، ممنوع است.<br /> <br /> === ماده ی 5 ===<br /> هيچ کس نبايد شکنجه شود يا تحت مجازات يا رفتاری ظالمانه ، ضد انسانی يا تحقير آميز قرار گيرد.<br /> <br /> === ماده ی 6 ===<br /> هر کس حق دارد که شخصيت حقوقی اش در همه جا به رسميت شناخته شود.<br /> <br /> === ماده ی 7 ===<br /> همه در برابر قانون مساوی هستند و حق دارند بی هيچ تبعيضی از حمايت يکسان قانون برخوردار شوند . همه حق دارند در مقابل هر تبعيضی که ناقض اعلاميه ی حاضر باشد ، و بر ضد هر تحريکی که برای چنين تبعيضی به عمل آيد ، از حمايت يکسان قانون بهره مند گردند.<br /> <br /> === ماده ی 8 ===<br /> در برابر اعمالی که به حقوق اساسی فرد تجاوز کنند ـ حقوقی که قانون اساسی يا قوانين ديگر برای او به رسميت شناخته است ـ هر شخصی حق مراجعه ی مؤثر به دادگاه های ملی صالح را دارد.<br /> <br /> === ماده ی 9 ===<br /> هيچ کس را نبايد خودسرانه توقيف ، حبس يا تبعيد کرد.<br /> <br /> === ماده ی 10 ===<br /> هر شخص با مساوات کامل حق دارد که دعوايش در دادگاهی مستقل و بی طرف ، منصفانه و علنی رسيدگی شود و چنين دادگاهی درباره حقوق و الزامات وی ، يا هر اتهام جزايی که به او زده شده باشد ، تصميم بگيرد.<br /> <br /> === ماده ی 11 ===<br /> # هر شخصی که به بزه کاری متهم شده باشد ، بی گناه محسوب می شود تا هنگامی که در جريان محاکمه ای علنی که در آن تمام تضمين های لازم برای دفاع او تأمين شده باشد ، مجرم بودن وی به طور قانونی محرز گردد.<br /> # هيچ کس نبايد برای انجام دادن يا انجام ندادن عملی که در موقع ارتکاب آن ، به موجب حقوق ملی يا بين المللی جرم شناخته نمی شده است ، محکوم نخواهد شد. همچنين هيچ مجازاتی شديدتر از مجازاتی که در موقع ارتکاب جرم به آن تعلق می گرفت ، درباره ی کسی اعمال نخواهد شد.<br /> <br /> === ماده ی 12 ===<br /> نبايد در زندگی خصوصی ، امور خانوادگی ، اقامت گاه يا مکاتبات هيچ کس مداخله های خودسرانه صورت گيرد يا به شرافت و آبرو و شهرت کسی حمله شود. در برابر چنين مداخله ها و حمله هايی ، برخورداری از حمايت قانون حق هر شخصی است.<br /> <br /> === ماده ی 13 ===<br /> # هر شخصی حق دارد در داخل هر کشور آزادانه رفت و آمد کند و اقامت گاه خود را برگزيند.<br /> # هر شخصی حق دارد هر کشوری ، از جمله کشور خود را ترک کند يا به کشور خويش بازگردد.<br /> <br /> === ماده ی 14 ===<br /> # در برابر شکنجه ، تعقيب و آزار ، هر شخصی حق درخواست پناهندگی و برخورداری از پناهندگی در کشورهای ديگر را دارد.<br /> # در موردی که تعقيب واقعاً در اثر جرم عمومی و غير سياسی يا در اثر اعمالی مخالف با هدف ها و اصول ملل متحد باشد ، نمی توان به اين حق استناد کرد.<br /> <br /> === ماده ی 15 ===<br /> # هر فردی حق دارد که تابعيتی داشته باشد.<br /> # هيچ کس را نبايد خودسرانه از تابعيت خويش ، يا از حق تغيير تابعيت محروم کرد.<br /> <br /> === ماده ی 16 ===<br /> # هر مرد و زن بالغی حق دارند بی هيچ محديتی از حيث نژاد ، مليت ، يا دين با همديگر زناشويی کنند و تشکيل خانواده بدهند. در تمام مدت زناشويی و هنگام انحلال آن ، زن و شوهر در امور مربوط به ازدواج حقوق برابر دارند.<br /> # ازدواج حتماً بايد با رضايت کامل و آزادانه ی زن و مرد صورت گيرد.<br /> # خانواده رکن طبيعی و اساسی جامعه است و بايد از حمايت جامعه و دولت بهره مند شود.<br /> <br /> === ماده ی 17 ===<br /> # هر شخص به تنهايی يا به صورت جمعی حق مالکيت دارد.<br /> # هيچ کس را نبايد خودسرانه از حق مالکيت محروم کرد.<br /> <br /> === ماده ی 18 ===<br /> هر شخصی حق دارد از آزادی انديشه ، وجدان و دين بهره مند شود : اين حق مستلزم آزادی تغيير دين يا اعتقاد و همچنين آزادی اظهار دين يا اعتقاد ، در قالب آموزش دينی ، عبادت ها و اجرای آيين ها و مراسم دينی به تنهايی يا به صورت جمعی ، به طور خصوصی يا عمومی است .<br /> <br /> === ما ده ی 19 ===<br /> # هر فردی حق آزادی عقيده و بيان دارد و اين حق مستلزم آن است که کسی از داشتن عقايد خود بيم و نگرانی نداشته باشد و در کسب و دريافت و انتشار اطلاعات و افکار ، به تمام وسايل ممکن بيان و بدون ملاحظات مرزی آزاد باشد.<br /> <br /> === ماده ی 20 ===<br /> # هر شخصی حق دارد از آزادی تشکيل اجتماعات ، مجامع و انجمن های مسالمت آميز بهره مند گردد.<br /> # هيچ کس را نبايد به شرکت در هيچ اجتماعی مجبور کرد.<br /> <br /> === ماده ی 21 ===<br /> # هر شخصی حق دارد که در اداره امور عمومی کشور خود ، مستقيماً يا به وساطت نمايندگانی که آزادانه انتخاب شده باشند ، شرکت جويد.<br /> # هر شخصی حق دارد با شرايط برابر به مشاغل عمومی کشور خود دست يابد.<br /> # اراده ی مردم ، اساس قدرت حکومت است : اين اراده بايد در انتخاباتی سالم ابراز شود که به طور ادواری صورت می پذيرد. انتخابات بايد عمومی ، با رعايت مساوات و با رأی مخفی يا به طريقه ای مشابه برگزار شود که آزادی رأی را تأمين کند.<br /> <br /> === ماده ی 22 ===<br /> هر شخصی به عنوان عضو جامعه حق امنيت اجتماعی دارد و مجاز است به ياری مساعی ملی و همکاری بين المللی ، حقوق اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی ضروری برای حفظ حيثيت و کرامت و رشد آزادانه ی شخصيت خود را ، با توجه به تشکيلات و منابع هر کشور ، به دست آورد.<br /> <br /> === ماده ی 23 ===<br /> # هر شخصی حق دارد کار کند ، کار خود را آزادانه برگزيند ، شرايط منصفانه و رضايت بخشی برای کار خواستار باشد و در برابر بی کاری حمايت شود.<br /> # همه حق دارند که بی هيچ تبعيضی ، در مقابل کار مساوی ، مزد مساوی بگيرند.<br /> # هر کسی که کار می کند حق دارد مزد منصفانه و رضايت بخشی دريافت دارد که زندگی او و خانواده اش را موافق حيثيت و کرامت انسانی تأمين کند و در صورت لزوم با ديگر وسايل حمايت اجتماعی کامل شود.<br /> # هر شخصی حق دارد که برای دفاع از منافع خود با ديگران اتحاديه تشکيل دهد و يا به اتحاديه های موجود بپيوندد.<br /> <br /> === ماده ی 24 ===<br /> هر شخصی حق استراحت ، فراغت و تفريح دارد و به ويژه بايد از محدوديت معقول ساعات کار و مرخصی ها و تعطيلات ادواری با دريافت حقوق بهره مند شود.<br /> <br /> === ماده ی 25 ===<br /> # هر شخصی حق دارد که از سطح زندگی مناسب برای تأمين سلامتی و رفاه خود و خانواده اش ، به ويژه از حيث خوراک ، پوشاک ، مسکن ، مراقبت های پزشکی و خدمات اجتماعی ضروری برخوردار شود ؛ همچنين حق دارد که در مواقع بی کاری ، بيماری ، نقض عضو ، بيوگی ، پيری يا در تمام موارد ديگری که به عللی مستقل از اراده ی خويش وسايل امرار معاشش را از دست داده باشد ، از تأمين اجتماعی بهره مند گردد.<br /> # مادران و کودکان حق دارند که از کمک و مراقبت ويژه برخوردار شوند. همه ی کودکان ، اعم از آن که در پی ازدواج يا بی ازدواج زاده شده باشند ، حق دارند که از حمايت اجتماعی يکسان بهره مند گردند.<br /> <br /> === ماده ی 26 ===<br /> # هر شخصی حق دارد که از آموزش و پرورش بهره مند شود. آموزش و پرورش ، و دست کم آموزش ابتدايی و پايه بايد رايگان باشد. آموزش ابتدايی اجباری است . آموزش فنی و حرفه ای بايد همگانی شود و دست يابی به آموزش عالی بايد با تساوی کامل برای همه امکان پذير باشد تا هر کس بتواند بنا به استعداد خود از آن بهره مند گردد.<br /> # هدف آموزش و پرورش بايد شکوفايی همه جانبه ی شخصيت انسان و تقويت رعايت حقوق بشر و آزادی های اساسی باشد. آموزش و پرورش بايد به گسترش حسن تفاهم ، دگرپذيری و دوستی ميان تمام ملت ها و تمام گروه های نژادی يا دينی و نيز به گسترش فعاليت های ملل متحد در راه حفظ صلح ياری رساند.<br /> # پدر و مادر در انتخاب نوع آمزش و پرورش برای فرزندان خود ، بر ديگران حق تقدم دارند.<br /> <br /> === ماده ی 27 ===<br /> # هر شخصی حق دارد آزادانه در زندگی فرهنگی اجتماع سهيم و شريک گردد و از هنرها و به ويژه از پيشرفت علمی و فوايد آن بهره مند شود.<br /> # هر کس حق دارد از حمايت منافع معنوی و مادی آثار علمی ، ادبی يا هنری خود برخوردار گردد.<br /> <br /> === ماده ی 28 ===<br /> هر شخصی حق دارد خواستار برقراری نظمی در عرصه ی اجتماعی و بين المللی باشد که حقوق و آزادی های ذکر شده در اين اعلاميه را به تمامی تأمين و عملی سازد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 29 ===<br /> # هر فردی فقط در برابر آن جامعه ای وظايفی بر عهده دارد که رشد آزادانه و همه جانبه ی او را ممکن می سازد.<br /> # هر کس در اعمال حقوق و بهره گيری از آزادی های خود فقط تابع محدوديت هايی قانونی است که صرفاً برای شناسايی و مراعات حقوق و آزادی های ديگران و برای رعايت مقتضيات عادلانه ی اخلاقی و نظم عمومی و رفاه همگانی در جامعه ای دموکراتيک وضع شده اند.<br /> # اين حقوق و آزادی ها در هيچ موردی نبايد برخلاف هدف ها و اصول ملل متحد اعمال شوند.<br /> <br /> === ماده ی 30 ===<br /> هيچ يک از مقررات اعلاميه ی حاضر نبايد چنان تفسير شود که برای هيچ دولت ، جمعيت يا فردی متضمن حقی باشد که به موجب آن برای از بين بردن حقوق و آزادی های مندرج در اين اعلاميه فعاليتی انجام دهد يا به عملی دست بزند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; <br /> <br /> &lt;nowiki&gt;************************************************&lt;/nowiki&gt;<br /> <br /> == تاریخچه: ==<br /> علامیه جهانی حقوق بشر مصوب 10 دسامبر 1948 میلادي ( شمسی 1327 /9/ 19 مطابق( مجمع عمومی سازمان ملل متحد<br /> <br /> '''اعلامیه جهانی حقوق بشر''' بعد از جنگ جهانی دوم با توجه به فجایع فاشیسم درتاریخ ۱۰ دسامبر ۱۹۴۸(مطابق با ۱۳۲۷/۹/۱۹) به تصویب سازمان ملل متحد رسید. در این اعلامیه که شامل سی ماده است برابری تمام انسان‌ها و حقوق پایه‌ای که همه انسانها در همه زمان‌ها و همه مکان‌ها از آن برخوردار هستند تاکید شده است. کمیته ای مرکب از کارشناسان گوناگون به ریاست الئونور روزولت، سندی را تنظیم کرد که در آن حقوقی را که هر انسان در هر کجای دنیا باید از آن برخوردار باشد، رسماً خطاب به تمامی مردم جهان اعلام می‌کرد. این سند، اعلامیه‌ی جهانی حقوق بشر سازمان ملل متحد نامیده می‌شود<br /> <br /> == ارگانهای مرتبط با حقوق بشر: ==<br /> [[پرونده:شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد.jpg|بندانگشتی|جلسه شورای حقوق بشر ملل متحد]]<br /> <br /> === شورای حقوق بشر: ===<br /> # - دفتر این شورا در شهر ژنو است.<br /> # - «شورای حقوق بشر» جانشین «کمیسیون حقوق بشر» می شود.<br /> # - شورای جدید، ارگان فرعی مجمع عمومی است.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === سازمان دیده‌بان حقوق بشر ===<br /> <br /> === سازمان‌های غیردولتی مستقل ===<br /> <br /> === سازمان عفو بین‌الملل، ===<br /> <br /> === فدراسیون بین‌المللی حقوق بشر ===<br /> <br /> === ، دیده‌بان حقوق بشر، ===<br /> <br /> === سازمان جهانی مبارزه با شکنجه ===<br /> <br /> === خانه آزادی، آزادی بیان بین المللی ===<br /> <br /> === سازمان ضد برداری===<br /> <br /> === شورای بین‌المللی بازپروری قربانیان شکنجه ===<br /> <br /> = معرفی نسلهای حقوق بشر =<br /> حقوق بشر هم همانند دیگر مسائل و قوانین جهان شمول دارای نسلهایی میباشد که میتوان آن را به ۴ نسل تقسیم کرد که به قرار زیر میباشند&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;حقوق-محمدگلستانجو - نسلهای حقوق [https://hoghogheazadi.wordpress.com/2016/11/15/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D9%86%D8%B3%D9%84%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%A8%D8%B4%D8%B1/ بشر]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === نسل اول حقوق بشر ===<br /> نخستين نسل حقوق بشر در واقع حقوق مدني و سياسي هستند حقوق منتج از نخستين شعار انقلاب فرانسه در سال ۱۷۸۹ تحت عنوان آزادي بود. هر چند اين اصل در اعلاميه استقلال آمريكايي در سال ۱۷۷۶ و نيز منشور انگليسي حقوق در سال ۱۶۸۹ مطرح شده بود. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> === نسل دوم حقوق بشر ===<br /> نسل دوم حقوق بشر، حقوق اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي است. پيدايش اين حقوق به جنگ جهاني دوم به خصوص نطق مشهور رئيس جمهور ايالات متحده آمريكا، فرانكلين روزولت بر مي‏گردد كه يكي از آزادي‏هاي چهارگانه را آزادي يا رهايي از احتياج يا نياز مي‏دانست؛ اين آزادي، از اصل دوم انقلاب فرانسه تحت عنوان برابري يا در زبان انگليسي مي‏باشد.برخي از اين حقوق عبارتند از كار، تأمين اجتماع، سطح مناسب زندگي، رفاه، حق مشاركت در زندگي فرهنگي و … كه در اعلاميه جهاني حقوق بشر آمده است.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> === نسل سوم حقوق بشر ===<br /> در دهه‌هاي اخير از نسل سوم حقوق بشر سخن به ميان آمده است. حقوقي كه در برخي از قطعنامه هاي سازمان ملل متحد، برنامه ريزي اوليه تعدادي از معاهدات و در منشور آفريقايي حقوق بشر و ملتها از آن ياد شده است. در «حقوق جمعي» واژه اي است كه به نسل سوم حقوق بشر اطلاق مي شود. از ميان حقوقي كه در اين نسل و در واژه مزبور كارايي دارند، مي توان به حق توسعه، حق برخورداري از محيط زيست سالم و حق صلح اشاره كرد. پیش طرح حقوق بشر كه توسط بنیاد بین المللی برای حقوق بشر تدوین شده است ، حق توسعه را اینگونه تعریف می كند:<br /> <br /> حقوقی است كه بهره مندی تمامی انسان ها از زن ومردرا دریك سهم عادلانه ومتناسب از اموال وخدمات تولیدی جامعه جهانی فراهم می كند . دراین برداشت هم به سهم دولت ها درتقسیم عادلانه كار بین المللی وهم به حق توسعه فردی توجه شده است . همچنین همبستگی ملی وبین المللی مبنای اصل توسعه تلقی شده وعدالت غایت وهدف توسعه قلمداد شده است .دموكراسی وتوسعه درموارد اساسی باهم مرتبط هستند.به خاطر اینكه مشاركت مردم درفرایندهای تصمیم گیری كه بر زندگی آنها تاثیر می گذارد یكی از اصول اساسی توسعه محسوب می شود.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> === نسل چهارم حقوق بشر ===<br /> برخی افراد، حق ارتباطات را به نسل چهارم حقوق بشر تعبیر کرده‌اند که در کنار حقوقی مثل آزادي بیان و اطلاعات و رسانه‌ها مطرح می‌شود. حق ارتباطات به عنوان نسل چهارم حقوق بشر براي نخستین بار توسط ژان دارسی فرانسوي در سال ۱۹۵۴ مطرح شد .کارشناسان اذعان دارندکه امروزه تحقق حقوق مهمی چون حق به حیات یا حق به تعیین سرنوشت بدون برخورداري از حق به ارتباطات به طور کامل میسر نیست. این حق در قطعنامه ۱۹۸۳،۲/۳ ۱۲۱/۴،۱۹۷۴  مصوب یونسکو درباره این حق هستند. وقتی صحبت از نسل ۴ که حق ارتباط است که انسان باید دارای قدرت برقراری ارتباط با افراد دیگر باشد و این حق نیز همانند حقوق دیگر باید مورد احترام جامعه بشری باشد و نمیتوان هیچ فردی را از این حق محروم کرد حال آن فرد میتواند دارای عقیده و نظر خواصی باشد یا یک نظر سیاسی مخالف دیگران دارد نباید به صرف آن نظر و عقیده از این حق محروم شود .&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> <br /> == منابع ==<br /> {{پانویس}}</div>

Norry https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Norry/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=26754 2018-03-01T09:56:54Z

<p>Norry: /* معرفی نسلهای حقوق بشر */</p> <hr /> <div>'''اعلامیه جهانی حقوق بشر'''<br /> <br /> '''اعلامیه جهانی حقوق بشر''' بعد از جنگ جهانی دوم با توجه به فجایع فاشیسم درتاریخ ۱۰ دسامبر ۱۹۴۸ به تصویب سازمان ملل متحد رسید. در این اعلامیه که شامل سی ماده است بر برابری تمام انسان‌ها و حقوق پایه‌ای که همه انسانها در همه زمان‌ها و همه مکان‌ها از آن برخوردار هستند تاکید شده است. کمیته ای مرکب از کارشناسان گوناگون به ریاست الئونور روزولت، سندی را تنظیم کرد که در آن حقوقی را که هر انسان در هر کجای دنیا باید از آن برخوردار باشد، رسماً خطاب به تمامی مردم جهان اعلام می‌کرد. این سند، اعلامیه‌ی جهانی حقوق بشر سازمان ملل متحد نامیده می‌شود.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;سایت دویچه وله فارسی - اساس اعلامیه جهانی حقوق [http://www.dw.com/fa-ir/%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%87-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%A8%D8%B4%D8%B1-%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%AF%D9%88-%D8%AA%D9%88%D9%84%D8%AF-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%86%D8%AF-%D9%88-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%AF/a-2996820 بشر]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''مقدمه:''' ==<br /> از آن جا که شناسايی حيثيت و کرامت ذاتی تمام اعضای خانواده ی بشری و حقوق برابر و سلب ناپذير آنان اساس آزادی ، عدالت و صلح در جهان است ؛<br /> <br /> از آن جا که ناديده گرفتن و تحقير حقوق بشر به اقدامات وحشيانه ای انجاميده که وجدان بشر را بر آشفته اند و پيدايش جهانی که در آن افراد بشر در بيان و عقيده آزاد ، و از ترس و فقر فارغ باشند ، عالی ترين آرزوی بشر اعلام شده است ؛<br /> <br /> از آن جا که ضروری است که از حقوق بشر با حاکميت قانون حمايت شود تا انسان به عنوان آخرين چاره به طغيان بر ضد بيداد و ستم مجبور نگردد ؛<br /> <br /> از آن جا که گسترش روابط دوستانه ميان ملت ها بايد تشويق شود ،<br /> <br /> از آن جا که مردمان ملل متحد ، ايمان خود را به حقوق اساسی بشر و حيثيت و کرامت و ارزش فرد انسان و برابری حقوق مردان و زنان  ، دوباره در منشور ملل متحد اعلام و عزم خود را جزم کرده اند که به پيشرفت اجتماعی ياری رسانند و بهترين اوضاع زندگی را در پرتو آزادی فزاينده به وجود آورند ؛<br /> <br /> از آن جا که دولت های عضو متعهد شده اند که رعايت جهانی و مؤثر حقوق بشر و آزادی های اساسی را با همکاری سازمان ملل متحد تضمين کنند ؛<br /> <br /> از آن جا که برداشت مشترک در مورد اين حقوق و آزادی ها برای اجرای کامل اين تعهد کمال اهميت را دارد ؛<br /> <br /> مجمع عمومی اين اعلاميه جهانی حقوق بشر را آرمان مشترک تمام مردمان و ملت ها اعلام می کند تا همه ی افراد و تمام نهادهای جامعه اين اعلاميه را همواره در نظر داشته باشند و بکوشند که به ياری آموزش و پرورش ، رعايت اين حقوق و آزادی ها را گسترش دهند و با تدابير فزاينده ی ملی و بين المللی ، شناسايی و اجرای جهانی و مؤثر آن ها را ، چه در ميان خود مردمان کشورهای عضو و چه در ميان مردم سرزمين هايی که در قلمرو آن ها هستند ، تأمين کنند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == مواد اعلامیه جهانی حقوق بشر:&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;کمیسیون مستقل حقوق - اعلامیه جهانی حقوق [http://www.aihrc.org.af/media/files/Laws/Elamia%20ha/Elamiya%20huquqe%20bashar.pdf بشر]&lt;/ref&gt; ==<br /> <br /> === ماده‌ی 1 ===<br /> تمام افراد بشر آزاد زاده می شوند و از لحاظ حيثيت و کرامت و حقوق با هم برابرند. همگی دارای عقل و وجدان هستند و بايد با يکديگر با روحيه ای برادرانه رفتار کنند.<br /> <br /> === ماده ی 2 ===<br /> # هر کس می تواند بی هيچ گونه تمايزی ، به ويژه از حيث نژاد ، رنگ ، جنس ، زبان ، دين ، عقيده ی سياسی يا هر عقيده ی ديگر ، و همچنين منشاء ملی يا اجتماعی ، ثروت ، ولادت يا هر وضعيت ديگر ، از تمام حقوق و همه ی آزادی های ذکر شده در اين اعلاميه بهره مند گردد. <br /> # به علاوه نبايد هيچ تبعيضی به عمل آيد که مبتنی بر وضع سياسی ، قضايی يا بين المللی کشور يا سرزمينی باشد که شخص به آن تعلق دارد ، خواه اين کشور يا سرزمين مستقل ، تحت قيموميت يا غير خودمختار باشد ، يا حاکميت آن به شکلی محدود شده باشد.<br /> <br /> === ماده ی 3 ===<br /> هر فردی حق زندگی ، آزادی و امنيت شخصی دارد.<br /> <br /> === ماده ی 4 ===<br /> هيچ کس را نبايد در بردگی يا بندگی نگاه داشت : بردگی و داد و ستد بردگان به هر شکلی که باشد ، ممنوع است.<br /> <br /> === ماده ی 5 ===<br /> هيچ کس نبايد شکنجه شود يا تحت مجازات يا رفتاری ظالمانه ، ضد انسانی يا تحقير آميز قرار گيرد.<br /> <br /> === ماده ی 6 ===<br /> هر کس حق دارد که شخصيت حقوقی اش در همه جا به رسميت شناخته شود.<br /> <br /> === ماده ی 7 ===<br /> همه در برابر قانون مساوی هستند و حق دارند بی هيچ تبعيضی از حمايت يکسان قانون برخوردار شوند . همه حق دارند در مقابل هر تبعيضی که ناقض اعلاميه ی حاضر باشد ، و بر ضد هر تحريکی که برای چنين تبعيضی به عمل آيد ، از حمايت يکسان قانون بهره مند گردند.<br /> <br /> === ماده ی 8 ===<br /> در برابر اعمالی که به حقوق اساسی فرد تجاوز کنند ـ حقوقی که قانون اساسی يا قوانين ديگر برای او به رسميت شناخته است ـ هر شخصی حق مراجعه ی مؤثر به دادگاه های ملی صالح را دارد.<br /> <br /> === ماده ی 9 ===<br /> هيچ کس را نبايد خودسرانه توقيف ، حبس يا تبعيد کرد.<br /> <br /> === ماده ی 10 ===<br /> هر شخص با مساوات کامل حق دارد که دعوايش در دادگاهی مستقل و بی طرف ، منصفانه و علنی رسيدگی شود و چنين دادگاهی درباره حقوق و الزامات وی ، يا هر اتهام جزايی که به او زده شده باشد ، تصميم بگيرد.<br /> <br /> === ماده ی 11 ===<br /> # هر شخصی که به بزه کاری متهم شده باشد ، بی گناه محسوب می شود تا هنگامی که در جريان محاکمه ای علنی که در آن تمام تضمين های لازم برای دفاع او تأمين شده باشد ، مجرم بودن وی به طور قانونی محرز گردد.<br /> # هيچ کس نبايد برای انجام دادن يا انجام ندادن عملی که در موقع ارتکاب آن ، به موجب حقوق ملی يا بين المللی جرم شناخته نمی شده است ، محکوم نخواهد شد. همچنين هيچ مجازاتی شديدتر از مجازاتی که در موقع ارتکاب جرم به آن تعلق می گرفت ، درباره ی کسی اعمال نخواهد شد.<br /> <br /> === ماده ی 12 ===<br /> نبايد در زندگی خصوصی ، امور خانوادگی ، اقامت گاه يا مکاتبات هيچ کس مداخله های خودسرانه صورت گيرد يا به شرافت و آبرو و شهرت کسی حمله شود. در برابر چنين مداخله ها و حمله هايی ، برخورداری از حمايت قانون حق هر شخصی است.<br /> <br /> === ماده ی 13 ===<br /> # هر شخصی حق دارد در داخل هر کشور آزادانه رفت و آمد کند و اقامت گاه خود را برگزيند.<br /> # هر شخصی حق دارد هر کشوری ، از جمله کشور خود را ترک کند يا به کشور خويش بازگردد.<br /> <br /> === ماده ی 14 ===<br /> # در برابر شکنجه ، تعقيب و آزار ، هر شخصی حق درخواست پناهندگی و برخورداری از پناهندگی در کشورهای ديگر را دارد.<br /> # در موردی که تعقيب واقعاً در اثر جرم عمومی و غير سياسی يا در اثر اعمالی مخالف با هدف ها و اصول ملل متحد باشد ، نمی توان به اين حق استناد کرد.<br /> <br /> === ماده ی 15 ===<br /> # هر فردی حق دارد که تابعيتی داشته باشد.<br /> # هيچ کس را نبايد خودسرانه از تابعيت خويش ، يا از حق تغيير تابعيت محروم کرد.<br /> <br /> === ماده ی 16 ===<br /> # هر مرد و زن بالغی حق دارند بی هيچ محديتی از حيث نژاد ، مليت ، يا دين با همديگر زناشويی کنند و تشکيل خانواده بدهند. در تمام مدت زناشويی و هنگام انحلال آن ، زن و شوهر در امور مربوط به ازدواج حقوق برابر دارند.<br /> # ازدواج حتماً بايد با رضايت کامل و آزادانه ی زن و مرد صورت گيرد.<br /> # خانواده رکن طبيعی و اساسی جامعه است و بايد از حمايت جامعه و دولت بهره مند شود.<br /> <br /> === ماده ی 17 ===<br /> # هر شخص به تنهايی يا به صورت جمعی حق مالکيت دارد.<br /> # هيچ کس را نبايد خودسرانه از حق مالکيت محروم کرد.<br /> <br /> === ماده ی 18 ===<br /> هر شخصی حق دارد از آزادی انديشه ، وجدان و دين بهره مند شود : اين حق مستلزم آزادی تغيير دين يا اعتقاد و همچنين آزادی اظهار دين يا اعتقاد ، در قالب آموزش دينی ، عبادت ها و اجرای آيين ها و مراسم دينی به تنهايی يا به صورت جمعی ، به طور خصوصی يا عمومی است .<br /> <br /> === ما ده ی 19 ===<br /> # هر فردی حق آزادی عقيده و بيان دارد و اين حق مستلزم آن است که کسی از داشتن عقايد خود بيم و نگرانی نداشته باشد و در کسب و دريافت و انتشار اطلاعات و افکار ، به تمام وسايل ممکن بيان و بدون ملاحظات مرزی آزاد باشد.<br /> <br /> === ماده ی 20 ===<br /> # هر شخصی حق دارد از آزادی تشکيل اجتماعات ، مجامع و انجمن های مسالمت آميز بهره مند گردد.<br /> # هيچ کس را نبايد به شرکت در هيچ اجتماعی مجبور کرد.<br /> <br /> === ماده ی 21 ===<br /> # هر شخصی حق دارد که در اداره امور عمومی کشور خود ، مستقيماً يا به وساطت نمايندگانی که آزادانه انتخاب شده باشند ، شرکت جويد.<br /> # هر شخصی حق دارد با شرايط برابر به مشاغل عمومی کشور خود دست يابد.<br /> # اراده ی مردم ، اساس قدرت حکومت است : اين اراده بايد در انتخاباتی سالم ابراز شود که به طور ادواری صورت می پذيرد. انتخابات بايد عمومی ، با رعايت مساوات و با رأی مخفی يا به طريقه ای مشابه برگزار شود که آزادی رأی را تأمين کند.<br /> <br /> === ماده ی 22 ===<br /> هر شخصی به عنوان عضو جامعه حق امنيت اجتماعی دارد و مجاز است به ياری مساعی ملی و همکاری بين المللی ، حقوق اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی ضروری برای حفظ حيثيت و کرامت و رشد آزادانه ی شخصيت خود را ، با توجه به تشکيلات و منابع هر کشور ، به دست آورد.<br /> <br /> === ماده ی 23 ===<br /> # هر شخصی حق دارد کار کند ، کار خود را آزادانه برگزيند ، شرايط منصفانه و رضايت بخشی برای کار خواستار باشد و در برابر بی کاری حمايت شود.<br /> # همه حق دارند که بی هيچ تبعيضی ، در مقابل کار مساوی ، مزد مساوی بگيرند.<br /> # هر کسی که کار می کند حق دارد مزد منصفانه و رضايت بخشی دريافت دارد که زندگی او و خانواده اش را موافق حيثيت و کرامت انسانی تأمين کند و در صورت لزوم با ديگر وسايل حمايت اجتماعی کامل شود.<br /> # هر شخصی حق دارد که برای دفاع از منافع خود با ديگران اتحاديه تشکيل دهد و يا به اتحاديه های موجود بپيوندد.<br /> <br /> === ماده ی 24 ===<br /> هر شخصی حق استراحت ، فراغت و تفريح دارد و به ويژه بايد از محدوديت معقول ساعات کار و مرخصی ها و تعطيلات ادواری با دريافت حقوق بهره مند شود.<br /> <br /> === ماده ی 25 ===<br /> # هر شخصی حق دارد که از سطح زندگی مناسب برای تأمين سلامتی و رفاه خود و خانواده اش ، به ويژه از حيث خوراک ، پوشاک ، مسکن ، مراقبت های پزشکی و خدمات اجتماعی ضروری برخوردار شود ؛ همچنين حق دارد که در مواقع بی کاری ، بيماری ، نقض عضو ، بيوگی ، پيری يا در تمام موارد ديگری که به عللی مستقل از اراده ی خويش وسايل امرار معاشش را از دست داده باشد ، از تأمين اجتماعی بهره مند گردد.<br /> # مادران و کودکان حق دارند که از کمک و مراقبت ويژه برخوردار شوند. همه ی کودکان ، اعم از آن که در پی ازدواج يا بی ازدواج زاده شده باشند ، حق دارند که از حمايت اجتماعی يکسان بهره مند گردند.<br /> <br /> === ماده ی 26 ===<br /> # هر شخصی حق دارد که از آموزش و پرورش بهره مند شود. آموزش و پرورش ، و دست کم آموزش ابتدايی و پايه بايد رايگان باشد. آموزش ابتدايی اجباری است . آموزش فنی و حرفه ای بايد همگانی شود و دست يابی به آموزش عالی بايد با تساوی کامل برای همه امکان پذير باشد تا هر کس بتواند بنا به استعداد خود از آن بهره مند گردد.<br /> # هدف آموزش و پرورش بايد شکوفايی همه جانبه ی شخصيت انسان و تقويت رعايت حقوق بشر و آزادی های اساسی باشد. آموزش و پرورش بايد به گسترش حسن تفاهم ، دگرپذيری و دوستی ميان تمام ملت ها و تمام گروه های نژادی يا دينی و نيز به گسترش فعاليت های ملل متحد در راه حفظ صلح ياری رساند.<br /> # پدر و مادر در انتخاب نوع آمزش و پرورش برای فرزندان خود ، بر ديگران حق تقدم دارند.<br /> <br /> === ماده ی 27 ===<br /> # هر شخصی حق دارد آزادانه در زندگی فرهنگی اجتماع سهيم و شريک گردد و از هنرها و به ويژه از پيشرفت علمی و فوايد آن بهره مند شود.<br /> # هر کس حق دارد از حمايت منافع معنوی و مادی آثار علمی ، ادبی يا هنری خود برخوردار گردد.<br /> <br /> === ماده ی 28 ===<br /> هر شخصی حق دارد خواستار برقراری نظمی در عرصه ی اجتماعی و بين المللی باشد که حقوق و آزادی های ذکر شده در اين اعلاميه را به تمامی تأمين و عملی سازد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 29 ===<br /> # هر فردی فقط در برابر آن جامعه ای وظايفی بر عهده دارد که رشد آزادانه و همه جانبه ی او را ممکن می سازد.<br /> # هر کس در اعمال حقوق و بهره گيری از آزادی های خود فقط تابع محدوديت هايی قانونی است که صرفاً برای شناسايی و مراعات حقوق و آزادی های ديگران و برای رعايت مقتضيات عادلانه ی اخلاقی و نظم عمومی و رفاه همگانی در جامعه ای دموکراتيک وضع شده اند.<br /> # اين حقوق و آزادی ها در هيچ موردی نبايد برخلاف هدف ها و اصول ملل متحد اعمال شوند.<br /> <br /> === ماده ی 30 ===<br /> هيچ يک از مقررات اعلاميه ی حاضر نبايد چنان تفسير شود که برای هيچ دولت ، جمعيت يا فردی متضمن حقی باشد که به موجب آن برای از بين بردن حقوق و آزادی های مندرج در اين اعلاميه فعاليتی انجام دهد يا به عملی دست بزند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; <br /> <br /> &lt;nowiki&gt;************************************************&lt;/nowiki&gt;<br /> <br /> == تاریخچه: ==<br /> علامیه جهانی حقوق بشر مصوب 10 دسامبر 1948 میلادي ( شمسی 1327 /9/ 19 مطابق( مجمع عمومی سازمان ملل متحد<br /> <br /> '''اعلامیه جهانی حقوق بشر''' بعد از جنگ جهانی دوم با توجه به فجایع فاشیسم درتاریخ ۱۰ دسامبر ۱۹۴۸(مطابق با ۱۳۲۷/۹/۱۹) به تصویب سازمان ملل متحد رسید. در این اعلامیه که شامل سی ماده است برابری تمام انسان‌ها و حقوق پایه‌ای که همه انسانها در همه زمان‌ها و همه مکان‌ها از آن برخوردار هستند تاکید شده است. کمیته ای مرکب از کارشناسان گوناگون به ریاست الئونور روزولت، سندی را تنظیم کرد که در آن حقوقی را که هر انسان در هر کجای دنیا باید از آن برخوردار باشد، رسماً خطاب به تمامی مردم جهان اعلام می‌کرد. این سند، اعلامیه‌ی جهانی حقوق بشر سازمان ملل متحد نامیده می‌شود<br /> <br /> == ارگانهای مرتبط با حقوق بشر: ==<br /> [[پرونده:شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد.jpg|بندانگشتی]]<br /> <br /> === شورای حقوق بشر: ===<br /> # - دفتر این شورا در شهر ژنو است.<br /> # - «شورای حقوق بشر» جانشین «کمیسیون حقوق بشر» می شود.<br /> # - شورای جدید، ارگان فرعی مجمع عمومی است.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === سازمان دیده‌بان حقوق بشر ===<br /> <br /> === سازمان‌های غیردولتی مستقل ===<br /> <br /> === سازمان عفو بین‌الملل، ===<br /> <br /> === فدراسیون بین‌المللی حقوق بشر ===<br /> <br /> === ، دیده‌بان حقوق بشر، ===<br /> <br /> === سازمان جهانی مبارزه با شکنجه، ===<br /> <br /> === خانه آزادی، آزادی بیان بین المللی ===<br /> <br /> === سازمان ضد برداری، ===<br /> <br /> === سازمان عفو بین‌الملل، ===<br /> <br /> === شورای بین‌المللی بازپروری قربانیان شکنجه ===<br /> <br /> = معرفی نسلهای حقوق بشر =<br /> حقوق بشر هم همانند دیگر مسائل و قوانین جهان شمول دارای نسلهایی میباشد که میتوان آن را به ۴ نسل تقسیم کرد که به قرار زیر میباشند&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;حقوق-محمدگلستانجو - نسلهای حقوق [https://hoghogheazadi.wordpress.com/2016/11/15/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D9%86%D8%B3%D9%84%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%A8%D8%B4%D8%B1/ بشر]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === نسل اول حقوق بشر ===<br /> نخستين نسل حقوق بشر در واقع حقوق مدني و سياسي هستند حقوق منتج از نخستين شعار انقلاب فرانسه در سال ۱۷۸۹ تحت عنوان آزادي بود. هر چند اين اصل در اعلاميه استقلال آمريكايي در سال ۱۷۷۶ و نيز منشور انگليسي حقوق در سال ۱۶۸۹ مطرح شده بود. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> === نسل دوم حقوق بشر ===<br /> نسل دوم حقوق بشر، حقوق اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي است. پيدايش اين حقوق به جنگ جهاني دوم به خصوص نطق مشهور رئيس جمهور ايالات متحده آمريكا، فرانكلين روزولت بر مي‏گردد كه يكي از آزادي‏هاي چهارگانه را آزادي يا رهايي از احتياج يا نياز مي‏دانست؛ اين آزادي، از اصل دوم انقلاب فرانسه تحت عنوان برابري يا در زبان انگليسي مي‏باشد.برخي از اين حقوق عبارتند از كار، تأمين اجتماع، سطح مناسب زندگي، رفاه، حق مشاركت در زندگي فرهنگي و … كه در اعلاميه جهاني حقوق بشر آمده است.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> === نسل سوم حقوق بشر ===<br /> در دهه‌هاي اخير از نسل سوم حقوق بشر سخن به ميان آمده است. حقوقي كه در برخي از قطعنامه هاي سازمان ملل متحد، برنامه ريزي اوليه تعدادي از معاهدات و در منشور آفريقايي حقوق بشر و ملتها از آن ياد شده است. در «حقوق جمعي» واژه اي است كه به نسل سوم حقوق بشر اطلاق مي شود. از ميان حقوقي كه در اين نسل و در واژه مزبور كارايي دارند، مي توان به حق توسعه، حق برخورداري از محيط زيست سالم و حق صلح اشاره كرد. پیش طرح حقوق بشر كه توسط بنیاد بین المللی برای حقوق بشر تدوین شده است ، حق توسعه را اینگونه تعریف می كند:<br /> <br /> حقوقی است كه بهره مندی تمامی انسان ها از زن ومردرا دریك سهم عادلانه ومتناسب از اموال وخدمات تولیدی جامعه جهانی فراهم می كند . دراین برداشت هم به سهم دولت ها درتقسیم عادلانه كار بین المللی وهم به حق توسعه فردی توجه شده است . همچنین همبستگی ملی وبین المللی مبنای اصل توسعه تلقی شده وعدالت غایت وهدف توسعه قلمداد شده است .دموكراسی وتوسعه درموارد اساسی باهم مرتبط هستند.به خاطر اینكه مشاركت مردم درفرایندهای تصمیم گیری كه بر زندگی آنها تاثیر می گذارد یكی از اصول اساسی توسعه محسوب می شود.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> === نسل چهارم حقوق بشر ===<br /> برخی افراد، حق ارتباطات را به نسل چهارم حقوق بشر تعبیر کرده‌اند که در کنار حقوقی مثل آزادي بیان و اطلاعات و رسانه‌ها مطرح می‌شود. حق ارتباطات به عنوان نسل چهارم حقوق بشر براي نخستین بار توسط ژان دارسی فرانسوي در سال ۱۹۵۴ مطرح شد .کارشناسان اذعان دارندکه امروزه تحقق حقوق مهمی چون حق به حیات یا حق به تعیین سرنوشت بدون برخورداري از حق به ارتباطات به طور کامل میسر نیست. این حق در قطعنامه ۱۹۸۳،۲/۳ ۱۲۱/۴،۱۹۷۴  مصوب یونسکو درباره این حق هستند. وقتی صحبت از نسل ۴ که حق ارتباط است که انسان باید دارای قدرت برقراری ارتباط با افراد دیگر باشد و این حق نیز همانند حقوق دیگر باید مورد احترام جامعه بشری باشد و نمیتوان هیچ فردی را از این حق محروم کرد حال آن فرد میتواند دارای عقیده و نظر خواصی باشد یا یک نظر سیاسی مخالف دیگران دارد نباید به صرف آن نظر و عقیده از این حق محروم شود .&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> <br /> == منابع ==<br /> {{پانویس}}</div>

Norry https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Norry/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=26741 2018-03-01T09:32:13Z

<p>Norry: /* ماده ی 28 */</p> <hr /> <div>'''اعلامیه جهانی حقوق بشر'''<br /> <br /> '''اعلامیه جهانی حقوق بشر''' بعد از جنگ جهانی دوم با توجه به فجایع فاشیسم درتاریخ ۱۰ دسامبر ۱۹۴۸ به تصویب سازمان ملل متحد رسید. در این اعلامیه که شامل سی ماده است بر برابری تمام انسان‌ها و حقوق پایه‌ای که همه انسانها در همه زمان‌ها و همه مکان‌ها از آن برخوردار هستند تاکید شده است. کمیته ای مرکب از کارشناسان گوناگون به ریاست الئونور روزولت، سندی را تنظیم کرد که در آن حقوقی را که هر انسان در هر کجای دنیا باید از آن برخوردار باشد، رسماً خطاب به تمامی مردم جهان اعلام می‌کرد. این سند، اعلامیه‌ی جهانی حقوق بشر سازمان ملل متحد نامیده می‌شود.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;سایت دویچه وله فارسی - اساس اعلامیه جهانی حقوق [http://www.dw.com/fa-ir/%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%87-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%A8%D8%B4%D8%B1-%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%AF%D9%88-%D8%AA%D9%88%D9%84%D8%AF-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%86%D8%AF-%D9%88-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%AF/a-2996820 بشر]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''مقدمه:''' ==<br /> از آن جا که شناسايی حيثيت و کرامت ذاتی تمام اعضای خانواده ی بشری و حقوق برابر و سلب ناپذير آنان اساس آزادی ، عدالت و صلح در جهان است ؛<br /> <br /> از آن جا که ناديده گرفتن و تحقير حقوق بشر به اقدامات وحشيانه ای انجاميده که وجدان بشر را بر آشفته اند و پيدايش جهانی که در آن افراد بشر در بيان و عقيده آزاد ، و از ترس و فقر فارغ باشند ، عالی ترين آرزوی بشر اعلام شده است ؛<br /> <br /> از آن جا که ضروری است که از حقوق بشر با حاکميت قانون حمايت شود تا انسان به عنوان آخرين چاره به طغيان بر ضد بيداد و ستم مجبور نگردد ؛<br /> <br /> از آن جا که گسترش روابط دوستانه ميان ملت ها بايد تشويق شود ،<br /> <br /> از آن جا که مردمان ملل متحد ، ايمان خود را به حقوق اساسی بشر و حيثيت و کرامت و ارزش فرد انسان و برابری حقوق مردان و زنان  ، دوباره در منشور ملل متحد اعلام و عزم خود را جزم کرده اند که به پيشرفت اجتماعی ياری رسانند و بهترين اوضاع زندگی را در پرتو آزادی فزاينده به وجود آورند ؛<br /> <br /> از آن جا که دولت های عضو متعهد شده اند که رعايت جهانی و مؤثر حقوق بشر و آزادی های اساسی را با همکاری سازمان ملل متحد تضمين کنند ؛<br /> <br /> از آن جا که برداشت مشترک در مورد اين حقوق و آزادی ها برای اجرای کامل اين تعهد کمال اهميت را دارد ؛<br /> <br /> مجمع عمومی اين اعلاميه جهانی حقوق بشر را آرمان مشترک تمام مردمان و ملت ها اعلام می کند تا همه ی افراد و تمام نهادهای جامعه اين اعلاميه را همواره در نظر داشته باشند و بکوشند که به ياری آموزش و پرورش ، رعايت اين حقوق و آزادی ها را گسترش دهند و با تدابير فزاينده ی ملی و بين المللی ، شناسايی و اجرای جهانی و مؤثر آن ها را ، چه در ميان خود مردمان کشورهای عضو و چه در ميان مردم سرزمين هايی که در قلمرو آن ها هستند ، تأمين کنند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == مواد اعلامیه جهانی حقوق بشر:&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;کمیسیون مستقل حقوق - اعلامیه جهانی حقوق [http://www.aihrc.org.af/media/files/Laws/Elamia%20ha/Elamiya%20huquqe%20bashar.pdf بشر]&lt;/ref&gt; ==<br /> <br /> === ماده‌ی 1 ===<br /> تمام افراد بشر آزاد زاده می شوند و از لحاظ حيثيت و کرامت و حقوق با هم برابرند. همگی دارای عقل و وجدان هستند و بايد با يکديگر با روحيه ای برادرانه رفتار کنند.<br /> <br /> === ماده ی 2 ===<br /> # هر کس می تواند بی هيچ گونه تمايزی ، به ويژه از حيث نژاد ، رنگ ، جنس ، زبان ، دين ، عقيده ی سياسی يا هر عقيده ی ديگر ، و همچنين منشاء ملی يا اجتماعی ، ثروت ، ولادت يا هر وضعيت ديگر ، از تمام حقوق و همه ی آزادی های ذکر شده در اين اعلاميه بهره مند گردد. <br /> # به علاوه نبايد هيچ تبعيضی به عمل آيد که مبتنی بر وضع سياسی ، قضايی يا بين المللی کشور يا سرزمينی باشد که شخص به آن تعلق دارد ، خواه اين کشور يا سرزمين مستقل ، تحت قيموميت يا غير خودمختار باشد ، يا حاکميت آن به شکلی محدود شده باشد.<br /> <br /> === ماده ی 3 ===<br /> هر فردی حق زندگی ، آزادی و امنيت شخصی دارد.<br /> <br /> === ماده ی 4 ===<br /> هيچ کس را نبايد در بردگی يا بندگی نگاه داشت : بردگی و داد و ستد بردگان به هر شکلی که باشد ، ممنوع است.<br /> <br /> === ماده ی 5 ===<br /> هيچ کس نبايد شکنجه شود يا تحت مجازات يا رفتاری ظالمانه ، ضد انسانی يا تحقير آميز قرار گيرد.<br /> <br /> === ماده ی 6 ===<br /> هر کس حق دارد که شخصيت حقوقی اش در همه جا به رسميت شناخته شود.<br /> <br /> === ماده ی 7 ===<br /> همه در برابر قانون مساوی هستند و حق دارند بی هيچ تبعيضی از حمايت يکسان قانون برخوردار شوند . همه حق دارند در مقابل هر تبعيضی که ناقض اعلاميه ی حاضر باشد ، و بر ضد هر تحريکی که برای چنين تبعيضی به عمل آيد ، از حمايت يکسان قانون بهره مند گردند.<br /> <br /> === ماده ی 8 ===<br /> در برابر اعمالی که به حقوق اساسی فرد تجاوز کنند ـ حقوقی که قانون اساسی يا قوانين ديگر برای او به رسميت شناخته است ـ هر شخصی حق مراجعه ی مؤثر به دادگاه های ملی صالح را دارد.<br /> <br /> === ماده ی 9 ===<br /> هيچ کس را نبايد خودسرانه توقيف ، حبس يا تبعيد کرد.<br /> <br /> === ماده ی 10 ===<br /> هر شخص با مساوات کامل حق دارد که دعوايش در دادگاهی مستقل و بی طرف ، منصفانه و علنی رسيدگی شود و چنين دادگاهی درباره حقوق و الزامات وی ، يا هر اتهام جزايی که به او زده شده باشد ، تصميم بگيرد.<br /> <br /> === ماده ی 11 ===<br /> # هر شخصی که به بزه کاری متهم شده باشد ، بی گناه محسوب می شود تا هنگامی که در جريان محاکمه ای علنی که در آن تمام تضمين های لازم برای دفاع او تأمين شده باشد ، مجرم بودن وی به طور قانونی محرز گردد.<br /> # هيچ کس نبايد برای انجام دادن يا انجام ندادن عملی که در موقع ارتکاب آن ، به موجب حقوق ملی يا بين المللی جرم شناخته نمی شده است ، محکوم نخواهد شد. همچنين هيچ مجازاتی شديدتر از مجازاتی که در موقع ارتکاب جرم به آن تعلق می گرفت ، درباره ی کسی اعمال نخواهد شد.<br /> <br /> === ماده ی 12 ===<br /> نبايد در زندگی خصوصی ، امور خانوادگی ، اقامت گاه يا مکاتبات هيچ کس مداخله های خودسرانه صورت گيرد يا به شرافت و آبرو و شهرت کسی حمله شود. در برابر چنين مداخله ها و حمله هايی ، برخورداری از حمايت قانون حق هر شخصی است.<br /> <br /> === ماده ی 13 ===<br /> # هر شخصی حق دارد در داخل هر کشور آزادانه رفت و آمد کند و اقامت گاه خود را برگزيند.<br /> # هر شخصی حق دارد هر کشوری ، از جمله کشور خود را ترک کند يا به کشور خويش بازگردد.<br /> <br /> === ماده ی 14 ===<br /> # در برابر شکنجه ، تعقيب و آزار ، هر شخصی حق درخواست پناهندگی و برخورداری از پناهندگی در کشورهای ديگر را دارد.<br /> # در موردی که تعقيب واقعاً در اثر جرم عمومی و غير سياسی يا در اثر اعمالی مخالف با هدف ها و اصول ملل متحد باشد ، نمی توان به اين حق استناد کرد.<br /> <br /> === ماده ی 15 ===<br /> # هر فردی حق دارد که تابعيتی داشته باشد.<br /> # هيچ کس را نبايد خودسرانه از تابعيت خويش ، يا از حق تغيير تابعيت محروم کرد.<br /> <br /> === ماده ی 16 ===<br /> # هر مرد و زن بالغی حق دارند بی هيچ محديتی از حيث نژاد ، مليت ، يا دين با همديگر زناشويی کنند و تشکيل خانواده بدهند. در تمام مدت زناشويی و هنگام انحلال آن ، زن و شوهر در امور مربوط به ازدواج حقوق برابر دارند.<br /> # ازدواج حتماً بايد با رضايت کامل و آزادانه ی زن و مرد صورت گيرد.<br /> # خانواده رکن طبيعی و اساسی جامعه است و بايد از حمايت جامعه و دولت بهره مند شود.<br /> <br /> === ماده ی 17 ===<br /> # هر شخص به تنهايی يا به صورت جمعی حق مالکيت دارد.<br /> # هيچ کس را نبايد خودسرانه از حق مالکيت محروم کرد.<br /> <br /> === ماده ی 18 ===<br /> هر شخصی حق دارد از آزادی انديشه ، وجدان و دين بهره مند شود : اين حق مستلزم آزادی تغيير دين يا اعتقاد و همچنين آزادی اظهار دين يا اعتقاد ، در قالب آموزش دينی ، عبادت ها و اجرای آيين ها و مراسم دينی به تنهايی يا به صورت جمعی ، به طور خصوصی يا عمومی است .<br /> <br /> === ما ده ی 19 ===<br /> # هر فردی حق آزادی عقيده و بيان دارد و اين حق مستلزم آن است که کسی از داشتن عقايد خود بيم و نگرانی نداشته باشد و در کسب و دريافت و انتشار اطلاعات و افکار ، به تمام وسايل ممکن بيان و بدون ملاحظات مرزی آزاد باشد.<br /> <br /> === ماده ی 20 ===<br /> # هر شخصی حق دارد از آزادی تشکيل اجتماعات ، مجامع و انجمن های مسالمت آميز بهره مند گردد.<br /> # هيچ کس را نبايد به شرکت در هيچ اجتماعی مجبور کرد.<br /> <br /> === ماده ی 21 ===<br /> # هر شخصی حق دارد که در اداره امور عمومی کشور خود ، مستقيماً يا به وساطت نمايندگانی که آزادانه انتخاب شده باشند ، شرکت جويد.<br /> # هر شخصی حق دارد با شرايط برابر به مشاغل عمومی کشور خود دست يابد.<br /> # اراده ی مردم ، اساس قدرت حکومت است : اين اراده بايد در انتخاباتی سالم ابراز شود که به طور ادواری صورت می پذيرد. انتخابات بايد عمومی ، با رعايت مساوات و با رأی مخفی يا به طريقه ای مشابه برگزار شود که آزادی رأی را تأمين کند.<br /> <br /> === ماده ی 22 ===<br /> هر شخصی به عنوان عضو جامعه حق امنيت اجتماعی دارد و مجاز است به ياری مساعی ملی و همکاری بين المللی ، حقوق اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی ضروری برای حفظ حيثيت و کرامت و رشد آزادانه ی شخصيت خود را ، با توجه به تشکيلات و منابع هر کشور ، به دست آورد.<br /> <br /> === ماده ی 23 ===<br /> # هر شخصی حق دارد کار کند ، کار خود را آزادانه برگزيند ، شرايط منصفانه و رضايت بخشی برای کار خواستار باشد و در برابر بی کاری حمايت شود.<br /> # همه حق دارند که بی هيچ تبعيضی ، در مقابل کار مساوی ، مزد مساوی بگيرند.<br /> # هر کسی که کار می کند حق دارد مزد منصفانه و رضايت بخشی دريافت دارد که زندگی او و خانواده اش را موافق حيثيت و کرامت انسانی تأمين کند و در صورت لزوم با ديگر وسايل حمايت اجتماعی کامل شود.<br /> # هر شخصی حق دارد که برای دفاع از منافع خود با ديگران اتحاديه تشکيل دهد و يا به اتحاديه های موجود بپيوندد.<br /> <br /> === ماده ی 24 ===<br /> هر شخصی حق استراحت ، فراغت و تفريح دارد و به ويژه بايد از محدوديت معقول ساعات کار و مرخصی ها و تعطيلات ادواری با دريافت حقوق بهره مند شود.<br /> <br /> === ماده ی 25 ===<br /> # هر شخصی حق دارد که از سطح زندگی مناسب برای تأمين سلامتی و رفاه خود و خانواده اش ، به ويژه از حيث خوراک ، پوشاک ، مسکن ، مراقبت های پزشکی و خدمات اجتماعی ضروری برخوردار شود ؛ همچنين حق دارد که در مواقع بی کاری ، بيماری ، نقض عضو ، بيوگی ، پيری يا در تمام موارد ديگری که به عللی مستقل از اراده ی خويش وسايل امرار معاشش را از دست داده باشد ، از تأمين اجتماعی بهره مند گردد.<br /> # مادران و کودکان حق دارند که از کمک و مراقبت ويژه برخوردار شوند. همه ی کودکان ، اعم از آن که در پی ازدواج يا بی ازدواج زاده شده باشند ، حق دارند که از حمايت اجتماعی يکسان بهره مند گردند.<br /> <br /> === ماده ی 26 ===<br /> # هر شخصی حق دارد که از آموزش و پرورش بهره مند شود. آموزش و پرورش ، و دست کم آموزش ابتدايی و پايه بايد رايگان باشد. آموزش ابتدايی اجباری است . آموزش فنی و حرفه ای بايد همگانی شود و دست يابی به آموزش عالی بايد با تساوی کامل برای همه امکان پذير باشد تا هر کس بتواند بنا به استعداد خود از آن بهره مند گردد.<br /> # هدف آموزش و پرورش بايد شکوفايی همه جانبه ی شخصيت انسان و تقويت رعايت حقوق بشر و آزادی های اساسی باشد. آموزش و پرورش بايد به گسترش حسن تفاهم ، دگرپذيری و دوستی ميان تمام ملت ها و تمام گروه های نژادی يا دينی و نيز به گسترش فعاليت های ملل متحد در راه حفظ صلح ياری رساند.<br /> # پدر و مادر در انتخاب نوع آمزش و پرورش برای فرزندان خود ، بر ديگران حق تقدم دارند.<br /> <br /> === ماده ی 27 ===<br /> # هر شخصی حق دارد آزادانه در زندگی فرهنگی اجتماع سهيم و شريک گردد و از هنرها و به ويژه از پيشرفت علمی و فوايد آن بهره مند شود.<br /> # هر کس حق دارد از حمايت منافع معنوی و مادی آثار علمی ، ادبی يا هنری خود برخوردار گردد.<br /> <br /> === ماده ی 28 ===<br /> هر شخصی حق دارد خواستار برقراری نظمی در عرصه ی اجتماعی و بين المللی باشد که حقوق و آزادی های ذکر شده در اين اعلاميه را به تمامی تأمين و عملی سازد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 29 ===<br /> # هر فردی فقط در برابر آن جامعه ای وظايفی بر عهده دارد که رشد آزادانه و همه جانبه ی او را ممکن می سازد.<br /> # هر کس در اعمال حقوق و بهره گيری از آزادی های خود فقط تابع محدوديت هايی قانونی است که صرفاً برای شناسايی و مراعات حقوق و آزادی های ديگران و برای رعايت مقتضيات عادلانه ی اخلاقی و نظم عمومی و رفاه همگانی در جامعه ای دموکراتيک وضع شده اند.<br /> # اين حقوق و آزادی ها در هيچ موردی نبايد برخلاف هدف ها و اصول ملل متحد اعمال شوند.<br /> <br /> === ماده ی 30 ===<br /> هيچ يک از مقررات اعلاميه ی حاضر نبايد چنان تفسير شود که برای هيچ دولت ، جمعيت يا فردی متضمن حقی باشد که به موجب آن برای از بين بردن حقوق و آزادی های مندرج در اين اعلاميه فعاليتی انجام دهد يا به عملی دست بزند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; <br /> <br /> &lt;nowiki&gt;************************************************&lt;/nowiki&gt;<br /> <br /> == تاریخچه: ==<br /> علامیه جهانی حقوق بشر مصوب 10 دسامبر 1948 میلادي ( شمسی 1327 /9/ 19 مطابق( مجمع عمومی سازمان ملل متحد<br /> <br /> '''اعلامیه جهانی حقوق بشر''' بعد از جنگ جهانی دوم با توجه به فجایع فاشیسم درتاریخ ۱۰ دسامبر ۱۹۴۸(مطابق با ۱۳۲۷/۹/۱۹) به تصویب سازمان ملل متحد رسید. در این اعلامیه که شامل سی ماده است برابری تمام انسان‌ها و حقوق پایه‌ای که همه انسانها در همه زمان‌ها و همه مکان‌ها از آن برخوردار هستند تاکید شده است. کمیته ای مرکب از کارشناسان گوناگون به ریاست الئونور روزولت، سندی را تنظیم کرد که در آن حقوقی را که هر انسان در هر کجای دنیا باید از آن برخوردار باشد، رسماً خطاب به تمامی مردم جهان اعلام می‌کرد. این سند، اعلامیه‌ی جهانی حقوق بشر سازمان ملل متحد نامیده می‌شود<br /> <br /> == ارگانهای مرتبط با حقوق بشر: ==<br /> <br /> === سازمان دیده‌بان حقوق بشر ===<br /> [[پرونده:شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد.jpg|بندانگشتی]]<br /> <br /> === شورای حقوق بشر: ===<br /> # - دفتر این شورا در شهر ژنو است.<br /> # - «شورای حقوق بشر» جانشین «کمیسیون حقوق بشر» می شود.<br /> # - شورای جدید، ارگان فرعی مجمع عمومی است.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> [https://hoghogheazadi.wordpress.com/category/%d9%85%d9%82%d8%a7%d9%84%d8%a7%d8%aa/ مقالات]، [https://hoghogheazadi.wordpress.com/tag/%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82-%d8%a8%d8%b4%d8%b1/ حقوق بشر]<br /> <br /> = معرفی نسلهای حقوق بشر =<br /> حقوق بشر هم همانند دیگر مسائل و قوانین جهان شمول دارای نسلهایی میباشد که میتوان آن را به ۴ نسل تقسیم کرد که به قرار زیر میباشند&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;حقوق-محمدگلستانجو - نسلهای حقوق [https://hoghogheazadi.wordpress.com/2016/11/15/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D9%86%D8%B3%D9%84%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%A8%D8%B4%D8%B1/ بشر]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === نسل اول حقوق بشر ===<br /> نخستين نسل حقوق بشر در واقع حقوق مدني و سياسي هستند حقوق منتج از نخستين شعار انقلاب فرانسه در سال ۱۷۸۹ تحت عنوان آزادي بود. هر چند اين اصل در اعلاميه استقلال آمريكايي در سال ۱۷۷۶ و نيز منشور انگليسي حقوق در سال ۱۶۸۹ مطرح شده بود. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> === نسل دوم حقوق بشر ===<br /> نسل دوم حقوق بشر، حقوق اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي است. پيدايش اين حقوق به جنگ جهاني دوم به خصوص نطق مشهور رئيس جمهور ايالات متحده آمريكا، فرانكلين روزولت بر مي‏گردد كه يكي از آزادي‏هاي چهارگانه را آزادي يا رهايي از احتياج يا نياز مي‏دانست؛ اين آزادي، از اصل دوم انقلاب فرانسه تحت عنوان برابري يا در زبان انگليسي مي‏باشد.برخي از اين حقوق عبارتند از كار، تأمين اجتماع، سطح مناسب زندگي، رفاه، حق مشاركت در زندگي فرهنگي و … كه در اعلاميه جهاني حقوق بشر آمده است.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> === نسل سوم حقوق بشر ===<br /> در دهه‌هاي اخير از نسل سوم حقوق بشر سخن به ميان آمده است. حقوقي كه در برخي از قطعنامه هاي سازمان ملل متحد، برنامه ريزي اوليه تعدادي از معاهدات و در منشور آفريقايي حقوق بشر و ملتها از آن ياد شده است. در «حقوق جمعي» واژه اي است كه به نسل سوم حقوق بشر اطلاق مي شود. از ميان حقوقي كه در اين نسل و در واژه مزبور كارايي دارند، مي توان به حق توسعه، حق برخورداري از محيط زيست سالم و حق صلح اشاره كرد. پیش طرح حقوق بشر كه توسط بنیاد بین المللی برای حقوق بشر تدوین شده است ، حق توسعه را اینگونه تعریف می كند:<br /> <br /> حقوقی است كه بهره مندی تمامی انسان ها از زن ومردرا دریك سهم عادلانه ومتناسب از اموال وخدمات تولیدی جامعه جهانی فراهم می كند . دراین برداشت هم به سهم دولت ها درتقسیم عادلانه كار بین المللی وهم به حق توسعه فردی توجه شده است . همچنین همبستگی ملی وبین المللی مبنای اصل توسعه تلقی شده وعدالت غایت وهدف توسعه قلمداد شده است .دموكراسی وتوسعه درموارد اساسی باهم مرتبط هستند.به خاطر اینكه مشاركت مردم درفرایندهای تصمیم گیری كه بر زندگی آنها تاثیر می گذارد یكی از اصول اساسی توسعه محسوب می شود.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> === نسل چهارم حقوق بشر ===<br /> برخی افراد، حق ارتباطات را به نسل چهارم حقوق بشر تعبیر کرده‌اند که در کنار حقوقی مثل آزادي بیان و اطلاعات و رسانه‌ها مطرح می‌شود. حق ارتباطات به عنوان نسل چهارم حقوق بشر براي نخستین بار توسط ژان دارسی فرانسوي در سال ۱۹۵۴ مطرح شد .کارشناسان اذعان دارندکه امروزه تحقق حقوق مهمی چون حق به حیات یا حق به تعیین سرنوشت بدون برخورداري از حق به ارتباطات به طور کامل میسر نیست. این حق در قطعنامه ۱۹۸۳،۲/۳ ۱۲۱/۴،۱۹۷۴  مصوب یونسکو درباره این حق هستند. وقتی صحبت از نسل ۴ که حق ارتباط است که انسان باید دارای قدرت برقراری ارتباط با افراد دیگر باشد و این حق نیز همانند حقوق دیگر باید مورد احترام جامعه بشری باشد و نمیتوان هیچ فردی را از این حق محروم کرد حال آن فرد میتواند دارای عقیده و نظر خواصی باشد یا یک نظر سیاسی مخالف دیگران دارد نباید به صرف آن نظر و عقیده از این حق محروم شود .&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> <br /> == منابع ==<br /> {{پانویس}}</div>

Norry https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Norry/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=26727 2018-03-01T07:09:19Z

<p>Norry: /* شورای حقوق بشر: */</p> <hr /> <div>'''اعلامیه جهانی حقوق بشر'''<br /> <br /> '''اعلامیه جهانی حقوق بشر''' بعد از جنگ جهانی دوم با توجه به فجایع فاشیسم درتاریخ ۱۰ دسامبر ۱۹۴۸ به تصویب سازمان ملل متحد رسید. در این اعلامیه که شامل سی ماده است بر برابری تمام انسان‌ها و حقوق پایه‌ای که همه انسانها در همه زمان‌ها و همه مکان‌ها از آن برخوردار هستند تاکید شده است. کمیته ای مرکب از کارشناسان گوناگون به ریاست الئونور روزولت، سندی را تنظیم کرد که در آن حقوقی را که هر انسان در هر کجای دنیا باید از آن برخوردار باشد، رسماً خطاب به تمامی مردم جهان اعلام می‌کرد. این سند، اعلامیه‌ی جهانی حقوق بشر سازمان ملل متحد نامیده می‌شود.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;سایت دویچه وله فارسی - اساس اعلامیه جهانی حقوق [http://www.dw.com/fa-ir/%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%87-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%A8%D8%B4%D8%B1-%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%AF%D9%88-%D8%AA%D9%88%D9%84%D8%AF-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%86%D8%AF-%D9%88-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%AF/a-2996820 بشر]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''مقدمه:''' ==<br /> از آن جا که شناسايی حيثيت و کرامت ذاتی تمام اعضای خانواده ی بشری و حقوق برابر و سلب ناپذير آنان اساس آزادی ، عدالت و صلح در جهان است ؛<br /> <br /> از آن جا که ناديده گرفتن و تحقير حقوق بشر به اقدامات وحشيانه ای انجاميده که وجدان بشر را بر آشفته اند و پيدايش جهانی که در آن افراد بشر در بيان و عقيده آزاد ، و از ترس و فقر فارغ باشند ، عالی ترين آرزوی بشر اعلام شده است ؛<br /> <br /> از آن جا که ضروری است که از حقوق بشر با حاکميت قانون حمايت شود تا انسان به عنوان آخرين چاره به طغيان بر ضد بيداد و ستم مجبور نگردد ؛<br /> <br /> از آن جا که گسترش روابط دوستانه ميان ملت ها بايد تشويق شود ،<br /> <br /> از آن جا که مردمان ملل متحد ، ايمان خود را به حقوق اساسی بشر و حيثيت و کرامت و ارزش فرد انسان و برابری حقوق مردان و زنان  ، دوباره در منشور ملل متحد اعلام و عزم خود را جزم کرده اند که به پيشرفت اجتماعی ياری رسانند و بهترين اوضاع زندگی را در پرتو آزادی فزاينده به وجود آورند ؛<br /> <br /> از آن جا که دولت های عضو متعهد شده اند که رعايت جهانی و مؤثر حقوق بشر و آزادی های اساسی را با همکاری سازمان ملل متحد تضمين کنند ؛<br /> <br /> از آن جا که برداشت مشترک در مورد اين حقوق و آزادی ها برای اجرای کامل اين تعهد کمال اهميت را دارد ؛<br /> <br /> مجمع عمومی اين اعلاميه جهانی حقوق بشر را آرمان مشترک تمام مردمان و ملت ها اعلام می کند تا همه ی افراد و تمام نهادهای جامعه اين اعلاميه را همواره در نظر داشته باشند و بکوشند که به ياری آموزش و پرورش ، رعايت اين حقوق و آزادی ها را گسترش دهند و با تدابير فزاينده ی ملی و بين المللی ، شناسايی و اجرای جهانی و مؤثر آن ها را ، چه در ميان خود مردمان کشورهای عضو و چه در ميان مردم سرزمين هايی که در قلمرو آن ها هستند ، تأمين کنند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == مواد اعلامیه جهانی حقوق بشر:&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;کمیسیون مستقل حقوق - اعلامیه جهانی حقوق [http://www.aihrc.org.af/media/files/Laws/Elamia%20ha/Elamiya%20huquqe%20bashar.pdf بشر]&lt;/ref&gt; ==<br /> <br /> === ماده‌ی 1 ===<br /> تمام افراد بشر آزاد زاده می شوند و از لحاظ حيثيت و کرامت و حقوق با هم برابرند. همگی دارای عقل و وجدان هستند و بايد با يکديگر با روحيه ای برادرانه رفتار کنند.<br /> <br /> === ماده ی 2 ===<br /> # هر کس می تواند بی هيچ گونه تمايزی ، به ويژه از حيث نژاد ، رنگ ، جنس ، زبان ، دين ، عقيده ی سياسی يا هر عقيده ی ديگر ، و همچنين منشاء ملی يا اجتماعی ، ثروت ، ولادت يا هر وضعيت ديگر ، از تمام حقوق و همه ی آزادی های ذکر شده در اين اعلاميه بهره مند گردد. <br /> # به علاوه نبايد هيچ تبعيضی به عمل آيد که مبتنی بر وضع سياسی ، قضايی يا بين المللی کشور يا سرزمينی باشد که شخص به آن تعلق دارد ، خواه اين کشور يا سرزمين مستقل ، تحت قيموميت يا غير خودمختار باشد ، يا حاکميت آن به شکلی محدود شده باشد.<br /> <br /> === ماده ی 3 ===<br /> هر فردی حق زندگی ، آزادی و امنيت شخصی دارد.<br /> <br /> === ماده ی 4 ===<br /> هيچ کس را نبايد در بردگی يا بندگی نگاه داشت : بردگی و داد و ستد بردگان به هر شکلی که باشد ، ممنوع است.<br /> <br /> === ماده ی 5 ===<br /> هيچ کس نبايد شکنجه شود يا تحت مجازات يا رفتاری ظالمانه ، ضد انسانی يا تحقير آميز قرار گيرد.<br /> <br /> === ماده ی 6 ===<br /> هر کس حق دارد که شخصيت حقوقی اش در همه جا به رسميت شناخته شود.<br /> <br /> === ماده ی 7 ===<br /> همه در برابر قانون مساوی هستند و حق دارند بی هيچ تبعيضی از حمايت يکسان قانون برخوردار شوند . همه حق دارند در مقابل هر تبعيضی که ناقض اعلاميه ی حاضر باشد ، و بر ضد هر تحريکی که برای چنين تبعيضی به عمل آيد ، از حمايت يکسان قانون بهره مند گردند.<br /> <br /> === ماده ی 8 ===<br /> در برابر اعمالی که به حقوق اساسی فرد تجاوز کنند ـ حقوقی که قانون اساسی يا قوانين ديگر برای او به رسميت شناخته است ـ هر شخصی حق مراجعه ی مؤثر به دادگاه های ملی صالح را دارد.<br /> <br /> === ماده ی 9 ===<br /> هيچ کس را نبايد خودسرانه توقيف ، حبس يا تبعيد کرد.<br /> <br /> === ماده ی 10 ===<br /> هر شخص با مساوات کامل حق دارد که دعوايش در دادگاهی مستقل و بی طرف ، منصفانه و علنی رسيدگی شود و چنين دادگاهی درباره حقوق و الزامات وی ، يا هر اتهام جزايی که به او زده شده باشد ، تصميم بگيرد.<br /> <br /> === ماده ی 11 ===<br /> # هر شخصی که به بزه کاری متهم شده باشد ، بی گناه محسوب می شود تا هنگامی که در جريان محاکمه ای علنی که در آن تمام تضمين های لازم برای دفاع او تأمين شده باشد ، مجرم بودن وی به طور قانونی محرز گردد.<br /> # هيچ کس نبايد برای انجام دادن يا انجام ندادن عملی که در موقع ارتکاب آن ، به موجب حقوق ملی يا بين المللی جرم شناخته نمی شده است ، محکوم نخواهد شد. همچنين هيچ مجازاتی شديدتر از مجازاتی که در موقع ارتکاب جرم به آن تعلق می گرفت ، درباره ی کسی اعمال نخواهد شد.<br /> <br /> === ماده ی 12 ===<br /> نبايد در زندگی خصوصی ، امور خانوادگی ، اقامت گاه يا مکاتبات هيچ کس مداخله های خودسرانه صورت گيرد يا به شرافت و آبرو و شهرت کسی حمله شود. در برابر چنين مداخله ها و حمله هايی ، برخورداری از حمايت قانون حق هر شخصی است.<br /> <br /> === ماده ی 13 ===<br /> # هر شخصی حق دارد در داخل هر کشور آزادانه رفت و آمد کند و اقامت گاه خود را برگزيند.<br /> # هر شخصی حق دارد هر کشوری ، از جمله کشور خود را ترک کند يا به کشور خويش بازگردد.<br /> <br /> === ماده ی 14 ===<br /> # در برابر شکنجه ، تعقيب و آزار ، هر شخصی حق درخواست پناهندگی و برخورداری از پناهندگی در کشورهای ديگر را دارد.<br /> # در موردی که تعقيب واقعاً در اثر جرم عمومی و غير سياسی يا در اثر اعمالی مخالف با هدف ها و اصول ملل متحد باشد ، نمی توان به اين حق استناد کرد.<br /> <br /> === ماده ی 15 ===<br /> # هر فردی حق دارد که تابعيتی داشته باشد.<br /> # هيچ کس را نبايد خودسرانه از تابعيت خويش ، يا از حق تغيير تابعيت محروم کرد.<br /> <br /> === ماده ی 16 ===<br /> # هر مرد و زن بالغی حق دارند بی هيچ محديتی از حيث نژاد ، مليت ، يا دين با همديگر زناشويی کنند و تشکيل خانواده بدهند. در تمام مدت زناشويی و هنگام انحلال آن ، زن و شوهر در امور مربوط به ازدواج حقوق برابر دارند.<br /> # ازدواج حتماً بايد با رضايت کامل و آزادانه ی زن و مرد صورت گيرد.<br /> # خانواده رکن طبيعی و اساسی جامعه است و بايد از حمايت جامعه و دولت بهره مند شود.<br /> <br /> === ماده ی 17 ===<br /> # هر شخص به تنهايی يا به صورت جمعی حق مالکيت دارد.<br /> # هيچ کس را نبايد خودسرانه از حق مالکيت محروم کرد.<br /> <br /> === ماده ی 18 ===<br /> هر شخصی حق دارد از آزادی انديشه ، وجدان و دين بهره مند شود : اين حق مستلزم آزادی تغيير دين يا اعتقاد و همچنين آزادی اظهار دين يا اعتقاد ، در قالب آموزش دينی ، عبادت ها و اجرای آيين ها و مراسم دينی به تنهايی يا به صورت جمعی ، به طور خصوصی يا عمومی است .<br /> <br /> === ما ده ی 19 ===<br /> # هر فردی حق آزادی عقيده و بيان دارد و اين حق مستلزم آن است که کسی از داشتن عقايد خود بيم و نگرانی نداشته باشد و در کسب و دريافت و انتشار اطلاعات و افکار ، به تمام وسايل ممکن بيان و بدون ملاحظات مرزی آزاد باشد.<br /> <br /> === ماده ی 20 ===<br /> # هر شخصی حق دارد از آزادی تشکيل اجتماعات ، مجامع و انجمن های مسالمت آميز بهره مند گردد.<br /> # هيچ کس را نبايد به شرکت در هيچ اجتماعی مجبور کرد.<br /> <br /> === ماده ی 21 ===<br /> # هر شخصی حق دارد که در اداره امور عمومی کشور خود ، مستقيماً يا به وساطت نمايندگانی که آزادانه انتخاب شده باشند ، شرکت جويد.<br /> # هر شخصی حق دارد با شرايط برابر به مشاغل عمومی کشور خود دست يابد.<br /> # اراده ی مردم ، اساس قدرت حکومت است : اين اراده بايد در انتخاباتی سالم ابراز شود که به طور ادواری صورت می پذيرد. انتخابات بايد عمومی ، با رعايت مساوات و با رأی مخفی يا به طريقه ای مشابه برگزار شود که آزادی رأی را تأمين کند.<br /> <br /> === ماده ی 22 ===<br /> هر شخصی به عنوان عضو جامعه حق امنيت اجتماعی دارد و مجاز است به ياری مساعی ملی و همکاری بين المللی ، حقوق اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی ضروری برای حفظ حيثيت و کرامت و رشد آزادانه ی شخصيت خود را ، با توجه به تشکيلات و منابع هر کشور ، به دست آورد.<br /> <br /> === ماده ی 23 ===<br /> # هر شخصی حق دارد کار کند ، کار خود را آزادانه برگزيند ، شرايط منصفانه و رضايت بخشی برای کار خواستار باشد و در برابر بی کاری حمايت شود.<br /> # همه حق دارند که بی هيچ تبعيضی ، در مقابل کار مساوی ، مزد مساوی بگيرند.<br /> # هر کسی که کار می کند حق دارد مزد منصفانه و رضايت بخشی دريافت دارد که زندگی او و خانواده اش را موافق حيثيت و کرامت انسانی تأمين کند و در صورت لزوم با ديگر وسايل حمايت اجتماعی کامل شود.<br /> # هر شخصی حق دارد که برای دفاع از منافع خود با ديگران اتحاديه تشکيل دهد و يا به اتحاديه های موجود بپيوندد.<br /> <br /> === ماده ی 24 ===<br /> هر شخصی حق استراحت ، فراغت و تفريح دارد و به ويژه بايد از محدوديت معقول ساعات کار و مرخصی ها و تعطيلات ادواری با دريافت حقوق بهره مند شود.<br /> <br /> === ماده ی 25 ===<br /> # هر شخصی حق دارد که از سطح زندگی مناسب برای تأمين سلامتی و رفاه خود و خانواده اش ، به ويژه از حيث خوراک ، پوشاک ، مسکن ، مراقبت های پزشکی و خدمات اجتماعی ضروری برخوردار شود ؛ همچنين حق دارد که در مواقع بی کاری ، بيماری ، نقض عضو ، بيوگی ، پيری يا در تمام موارد ديگری که به عللی مستقل از اراده ی خويش وسايل امرار معاشش را از دست داده باشد ، از تأمين اجتماعی بهره مند گردد.<br /> # مادران و کودکان حق دارند که از کمک و مراقبت ويژه برخوردار شوند. همه ی کودکان ، اعم از آن که در پی ازدواج يا بی ازدواج زاده شده باشند ، حق دارند که از حمايت اجتماعی يکسان بهره مند گردند.<br /> <br /> === ماده ی 26 ===<br /> # هر شخصی حق دارد که از آموزش و پرورش بهره مند شود. آموزش و پرورش ، و دست کم آموزش ابتدايی و پايه بايد رايگان باشد. آموزش ابتدايی اجباری است . آموزش فنی و حرفه ای بايد همگانی شود و دست يابی به آموزش عالی بايد با تساوی کامل برای همه امکان پذير باشد تا هر کس بتواند بنا به استعداد خود از آن بهره مند گردد.<br /> # هدف آموزش و پرورش بايد شکوفايی همه جانبه ی شخصيت انسان و تقويت رعايت حقوق بشر و آزادی های اساسی باشد. آموزش و پرورش بايد به گسترش حسن تفاهم ، دگرپذيری و دوستی ميان تمام ملت ها و تمام گروه های نژادی يا دينی و نيز به گسترش فعاليت های ملل متحد در راه حفظ صلح ياری رساند.<br /> # پدر و مادر در انتخاب نوع آمزش و پرورش برای فرزندان خود ، بر ديگران حق تقدم دارند.<br /> <br /> === ماده ی 27 ===<br /> # هر شخصی حق دارد آزادانه در زندگی فرهنگی اجتماع سهيم و شريک گردد و از هنرها و به ويژه از پيشرفت علمی و فوايد آن بهره مند شود.<br /> # هر کس حق دارد از حمايت منافع معنوی و مادی آثار علمی ، ادبی يا هنری خود برخوردار گردد.<br /> <br /> === ماده ی 28 ===<br /> هر شخصی حق دارد خواستار برقراری نظمی در عرصه ی اجتماعی و بين المللی باشد که حقوق و آزادی های ذکر شده در اين اعلاميه را به تمامی تأمين و عملی سازد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 29 ===<br /> # هر فردی فقط در برابر آن جامعه ای وظايفی بر عهده دارد که رشد آزادانه و همه جانبه ی او را ممکن می سازد.<br /> # هر کس در اعمال حقوق و بهره گيری از آزادی های خود فقط تابع محدوديت هايی قانونی است که صرفاً برای شناسايی و مراعات حقوق و آزادی های ديگران و برای رعايت مقتضيات عادلانه ی اخلاقی و نظم عمومی و رفاه همگانی در جامعه ای دموکراتيک وضع شده اند.<br /> # اين حقوق و آزادی ها در هيچ موردی نبايد برخلاف هدف ها و اصول ملل متحد اعمال شوند.<br /> <br /> === ماده ی 30 ===<br /> هيچ يک از مقررات اعلاميه ی حاضر نبايد چنان تفسير شود که برای هيچ دولت ، جمعيت يا فردی متضمن حقی باشد که به موجب آن برای از بين بردن حقوق و آزادی های مندرج در اين اعلاميه فعاليتی انجام دهد يا به عملی دست بزند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; <br /> <br /> &lt;nowiki&gt;************************************************&lt;/nowiki&gt;<br /> <br /> == تاریخچه: ==<br /> علامیه جهانی حقوق بشر مصوب 10 دسامبر 1948 میلادي ( شمسی 1327 /9/ 19 مطابق( مجمع عمومی سازمان ملل متحد<br /> <br /> '''اعلامیه جهانی حقوق بشر''' بعد از جنگ جهانی دوم با توجه به فجایع فاشیسم درتاریخ ۱۰ دسامبر ۱۹۴۸(مطابق با ۱۳۲۷/۹/۱۹) به تصویب سازمان ملل متحد رسید. در این اعلامیه که شامل سی ماده است برابری تمام انسان‌ها و حقوق پایه‌ای که همه انسانها در همه زمان‌ها و همه مکان‌ها از آن برخوردار هستند تاکید شده است. کمیته ای مرکب از کارشناسان گوناگون به ریاست الئونور روزولت، سندی را تنظیم کرد که در آن حقوقی را که هر انسان در هر کجای دنیا باید از آن برخوردار باشد، رسماً خطاب به تمامی مردم جهان اعلام می‌کرد. این سند، اعلامیه‌ی جهانی حقوق بشر سازمان ملل متحد نامیده می‌شود<br /> <br /> == ارگانهای مرتبط با حقوق بشر: ==<br /> <br /> === سازمان دیده‌بان حقوق بشر ===<br /> [[پرونده:شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد.jpg|بندانگشتی]]<br /> <br /> === شورای حقوق بشر: ===<br /> # - دفتر این شورا در شهر ژنو است.<br /> # - «شورای حقوق بشر» جانشین «کمیسیون حقوق بشر» می شود.<br /> # - شورای جدید، ارگان فرعی مجمع عمومی است.<br /> # - شورا وضعیت نقض حقوق بشر، از جمله نقض گسترده و سیستماتیک را مورد خطاب قرار می دهد و در این زمینه به ارائه «توصیه» می پردازد. شورا همچنین به ارتقای هماهنگی مؤثر و جهت دهی حقوق بشر در نظام ملل متحد می پردازد.<br /> # - شورا بر اساس اصول جهان شمولی، بی طرفی، غیر گزینشی عمل کردن، واقع بینی، همکاری و گفتگوی سازنده بین المللی، با نگاه به ارتقا و حمایت از همه حقوق فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، مدنی و از جمله حق توسعه عمل می کند.<br /> # http://www.asibha.com/tab-248/index.aspx?nid=150&amp;mId=2315<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> <br /> == منابع ==<br /> {{پانویس}}</div>

Norry https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82_%D8%A8%D8%B4%D8%B1_%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86_%D9%85%D9%84%D9%84_%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF.jpg&diff=26726 2018-03-01T07:08:25Z

<p>Norry: </p> <hr /> <div>جلسه شورای حقوق بشر</div>

Norry https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Norry/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=26725 2018-03-01T06:56:06Z

<p>Norry: /* ماده ی 3 */</p> <hr /> <div>'''اعلامیه جهانی حقوق بشر'''<br /> <br /> '''اعلامیه جهانی حقوق بشر''' بعد از جنگ جهانی دوم با توجه به فجایع فاشیسم درتاریخ ۱۰ دسامبر ۱۹۴۸ به تصویب سازمان ملل متحد رسید. در این اعلامیه که شامل سی ماده است بر برابری تمام انسان‌ها و حقوق پایه‌ای که همه انسانها در همه زمان‌ها و همه مکان‌ها از آن برخوردار هستند تاکید شده است. کمیته ای مرکب از کارشناسان گوناگون به ریاست الئونور روزولت، سندی را تنظیم کرد که در آن حقوقی را که هر انسان در هر کجای دنیا باید از آن برخوردار باشد، رسماً خطاب به تمامی مردم جهان اعلام می‌کرد. این سند، اعلامیه‌ی جهانی حقوق بشر سازمان ملل متحد نامیده می‌شود.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;سایت دویچه وله فارسی - اساس اعلامیه جهانی حقوق [http://www.dw.com/fa-ir/%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%87-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%A8%D8%B4%D8%B1-%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%AF%D9%88-%D8%AA%D9%88%D9%84%D8%AF-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%86%D8%AF-%D9%88-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%AF/a-2996820 بشر]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''مقدمه:''' ==<br /> از آن جا که شناسايی حيثيت و کرامت ذاتی تمام اعضای خانواده ی بشری و حقوق برابر و سلب ناپذير آنان اساس آزادی ، عدالت و صلح در جهان است ؛<br /> <br /> از آن جا که ناديده گرفتن و تحقير حقوق بشر به اقدامات وحشيانه ای انجاميده که وجدان بشر را بر آشفته اند و پيدايش جهانی که در آن افراد بشر در بيان و عقيده آزاد ، و از ترس و فقر فارغ باشند ، عالی ترين آرزوی بشر اعلام شده است ؛<br /> <br /> از آن جا که ضروری است که از حقوق بشر با حاکميت قانون حمايت شود تا انسان به عنوان آخرين چاره به طغيان بر ضد بيداد و ستم مجبور نگردد ؛<br /> <br /> از آن جا که گسترش روابط دوستانه ميان ملت ها بايد تشويق شود ،<br /> <br /> از آن جا که مردمان ملل متحد ، ايمان خود را به حقوق اساسی بشر و حيثيت و کرامت و ارزش فرد انسان و برابری حقوق مردان و زنان  ، دوباره در منشور ملل متحد اعلام و عزم خود را جزم کرده اند که به پيشرفت اجتماعی ياری رسانند و بهترين اوضاع زندگی را در پرتو آزادی فزاينده به وجود آورند ؛<br /> <br /> از آن جا که دولت های عضو متعهد شده اند که رعايت جهانی و مؤثر حقوق بشر و آزادی های اساسی را با همکاری سازمان ملل متحد تضمين کنند ؛<br /> <br /> از آن جا که برداشت مشترک در مورد اين حقوق و آزادی ها برای اجرای کامل اين تعهد کمال اهميت را دارد ؛<br /> <br /> مجمع عمومی اين اعلاميه جهانی حقوق بشر را آرمان مشترک تمام مردمان و ملت ها اعلام می کند تا همه ی افراد و تمام نهادهای جامعه اين اعلاميه را همواره در نظر داشته باشند و بکوشند که به ياری آموزش و پرورش ، رعايت اين حقوق و آزادی ها را گسترش دهند و با تدابير فزاينده ی ملی و بين المللی ، شناسايی و اجرای جهانی و مؤثر آن ها را ، چه در ميان خود مردمان کشورهای عضو و چه در ميان مردم سرزمين هايی که در قلمرو آن ها هستند ، تأمين کنند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == مواد اعلامیه جهانی حقوق بشر:&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;کمیسیون مستقل حقوق - اعلامیه جهانی حقوق [http://www.aihrc.org.af/media/files/Laws/Elamia%20ha/Elamiya%20huquqe%20bashar.pdf بشر]&lt;/ref&gt; ==<br /> <br /> === ماده‌ی 1 ===<br /> تمام افراد بشر آزاد زاده می شوند و از لحاظ حيثيت و کرامت و حقوق با هم برابرند. همگی دارای عقل و وجدان هستند و بايد با يکديگر با روحيه ای برادرانه رفتار کنند.<br /> <br /> === ماده ی 2 ===<br /> # هر کس می تواند بی هيچ گونه تمايزی ، به ويژه از حيث نژاد ، رنگ ، جنس ، زبان ، دين ، عقيده ی سياسی يا هر عقيده ی ديگر ، و همچنين منشاء ملی يا اجتماعی ، ثروت ، ولادت يا هر وضعيت ديگر ، از تمام حقوق و همه ی آزادی های ذکر شده در اين اعلاميه بهره مند گردد. <br /> # به علاوه نبايد هيچ تبعيضی به عمل آيد که مبتنی بر وضع سياسی ، قضايی يا بين المللی کشور يا سرزمينی باشد که شخص به آن تعلق دارد ، خواه اين کشور يا سرزمين مستقل ، تحت قيموميت يا غير خودمختار باشد ، يا حاکميت آن به شکلی محدود شده باشد.<br /> <br /> === ماده ی 3 ===<br /> هر فردی حق زندگی ، آزادی و امنيت شخصی دارد.<br /> <br /> === ماده ی 4 ===<br /> هيچ کس را نبايد در بردگی يا بندگی نگاه داشت : بردگی و داد و ستد بردگان به هر شکلی که باشد ، ممنوع است.<br /> <br /> === ماده ی 5 ===<br /> هيچ کس نبايد شکنجه شود يا تحت مجازات يا رفتاری ظالمانه ، ضد انسانی يا تحقير آميز قرار گيرد.<br /> <br /> === ماده ی 6 ===<br /> هر کس حق دارد که شخصيت حقوقی اش در همه جا به رسميت شناخته شود.<br /> <br /> === ماده ی 7 ===<br /> همه در برابر قانون مساوی هستند و حق دارند بی هيچ تبعيضی از حمايت يکسان قانون برخوردار شوند . همه حق دارند در مقابل هر تبعيضی که ناقض اعلاميه ی حاضر باشد ، و بر ضد هر تحريکی که برای چنين تبعيضی به عمل آيد ، از حمايت يکسان قانون بهره مند گردند.<br /> <br /> === ماده ی 8 ===<br /> در برابر اعمالی که به حقوق اساسی فرد تجاوز کنند ـ حقوقی که قانون اساسی يا قوانين ديگر برای او به رسميت شناخته است ـ هر شخصی حق مراجعه ی مؤثر به دادگاه های ملی صالح را دارد.<br /> <br /> === ماده ی 9 ===<br /> هيچ کس را نبايد خودسرانه توقيف ، حبس يا تبعيد کرد.<br /> <br /> === ماده ی 10 ===<br /> هر شخص با مساوات کامل حق دارد که دعوايش در دادگاهی مستقل و بی طرف ، منصفانه و علنی رسيدگی شود و چنين دادگاهی درباره حقوق و الزامات وی ، يا هر اتهام جزايی که به او زده شده باشد ، تصميم بگيرد.<br /> <br /> === ماده ی 11 ===<br /> # هر شخصی که به بزه کاری متهم شده باشد ، بی گناه محسوب می شود تا هنگامی که در جريان محاکمه ای علنی که در آن تمام تضمين های لازم برای دفاع او تأمين شده باشد ، مجرم بودن وی به طور قانونی محرز گردد.<br /> # هيچ کس نبايد برای انجام دادن يا انجام ندادن عملی که در موقع ارتکاب آن ، به موجب حقوق ملی يا بين المللی جرم شناخته نمی شده است ، محکوم نخواهد شد. همچنين هيچ مجازاتی شديدتر از مجازاتی که در موقع ارتکاب جرم به آن تعلق می گرفت ، درباره ی کسی اعمال نخواهد شد.<br /> <br /> === ماده ی 12 ===<br /> نبايد در زندگی خصوصی ، امور خانوادگی ، اقامت گاه يا مکاتبات هيچ کس مداخله های خودسرانه صورت گيرد يا به شرافت و آبرو و شهرت کسی حمله شود. در برابر چنين مداخله ها و حمله هايی ، برخورداری از حمايت قانون حق هر شخصی است.<br /> <br /> === ماده ی 13 ===<br /> # هر شخصی حق دارد در داخل هر کشور آزادانه رفت و آمد کند و اقامت گاه خود را برگزيند.<br /> # هر شخصی حق دارد هر کشوری ، از جمله کشور خود را ترک کند يا به کشور خويش بازگردد.<br /> <br /> === ماده ی 14 ===<br /> # در برابر شکنجه ، تعقيب و آزار ، هر شخصی حق درخواست پناهندگی و برخورداری از پناهندگی در کشورهای ديگر را دارد.<br /> # در موردی که تعقيب واقعاً در اثر جرم عمومی و غير سياسی يا در اثر اعمالی مخالف با هدف ها و اصول ملل متحد باشد ، نمی توان به اين حق استناد کرد.<br /> <br /> === ماده ی 15 ===<br /> # هر فردی حق دارد که تابعيتی داشته باشد.<br /> # هيچ کس را نبايد خودسرانه از تابعيت خويش ، يا از حق تغيير تابعيت محروم کرد.<br /> <br /> === ماده ی 16 ===<br /> # هر مرد و زن بالغی حق دارند بی هيچ محديتی از حيث نژاد ، مليت ، يا دين با همديگر زناشويی کنند و تشکيل خانواده بدهند. در تمام مدت زناشويی و هنگام انحلال آن ، زن و شوهر در امور مربوط به ازدواج حقوق برابر دارند.<br /> # ازدواج حتماً بايد با رضايت کامل و آزادانه ی زن و مرد صورت گيرد.<br /> # خانواده رکن طبيعی و اساسی جامعه است و بايد از حمايت جامعه و دولت بهره مند شود.<br /> <br /> === ماده ی 17 ===<br /> # هر شخص به تنهايی يا به صورت جمعی حق مالکيت دارد.<br /> # هيچ کس را نبايد خودسرانه از حق مالکيت محروم کرد.<br /> <br /> === ماده ی 18 ===<br /> هر شخصی حق دارد از آزادی انديشه ، وجدان و دين بهره مند شود : اين حق مستلزم آزادی تغيير دين يا اعتقاد و همچنين آزادی اظهار دين يا اعتقاد ، در قالب آموزش دينی ، عبادت ها و اجرای آيين ها و مراسم دينی به تنهايی يا به صورت جمعی ، به طور خصوصی يا عمومی است .<br /> <br /> === ما ده ی 19 ===<br /> # هر فردی حق آزادی عقيده و بيان دارد و اين حق مستلزم آن است که کسی از داشتن عقايد خود بيم و نگرانی نداشته باشد و در کسب و دريافت و انتشار اطلاعات و افکار ، به تمام وسايل ممکن بيان و بدون ملاحظات مرزی آزاد باشد.<br /> <br /> === ماده ی 20 ===<br /> # هر شخصی حق دارد از آزادی تشکيل اجتماعات ، مجامع و انجمن های مسالمت آميز بهره مند گردد.<br /> # هيچ کس را نبايد به شرکت در هيچ اجتماعی مجبور کرد.<br /> <br /> === ماده ی 21 ===<br /> # هر شخصی حق دارد که در اداره امور عمومی کشور خود ، مستقيماً يا به وساطت نمايندگانی که آزادانه انتخاب شده باشند ، شرکت جويد.<br /> # هر شخصی حق دارد با شرايط برابر به مشاغل عمومی کشور خود دست يابد.<br /> # اراده ی مردم ، اساس قدرت حکومت است : اين اراده بايد در انتخاباتی سالم ابراز شود که به طور ادواری صورت می پذيرد. انتخابات بايد عمومی ، با رعايت مساوات و با رأی مخفی يا به طريقه ای مشابه برگزار شود که آزادی رأی را تأمين کند.<br /> <br /> === ماده ی 22 ===<br /> هر شخصی به عنوان عضو جامعه حق امنيت اجتماعی دارد و مجاز است به ياری مساعی ملی و همکاری بين المللی ، حقوق اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی ضروری برای حفظ حيثيت و کرامت و رشد آزادانه ی شخصيت خود را ، با توجه به تشکيلات و منابع هر کشور ، به دست آورد.<br /> <br /> === ماده ی 23 ===<br /> # هر شخصی حق دارد کار کند ، کار خود را آزادانه برگزيند ، شرايط منصفانه و رضايت بخشی برای کار خواستار باشد و در برابر بی کاری حمايت شود.<br /> # همه حق دارند که بی هيچ تبعيضی ، در مقابل کار مساوی ، مزد مساوی بگيرند.<br /> # هر کسی که کار می کند حق دارد مزد منصفانه و رضايت بخشی دريافت دارد که زندگی او و خانواده اش را موافق حيثيت و کرامت انسانی تأمين کند و در صورت لزوم با ديگر وسايل حمايت اجتماعی کامل شود.<br /> # هر شخصی حق دارد که برای دفاع از منافع خود با ديگران اتحاديه تشکيل دهد و يا به اتحاديه های موجود بپيوندد.<br /> <br /> === ماده ی 24 ===<br /> هر شخصی حق استراحت ، فراغت و تفريح دارد و به ويژه بايد از محدوديت معقول ساعات کار و مرخصی ها و تعطيلات ادواری با دريافت حقوق بهره مند شود.<br /> <br /> === ماده ی 25 ===<br /> # هر شخصی حق دارد که از سطح زندگی مناسب برای تأمين سلامتی و رفاه خود و خانواده اش ، به ويژه از حيث خوراک ، پوشاک ، مسکن ، مراقبت های پزشکی و خدمات اجتماعی ضروری برخوردار شود ؛ همچنين حق دارد که در مواقع بی کاری ، بيماری ، نقض عضو ، بيوگی ، پيری يا در تمام موارد ديگری که به عللی مستقل از اراده ی خويش وسايل امرار معاشش را از دست داده باشد ، از تأمين اجتماعی بهره مند گردد.<br /> # مادران و کودکان حق دارند که از کمک و مراقبت ويژه برخوردار شوند. همه ی کودکان ، اعم از آن که در پی ازدواج يا بی ازدواج زاده شده باشند ، حق دارند که از حمايت اجتماعی يکسان بهره مند گردند.<br /> <br /> === ماده ی 26 ===<br /> # هر شخصی حق دارد که از آموزش و پرورش بهره مند شود. آموزش و پرورش ، و دست کم آموزش ابتدايی و پايه بايد رايگان باشد. آموزش ابتدايی اجباری است . آموزش فنی و حرفه ای بايد همگانی شود و دست يابی به آموزش عالی بايد با تساوی کامل برای همه امکان پذير باشد تا هر کس بتواند بنا به استعداد خود از آن بهره مند گردد.<br /> # هدف آموزش و پرورش بايد شکوفايی همه جانبه ی شخصيت انسان و تقويت رعايت حقوق بشر و آزادی های اساسی باشد. آموزش و پرورش بايد به گسترش حسن تفاهم ، دگرپذيری و دوستی ميان تمام ملت ها و تمام گروه های نژادی يا دينی و نيز به گسترش فعاليت های ملل متحد در راه حفظ صلح ياری رساند.<br /> # پدر و مادر در انتخاب نوع آمزش و پرورش برای فرزندان خود ، بر ديگران حق تقدم دارند.<br /> <br /> === ماده ی 27 ===<br /> # هر شخصی حق دارد آزادانه در زندگی فرهنگی اجتماع سهيم و شريک گردد و از هنرها و به ويژه از پيشرفت علمی و فوايد آن بهره مند شود.<br /> # هر کس حق دارد از حمايت منافع معنوی و مادی آثار علمی ، ادبی يا هنری خود برخوردار گردد.<br /> <br /> === ماده ی 28 ===<br /> هر شخصی حق دارد خواستار برقراری نظمی در عرصه ی اجتماعی و بين المللی باشد که حقوق و آزادی های ذکر شده در اين اعلاميه را به تمامی تأمين و عملی سازد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 29 ===<br /> # هر فردی فقط در برابر آن جامعه ای وظايفی بر عهده دارد که رشد آزادانه و همه جانبه ی او را ممکن می سازد.<br /> # هر کس در اعمال حقوق و بهره گيری از آزادی های خود فقط تابع محدوديت هايی قانونی است که صرفاً برای شناسايی و مراعات حقوق و آزادی های ديگران و برای رعايت مقتضيات عادلانه ی اخلاقی و نظم عمومی و رفاه همگانی در جامعه ای دموکراتيک وضع شده اند.<br /> # اين حقوق و آزادی ها در هيچ موردی نبايد برخلاف هدف ها و اصول ملل متحد اعمال شوند.<br /> <br /> === ماده ی 30 ===<br /> هيچ يک از مقررات اعلاميه ی حاضر نبايد چنان تفسير شود که برای هيچ دولت ، جمعيت يا فردی متضمن حقی باشد که به موجب آن برای از بين بردن حقوق و آزادی های مندرج در اين اعلاميه فعاليتی انجام دهد يا به عملی دست بزند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; <br /> <br /> &lt;nowiki&gt;************************************************&lt;/nowiki&gt;<br /> <br /> == تاریخچه: ==<br /> علامیه جهانی حقوق بشر مصوب 10 دسامبر 1948 میلادي ( شمسی 1327 /9/ 19 مطابق( مجمع عمومی سازمان ملل متحد<br /> <br /> '''اعلامیه جهانی حقوق بشر''' بعد از جنگ جهانی دوم با توجه به فجایع فاشیسم درتاریخ ۱۰ دسامبر ۱۹۴۸(مطابق با ۱۳۲۷/۹/۱۹) به تصویب سازمان ملل متحد رسید. در این اعلامیه که شامل سی ماده است برابری تمام انسان‌ها و حقوق پایه‌ای که همه انسانها در همه زمان‌ها و همه مکان‌ها از آن برخوردار هستند تاکید شده است. کمیته ای مرکب از کارشناسان گوناگون به ریاست الئونور روزولت، سندی را تنظیم کرد که در آن حقوقی را که هر انسان در هر کجای دنیا باید از آن برخوردار باشد، رسماً خطاب به تمامی مردم جهان اعلام می‌کرد. این سند، اعلامیه‌ی جهانی حقوق بشر سازمان ملل متحد نامیده می‌شود<br /> <br /> == ارگانهای مرتبط با حقوق بشر: ==<br /> <br /> === سازمان دیده‌بان حقوق بشر ===<br /> <br /> === شورای حقوق بشر: ===<br /> # - دفتر این شورا در شهر ژنو است.<br /> # - «شورای حقوق بشر» جانشین «کمیسیون حقوق بشر» می شود.<br /> # - شورای جدید، ارگان فرعی مجمع عمومی است.<br /> # - شورا وضعیت نقض حقوق بشر، از جمله نقض گسترده و سیستماتیک را مورد خطاب قرار می دهد و در این زمینه به ارائه «توصیه» می پردازد. شورا همچنین به ارتقای هماهنگی مؤثر و جهت دهی حقوق بشر در نظام ملل متحد می پردازد.<br /> # - شورا بر اساس اصول جهان شمولی، بی طرفی، غیر گزینشی عمل کردن، واقع بینی، همکاری و گفتگوی سازنده بین المللی، با نگاه به ارتقا و حمایت از همه حقوق فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، مدنی و از جمله حق توسعه عمل می کند.<br /> # http://www.asibha.com/tab-248/index.aspx?nid=150&amp;mId=2315<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> <br /> == منابع ==<br /> {{پانویس}}</div>

Norry https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Norry/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=26697 2018-02-28T14:51:25Z

<p>Norry: /* شورای حقوق بشر: */</p> <hr /> <div>'''اعلامیه جهانی حقوق بشر'''<br /> <br /> '''اعلامیه جهانی حقوق بشر''' بعد از جنگ جهانی دوم با توجه به فجایع فاشیسم درتاریخ ۱۰ دسامبر ۱۹۴۸ به تصویب سازمان ملل متحد رسید. در این اعلامیه که شامل سی ماده است بر برابری تمام انسان‌ها و حقوق پایه‌ای که همه انسانها در همه زمان‌ها و همه مکان‌ها از آن برخوردار هستند تاکید شده است. کمیته ای مرکب از کارشناسان گوناگون به ریاست الئونور روزولت، سندی را تنظیم کرد که در آن حقوقی را که هر انسان در هر کجای دنیا باید از آن برخوردار باشد، رسماً خطاب به تمامی مردم جهان اعلام می‌کرد. این سند، اعلامیه‌ی جهانی حقوق بشر سازمان ملل متحد نامیده می‌شود.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;سایت دویچه وله فارسی - اساس اعلامیه جهانی حقوق [http://www.dw.com/fa-ir/%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%87-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%A8%D8%B4%D8%B1-%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%AF%D9%88-%D8%AA%D9%88%D9%84%D8%AF-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%86%D8%AF-%D9%88-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%AF/a-2996820 بشر]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''مقدمه:''' ==<br /> از آن جا که شناسايی حيثيت و کرامت ذاتی تمام اعضای خانواده ی بشری و حقوق برابر و سلب ناپذير آنان اساس آزادی ، عدالت و صلح در جهان است ؛<br /> <br /> از آن جا که ناديده گرفتن و تحقير حقوق بشر به اقدامات وحشيانه ای انجاميده که وجدان بشر را بر آشفته اند و پيدايش جهانی که در آن افراد بشر در بيان و عقيده آزاد ، و از ترس و فقر فارغ باشند ، عالی ترين آرزوی بشر اعلام شده است ؛<br /> <br /> از آن جا که ضروری است که از حقوق بشر با حاکميت قانون حمايت شود تا انسان به عنوان آخرين چاره به طغيان بر ضد بيداد و ستم مجبور نگردد ؛<br /> <br /> از آن جا که گسترش روابط دوستانه ميان ملت ها بايد تشويق شود ،<br /> <br /> از آن جا که مردمان ملل متحد ، ايمان خود را به حقوق اساسی بشر و حيثيت و کرامت و ارزش فرد انسان و برابری حقوق مردان و زنان  ، دوباره در منشور ملل متحد اعلام و عزم خود را جزم کرده اند که به پيشرفت اجتماعی ياری رسانند و بهترين اوضاع زندگی را در پرتو آزادی فزاينده به وجود آورند ؛<br /> <br /> از آن جا که دولت های عضو متعهد شده اند که رعايت جهانی و مؤثر حقوق بشر و آزادی های اساسی را با همکاری سازمان ملل متحد تضمين کنند ؛<br /> <br /> از آن جا که برداشت مشترک در مورد اين حقوق و آزادی ها برای اجرای کامل اين تعهد کمال اهميت را دارد ؛<br /> <br /> مجمع عمومی اين اعلاميه جهانی حقوق بشر را آرمان مشترک تمام مردمان و ملت ها اعلام می کند تا همه ی افراد و تمام نهادهای جامعه اين اعلاميه را همواره در نظر داشته باشند و بکوشند که به ياری آموزش و پرورش ، رعايت اين حقوق و آزادی ها را گسترش دهند و با تدابير فزاينده ی ملی و بين المللی ، شناسايی و اجرای جهانی و مؤثر آن ها را ، چه در ميان خود مردمان کشورهای عضو و چه در ميان مردم سرزمين هايی که در قلمرو آن ها هستند ، تأمين کنند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == مواد اعلامیه جهانی حقوق بشر: ==<br /> <br /> === ماده‌ی 1 ===<br /> تمام افراد بشر آزاد زاده می شوند و از لحاظ حيثيت و کرامت و حقوق با هم برابرند. همگی دارای عقل و وجدان هستند و بايد با يکديگر با روحيه ای برادرانه رفتار کنند.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;کمیسیون مستقل حقوق - اعلامیه جهانی حقوق [http://www.aihrc.org.af/media/files/Laws/Elamia%20ha/Elamiya%20huquqe%20bashar.pdf بشر]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === ماده ی 2 ===<br /> # هر کس می تواند بی هيچ گونه تمايزی ، به ويژه از حيث نژاد ، رنگ ، جنس ، زبان ، دين ، عقيده ی سياسی يا هر عقيده ی ديگر ، و همچنين منشاء ملی يا اجتماعی ، ثروت ، ولادت يا هر وضعيت ديگر ، از تمام حقوق و همه ی آزادی های ذکر شده در اين اعلاميه بهره مند گردد. <br /> # به علاوه نبايد هيچ تبعيضی به عمل آيد که مبتنی بر وضع سياسی ، قضايی يا بين المللی کشور يا سرزمينی باشد که شخص به آن تعلق دارد ، خواه اين کشور يا سرزمين مستقل ، تحت قيموميت يا غير خودمختار باشد ، يا حاکميت آن به شکلی محدود شده باشد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 3 ===<br /> هر فردی حق زندگی ، آزادی و امنيت شخصی دارد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 4 ===<br /> هيچ کس را نبايد در بردگی يا بندگی نگاه داشت : بردگی و داد و ستد بردگان به هر شکلی که باشد ، ممنوع است.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 5 ===<br /> هيچ کس نبايد شکنجه شود يا تحت مجازات يا رفتاری ظالمانه ، ضد انسانی يا تحقير آميز قرار گيرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 6 ===<br /> هر کس حق دارد که شخصيت حقوقی اش در همه جا به رسميت شناخته شود.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 7 ===<br /> همه در برابر قانون مساوی هستند و حق دارند بی هيچ تبعيضی از حمايت يکسان قانون برخوردار شوند . همه حق دارند در مقابل هر تبعيضی که ناقض اعلاميه ی حاضر باشد ، و بر ضد هر تحريکی که برای چنين تبعيضی به عمل آيد ، از حمايت يکسان قانون بهره مند گردند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 8 ===<br /> در برابر اعمالی که به حقوق اساسی فرد تجاوز کنند ـ حقوقی که قانون اساسی يا قوانين ديگر برای او به رسميت شناخته است ـ هر شخصی حق مراجعه ی مؤثر به دادگاه های ملی صالح را دارد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 9 ===<br /> هيچ کس را نبايد خودسرانه توقيف ، حبس يا تبعيد کرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 10 ===<br /> هر شخص با مساوات کامل حق دارد که دعوايش در دادگاهی مستقل و بی طرف ، منصفانه و علنی رسيدگی شود و چنين دادگاهی درباره حقوق و الزامات وی ، يا هر اتهام جزايی که به او زده شده باشد ، تصميم بگيرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 11 ===<br /> # هر شخصی که به بزه کاری متهم شده باشد ، بی گناه محسوب می شود تا هنگامی که در جريان محاکمه ای علنی که در آن تمام تضمين های لازم برای دفاع او تأمين شده باشد ، مجرم بودن وی به طور قانونی محرز گردد.<br /> # هيچ کس نبايد برای انجام دادن يا انجام ندادن عملی که در موقع ارتکاب آن ، به موجب حقوق ملی يا بين المللی جرم شناخته نمی شده است ، محکوم نخواهد شد. همچنين هيچ مجازاتی شديدتر از مجازاتی که در موقع ارتکاب جرم به آن تعلق می گرفت ، درباره ی کسی اعمال نخواهد شد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 12 ===<br /> نبايد در زندگی خصوصی ، امور خانوادگی ، اقامت گاه يا مکاتبات هيچ کس مداخله های خودسرانه صورت گيرد يا به شرافت و آبرو و شهرت کسی حمله شود. در برابر چنين مداخله ها و حمله هايی ، برخورداری از حمايت قانون حق هر شخصی است.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 13 ===<br /> # هر شخصی حق دارد در داخل هر کشور آزادانه رفت و آمد کند و اقامت گاه خود را برگزيند.<br /> # هر شخصی حق دارد هر کشوری ، از جمله کشور خود را ترک کند يا به کشور خويش بازگردد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 14 ===<br /> # در برابر شکنجه ، تعقيب و آزار ، هر شخصی حق درخواست پناهندگی و برخورداری از پناهندگی در کشورهای ديگر را دارد.<br /> # در موردی که تعقيب واقعاً در اثر جرم عمومی و غير سياسی يا در اثر اعمالی مخالف با هدف ها و اصول ملل متحد باشد ، نمی توان به اين حق استناد کرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 15 ===<br /> # هر فردی حق دارد که تابعيتی داشته باشد.<br /> # هيچ کس را نبايد خودسرانه از تابعيت خويش ، يا از حق تغيير تابعيت محروم کرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 16 ===<br /> # هر مرد و زن بالغی حق دارند بی هيچ محديتی از حيث نژاد ، مليت ، يا دين با همديگر زناشويی کنند و تشکيل خانواده بدهند. در تمام مدت زناشويی و هنگام انحلال آن ، زن و شوهر در امور مربوط به ازدواج حقوق برابر دارند.<br /> # ازدواج حتماً بايد با رضايت کامل و آزادانه ی زن و مرد صورت گيرد.<br /> # خانواده رکن طبيعی و اساسی جامعه است و بايد از حمايت جامعه و دولت بهره مند شود.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 17 ===<br /> # هر شخص به تنهايی يا به صورت جمعی حق مالکيت دارد.<br /> # هيچ کس را نبايد خودسرانه از حق مالکيت محروم کرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 18 ===<br /> هر شخصی حق دارد از آزادی انديشه ، وجدان و دين بهره مند شود : اين حق مستلزم آزادی تغيير دين يا اعتقاد و همچنين آزادی اظهار دين يا اعتقاد ، در قالب آموزش دينی ، عبادت ها و اجرای آيين ها و مراسم دينی به تنهايی يا به صورت جمعی ، به طور خصوصی يا عمومی است .&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ما ده ی 19 ===<br /> # هر فردی حق آزادی عقيده و بيان دارد و اين حق مستلزم آن است که کسی از داشتن عقايد خود بيم و نگرانی نداشته باشد و در کسب و دريافت و انتشار اطلاعات و افکار ، به تمام وسايل ممکن بيان و بدون ملاحظات مرزی آزاد باشد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 20 ===<br /> # هر شخصی حق دارد از آزادی تشکيل اجتماعات ، مجامع و انجمن های مسالمت آميز بهره مند گردد.<br /> # هيچ کس را نبايد به شرکت در هيچ اجتماعی مجبور کرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 21 ===<br /> # هر شخصی حق دارد که در اداره امور عمومی کشور خود ، مستقيماً يا به وساطت نمايندگانی که آزادانه انتخاب شده باشند ، شرکت جويد.<br /> # هر شخصی حق دارد با شرايط برابر به مشاغل عمومی کشور خود دست يابد.<br /> # اراده ی مردم ، اساس قدرت حکومت است : اين اراده بايد در انتخاباتی سالم ابراز شود که به طور ادواری صورت می پذيرد. انتخابات بايد عمومی ، با رعايت مساوات و با رأی مخفی يا به طريقه ای مشابه برگزار شود که آزادی رأی را تأمين کند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 22 ===<br /> هر شخصی به عنوان عضو جامعه حق امنيت اجتماعی دارد و مجاز است به ياری مساعی ملی و همکاری بين المللی ، حقوق اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی ضروری برای حفظ حيثيت و کرامت و رشد آزادانه ی شخصيت خود را ، با توجه به تشکيلات و منابع هر کشور ، به دست آورد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 23 ===<br /> # هر شخصی حق دارد کار کند ، کار خود را آزادانه برگزيند ، شرايط منصفانه و رضايت بخشی برای کار خواستار باشد و در برابر بی کاری حمايت شود.<br /> # همه حق دارند که بی هيچ تبعيضی ، در مقابل کار مساوی ، مزد مساوی بگيرند.<br /> # هر کسی که کار می کند حق دارد مزد منصفانه و رضايت بخشی دريافت دارد که زندگی او و خانواده اش را موافق حيثيت و کرامت انسانی تأمين کند و در صورت لزوم با ديگر وسايل حمايت اجتماعی کامل شود.<br /> # هر شخصی حق دارد که برای دفاع از منافع خود با ديگران اتحاديه تشکيل دهد و يا به اتحاديه های موجود بپيوندد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 24 ===<br /> هر شخصی حق استراحت ، فراغت و تفريح دارد و به ويژه بايد از محدوديت معقول ساعات کار و مرخصی ها و تعطيلات ادواری با دريافت حقوق بهره مند شود.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 25 ===<br /> # هر شخصی حق دارد که از سطح زندگی مناسب برای تأمين سلامتی و رفاه خود و خانواده اش ، به ويژه از حيث خوراک ، پوشاک ، مسکن ، مراقبت های پزشکی و خدمات اجتماعی ضروری برخوردار شود ؛ همچنين حق دارد که در مواقع بی کاری ، بيماری ، نقض عضو ، بيوگی ، پيری يا در تمام موارد ديگری که به عللی مستقل از اراده ی خويش وسايل امرار معاشش را از دست داده باشد ، از تأمين اجتماعی بهره مند گردد.<br /> # مادران و کودکان حق دارند که از کمک و مراقبت ويژه برخوردار شوند. همه ی کودکان ، اعم از آن که در پی ازدواج يا بی ازدواج زاده شده باشند ، حق دارند که از حمايت اجتماعی يکسان بهره مند گردند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 26 ===<br /> # هر شخصی حق دارد که از آموزش و پرورش بهره مند شود. آموزش و پرورش ، و دست کم آموزش ابتدايی و پايه بايد رايگان باشد. آموزش ابتدايی اجباری است . آموزش فنی و حرفه ای بايد همگانی شود و دست يابی به آموزش عالی بايد با تساوی کامل برای همه امکان پذير باشد تا هر کس بتواند بنا به استعداد خود از آن بهره مند گردد.<br /> # هدف آموزش و پرورش بايد شکوفايی همه جانبه ی شخصيت انسان و تقويت رعايت حقوق بشر و آزادی های اساسی باشد. آموزش و پرورش بايد به گسترش حسن تفاهم ، دگرپذيری و دوستی ميان تمام ملت ها و تمام گروه های نژادی يا دينی و نيز به گسترش فعاليت های ملل متحد در راه حفظ صلح ياری رساند.<br /> # پدر و مادر در انتخاب نوع آمزش و پرورش برای فرزندان خود ، بر ديگران حق تقدم دارند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 27 ===<br /> # هر شخصی حق دارد آزادانه در زندگی فرهنگی اجتماع سهيم و شريک گردد و از هنرها و به ويژه از پيشرفت علمی و فوايد آن بهره مند شود.<br /> # هر کس حق دارد از حمايت منافع معنوی و مادی آثار علمی ، ادبی يا هنری خود برخوردار گردد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 28 ===<br /> هر شخصی حق دارد خواستار برقراری نظمی در عرصه ی اجتماعی و بين المللی باشد که حقوق و آزادی های ذکر شده در اين اعلاميه را به تمامی تأمين و عملی سازد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 29 ===<br /> # هر فردی فقط در برابر آن جامعه ای وظايفی بر عهده دارد که رشد آزادانه و همه جانبه ی او را ممکن می سازد.<br /> # هر کس در اعمال حقوق و بهره گيری از آزادی های خود فقط تابع محدوديت هايی قانونی است که صرفاً برای شناسايی و مراعات حقوق و آزادی های ديگران و برای رعايت مقتضيات عادلانه ی اخلاقی و نظم عمومی و رفاه همگانی در جامعه ای دموکراتيک وضع شده اند.<br /> # اين حقوق و آزادی ها در هيچ موردی نبايد برخلاف هدف ها و اصول ملل متحد اعمال شوند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 30 ===<br /> هيچ يک از مقررات اعلاميه ی حاضر نبايد چنان تفسير شود که برای هيچ دولت ، جمعيت يا فردی متضمن حقی باشد که به موجب آن برای از بين بردن حقوق و آزادی های مندرج در اين اعلاميه فعاليتی انجام دهد يا به عملی دست بزند. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> &lt;nowiki&gt;************************************************&lt;/nowiki&gt;<br /> <br /> == تاریخچه: ==<br /> علامیه جهانی حقوق بشر مصوب 10 دسامبر 1948 میلادي ( شمسی 1327 /9/ 19 مطابق( مجمع عمومی سازمان ملل متحد<br /> <br /> '''اعلامیه جهانی حقوق بشر''' بعد از جنگ جهانی دوم با توجه به فجایع فاشیسم درتاریخ ۱۰ دسامبر ۱۹۴۸(مطابق با ۱۳۲۷/۹/۱۹) به تصویب سازمان ملل متحد رسید. در این اعلامیه که شامل سی ماده است برابری تمام انسان‌ها و حقوق پایه‌ای که همه انسانها در همه زمان‌ها و همه مکان‌ها از آن برخوردار هستند تاکید شده است. کمیته ای مرکب از کارشناسان گوناگون به ریاست الئونور روزولت، سندی را تنظیم کرد که در آن حقوقی را که هر انسان در هر کجای دنیا باید از آن برخوردار باشد، رسماً خطاب به تمامی مردم جهان اعلام می‌کرد. این سند، اعلامیه‌ی جهانی حقوق بشر سازمان ملل متحد نامیده می‌شود<br /> <br /> == ارگانهای مرتبط با حقوق بشر: ==<br /> <br /> === سازمان دیده‌بان حقوق بشر ===<br /> <br /> === شورای حقوق بشر: ===<br /> # - دفتر این شورا در شهر ژنو است.<br /> # - «شورای حقوق بشر» جانشین «کمیسیون حقوق بشر» می شود.<br /> # - شورای جدید، ارگان فرعی مجمع عمومی است.<br /> # - شورا وضعیت نقض حقوق بشر، از جمله نقض گسترده و سیستماتیک را مورد خطاب قرار می دهد و در این زمینه به ارائه «توصیه» می پردازد. شورا همچنین به ارتقای هماهنگی مؤثر و جهت دهی حقوق بشر در نظام ملل متحد می پردازد.<br /> # - شورا بر اساس اصول جهان شمولی، بی طرفی، غیر گزینشی عمل کردن، واقع بینی، همکاری و گفتگوی سازنده بین المللی، با نگاه به ارتقا و حمایت از همه حقوق فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، مدنی و از جمله حق توسعه عمل می کند.<br /> # http://www.asibha.com/tab-248/index.aspx?nid=150&amp;mId=2315<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> <br /> == منابع ==<br /> {{پانویس}}</div>

Norry https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Norry/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=26696 2018-02-28T14:50:41Z

<p>Norry: /* ارگانهای مرتبط با حقوق بشر: */</p> <hr /> <div>'''اعلامیه جهانی حقوق بشر'''<br /> <br /> '''اعلامیه جهانی حقوق بشر''' بعد از جنگ جهانی دوم با توجه به فجایع فاشیسم درتاریخ ۱۰ دسامبر ۱۹۴۸ به تصویب سازمان ملل متحد رسید. در این اعلامیه که شامل سی ماده است بر برابری تمام انسان‌ها و حقوق پایه‌ای که همه انسانها در همه زمان‌ها و همه مکان‌ها از آن برخوردار هستند تاکید شده است. کمیته ای مرکب از کارشناسان گوناگون به ریاست الئونور روزولت، سندی را تنظیم کرد که در آن حقوقی را که هر انسان در هر کجای دنیا باید از آن برخوردار باشد، رسماً خطاب به تمامی مردم جهان اعلام می‌کرد. این سند، اعلامیه‌ی جهانی حقوق بشر سازمان ملل متحد نامیده می‌شود.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;سایت دویچه وله فارسی - اساس اعلامیه جهانی حقوق [http://www.dw.com/fa-ir/%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%87-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%A8%D8%B4%D8%B1-%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%AF%D9%88-%D8%AA%D9%88%D9%84%D8%AF-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%86%D8%AF-%D9%88-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%AF/a-2996820 بشر]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''مقدمه:''' ==<br /> از آن جا که شناسايی حيثيت و کرامت ذاتی تمام اعضای خانواده ی بشری و حقوق برابر و سلب ناپذير آنان اساس آزادی ، عدالت و صلح در جهان است ؛<br /> <br /> از آن جا که ناديده گرفتن و تحقير حقوق بشر به اقدامات وحشيانه ای انجاميده که وجدان بشر را بر آشفته اند و پيدايش جهانی که در آن افراد بشر در بيان و عقيده آزاد ، و از ترس و فقر فارغ باشند ، عالی ترين آرزوی بشر اعلام شده است ؛<br /> <br /> از آن جا که ضروری است که از حقوق بشر با حاکميت قانون حمايت شود تا انسان به عنوان آخرين چاره به طغيان بر ضد بيداد و ستم مجبور نگردد ؛<br /> <br /> از آن جا که گسترش روابط دوستانه ميان ملت ها بايد تشويق شود ،<br /> <br /> از آن جا که مردمان ملل متحد ، ايمان خود را به حقوق اساسی بشر و حيثيت و کرامت و ارزش فرد انسان و برابری حقوق مردان و زنان  ، دوباره در منشور ملل متحد اعلام و عزم خود را جزم کرده اند که به پيشرفت اجتماعی ياری رسانند و بهترين اوضاع زندگی را در پرتو آزادی فزاينده به وجود آورند ؛<br /> <br /> از آن جا که دولت های عضو متعهد شده اند که رعايت جهانی و مؤثر حقوق بشر و آزادی های اساسی را با همکاری سازمان ملل متحد تضمين کنند ؛<br /> <br /> از آن جا که برداشت مشترک در مورد اين حقوق و آزادی ها برای اجرای کامل اين تعهد کمال اهميت را دارد ؛<br /> <br /> مجمع عمومی اين اعلاميه جهانی حقوق بشر را آرمان مشترک تمام مردمان و ملت ها اعلام می کند تا همه ی افراد و تمام نهادهای جامعه اين اعلاميه را همواره در نظر داشته باشند و بکوشند که به ياری آموزش و پرورش ، رعايت اين حقوق و آزادی ها را گسترش دهند و با تدابير فزاينده ی ملی و بين المللی ، شناسايی و اجرای جهانی و مؤثر آن ها را ، چه در ميان خود مردمان کشورهای عضو و چه در ميان مردم سرزمين هايی که در قلمرو آن ها هستند ، تأمين کنند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == مواد اعلامیه جهانی حقوق بشر: ==<br /> <br /> === ماده‌ی 1 ===<br /> تمام افراد بشر آزاد زاده می شوند و از لحاظ حيثيت و کرامت و حقوق با هم برابرند. همگی دارای عقل و وجدان هستند و بايد با يکديگر با روحيه ای برادرانه رفتار کنند.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;کمیسیون مستقل حقوق - اعلامیه جهانی حقوق [http://www.aihrc.org.af/media/files/Laws/Elamia%20ha/Elamiya%20huquqe%20bashar.pdf بشر]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === ماده ی 2 ===<br /> # هر کس می تواند بی هيچ گونه تمايزی ، به ويژه از حيث نژاد ، رنگ ، جنس ، زبان ، دين ، عقيده ی سياسی يا هر عقيده ی ديگر ، و همچنين منشاء ملی يا اجتماعی ، ثروت ، ولادت يا هر وضعيت ديگر ، از تمام حقوق و همه ی آزادی های ذکر شده در اين اعلاميه بهره مند گردد. <br /> # به علاوه نبايد هيچ تبعيضی به عمل آيد که مبتنی بر وضع سياسی ، قضايی يا بين المللی کشور يا سرزمينی باشد که شخص به آن تعلق دارد ، خواه اين کشور يا سرزمين مستقل ، تحت قيموميت يا غير خودمختار باشد ، يا حاکميت آن به شکلی محدود شده باشد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 3 ===<br /> هر فردی حق زندگی ، آزادی و امنيت شخصی دارد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 4 ===<br /> هيچ کس را نبايد در بردگی يا بندگی نگاه داشت : بردگی و داد و ستد بردگان به هر شکلی که باشد ، ممنوع است.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 5 ===<br /> هيچ کس نبايد شکنجه شود يا تحت مجازات يا رفتاری ظالمانه ، ضد انسانی يا تحقير آميز قرار گيرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 6 ===<br /> هر کس حق دارد که شخصيت حقوقی اش در همه جا به رسميت شناخته شود.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 7 ===<br /> همه در برابر قانون مساوی هستند و حق دارند بی هيچ تبعيضی از حمايت يکسان قانون برخوردار شوند . همه حق دارند در مقابل هر تبعيضی که ناقض اعلاميه ی حاضر باشد ، و بر ضد هر تحريکی که برای چنين تبعيضی به عمل آيد ، از حمايت يکسان قانون بهره مند گردند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 8 ===<br /> در برابر اعمالی که به حقوق اساسی فرد تجاوز کنند ـ حقوقی که قانون اساسی يا قوانين ديگر برای او به رسميت شناخته است ـ هر شخصی حق مراجعه ی مؤثر به دادگاه های ملی صالح را دارد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 9 ===<br /> هيچ کس را نبايد خودسرانه توقيف ، حبس يا تبعيد کرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 10 ===<br /> هر شخص با مساوات کامل حق دارد که دعوايش در دادگاهی مستقل و بی طرف ، منصفانه و علنی رسيدگی شود و چنين دادگاهی درباره حقوق و الزامات وی ، يا هر اتهام جزايی که به او زده شده باشد ، تصميم بگيرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 11 ===<br /> # هر شخصی که به بزه کاری متهم شده باشد ، بی گناه محسوب می شود تا هنگامی که در جريان محاکمه ای علنی که در آن تمام تضمين های لازم برای دفاع او تأمين شده باشد ، مجرم بودن وی به طور قانونی محرز گردد.<br /> # هيچ کس نبايد برای انجام دادن يا انجام ندادن عملی که در موقع ارتکاب آن ، به موجب حقوق ملی يا بين المللی جرم شناخته نمی شده است ، محکوم نخواهد شد. همچنين هيچ مجازاتی شديدتر از مجازاتی که در موقع ارتکاب جرم به آن تعلق می گرفت ، درباره ی کسی اعمال نخواهد شد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 12 ===<br /> نبايد در زندگی خصوصی ، امور خانوادگی ، اقامت گاه يا مکاتبات هيچ کس مداخله های خودسرانه صورت گيرد يا به شرافت و آبرو و شهرت کسی حمله شود. در برابر چنين مداخله ها و حمله هايی ، برخورداری از حمايت قانون حق هر شخصی است.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 13 ===<br /> # هر شخصی حق دارد در داخل هر کشور آزادانه رفت و آمد کند و اقامت گاه خود را برگزيند.<br /> # هر شخصی حق دارد هر کشوری ، از جمله کشور خود را ترک کند يا به کشور خويش بازگردد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 14 ===<br /> # در برابر شکنجه ، تعقيب و آزار ، هر شخصی حق درخواست پناهندگی و برخورداری از پناهندگی در کشورهای ديگر را دارد.<br /> # در موردی که تعقيب واقعاً در اثر جرم عمومی و غير سياسی يا در اثر اعمالی مخالف با هدف ها و اصول ملل متحد باشد ، نمی توان به اين حق استناد کرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 15 ===<br /> # هر فردی حق دارد که تابعيتی داشته باشد.<br /> # هيچ کس را نبايد خودسرانه از تابعيت خويش ، يا از حق تغيير تابعيت محروم کرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 16 ===<br /> # هر مرد و زن بالغی حق دارند بی هيچ محديتی از حيث نژاد ، مليت ، يا دين با همديگر زناشويی کنند و تشکيل خانواده بدهند. در تمام مدت زناشويی و هنگام انحلال آن ، زن و شوهر در امور مربوط به ازدواج حقوق برابر دارند.<br /> # ازدواج حتماً بايد با رضايت کامل و آزادانه ی زن و مرد صورت گيرد.<br /> # خانواده رکن طبيعی و اساسی جامعه است و بايد از حمايت جامعه و دولت بهره مند شود.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 17 ===<br /> # هر شخص به تنهايی يا به صورت جمعی حق مالکيت دارد.<br /> # هيچ کس را نبايد خودسرانه از حق مالکيت محروم کرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 18 ===<br /> هر شخصی حق دارد از آزادی انديشه ، وجدان و دين بهره مند شود : اين حق مستلزم آزادی تغيير دين يا اعتقاد و همچنين آزادی اظهار دين يا اعتقاد ، در قالب آموزش دينی ، عبادت ها و اجرای آيين ها و مراسم دينی به تنهايی يا به صورت جمعی ، به طور خصوصی يا عمومی است .&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ما ده ی 19 ===<br /> # هر فردی حق آزادی عقيده و بيان دارد و اين حق مستلزم آن است که کسی از داشتن عقايد خود بيم و نگرانی نداشته باشد و در کسب و دريافت و انتشار اطلاعات و افکار ، به تمام وسايل ممکن بيان و بدون ملاحظات مرزی آزاد باشد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 20 ===<br /> # هر شخصی حق دارد از آزادی تشکيل اجتماعات ، مجامع و انجمن های مسالمت آميز بهره مند گردد.<br /> # هيچ کس را نبايد به شرکت در هيچ اجتماعی مجبور کرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 21 ===<br /> # هر شخصی حق دارد که در اداره امور عمومی کشور خود ، مستقيماً يا به وساطت نمايندگانی که آزادانه انتخاب شده باشند ، شرکت جويد.<br /> # هر شخصی حق دارد با شرايط برابر به مشاغل عمومی کشور خود دست يابد.<br /> # اراده ی مردم ، اساس قدرت حکومت است : اين اراده بايد در انتخاباتی سالم ابراز شود که به طور ادواری صورت می پذيرد. انتخابات بايد عمومی ، با رعايت مساوات و با رأی مخفی يا به طريقه ای مشابه برگزار شود که آزادی رأی را تأمين کند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 22 ===<br /> هر شخصی به عنوان عضو جامعه حق امنيت اجتماعی دارد و مجاز است به ياری مساعی ملی و همکاری بين المللی ، حقوق اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی ضروری برای حفظ حيثيت و کرامت و رشد آزادانه ی شخصيت خود را ، با توجه به تشکيلات و منابع هر کشور ، به دست آورد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 23 ===<br /> # هر شخصی حق دارد کار کند ، کار خود را آزادانه برگزيند ، شرايط منصفانه و رضايت بخشی برای کار خواستار باشد و در برابر بی کاری حمايت شود.<br /> # همه حق دارند که بی هيچ تبعيضی ، در مقابل کار مساوی ، مزد مساوی بگيرند.<br /> # هر کسی که کار می کند حق دارد مزد منصفانه و رضايت بخشی دريافت دارد که زندگی او و خانواده اش را موافق حيثيت و کرامت انسانی تأمين کند و در صورت لزوم با ديگر وسايل حمايت اجتماعی کامل شود.<br /> # هر شخصی حق دارد که برای دفاع از منافع خود با ديگران اتحاديه تشکيل دهد و يا به اتحاديه های موجود بپيوندد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 24 ===<br /> هر شخصی حق استراحت ، فراغت و تفريح دارد و به ويژه بايد از محدوديت معقول ساعات کار و مرخصی ها و تعطيلات ادواری با دريافت حقوق بهره مند شود.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 25 ===<br /> # هر شخصی حق دارد که از سطح زندگی مناسب برای تأمين سلامتی و رفاه خود و خانواده اش ، به ويژه از حيث خوراک ، پوشاک ، مسکن ، مراقبت های پزشکی و خدمات اجتماعی ضروری برخوردار شود ؛ همچنين حق دارد که در مواقع بی کاری ، بيماری ، نقض عضو ، بيوگی ، پيری يا در تمام موارد ديگری که به عللی مستقل از اراده ی خويش وسايل امرار معاشش را از دست داده باشد ، از تأمين اجتماعی بهره مند گردد.<br /> # مادران و کودکان حق دارند که از کمک و مراقبت ويژه برخوردار شوند. همه ی کودکان ، اعم از آن که در پی ازدواج يا بی ازدواج زاده شده باشند ، حق دارند که از حمايت اجتماعی يکسان بهره مند گردند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 26 ===<br /> # هر شخصی حق دارد که از آموزش و پرورش بهره مند شود. آموزش و پرورش ، و دست کم آموزش ابتدايی و پايه بايد رايگان باشد. آموزش ابتدايی اجباری است . آموزش فنی و حرفه ای بايد همگانی شود و دست يابی به آموزش عالی بايد با تساوی کامل برای همه امکان پذير باشد تا هر کس بتواند بنا به استعداد خود از آن بهره مند گردد.<br /> # هدف آموزش و پرورش بايد شکوفايی همه جانبه ی شخصيت انسان و تقويت رعايت حقوق بشر و آزادی های اساسی باشد. آموزش و پرورش بايد به گسترش حسن تفاهم ، دگرپذيری و دوستی ميان تمام ملت ها و تمام گروه های نژادی يا دينی و نيز به گسترش فعاليت های ملل متحد در راه حفظ صلح ياری رساند.<br /> # پدر و مادر در انتخاب نوع آمزش و پرورش برای فرزندان خود ، بر ديگران حق تقدم دارند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 27 ===<br /> # هر شخصی حق دارد آزادانه در زندگی فرهنگی اجتماع سهيم و شريک گردد و از هنرها و به ويژه از پيشرفت علمی و فوايد آن بهره مند شود.<br /> # هر کس حق دارد از حمايت منافع معنوی و مادی آثار علمی ، ادبی يا هنری خود برخوردار گردد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 28 ===<br /> هر شخصی حق دارد خواستار برقراری نظمی در عرصه ی اجتماعی و بين المللی باشد که حقوق و آزادی های ذکر شده در اين اعلاميه را به تمامی تأمين و عملی سازد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 29 ===<br /> # هر فردی فقط در برابر آن جامعه ای وظايفی بر عهده دارد که رشد آزادانه و همه جانبه ی او را ممکن می سازد.<br /> # هر کس در اعمال حقوق و بهره گيری از آزادی های خود فقط تابع محدوديت هايی قانونی است که صرفاً برای شناسايی و مراعات حقوق و آزادی های ديگران و برای رعايت مقتضيات عادلانه ی اخلاقی و نظم عمومی و رفاه همگانی در جامعه ای دموکراتيک وضع شده اند.<br /> # اين حقوق و آزادی ها در هيچ موردی نبايد برخلاف هدف ها و اصول ملل متحد اعمال شوند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 30 ===<br /> هيچ يک از مقررات اعلاميه ی حاضر نبايد چنان تفسير شود که برای هيچ دولت ، جمعيت يا فردی متضمن حقی باشد که به موجب آن برای از بين بردن حقوق و آزادی های مندرج در اين اعلاميه فعاليتی انجام دهد يا به عملی دست بزند. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> &lt;nowiki&gt;************************************************&lt;/nowiki&gt;<br /> <br /> == تاریخچه: ==<br /> علامیه جهانی حقوق بشر مصوب 10 دسامبر 1948 میلادي ( شمسی 1327 /9/ 19 مطابق( مجمع عمومی سازمان ملل متحد<br /> <br /> '''اعلامیه جهانی حقوق بشر''' بعد از جنگ جهانی دوم با توجه به فجایع فاشیسم درتاریخ ۱۰ دسامبر ۱۹۴۸(مطابق با ۱۳۲۷/۹/۱۹) به تصویب سازمان ملل متحد رسید. در این اعلامیه که شامل سی ماده است برابری تمام انسان‌ها و حقوق پایه‌ای که همه انسانها در همه زمان‌ها و همه مکان‌ها از آن برخوردار هستند تاکید شده است. کمیته ای مرکب از کارشناسان گوناگون به ریاست الئونور روزولت، سندی را تنظیم کرد که در آن حقوقی را که هر انسان در هر کجای دنیا باید از آن برخوردار باشد، رسماً خطاب به تمامی مردم جهان اعلام می‌کرد. این سند، اعلامیه‌ی جهانی حقوق بشر سازمان ملل متحد نامیده می‌شود<br /> <br /> == ارگانهای مرتبط با حقوق بشر: ==<br /> <br /> === سازمان دیده‌بان حقوق بشر ===<br /> <br /> === شورای حقوق بشر: ===<br /> # - دفتر این شورا در شهر ژنو است.<br /> # - «شورای حقوق بشر» جانشین «کمیسیون حقوق بشر» می شود.<br /> # - شورای جدید، ارگان فرعی مجمع عمومی است.<br /> # - شورا وضعیت نقض حقوق بشر، از جمله نقض گسترده و سیستماتیک را مورد خطاب قرار می دهد و در این زمینه به ارائه «توصیه» می پردازد. شورا همچنین به ارتقای هماهنگی مؤثر و جهت دهی حقوق بشر در نظام ملل متحد می پردازد.<br /> # - شورا بر اساس اصول جهان شمولی، بی طرفی، غیر گزینشی عمل کردن، واقع بینی، همکاری و گفتگوی سازنده بین المللی، با نگاه به ارتقا و حمایت از همه حقوق فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، مدنی و از جمله حق توسعه عمل می کند.<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> <br /> == منابع ==<br /> {{پانویس}}</div>

Norry https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Norry/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=26694 2018-02-28T14:44:40Z

<p>Norry: </p> <hr /> <div>'''اعلامیه جهانی حقوق بشر'''<br /> <br /> '''اعلامیه جهانی حقوق بشر''' بعد از جنگ جهانی دوم با توجه به فجایع فاشیسم درتاریخ ۱۰ دسامبر ۱۹۴۸ به تصویب سازمان ملل متحد رسید. در این اعلامیه که شامل سی ماده است بر برابری تمام انسان‌ها و حقوق پایه‌ای که همه انسانها در همه زمان‌ها و همه مکان‌ها از آن برخوردار هستند تاکید شده است. کمیته ای مرکب از کارشناسان گوناگون به ریاست الئونور روزولت، سندی را تنظیم کرد که در آن حقوقی را که هر انسان در هر کجای دنیا باید از آن برخوردار باشد، رسماً خطاب به تمامی مردم جهان اعلام می‌کرد. این سند، اعلامیه‌ی جهانی حقوق بشر سازمان ملل متحد نامیده می‌شود.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;سایت دویچه وله فارسی - اساس اعلامیه جهانی حقوق [http://www.dw.com/fa-ir/%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%87-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%A8%D8%B4%D8%B1-%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%AF%D9%88-%D8%AA%D9%88%D9%84%D8%AF-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%86%D8%AF-%D9%88-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%AF/a-2996820 بشر]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''مقدمه:''' ==<br /> از آن جا که شناسايی حيثيت و کرامت ذاتی تمام اعضای خانواده ی بشری و حقوق برابر و سلب ناپذير آنان اساس آزادی ، عدالت و صلح در جهان است ؛<br /> <br /> از آن جا که ناديده گرفتن و تحقير حقوق بشر به اقدامات وحشيانه ای انجاميده که وجدان بشر را بر آشفته اند و پيدايش جهانی که در آن افراد بشر در بيان و عقيده آزاد ، و از ترس و فقر فارغ باشند ، عالی ترين آرزوی بشر اعلام شده است ؛<br /> <br /> از آن جا که ضروری است که از حقوق بشر با حاکميت قانون حمايت شود تا انسان به عنوان آخرين چاره به طغيان بر ضد بيداد و ستم مجبور نگردد ؛<br /> <br /> از آن جا که گسترش روابط دوستانه ميان ملت ها بايد تشويق شود ،<br /> <br /> از آن جا که مردمان ملل متحد ، ايمان خود را به حقوق اساسی بشر و حيثيت و کرامت و ارزش فرد انسان و برابری حقوق مردان و زنان  ، دوباره در منشور ملل متحد اعلام و عزم خود را جزم کرده اند که به پيشرفت اجتماعی ياری رسانند و بهترين اوضاع زندگی را در پرتو آزادی فزاينده به وجود آورند ؛<br /> <br /> از آن جا که دولت های عضو متعهد شده اند که رعايت جهانی و مؤثر حقوق بشر و آزادی های اساسی را با همکاری سازمان ملل متحد تضمين کنند ؛<br /> <br /> از آن جا که برداشت مشترک در مورد اين حقوق و آزادی ها برای اجرای کامل اين تعهد کمال اهميت را دارد ؛<br /> <br /> مجمع عمومی اين اعلاميه جهانی حقوق بشر را آرمان مشترک تمام مردمان و ملت ها اعلام می کند تا همه ی افراد و تمام نهادهای جامعه اين اعلاميه را همواره در نظر داشته باشند و بکوشند که به ياری آموزش و پرورش ، رعايت اين حقوق و آزادی ها را گسترش دهند و با تدابير فزاينده ی ملی و بين المللی ، شناسايی و اجرای جهانی و مؤثر آن ها را ، چه در ميان خود مردمان کشورهای عضو و چه در ميان مردم سرزمين هايی که در قلمرو آن ها هستند ، تأمين کنند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == مواد اعلامیه جهانی حقوق بشر: ==<br /> <br /> === ماده‌ی 1 ===<br /> تمام افراد بشر آزاد زاده می شوند و از لحاظ حيثيت و کرامت و حقوق با هم برابرند. همگی دارای عقل و وجدان هستند و بايد با يکديگر با روحيه ای برادرانه رفتار کنند.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;کمیسیون مستقل حقوق - اعلامیه جهانی حقوق [http://www.aihrc.org.af/media/files/Laws/Elamia%20ha/Elamiya%20huquqe%20bashar.pdf بشر]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === ماده ی 2 ===<br /> # هر کس می تواند بی هيچ گونه تمايزی ، به ويژه از حيث نژاد ، رنگ ، جنس ، زبان ، دين ، عقيده ی سياسی يا هر عقيده ی ديگر ، و همچنين منشاء ملی يا اجتماعی ، ثروت ، ولادت يا هر وضعيت ديگر ، از تمام حقوق و همه ی آزادی های ذکر شده در اين اعلاميه بهره مند گردد. <br /> # به علاوه نبايد هيچ تبعيضی به عمل آيد که مبتنی بر وضع سياسی ، قضايی يا بين المللی کشور يا سرزمينی باشد که شخص به آن تعلق دارد ، خواه اين کشور يا سرزمين مستقل ، تحت قيموميت يا غير خودمختار باشد ، يا حاکميت آن به شکلی محدود شده باشد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 3 ===<br /> هر فردی حق زندگی ، آزادی و امنيت شخصی دارد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 4 ===<br /> هيچ کس را نبايد در بردگی يا بندگی نگاه داشت : بردگی و داد و ستد بردگان به هر شکلی که باشد ، ممنوع است.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 5 ===<br /> هيچ کس نبايد شکنجه شود يا تحت مجازات يا رفتاری ظالمانه ، ضد انسانی يا تحقير آميز قرار گيرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 6 ===<br /> هر کس حق دارد که شخصيت حقوقی اش در همه جا به رسميت شناخته شود.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 7 ===<br /> همه در برابر قانون مساوی هستند و حق دارند بی هيچ تبعيضی از حمايت يکسان قانون برخوردار شوند . همه حق دارند در مقابل هر تبعيضی که ناقض اعلاميه ی حاضر باشد ، و بر ضد هر تحريکی که برای چنين تبعيضی به عمل آيد ، از حمايت يکسان قانون بهره مند گردند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 8 ===<br /> در برابر اعمالی که به حقوق اساسی فرد تجاوز کنند ـ حقوقی که قانون اساسی يا قوانين ديگر برای او به رسميت شناخته است ـ هر شخصی حق مراجعه ی مؤثر به دادگاه های ملی صالح را دارد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 9 ===<br /> هيچ کس را نبايد خودسرانه توقيف ، حبس يا تبعيد کرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 10 ===<br /> هر شخص با مساوات کامل حق دارد که دعوايش در دادگاهی مستقل و بی طرف ، منصفانه و علنی رسيدگی شود و چنين دادگاهی درباره حقوق و الزامات وی ، يا هر اتهام جزايی که به او زده شده باشد ، تصميم بگيرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 11 ===<br /> # هر شخصی که به بزه کاری متهم شده باشد ، بی گناه محسوب می شود تا هنگامی که در جريان محاکمه ای علنی که در آن تمام تضمين های لازم برای دفاع او تأمين شده باشد ، مجرم بودن وی به طور قانونی محرز گردد.<br /> # هيچ کس نبايد برای انجام دادن يا انجام ندادن عملی که در موقع ارتکاب آن ، به موجب حقوق ملی يا بين المللی جرم شناخته نمی شده است ، محکوم نخواهد شد. همچنين هيچ مجازاتی شديدتر از مجازاتی که در موقع ارتکاب جرم به آن تعلق می گرفت ، درباره ی کسی اعمال نخواهد شد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 12 ===<br /> نبايد در زندگی خصوصی ، امور خانوادگی ، اقامت گاه يا مکاتبات هيچ کس مداخله های خودسرانه صورت گيرد يا به شرافت و آبرو و شهرت کسی حمله شود. در برابر چنين مداخله ها و حمله هايی ، برخورداری از حمايت قانون حق هر شخصی است.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 13 ===<br /> # هر شخصی حق دارد در داخل هر کشور آزادانه رفت و آمد کند و اقامت گاه خود را برگزيند.<br /> # هر شخصی حق دارد هر کشوری ، از جمله کشور خود را ترک کند يا به کشور خويش بازگردد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 14 ===<br /> # در برابر شکنجه ، تعقيب و آزار ، هر شخصی حق درخواست پناهندگی و برخورداری از پناهندگی در کشورهای ديگر را دارد.<br /> # در موردی که تعقيب واقعاً در اثر جرم عمومی و غير سياسی يا در اثر اعمالی مخالف با هدف ها و اصول ملل متحد باشد ، نمی توان به اين حق استناد کرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 15 ===<br /> # هر فردی حق دارد که تابعيتی داشته باشد.<br /> # هيچ کس را نبايد خودسرانه از تابعيت خويش ، يا از حق تغيير تابعيت محروم کرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 16 ===<br /> # هر مرد و زن بالغی حق دارند بی هيچ محديتی از حيث نژاد ، مليت ، يا دين با همديگر زناشويی کنند و تشکيل خانواده بدهند. در تمام مدت زناشويی و هنگام انحلال آن ، زن و شوهر در امور مربوط به ازدواج حقوق برابر دارند.<br /> # ازدواج حتماً بايد با رضايت کامل و آزادانه ی زن و مرد صورت گيرد.<br /> # خانواده رکن طبيعی و اساسی جامعه است و بايد از حمايت جامعه و دولت بهره مند شود.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 17 ===<br /> # هر شخص به تنهايی يا به صورت جمعی حق مالکيت دارد.<br /> # هيچ کس را نبايد خودسرانه از حق مالکيت محروم کرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 18 ===<br /> هر شخصی حق دارد از آزادی انديشه ، وجدان و دين بهره مند شود : اين حق مستلزم آزادی تغيير دين يا اعتقاد و همچنين آزادی اظهار دين يا اعتقاد ، در قالب آموزش دينی ، عبادت ها و اجرای آيين ها و مراسم دينی به تنهايی يا به صورت جمعی ، به طور خصوصی يا عمومی است .&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ما ده ی 19 ===<br /> # هر فردی حق آزادی عقيده و بيان دارد و اين حق مستلزم آن است که کسی از داشتن عقايد خود بيم و نگرانی نداشته باشد و در کسب و دريافت و انتشار اطلاعات و افکار ، به تمام وسايل ممکن بيان و بدون ملاحظات مرزی آزاد باشد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 20 ===<br /> # هر شخصی حق دارد از آزادی تشکيل اجتماعات ، مجامع و انجمن های مسالمت آميز بهره مند گردد.<br /> # هيچ کس را نبايد به شرکت در هيچ اجتماعی مجبور کرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 21 ===<br /> # هر شخصی حق دارد که در اداره امور عمومی کشور خود ، مستقيماً يا به وساطت نمايندگانی که آزادانه انتخاب شده باشند ، شرکت جويد.<br /> # هر شخصی حق دارد با شرايط برابر به مشاغل عمومی کشور خود دست يابد.<br /> # اراده ی مردم ، اساس قدرت حکومت است : اين اراده بايد در انتخاباتی سالم ابراز شود که به طور ادواری صورت می پذيرد. انتخابات بايد عمومی ، با رعايت مساوات و با رأی مخفی يا به طريقه ای مشابه برگزار شود که آزادی رأی را تأمين کند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 22 ===<br /> هر شخصی به عنوان عضو جامعه حق امنيت اجتماعی دارد و مجاز است به ياری مساعی ملی و همکاری بين المللی ، حقوق اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی ضروری برای حفظ حيثيت و کرامت و رشد آزادانه ی شخصيت خود را ، با توجه به تشکيلات و منابع هر کشور ، به دست آورد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 23 ===<br /> # هر شخصی حق دارد کار کند ، کار خود را آزادانه برگزيند ، شرايط منصفانه و رضايت بخشی برای کار خواستار باشد و در برابر بی کاری حمايت شود.<br /> # همه حق دارند که بی هيچ تبعيضی ، در مقابل کار مساوی ، مزد مساوی بگيرند.<br /> # هر کسی که کار می کند حق دارد مزد منصفانه و رضايت بخشی دريافت دارد که زندگی او و خانواده اش را موافق حيثيت و کرامت انسانی تأمين کند و در صورت لزوم با ديگر وسايل حمايت اجتماعی کامل شود.<br /> # هر شخصی حق دارد که برای دفاع از منافع خود با ديگران اتحاديه تشکيل دهد و يا به اتحاديه های موجود بپيوندد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 24 ===<br /> هر شخصی حق استراحت ، فراغت و تفريح دارد و به ويژه بايد از محدوديت معقول ساعات کار و مرخصی ها و تعطيلات ادواری با دريافت حقوق بهره مند شود.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 25 ===<br /> # هر شخصی حق دارد که از سطح زندگی مناسب برای تأمين سلامتی و رفاه خود و خانواده اش ، به ويژه از حيث خوراک ، پوشاک ، مسکن ، مراقبت های پزشکی و خدمات اجتماعی ضروری برخوردار شود ؛ همچنين حق دارد که در مواقع بی کاری ، بيماری ، نقض عضو ، بيوگی ، پيری يا در تمام موارد ديگری که به عللی مستقل از اراده ی خويش وسايل امرار معاشش را از دست داده باشد ، از تأمين اجتماعی بهره مند گردد.<br /> # مادران و کودکان حق دارند که از کمک و مراقبت ويژه برخوردار شوند. همه ی کودکان ، اعم از آن که در پی ازدواج يا بی ازدواج زاده شده باشند ، حق دارند که از حمايت اجتماعی يکسان بهره مند گردند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 26 ===<br /> # هر شخصی حق دارد که از آموزش و پرورش بهره مند شود. آموزش و پرورش ، و دست کم آموزش ابتدايی و پايه بايد رايگان باشد. آموزش ابتدايی اجباری است . آموزش فنی و حرفه ای بايد همگانی شود و دست يابی به آموزش عالی بايد با تساوی کامل برای همه امکان پذير باشد تا هر کس بتواند بنا به استعداد خود از آن بهره مند گردد.<br /> # هدف آموزش و پرورش بايد شکوفايی همه جانبه ی شخصيت انسان و تقويت رعايت حقوق بشر و آزادی های اساسی باشد. آموزش و پرورش بايد به گسترش حسن تفاهم ، دگرپذيری و دوستی ميان تمام ملت ها و تمام گروه های نژادی يا دينی و نيز به گسترش فعاليت های ملل متحد در راه حفظ صلح ياری رساند.<br /> # پدر و مادر در انتخاب نوع آمزش و پرورش برای فرزندان خود ، بر ديگران حق تقدم دارند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 27 ===<br /> # هر شخصی حق دارد آزادانه در زندگی فرهنگی اجتماع سهيم و شريک گردد و از هنرها و به ويژه از پيشرفت علمی و فوايد آن بهره مند شود.<br /> # هر کس حق دارد از حمايت منافع معنوی و مادی آثار علمی ، ادبی يا هنری خود برخوردار گردد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 28 ===<br /> هر شخصی حق دارد خواستار برقراری نظمی در عرصه ی اجتماعی و بين المللی باشد که حقوق و آزادی های ذکر شده در اين اعلاميه را به تمامی تأمين و عملی سازد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 29 ===<br /> # هر فردی فقط در برابر آن جامعه ای وظايفی بر عهده دارد که رشد آزادانه و همه جانبه ی او را ممکن می سازد.<br /> # هر کس در اعمال حقوق و بهره گيری از آزادی های خود فقط تابع محدوديت هايی قانونی است که صرفاً برای شناسايی و مراعات حقوق و آزادی های ديگران و برای رعايت مقتضيات عادلانه ی اخلاقی و نظم عمومی و رفاه همگانی در جامعه ای دموکراتيک وضع شده اند.<br /> # اين حقوق و آزادی ها در هيچ موردی نبايد برخلاف هدف ها و اصول ملل متحد اعمال شوند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 30 ===<br /> هيچ يک از مقررات اعلاميه ی حاضر نبايد چنان تفسير شود که برای هيچ دولت ، جمعيت يا فردی متضمن حقی باشد که به موجب آن برای از بين بردن حقوق و آزادی های مندرج در اين اعلاميه فعاليتی انجام دهد يا به عملی دست بزند. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> &lt;nowiki&gt;************************************************&lt;/nowiki&gt;<br /> <br /> == تاریخچه: ==<br /> علامیه جهانی حقوق بشر مصوب 10 دسامبر 1948 میلادي ( شمسی 1327 /9/ 19 مطابق( مجمع عمومی سازمان ملل متحد<br /> <br /> '''اعلامیه جهانی حقوق بشر''' بعد از جنگ جهانی دوم با توجه به فجایع فاشیسم درتاریخ ۱۰ دسامبر ۱۹۴۸(مطابق با ۱۳۲۷/۹/۱۹) به تصویب سازمان ملل متحد رسید. در این اعلامیه که شامل سی ماده است برابری تمام انسان‌ها و حقوق پایه‌ای که همه انسانها در همه زمان‌ها و همه مکان‌ها از آن برخوردار هستند تاکید شده است. کمیته ای مرکب از کارشناسان گوناگون به ریاست الئونور روزولت، سندی را تنظیم کرد که در آن حقوقی را که هر انسان در هر کجای دنیا باید از آن برخوردار باشد، رسماً خطاب به تمامی مردم جهان اعلام می‌کرد. این سند، اعلامیه‌ی جهانی حقوق بشر سازمان ملل متحد نامیده می‌شود<br /> <br /> == ارگانهای مرتبط با حقوق بشر: ==<br /> سازمان دیده‌بان حقوق بشر<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> <br /> == منابع ==<br /> {{پانویس}}</div>

Norry https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Norry/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=26681 2018-02-28T09:52:57Z

<p>Norry: /* تاریخچه: */</p> <hr /> <div>'''اعلامیه جهانی حقوق بشر'''<br /> <br /> '''اعلامیه جهانی حقوق بشر''' بعد از جنگ جهانی دوم با توجه به فجایع فاشیسم درتاریخ ۱۰ دسامبر ۱۹۴۸ به تصویب سازمان ملل متحد رسید. در این اعلامیه که شامل سی ماده است بر برابری تمام انسان‌ها و حقوق پایه‌ای که همه انسانها در همه زمان‌ها و همه مکان‌ها از آن برخوردار هستند تاکید شده است. کمیته ای مرکب از کارشناسان گوناگون به ریاست الئونور روزولت، سندی را تنظیم کرد که در آن حقوقی را که هر انسان در هر کجای دنیا باید از آن برخوردار باشد، رسماً خطاب به تمامی مردم جهان اعلام می‌کرد. این سند، اعلامیه‌ی جهانی حقوق بشر سازمان ملل متحد نامیده می‌شود.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;سایت دویچه وله فارسی - اساس اعلامیه جهانی حقوق [http://www.dw.com/fa-ir/%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%87-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%A8%D8%B4%D8%B1-%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%AF%D9%88-%D8%AA%D9%88%D9%84%D8%AF-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%86%D8%AF-%D9%88-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%AF/a-2996820 بشر]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''مقدمه:''' ==<br /> از آن جا که شناسايی حيثيت و کرامت ذاتی تمام اعضای خانواده ی بشری و حقوق برابر و سلب ناپذير آنان اساس آزادی ، عدالت و صلح در جهان است ؛<br /> <br /> از آن جا که ناديده گرفتن و تحقير حقوق بشر به اقدامات وحشيانه ای انجاميده که وجدان بشر را بر آشفته اند و پيدايش جهانی که در آن افراد بشر در بيان و عقيده آزاد ، و از ترس و فقر فارغ باشند ، عالی ترين آرزوی بشر اعلام شده است ؛<br /> <br /> از آن جا که ضروری است که از حقوق بشر با حاکميت قانون حمايت شود تا انسان به عنوان آخرين چاره به طغيان بر ضد بيداد و ستم مجبور نگردد ؛<br /> <br /> از آن جا که گسترش روابط دوستانه ميان ملت ها بايد تشويق شود ،<br /> <br /> از آن جا که مردمان ملل متحد ، ايمان خود را به حقوق اساسی بشر و حيثيت و کرامت و ارزش فرد انسان و برابری حقوق مردان و زنان  ، دوباره در منشور ملل متحد اعلام و عزم خود را جزم کرده اند که به پيشرفت اجتماعی ياری رسانند و بهترين اوضاع زندگی را در پرتو آزادی فزاينده به وجود آورند ؛<br /> <br /> از آن جا که دولت های عضو متعهد شده اند که رعايت جهانی و مؤثر حقوق بشر و آزادی های اساسی را با همکاری سازمان ملل متحد تضمين کنند ؛<br /> <br /> از آن جا که برداشت مشترک در مورد اين حقوق و آزادی ها برای اجرای کامل اين تعهد کمال اهميت را دارد ؛<br /> <br /> مجمع عمومی اين اعلاميه جهانی حقوق بشر را آرمان مشترک تمام مردمان و ملت ها اعلام می کند تا همه ی افراد و تمام نهادهای جامعه اين اعلاميه را همواره در نظر داشته باشند و بکوشند که به ياری آموزش و پرورش ، رعايت اين حقوق و آزادی ها را گسترش دهند و با تدابير فزاينده ی ملی و بين المللی ، شناسايی و اجرای جهانی و مؤثر آن ها را ، چه در ميان خود مردمان کشورهای عضو و چه در ميان مردم سرزمين هايی که در قلمرو آن ها هستند ، تأمين کنند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == مواد اعلامیه جهانی حقوق بشر: ==<br /> <br /> === ماده‌ی 1 ===<br /> تمام افراد بشر آزاد زاده می شوند و از لحاظ حيثيت و کرامت و حقوق با هم برابرند. همگی دارای عقل و وجدان هستند و بايد با يکديگر با روحيه ای برادرانه رفتار کنند.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;کمیسیون مستقل حقوق - اعلامیه جهانی حقوق [http://www.aihrc.org.af/media/files/Laws/Elamia%20ha/Elamiya%20huquqe%20bashar.pdf بشر]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === ماده ی 2 ===<br /> # هر کس می تواند بی هيچ گونه تمايزی ، به ويژه از حيث نژاد ، رنگ ، جنس ، زبان ، دين ، عقيده ی سياسی يا هر عقيده ی ديگر ، و همچنين منشاء ملی يا اجتماعی ، ثروت ، ولادت يا هر وضعيت ديگر ، از تمام حقوق و همه ی آزادی های ذکر شده در اين اعلاميه بهره مند گردد. <br /> # به علاوه نبايد هيچ تبعيضی به عمل آيد که مبتنی بر وضع سياسی ، قضايی يا بين المللی کشور يا سرزمينی باشد که شخص به آن تعلق دارد ، خواه اين کشور يا سرزمين مستقل ، تحت قيموميت يا غير خودمختار باشد ، يا حاکميت آن به شکلی محدود شده باشد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 3 ===<br /> هر فردی حق زندگی ، آزادی و امنيت شخصی دارد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 4 ===<br /> هيچ کس را نبايد در بردگی يا بندگی نگاه داشت : بردگی و داد و ستد بردگان به هر شکلی که باشد ، ممنوع است.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 5 ===<br /> هيچ کس نبايد شکنجه شود يا تحت مجازات يا رفتاری ظالمانه ، ضد انسانی يا تحقير آميز قرار گيرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 6 ===<br /> هر کس حق دارد که شخصيت حقوقی اش در همه جا به رسميت شناخته شود.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 7 ===<br /> همه در برابر قانون مساوی هستند و حق دارند بی هيچ تبعيضی از حمايت يکسان قانون برخوردار شوند . همه حق دارند در مقابل هر تبعيضی که ناقض اعلاميه ی حاضر باشد ، و بر ضد هر تحريکی که برای چنين تبعيضی به عمل آيد ، از حمايت يکسان قانون بهره مند گردند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 8 ===<br /> در برابر اعمالی که به حقوق اساسی فرد تجاوز کنند ـ حقوقی که قانون اساسی يا قوانين ديگر برای او به رسميت شناخته است ـ هر شخصی حق مراجعه ی مؤثر به دادگاه های ملی صالح را دارد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 9 ===<br /> هيچ کس را نبايد خودسرانه توقيف ، حبس يا تبعيد کرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 10 ===<br /> هر شخص با مساوات کامل حق دارد که دعوايش در دادگاهی مستقل و بی طرف ، منصفانه و علنی رسيدگی شود و چنين دادگاهی درباره حقوق و الزامات وی ، يا هر اتهام جزايی که به او زده شده باشد ، تصميم بگيرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 11 ===<br /> # هر شخصی که به بزه کاری متهم شده باشد ، بی گناه محسوب می شود تا هنگامی که در جريان محاکمه ای علنی که در آن تمام تضمين های لازم برای دفاع او تأمين شده باشد ، مجرم بودن وی به طور قانونی محرز گردد.<br /> # هيچ کس نبايد برای انجام دادن يا انجام ندادن عملی که در موقع ارتکاب آن ، به موجب حقوق ملی يا بين المللی جرم شناخته نمی شده است ، محکوم نخواهد شد. همچنين هيچ مجازاتی شديدتر از مجازاتی که در موقع ارتکاب جرم به آن تعلق می گرفت ، درباره ی کسی اعمال نخواهد شد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 12 ===<br /> نبايد در زندگی خصوصی ، امور خانوادگی ، اقامت گاه يا مکاتبات هيچ کس مداخله های خودسرانه صورت گيرد يا به شرافت و آبرو و شهرت کسی حمله شود. در برابر چنين مداخله ها و حمله هايی ، برخورداری از حمايت قانون حق هر شخصی است.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 13 ===<br /> # هر شخصی حق دارد در داخل هر کشور آزادانه رفت و آمد کند و اقامت گاه خود را برگزيند.<br /> # هر شخصی حق دارد هر کشوری ، از جمله کشور خود را ترک کند يا به کشور خويش بازگردد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 14 ===<br /> # در برابر شکنجه ، تعقيب و آزار ، هر شخصی حق درخواست پناهندگی و برخورداری از پناهندگی در کشورهای ديگر را دارد.<br /> # در موردی که تعقيب واقعاً در اثر جرم عمومی و غير سياسی يا در اثر اعمالی مخالف با هدف ها و اصول ملل متحد باشد ، نمی توان به اين حق استناد کرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 15 ===<br /> # هر فردی حق دارد که تابعيتی داشته باشد.<br /> # هيچ کس را نبايد خودسرانه از تابعيت خويش ، يا از حق تغيير تابعيت محروم کرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 16 ===<br /> # هر مرد و زن بالغی حق دارند بی هيچ محديتی از حيث نژاد ، مليت ، يا دين با همديگر زناشويی کنند و تشکيل خانواده بدهند. در تمام مدت زناشويی و هنگام انحلال آن ، زن و شوهر در امور مربوط به ازدواج حقوق برابر دارند.<br /> # ازدواج حتماً بايد با رضايت کامل و آزادانه ی زن و مرد صورت گيرد.<br /> # خانواده رکن طبيعی و اساسی جامعه است و بايد از حمايت جامعه و دولت بهره مند شود.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 17 ===<br /> # هر شخص به تنهايی يا به صورت جمعی حق مالکيت دارد.<br /> # هيچ کس را نبايد خودسرانه از حق مالکيت محروم کرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 18 ===<br /> هر شخصی حق دارد از آزادی انديشه ، وجدان و دين بهره مند شود : اين حق مستلزم آزادی تغيير دين يا اعتقاد و همچنين آزادی اظهار دين يا اعتقاد ، در قالب آموزش دينی ، عبادت ها و اجرای آيين ها و مراسم دينی به تنهايی يا به صورت جمعی ، به طور خصوصی يا عمومی است .&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ما ده ی 19 ===<br /> # هر فردی حق آزادی عقيده و بيان دارد و اين حق مستلزم آن است که کسی از داشتن عقايد خود بيم و نگرانی نداشته باشد و در کسب و دريافت و انتشار اطلاعات و افکار ، به تمام وسايل ممکن بيان و بدون ملاحظات مرزی آزاد باشد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 20 ===<br /> # هر شخصی حق دارد از آزادی تشکيل اجتماعات ، مجامع و انجمن های مسالمت آميز بهره مند گردد.<br /> # هيچ کس را نبايد به شرکت در هيچ اجتماعی مجبور کرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 21 ===<br /> # هر شخصی حق دارد که در اداره امور عمومی کشور خود ، مستقيماً يا به وساطت نمايندگانی که آزادانه انتخاب شده باشند ، شرکت جويد.<br /> # هر شخصی حق دارد با شرايط برابر به مشاغل عمومی کشور خود دست يابد.<br /> # اراده ی مردم ، اساس قدرت حکومت است : اين اراده بايد در انتخاباتی سالم ابراز شود که به طور ادواری صورت می پذيرد. انتخابات بايد عمومی ، با رعايت مساوات و با رأی مخفی يا به طريقه ای مشابه برگزار شود که آزادی رأی را تأمين کند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 22 ===<br /> هر شخصی به عنوان عضو جامعه حق امنيت اجتماعی دارد و مجاز است به ياری مساعی ملی و همکاری بين المللی ، حقوق اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی ضروری برای حفظ حيثيت و کرامت و رشد آزادانه ی شخصيت خود را ، با توجه به تشکيلات و منابع هر کشور ، به دست آورد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 23 ===<br /> # هر شخصی حق دارد کار کند ، کار خود را آزادانه برگزيند ، شرايط منصفانه و رضايت بخشی برای کار خواستار باشد و در برابر بی کاری حمايت شود.<br /> # همه حق دارند که بی هيچ تبعيضی ، در مقابل کار مساوی ، مزد مساوی بگيرند.<br /> # هر کسی که کار می کند حق دارد مزد منصفانه و رضايت بخشی دريافت دارد که زندگی او و خانواده اش را موافق حيثيت و کرامت انسانی تأمين کند و در صورت لزوم با ديگر وسايل حمايت اجتماعی کامل شود.<br /> # هر شخصی حق دارد که برای دفاع از منافع خود با ديگران اتحاديه تشکيل دهد و يا به اتحاديه های موجود بپيوندد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 24 ===<br /> هر شخصی حق استراحت ، فراغت و تفريح دارد و به ويژه بايد از محدوديت معقول ساعات کار و مرخصی ها و تعطيلات ادواری با دريافت حقوق بهره مند شود.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 25 ===<br /> # هر شخصی حق دارد که از سطح زندگی مناسب برای تأمين سلامتی و رفاه خود و خانواده اش ، به ويژه از حيث خوراک ، پوشاک ، مسکن ، مراقبت های پزشکی و خدمات اجتماعی ضروری برخوردار شود ؛ همچنين حق دارد که در مواقع بی کاری ، بيماری ، نقض عضو ، بيوگی ، پيری يا در تمام موارد ديگری که به عللی مستقل از اراده ی خويش وسايل امرار معاشش را از دست داده باشد ، از تأمين اجتماعی بهره مند گردد.<br /> # مادران و کودکان حق دارند که از کمک و مراقبت ويژه برخوردار شوند. همه ی کودکان ، اعم از آن که در پی ازدواج يا بی ازدواج زاده شده باشند ، حق دارند که از حمايت اجتماعی يکسان بهره مند گردند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 26 ===<br /> # هر شخصی حق دارد که از آموزش و پرورش بهره مند شود. آموزش و پرورش ، و دست کم آموزش ابتدايی و پايه بايد رايگان باشد. آموزش ابتدايی اجباری است . آموزش فنی و حرفه ای بايد همگانی شود و دست يابی به آموزش عالی بايد با تساوی کامل برای همه امکان پذير باشد تا هر کس بتواند بنا به استعداد خود از آن بهره مند گردد.<br /> # هدف آموزش و پرورش بايد شکوفايی همه جانبه ی شخصيت انسان و تقويت رعايت حقوق بشر و آزادی های اساسی باشد. آموزش و پرورش بايد به گسترش حسن تفاهم ، دگرپذيری و دوستی ميان تمام ملت ها و تمام گروه های نژادی يا دينی و نيز به گسترش فعاليت های ملل متحد در راه حفظ صلح ياری رساند.<br /> # پدر و مادر در انتخاب نوع آمزش و پرورش برای فرزندان خود ، بر ديگران حق تقدم دارند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 27 ===<br /> # هر شخصی حق دارد آزادانه در زندگی فرهنگی اجتماع سهيم و شريک گردد و از هنرها و به ويژه از پيشرفت علمی و فوايد آن بهره مند شود.<br /> # هر کس حق دارد از حمايت منافع معنوی و مادی آثار علمی ، ادبی يا هنری خود برخوردار گردد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 28 ===<br /> هر شخصی حق دارد خواستار برقراری نظمی در عرصه ی اجتماعی و بين المللی باشد که حقوق و آزادی های ذکر شده در اين اعلاميه را به تمامی تأمين و عملی سازد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 29 ===<br /> # هر فردی فقط در برابر آن جامعه ای وظايفی بر عهده دارد که رشد آزادانه و همه جانبه ی او را ممکن می سازد.<br /> # هر کس در اعمال حقوق و بهره گيری از آزادی های خود فقط تابع محدوديت هايی قانونی است که صرفاً برای شناسايی و مراعات حقوق و آزادی های ديگران و برای رعايت مقتضيات عادلانه ی اخلاقی و نظم عمومی و رفاه همگانی در جامعه ای دموکراتيک وضع شده اند.<br /> # اين حقوق و آزادی ها در هيچ موردی نبايد برخلاف هدف ها و اصول ملل متحد اعمال شوند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === ماده ی 30 ===<br /> هيچ يک از مقررات اعلاميه ی حاضر نبايد چنان تفسير شود که برای هيچ دولت ، جمعيت يا فردی متضمن حقی باشد که به موجب آن برای از بين بردن حقوق و آزادی های مندرج در اين اعلاميه فعاليتی انجام دهد يا به عملی دست بزند. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> &lt;nowiki&gt;************************************************&lt;/nowiki&gt;<br /> <br /> == تاریخچه: ==<br /> علامیه جهانی حقوق بشر مصوب 10 دسامبر 1948 میلادي ( شمسی 1327 /9/ 19 مطابق( مجمع عمومی سازمان ملل متحد<br /> <br /> '''اعلامیه جهانی حقوق بشر''' بعد از جنگ جهانی دوم با توجه به فجایع فاشیسم درتاریخ ۱۰ دسامبر ۱۹۴۸(مطابق با ۱۳۲۷/۹/۱۹) به تصویب سازمان ملل متحد رسید. در این اعلامیه که شامل سی ماده است برابری تمام انسان‌ها و حقوق پایه‌ای که همه انسانها در همه زمان‌ها و همه مکان‌ها از آن برخوردار هستند تاکید شده است. کمیته ای مرکب از کارشناسان گوناگون به ریاست الئونور روزولت، سندی را تنظیم کرد که در آن حقوقی را که هر انسان در هر کجای دنیا باید از آن برخوردار باشد، رسماً خطاب به تمامی مردم جهان اعلام می‌کرد. این سند، اعلامیه‌ی جهانی حقوق بشر سازمان ملل متحد نامیده می‌شود<br /> <br /> == ارگانهای مرتبط با حقوق بشر: ==<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> <br /> == منابع ==<br /> {{پانویس}}</div>

Norry