https://www.iran-pedia.org/w/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=Hamidreza 2026-06-20T08:15:28Z مشارکت‌های کاربر MediaWiki 1.43.0 https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=89724 2026-06-19T09:45:53Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div><br /> {{Infobox settlement<br /> | name = استان مازندران<br /> | other_name = تبرستان (نام کهن)<br /> | image_skyline = استان مازندران.jpg<br /> | image_caption = استان مازندران — ساری<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان مازندران در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = ساری<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۲۳٬۸۳۳ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۳٫۳ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۲۲ (ساری، بابل، آمل، قائمشهر، بابلسر، نوشهر، چالوس، رامسر، تنکابن، بهشهر و...)<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = مازندرانی (تبری)، فارسی<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = معتدل و مرطوب؛ بارندگی فراوان (۶۰۰ تا ۱٬۲۰۰ میلی‌متر در سال)<br /> | blank5_name = بلندترین نقطه<br /> | blank5_info = رشته‌کوه البرز<br /> | blank6_name = ساحل دریای خزر<br /> | blank6_info = حدود ۳۰۰ کیلومتر از کرانه‌های جنوبی خزر<br /> | blank7_name = جنگل‌های هیرکانی<br /> | blank7_info = میراث جهانی یونسکو (ثبت ۲۰۱۹) — بقایای جنگل‌های ۲۵ تا ۵۰ میلیون ساله<br /> | blank8_name = قدمت سکونت<br /> | blank8_info = بیش از ۷۵٬۰۰۰ سال (غارهای هوتو و کمربند در بهشهر)<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = دریای خزر<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = استان‌های تهران، سمنان و البرز (رشته‌کوه البرز)<br /> | blank2_name_sec1 = غرب<br /> | blank2_info_sec1 = استان گیلان<br /> | blank3_name_sec1 = شرق<br /> | blank3_info_sec1 = استان گلستان<br /> | blank_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank_info_sec2 = برنج (طارم، هاشمی، صدری) · مرکبات · چای<br /> | blank1_name_sec2 = شیلات<br /> | blank1_info_sec2 = ماهی سفید · خاویار (تاسماهی) · کفال · کیلکا<br /> | blank2_name_sec2 = گردشگری<br /> | blank2_info_sec2 = سواحل دریای خزر · آبشار ایگل · دشت هویج · دریاچه چورت · جواهرده<br /> | blank3_name_sec2 = صنایع دستی<br /> | blank3_info_sec2 = حصیربافی · جاجیم‌بافی · گلیم‌بافی · معرق‌کاری چوب · نمدمالی<br /> | blank4_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank4_info_sec2 = میرزا قاسمی · باقلاقاتق · ترش‌تره · ماهی سفید کبابی · شولم<br /> | blank5_name_sec2 = مفاخر<br /> | blank5_info_sec2 = محمد بن جریر طبری (پدر تاریخ‌نگاری) · نیما یوشیج (پدر شعر نو فارسی)<br /> | blank6_name_sec2 = موسیقی<br /> | blank6_info_sec2 = آوازهای محلی (آمل‌نشین) · ساز لَلَوا · دوتار شمالی<br /> | blank7_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank7_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است'''<br /> <br /> <br /> '''استان مازندران،''' استان مازندران از کهن‌ترین مناطق ایران است که در گذشته با نام تبرستان شناخته می‌شد و پیشینه سکونت انسان در آن به ده‌ها هزار سال قبل بازمی‌گردد.<br /> <br /> این استان در طول تاریخ به دلیل موقعیت طبیعی خود، مقاومت طولانی در برابر اعراب و حکومت‌های مختلف محلی مانند باوندیان و علویان را تجربه کرده است.<br /> <br /> مازندران در شمال ایران و میان دریای خزر و رشته‌کوه البرز قرار دارد و به‌واسطه جنگل‌های هیرکانی، سواحل خزر و آب‌وهوای معتدل و مرطوب از مهم‌ترین مناطق طبیعی کشور به شمار می‌رود. <br /> <br /> اقتصاد این استان بر پایه کشاورزی، به‌ویژه تولید برنج، مرکبات و چای، همچنین شیلات، گردشگری و صنایع دستی استوار است. <br /> <br /> جاذبه‌های طبیعی فراوان، مازندران را به یکی از مهم‌ترین مقاصد گردشگری ایران تبدیل کرده است. <br /> <br /> فرهنگ مازندرانی با زبان تبری، موسیقی محلی، آیین‌های سنتی و غذاهای بومی شناخته می‌شود و شخصیت‌هایی مانند محمد‌بن جریر طبری و نیما یوشیج از مفاخر این استان به‌شمار می‌روند.<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> مرکز استان: ساری<br /> <br /> مساحت: ۲۳,۸۳۳ کیلومتر مربع<br /> <br /> جمعیت: حدود ۳.۳ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۲۲ شهرستان (ساری، بابل، آمل، قائمشهر، بابلسر، نوشهر، چالوس، رامسر، تنکابن، بهشهر و...)<br /> <br /> آب و هوا: معتدل و مرطوب؛ بارندگی فراوان، جنگلی<br /> <br /> زبان: مازندرانی (تبری)، فارسی<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> '''مازندران'''، که در متون کهن تبرستان یا تپورستان نامیده می‌شد از کهن‌ترین سرزمین‌های مسکونی ایران است. نام تبرستان از قوم تپوری (به یونانی Tapyroi) گرفته شده و به‌معنای «سرزمین تبرداران» است. سابقه سکونت انسان در مازندران به بیش از ۷۵,۰۰۰ سال پیش بازمی‌گردد. غارهای هوتو و کمربند در بهشهر از قدیمی‌ترین آثار سکونت بشر در ایران هستند.<br /> <br /> === گوهرتپه- تمدن باستانی: ===<br /> گوهرتپه در رستمکلای بهشهر از مهم‌ترین محوطه‌های باستانی شمال ایران است که قدمت آن به بیش از ۵,۰۰۰ سال پیش می‌رسد. کاوش‌های باستان‌شناسی نشان می‌دهد که این منطقه از دوره نوسنگی تا عصر مفرغ به‌صورت مداوم مسکونی بوده و شواهدی از شهرنشینی پیشرفته در آن یافت شده است.<br /> <br /> ==== مقاومت ۱۵۰ ساله در برابر اعراب: ====<br /> تبرستان از معدود مناطقی بود که در برابر فتوحات اعراب مسلمان طولانی‌ترین مقاومت را نشان داد. در حالی که بیشتر ایران در قرن اول هجری فتح شد، مردم تبرستان تا ۱۵۰ سال بعد مستقل ماندند.<br /> <br /> اسپهبد خورشید، آخرین فرمانروای گاوبارگان تا سال ۱۴۲ هجری در برابر خلافت عباسی مقاومت کرد. کوه‌های البرز و جنگل‌های انبوه، سپر طبیعی تبرستان در برابر مهاجمان بودند.<br /> <br /> ==== باوندیان - ۷۰۰ سال فرمانروایی: ====<br /> سلسله باوندیان (آل‌باوند) دومین خاندان دیرپای تاریخ ایران پس از پادوسپانیان بودند که حدود ۷۰۰ سال در مناطق کوهستانی تبرستان به‌ویژه سوادکوه فرمان راندند. شاهان باوندی با لقب‌های «اسپهبد» و «ملک‌الجبال» (پادشاه کوهستان) شناخته می‌شدند.<br /> <br /> ==== قیام ونداد هرمز و شورش تبرستان: ====<br /> در سال ۱۶۸ هجری، مردم تبرستان به رهبری ونداد هرمز از قارنوندیان قیام بزرگی علیه خلافت عباسی برپا کردند. مردم در یک روز از پیش مشخص شده، پادگان‌ها را فتح و نظامیان عرب را بیرون راندند. این شورش‌ها تا سال ۱۸۹ هجری ادامه یافت و نشان از روحیه آزادی‌خواهی مردم تبرستان داشت.<br /> <br /> ==== مازیار- قیام علیه خلافت: ====<br /> مازیار بن قارن، از اسپهبدان تبرستان، در دوره خلافت معتصم عباسی (حدود ۲۲۴ هجری) قیام بزرگی علیه خلافت برپا کرد. او از آخرین فرمانروایان ایرانی بود که برای استقلال تبرستان جنگید. مازیار سرانجام دستگیر و در سامرا اعدام شد، اما نامش به نماد مقاومت تبرستان تبدیل گشت.<br /> <br /> ==== علویان تبرستان: ====<br /> در سال ۲۵۰ هجری، حسن بن زید ملقب به «داعی کبیر» با دعوت اهالی تبرستان به این منطقه آمد و سلسله علویان تبرستان را تأسیس کرد.<br /> <br /> علویان با بیرون راندن طاهریان، حکومت مستقلی در تبرستان برپا کردند که تا اوایل قرن چهارم هجری دوام یافت.<br /> <br /> سلسله‌های محلی دیگر تبرستان آل زیار، مرعشیان (سادات مرعشی) و آل‌کیا، قرن‌ها بر این منطقه حکومت کردند. مرعشیان از قرن هشتم تا دهم هجری بر مازندران فرمان راندند و ساری و آمل از مراکز مهم آن‌ها بود.<br /> <br /> نادر شاه افشار مازندران را پایگاه قدرت خود قرار داد. در دوره قاجار، مازندران از مناطق ییلاقی شاهانه بود و کاخ صاحبقرانیه در بهشهر ساخته شد.<br /> <br /> در دوره مشروطه، مازندران به‌ویژه شهرهایی مثل تنکابن، ساری و آمل نقش کلیدی و سرنوشت‌سازی در پیروزی انقلاب مشروطه و به‌ویژه فتح تهران داشت. سپهدار تنکابنی با همراهی مجاهدان شمال، یکی از دو بازوی اصلی (در کنار مشروطه‌خواهان بختیاری) بود که با حرکت به سمت پایتخت، حکومت استبدادی محمدعلی‌شاه را سرنگون کردند. <br /> <br /> '''در دوران رضاشاه، ساخت راه‌آهن شمال- جنوب از مهم‌ترین پروژه‌های عمرانی بود که مازندران را به تهران متصل کرد و دروازه شمال ایران را به جنوب گشود.'''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Caspian-Sea دانشنامه بریتانیکا — مازندران]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/al-e-bavand/ ĀL-E BĀVAND-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/anuservan-1/ ANŪŠERVĀN-iranica]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> مازندران در شمال ایران، بین رشته‌کوه البرز و دریای خزر واقع شده است. [[جنگل‌های هیرکانی]] مازندران (میراث جهانی یونسکو) از بقایای جنگل‌های ۲۵ تا ۵۰ میلیون ساله و یکی از ارزشمندترین زیستگاه‌های جهان هستند.<br /> <br /> آب‌وهوای مازندران معتدل و مرطوب است. بارندگی سالانه بین ۶۰۰ تا ۱,۲۰۰ میلی‌متر است که بالاترین میزان بارندگی در ایران است. سواحل دریای خزر و جنگل‌های سرسبز مازندران مقصد اصلی گردشگری طبیعی ایران هستند.<br /> <br /> === دریای خزر: ===<br /> دریای خزر (بحر خزر) بزرگ‌ترین دریاچه جهان با مساحت حدود ۳۷۱,۰۰۰ کیلومتر مربع است. سواحل مازندران حدود ۳۰۰ کیلومتر از کرانه‌های جنوبی خزر را تشکیل می‌دهد. سطح آب دریای خزر حدود ۲۷ متر پایین‌تر از سطح آزاد اقیانوس‌ها است.<br /> <br /> === جنگل‌های هیرکانی: ===<br /> [[جنگل‌های هیرکانی]] (میراث جهانی یونسکو از ۲۰۱۹) نوار باریکی از جنگل‌های پهن‌برگ خزری هستند که از آذربایجان تا شمال خراسان امتداد دارند. این جنگل‌ها بقایای جنگل‌های دوره سوم زمین‌شناسی (۲۵ تا ۵۰ میلیون سال پیش) هستند و گونه‌های منحصربه‌فردی مانند انجیلی، شمشاد، توسکا و بلوط دارند. متاسفانه آتش‌سوزی‌های اخیر باعث نابودی پوشش گیاهی، تهدید گونه‌های جانوری مانند پلنگ ایرانی، و فرسایش خاک گردید و کیفیت هوا کاهش یافت.&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1584/ یونسکو — جنگل‌های هیرکانی]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[جنگل‌های هیرکانی|جنگل‌های هیرکانی-ایران‌پدیا]]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> مازندران یکی از قطب‌های کشاورزی ایران و بزرگ‌ترین تولیدکننده برنج، مرکبات و چای در کشور است. شالیزارهای مازندران به‌ویژه در دشت‌های آمل، بابل و تنکابن، بخش عمده‌ای از برنج مصرفی ایران را تأمین می‌کنند. برنج طارم، هاشمی و صدری از ارقام مرغوب برنج مازندران هستند.<br /> <br /> === چای‌کاری: ===<br /> چای‌کاری در مناطق غربی مازندران (رامسر، تنکابن، چالوس) و استان گیلان رواج دارد. چای ایرانی از محصولات سنتی شمال ایران است.<br /> <br /> === گردشگری: ===<br /> مازندران مقصد اول گردشگری داخلی ایران است. سواحل شنی دریای خزر از رامسر تا بهشهر، آبشار ایگل (در دل جنگل‌های هیرکانی)، دشت هویج (دشت ابری و مه‌آلود در مسیر جاده ابر)، لفور و لفوران، جنگل‌های النگدره، دریاچه چورت، دریاچه الندان، قلعه مارکوه، روستاهای ییلاقی جواهرده، و آبشار شیرآباد از جاذبه‌های بی‌نظیر این استان هستند.<br /> <br /> === صنعت و معدن: ===<br /> صنایع غذایی، نساجی، چوب و مبلمان از صنایع مهم مازندران هستند.<br /> <br /> نیروگاه‌های حرارتی و آبی و مناطق صنعتی ساری و قائمشهر از زیرساخت‌های صنعتی استان محسوب می‌شوند.<br /> <br /> === شیلات و صنایع دریایی: ===<br /> مازندران از مراکز اصلی صید ماهی در دریای خزر است. ماهی سفید، ماهی خاویار (تاسماهی)، کفال و کیلکا از گونه‌های مهم صید هستند. <br /> <br /> خاویار ایرانی از باارزش‌ترین محصولات صادراتی ایران محسوب می‌شود.<br /> <br /> === صنایع دستی: ===<br /> حصیربافی، جاجیم‌بافی، گلیم‌بافی، سبدبافی و نمدمالی از صنایع دستی سنتی مازندران هستند. <br /> <br /> هنر معرق‌کاری چوب و منبت‌کاری نیز در مناطق جنگلی رایج است.<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> فرهنگ مازندرانی (تبری) یکی از کهن‌ترین فرهنگ‌های ایرانی است. زبان مازندرانی از زبان‌های ایرانی شمال‌غربی و یکی از کهن‌ترین زبان‌های ایرانی است.<br /> <br /> موسیقی مازندرانی با آوازهای محلی (آمل‌نشین)، ساز لَلَوا (لَلَوا یا لله‌وا ساز بومی استان مازندران، «لَـله» (به معنی نی) و «وا» (به معنی باد)، که در فرهنگ فارسی به آن «نی چوپان» گفته می‌شود و دوتار شمالی از غنی‌ترین گنجینه‌های موسیقی ایران هستند. <br /> <br /> رقص‌های محلی مازندران نیز بسیار متنوع و پرشور هستند.<br /> <br /> === مفاخر ادبی و علمی: ===<br /> '''محمد بن جریر طبری- پدر تاریخ‌نگاری:'''<br /> <br /> ابوجعفر محمد بن جریر طبری (زاده ۲۲۴ هجری در آمل، درگذشته ۳۱۰ هجری در بغداد) بزرگ‌ترین مورخ و مفسر قرآن در جهان اسلام و نویسنده «تاریخ طبری» است. تاریخ طبری مرجع اصلی تاریخ جهان و ایران تا اوایل قرن چهارم هجری محسوب می‌شود و در سراسر جهان اسلام و غرب ترجمه و مطالعه شده است.<br /> <br /> '''نیما یوشیج -پدر شعر نو فارسی:'''<br /> <br /> علی اسفندیاری معروف به نیما یوشیج (۲۱ آبان ۱۲۷۶ - درگذشته ۱۶ دی ۱۳۳۸) شاعر و نویسنده بزرگ ایرانی و بنیان‌گذار شعر نو فارسی بود. نیما در روستای یوش آمل زاده شد. <br /> <br /> منظومه «افسانه» (۱۳۰۱) مانیفست شعر نوی فارسی خوانده شده است. نیما آگاهانه تمام بنیادها و ساختارهای شعر کهن فارسی را به چالش کشید و تمام جریان‌های شعر معاصر فارسی وامدار نوآوری او هستند.<br /> <br /> ==== دیگر مفاخر مازندران: ====<br /> پرویز ناتل خانلری (ادیب و زبان‌شناس بزرگ)، امیر پازواری (شاعر مازندرانی قرن هشتم)، احمد قهرمان (گیاه‌شناس برجسته)، و منوچهر ستوده (پژوهشگر و تاریخ‌نویس) از دیگر فرزندان نام‌آور مازندران هستند. آرش کمانگیر، قهرمان اسطوره‌ای ایران نیز بنا بر روایات با تبرستان پیوند دارد.<br /> <br /> '''آداب و رسوم:'''<br /> <br /> مراسم تیرگان (جشن باران، ۱۳ تیر) در مازندران با آب‌پاشی و شادی برگزار می‌شود. مراسم نوروزخوانی (هوره‌خوانی نوروزی) از آیین‌های کهن مازندرانی است. <br /> <br /> عروسی‌های سنتی مازندرانی با موسیقی و رقص محلی چند روز طول می‌کشد.<br /> <br /> '''غذاهای محلی:'''<br /> <br /> میرزا قاسمی (خوراک بادمجان و تخم‌مرغ)، باقلاقاتق، آش‌کاردو، زرشک‌پلو محلی، ترش‌تره (خورشت سبزی ترش)، ماهی سفید کبابی و شولم (سوپ محلی) از غذاهای سنتی مازندران هستند.&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/amol-a-town-on-the-caspian-shore/ ĀMOL-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/nowsahr/ NOWŠAHR-iranica]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> مازندران سرزمین مقاومت و مبارزه بوده و مجاهدین خلق ایران در این استان شهدای فراوانی داده‌اند.<br /> <br /> === صدیقه مجاوری- مجاهد قهرمان ساری: ===<br /> مجاهد شهید صدیقه مجاوری (متولد ۱۳۳۸ در ساری) پس از آشنایی با مجاهدین خلق در دانشکده ادبیات تهران، در سال ۱۳۶۰ دستگیر و ۵ سال زیر شدیدترین شکنجه‌ها قرار گرفت.<br /> <br /> وی پس از آزادی به ارتش آزادیبخش ملی ایران پیوست و از فرماندهان توپخانه شد. صدیقه در ۲۸ خرداد ۱۳۸۲ در اعتراض به دستگیری مریم رجوی توسط پلیس فرانسه، خود را در مقابل وزارت کشور فرانسه به آتش کشید و در ۶ تیر ۱۳۸۲ به شهادت رسید.<br /> <br /> === اسماعیل مهرآئین- مجاهد قائمشهری: ===<br /> مجاهد شهید اسماعیل مهرآئین (متولد ۱۳۳۶ جویبار-قائمشهر) معلم راهنمایی بود که در سال ۱۳۵۵ در دانشسرای ساری با مجاهدین آشنا شد. وی عضو تیم خبرنگاری سازمان در مازندران و مسئول نشریه طلاونگ در قائمشهر بود. اسماعیل در [[عملیات فروغ جاویدان]] دلیرانه جنگید و به شهادت رسید. در نامه‌ای به والدینش نوشت: «ما مجاهد خلقیم، ما عمیقاً به زندگی معتقدیم… ما خود را برای زندگی مردم فدا می‌کنیم.»<br /> <br /> === کشتار ۶۷ در مازندران: ===<br /> زندان‌های ساری، بابل و آمل در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان مجاهد بودند. پس از فتوای خمینی برای قتل‌عام زندانیان سیاسی، کمیسیون‌های مرگ در مازندران ده‌ها تن از مجاهدین خلق مازندرانی را که بسیاری از آن‌ها حکم‌شان پایان یافته بود، بدون محاکمه اعدام کردند. پیکر شهدا در گورهای دسته‌جمعی دفن شد و خانواده‌ها سال‌ها از محل دفن عزیزانشان بی‌خبر ماندند.<br /> <br /> === قیام ۱۴۰۱و ۱۴۰۴: ===<br /> مازندران در [[قیام سراسری ۱۴۰۱ ایران|قیام سراسری ۱۴۰۱]] و [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|قیام سراسری ۱۴۰۴]] از استان‌های پیشتاز بود. آمل، نوشهر، قائمشهر، بابل و ساری شاهد اعتراضات گسترده بودند. در قیام دی‌ماه ۱۴۰۴ نیز ساری و شهرهای مازندران شاهد اعتراضات مسالمت‌آمیز مردمی بودند که با شلیک مستقیم تیرجنگی توسط نیروهای سرکوبگر رژیم به‌شهادت رسیدند و واحدهای مقاومت در ساری، بابل، قائمشهر، آمل و نوشهر و شهرهای دیگر این استان در حال نبرد با ماموران سرکوبگر بودند. ایران‌پدیا در فهرست [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مازندران]] نام ۷۱تن از شهدای این قیام را به‌ثبت رسانده‌است. <br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=89722 2026-06-19T07:52:09Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div><br /> {{Infobox settlement<br /> | name = استان مازندران<br /> | other_name = تبرستان (نام کهن)<br /> | image_skyline = استان مازندران.jpg<br /> | image_caption = استان مازندران — ساری<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان مازندران در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = ساری<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۲۳٬۸۳۳ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۳٫۳ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۲۲ (ساری، بابل، آمل، قائمشهر، بابلسر، نوشهر، چالوس، رامسر، تنکابن، بهشهر و...)<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = مازندرانی (تبری)، فارسی<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = معتدل و مرطوب؛ بارندگی فراوان (۶۰۰ تا ۱٬۲۰۰ میلی‌متر در سال)<br /> | blank5_name = بلندترین نقطه<br /> | blank5_info = رشته‌کوه البرز<br /> | blank6_name = ساحل دریای خزر<br /> | blank6_info = حدود ۳۰۰ کیلومتر از کرانه‌های جنوبی خزر<br /> | blank7_name = جنگل‌های هیرکانی<br /> | blank7_info = میراث جهانی یونسکو (ثبت ۲۰۱۹) — بقایای جنگل‌های ۲۵ تا ۵۰ میلیون ساله<br /> | blank8_name = قدمت سکونت<br /> | blank8_info = بیش از ۷۵٬۰۰۰ سال (غارهای هوتو و کمربند در بهشهر)<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = دریای خزر<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = استان‌های تهران، سمنان و البرز (رشته‌کوه البرز)<br /> | blank2_name_sec1 = غرب<br /> | blank2_info_sec1 = استان گیلان<br /> | blank3_name_sec1 = شرق<br /> | blank3_info_sec1 = استان گلستان<br /> | blank_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank_info_sec2 = برنج (طارم، هاشمی، صدری) · مرکبات · چای<br /> | blank1_name_sec2 = شیلات<br /> | blank1_info_sec2 = ماهی سفید · خاویار (تاسماهی) · کفال · کیلکا<br /> | blank2_name_sec2 = گردشگری<br /> | blank2_info_sec2 = سواحل دریای خزر · آبشار ایگل · دشت هویج · دریاچه چورت · جواهرده<br /> | blank3_name_sec2 = صنایع دستی<br /> | blank3_info_sec2 = حصیربافی · جاجیم‌بافی · گلیم‌بافی · معرق‌کاری چوب · نمدمالی<br /> | blank4_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank4_info_sec2 = میرزا قاسمی · باقلاقاتق · ترش‌تره · ماهی سفید کبابی · شولم<br /> | blank5_name_sec2 = مفاخر<br /> | blank5_info_sec2 = محمد بن جریر طبری (پدر تاریخ‌نگاری) · نیما یوشیج (پدر شعر نو فارسی)<br /> | blank6_name_sec2 = موسیقی<br /> | blank6_info_sec2 = آوازهای محلی (آمل‌نشین) · ساز لَلَوا · دوتار شمالی<br /> | blank7_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank7_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است'''<br /> <br /> '''استان مازندران'''<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> مرکز استان: ساری<br /> <br /> مساحت: ۲۳,۸۳۳ کیلومتر مربع<br /> <br /> جمعیت: حدود ۳.۳ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۲۲ شهرستان (ساری، بابل، آمل، قائمشهر، بابلسر، نوشهر، چالوس، رامسر، تنکابن، بهشهر و...)<br /> <br /> آب و هوا: معتدل و مرطوب؛ بارندگی فراوان، جنگلی<br /> <br /> زبان: مازندرانی (تبری)، فارسی<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> '''مازندران'''، که در متون کهن تبرستان یا تپورستان نامیده می‌شد از کهن‌ترین سرزمین‌های مسکونی ایران است. نام تبرستان از قوم تپوری (به یونانی Tapyroi) گرفته شده و به‌معنای «سرزمین تبرداران» است. سابقه سکونت انسان در مازندران به بیش از ۷۵,۰۰۰ سال پیش بازمی‌گردد. غارهای هوتو و کمربند در بهشهر از قدیمی‌ترین آثار سکونت بشر در ایران هستند.<br /> <br /> === گوهرتپه- تمدن باستانی: ===<br /> گوهرتپه در رستمکلای بهشهر از مهم‌ترین محوطه‌های باستانی شمال ایران است که قدمت آن به بیش از ۵,۰۰۰ سال پیش می‌رسد. کاوش‌های باستان‌شناسی نشان می‌دهد که این منطقه از دوره نوسنگی تا عصر مفرغ به‌صورت مداوم مسکونی بوده و شواهدی از شهرنشینی پیشرفته در آن یافت شده است.<br /> <br /> ==== مقاومت ۱۵۰ ساله در برابر اعراب: ====<br /> تبرستان از معدود مناطقی بود که در برابر فتوحات اعراب مسلمان طولانی‌ترین مقاومت را نشان داد. در حالی که بیشتر ایران در قرن اول هجری فتح شد، مردم تبرستان تا ۱۵۰ سال بعد مستقل ماندند.<br /> <br /> اسپهبد خورشید، آخرین فرمانروای گاوبارگان تا سال ۱۴۲ هجری در برابر خلافت عباسی مقاومت کرد. کوه‌های البرز و جنگل‌های انبوه، سپر طبیعی تبرستان در برابر مهاجمان بودند.<br /> <br /> ==== باوندیان - ۷۰۰ سال فرمانروایی: ====<br /> سلسله باوندیان (آل‌باوند) دومین خاندان دیرپای تاریخ ایران پس از پادوسپانیان بودند که حدود ۷۰۰ سال در مناطق کوهستانی تبرستان به‌ویژه سوادکوه فرمان راندند. شاهان باوندی با لقب‌های «اسپهبد» و «ملک‌الجبال» (پادشاه کوهستان) شناخته می‌شدند.<br /> <br /> ==== قیام ونداد هرمز و شورش تبرستان: ====<br /> در سال ۱۶۸ هجری، مردم تبرستان به رهبری ونداد هرمز از قارنوندیان قیام بزرگی علیه خلافت عباسی برپا کردند. مردم در یک روز از پیش مشخص شده، پادگان‌ها را فتح و نظامیان عرب را بیرون راندند. این شورش‌ها تا سال ۱۸۹ هجری ادامه یافت و نشان از روحیه آزادی‌خواهی مردم تبرستان داشت.<br /> <br /> ==== مازیار- قیام علیه خلافت: ====<br /> مازیار بن قارن، از اسپهبدان تبرستان، در دوره خلافت معتصم عباسی (حدود ۲۲۴ هجری) قیام بزرگی علیه خلافت برپا کرد. او از آخرین فرمانروایان ایرانی بود که برای استقلال تبرستان جنگید. مازیار سرانجام دستگیر و در سامرا اعدام شد، اما نامش به نماد مقاومت تبرستان تبدیل گشت.<br /> <br /> ==== علویان تبرستان: ====<br /> در سال ۲۵۰ هجری، حسن بن زید ملقب به «داعی کبیر» با دعوت اهالی تبرستان به این منطقه آمد و سلسله علویان تبرستان را تأسیس کرد.<br /> <br /> علویان با بیرون راندن طاهریان، حکومت مستقلی در تبرستان برپا کردند که تا اوایل قرن چهارم هجری دوام یافت.<br /> <br /> سلسله‌های محلی دیگر تبرستان آل زیار، مرعشیان (سادات مرعشی) و آل‌کیا، قرن‌ها بر این منطقه حکومت کردند. مرعشیان از قرن هشتم تا دهم هجری بر مازندران فرمان راندند و ساری و آمل از مراکز مهم آن‌ها بود.<br /> <br /> نادر شاه افشار مازندران را پایگاه قدرت خود قرار داد. در دوره قاجار، مازندران از مناطق ییلاقی شاهانه بود و کاخ صاحبقرانیه در بهشهر ساخته شد.<br /> <br /> در دوره مشروطه، مازندران به‌ویژه شهرهایی مثل تنکابن، ساری و آمل نقش کلیدی و سرنوشت‌سازی در پیروزی انقلاب مشروطه و به‌ویژه فتح تهران داشت. سپهدار تنکابنی با همراهی مجاهدان شمال، یکی از دو بازوی اصلی (در کنار مشروطه‌خواهان بختیاری) بود که با حرکت به سمت پایتخت، حکومت استبدادی محمدعلی‌شاه را سرنگون کردند. <br /> <br /> '''در دوران رضاشاه، ساخت راه‌آهن شمال- جنوب از مهم‌ترین پروژه‌های عمرانی بود که مازندران را به تهران متصل کرد و دروازه شمال ایران را به جنوب گشود.'''<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> مازندران در شمال ایران، بین رشته‌کوه البرز و دریای خزر واقع شده است. [[جنگل‌های هیرکانی]] مازندران (میراث جهانی یونسکو) از بقایای جنگل‌های ۲۵ تا ۵۰ میلیون ساله و یکی از ارزشمندترین زیستگاه‌های جهان هستند.<br /> <br /> آب‌وهوای مازندران معتدل و مرطوب است. بارندگی سالانه بین ۶۰۰ تا ۱,۲۰۰ میلی‌متر است که بالاترین میزان بارندگی در ایران است. سواحل دریای خزر و جنگل‌های سرسبز مازندران مقصد اصلی گردشگری طبیعی ایران هستند.<br /> <br /> === دریای خزر: ===<br /> دریای خزر (بحر خزر) بزرگ‌ترین دریاچه جهان با مساحت حدود ۳۷۱,۰۰۰ کیلومتر مربع است. سواحل مازندران حدود ۳۰۰ کیلومتر از کرانه‌های جنوبی خزر را تشکیل می‌دهد. سطح آب دریای خزر حدود ۲۷ متر پایین‌تر از سطح آزاد اقیانوس‌ها است.<br /> <br /> === جنگل‌های هیرکانی: ===<br /> [[جنگل‌های هیرکانی]] (میراث جهانی یونسکو از ۲۰۱۹) نوار باریکی از جنگل‌های پهن‌برگ خزری هستند که از آذربایجان تا شمال خراسان امتداد دارند. این جنگل‌ها بقایای جنگل‌های دوره سوم زمین‌شناسی (۲۵ تا ۵۰ میلیون سال پیش) هستند و گونه‌های منحصربه‌فردی مانند انجیلی، شمشاد، توسکا و بلوط دارند. متاسفانه آتش‌سوزی‌های اخیر باعث نابودی پوشش گیاهی، تهدید گونه‌های جانوری مانند پلنگ ایرانی، و فرسایش خاک گردید و کیفیت هوا کاهش یافت.<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> مازندران یکی از قطب‌های کشاورزی ایران و بزرگ‌ترین تولیدکننده برنج، مرکبات و چای در کشور است. شالیزارهای مازندران به‌ویژه در دشت‌های آمل، بابل و تنکابن، بخش عمده‌ای از برنج مصرفی ایران را تأمین می‌کنند. برنج طارم، هاشمی و صدری از ارقام مرغوب برنج مازندران هستند.<br /> <br /> === چای‌کاری: ===<br /> چای‌کاری در مناطق غربی مازندران (رامسر، تنکابن، چالوس) و استان گیلان رواج دارد. چای ایرانی از محصولات سنتی شمال ایران است.<br /> <br /> === گردشگری: ===<br /> مازندران مقصد اول گردشگری داخلی ایران است. سواحل شنی دریای خزر از رامسر تا بهشهر، آبشار ایگل (در دل جنگل‌های هیرکانی)، دشت هویج (دشت ابری و مه‌آلود در مسیر جاده ابر)، لفور و لفوران، جنگل‌های النگدره، دریاچه چورت، دریاچه الندان، قلعه مارکوه، روستاهای ییلاقی جواهرده، و آبشار شیرآباد از جاذبه‌های بی‌نظیر این استان هستند.<br /> <br /> === صنعت و معدن: ===<br /> صنایع غذایی، نساجی، چوب و مبلمان از صنایع مهم مازندران هستند.<br /> <br /> نیروگاه‌های حرارتی و آبی و مناطق صنعتی ساری و قائمشهر از زیرساخت‌های صنعتی استان محسوب می‌شوند.<br /> <br /> === شیلات و صنایع دریایی: ===<br /> مازندران از مراکز اصلی صید ماهی در دریای خزر است. ماهی سفید، ماهی خاویار (تاسماهی)، کفال و کیلکا از گونه‌های مهم صید هستند. <br /> <br /> خاویار ایرانی از باارزش‌ترین محصولات صادراتی ایران محسوب می‌شود.<br /> <br /> === صنایع دستی: ===<br /> حصیربافی، جاجیم‌بافی، گلیم‌بافی، سبدبافی و نمدمالی از صنایع دستی سنتی مازندران هستند. <br /> <br /> هنر معرق‌کاری چوب و منبت‌کاری نیز در مناطق جنگلی رایج است.<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> فرهنگ مازندرانی (تبری) یکی از کهن‌ترین فرهنگ‌های ایرانی است. زبان مازندرانی از زبان‌های ایرانی شمال‌غربی و یکی از کهن‌ترین زبان‌های ایرانی است.<br /> <br /> موسیقی مازندرانی با آوازهای محلی (آمل‌نشین)، ساز لَلَوا (لَلَوا یا لله‌وا ساز بومی استان مازندران، «لَـله» (به معنی نی) و «وا» (به معنی باد)، که در فرهنگ فارسی به آن «نی چوپان» گفته می‌شود و دوتار شمالی از غنی‌ترین گنجینه‌های موسیقی ایران هستند. <br /> <br /> رقص‌های محلی مازندران نیز بسیار متنوع و پرشور هستند.<br /> <br /> === مفاخر ادبی و علمی: ===<br /> '''محمد بن جریر طبری- پدر تاریخ‌نگاری:'''<br /> <br /> ابوجعفر محمد بن جریر طبری (زاده ۲۲۴ هجری در آمل، درگذشته ۳۱۰ هجری در بغداد) بزرگ‌ترین مورخ و مفسر قرآن در جهان اسلام و نویسنده «تاریخ طبری» است. تاریخ طبری مرجع اصلی تاریخ جهان و ایران تا اوایل قرن چهارم هجری محسوب می‌شود و در سراسر جهان اسلام و غرب ترجمه و مطالعه شده است.<br /> <br /> '''نیما یوشیج -پدر شعر نو فارسی:'''<br /> <br /> علی اسفندیاری معروف به نیما یوشیج (۲۱ آبان ۱۲۷۶ - درگذشته ۱۶ دی ۱۳۳۸) شاعر و نویسنده بزرگ ایرانی و بنیان‌گذار شعر نو فارسی بود. نیما در روستای یوش آمل زاده شد. <br /> <br /> منظومه «افسانه» (۱۳۰۱) مانیفست شعر نوی فارسی خوانده شده است. نیما آگاهانه تمام بنیادها و ساختارهای شعر کهن فارسی را به چالش کشید و تمام جریان‌های شعر معاصر فارسی وامدار نوآوری او هستند.<br /> <br /> ==== دیگر مفاخر مازندران: ====<br /> پرویز ناتل خانلری (ادیب و زبان‌شناس بزرگ)، امیر پازواری (شاعر مازندرانی قرن هشتم)، احمد قهرمان (گیاه‌شناس برجسته)، و منوچهر ستوده (پژوهشگر و تاریخ‌نویس) از دیگر فرزندان نام‌آور مازندران هستند. آرش کمانگیر، قهرمان اسطوره‌ای ایران نیز بنا بر روایات با تبرستان پیوند دارد.<br /> <br /> '''آداب و رسوم:'''<br /> <br /> مراسم تیرگان (جشن باران، ۱۳ تیر) در مازندران با آب‌پاشی و شادی برگزار می‌شود. مراسم نوروزخوانی (هوره‌خوانی نوروزی) از آیین‌های کهن مازندرانی است. <br /> <br /> عروسی‌های سنتی مازندرانی با موسیقی و رقص محلی چند روز طول می‌کشد.<br /> <br /> '''غذاهای محلی:'''<br /> <br /> میرزا قاسمی (خوراک بادمجان و تخم‌مرغ)، باقلاقاتق، آش‌کاردو، زرشک‌پلو محلی، ترش‌تره (خورشت سبزی ترش)، ماهی سفید کبابی و شولم (سوپ محلی) از غذاهای سنتی مازندران هستند.<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> مازندران سرزمین مقاومت و مبارزه بوده و مجاهدین خلق ایران در این استان شهدای فراوانی داده‌اند.<br /> <br /> === صدیقه مجاوری- مجاهد قهرمان ساری: ===<br /> مجاهد شهید صدیقه مجاوری (متولد ۱۳۳۸ در ساری) پس از آشنایی با مجاهدین خلق در دانشکده ادبیات تهران، در سال ۱۳۶۰ دستگیر و ۵ سال زیر شدیدترین شکنجه‌ها قرار گرفت.<br /> <br /> وی پس از آزادی به ارتش آزادیبخش ملی ایران پیوست و از فرماندهان توپخانه شد. صدیقه در ۲۸ خرداد ۱۳۸۲ در اعتراض به دستگیری مریم رجوی توسط پلیس فرانسه، خود را در مقابل وزارت کشور فرانسه به آتش کشید و در ۶ تیر ۱۳۸۲ به شهادت رسید.<br /> <br /> === اسماعیل مهرآئین- مجاهد قائمشهری: ===<br /> مجاهد شهید اسماعیل مهرآئین (متولد ۱۳۳۶ جویبار-قائمشهر) معلم راهنمایی بود که در سال ۱۳۵۵ در دانشسرای ساری با مجاهدین آشنا شد. وی عضو تیم خبرنگاری سازمان در مازندران و مسئول نشریه طلاونگ در قائمشهر بود. اسماعیل در [[عملیات فروغ جاویدان]] دلیرانه جنگید و به شهادت رسید. در نامه‌ای به والدینش نوشت: «ما مجاهد خلقیم، ما عمیقاً به زندگی معتقدیم… ما خود را برای زندگی مردم فدا می‌کنیم.»<br /> <br /> === کشتار ۶۷ در مازندران: ===<br /> زندان‌های ساری، بابل و آمل در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان مجاهد بودند. پس از فتوای خمینی برای قتل‌عام زندانیان سیاسی، کمیسیون‌های مرگ در مازندران ده‌ها تن از مجاهدین خلق مازندرانی را که بسیاری از آن‌ها حکم‌شان پایان یافته بود، بدون محاکمه اعدام کردند. پیکر شهدا در گورهای دسته‌جمعی دفن شد و خانواده‌ها سال‌ها از محل دفن عزیزانشان بی‌خبر ماندند.<br /> <br /> === قیام ۱۴۰۱و ۱۴۰۴: ===<br /> مازندران در [[قیام سراسری ۱۴۰۱ ایران|قیام سراسری ۱۴۰۱]] و [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|قیام سراسری ۱۴۰۴]] از استان‌های پیشتاز بود. آمل، نوشهر، قائمشهر، بابل و ساری شاهد اعتراضات گسترده بودند. در قیام دی‌ماه ۱۴۰۴ نیز ساری و شهرهای مازندران شاهد اعتراضات مسالمت‌آمیز مردمی بودند که با شلیک مستقیم تیرجنگی توسط نیروهای سرکوبگر رژیم به‌شهادت رسیدند و واحدهای مقاومت در ساری، بابل، قائمشهر، آمل و نوشهر و شهرهای دیگر این استان در حال نبرد با ماموران سرکوبگر بودند. ایران‌پدیا در فهرست [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مازندران]] نام ۷۱تن از شهدای این قیام را به‌ثبت رسانده‌است. <br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=89721 2026-06-19T07:48:44Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div><br /> {{Infobox settlement<br /> | name = استان مازندران<br /> | other_name = تبرستان (نام کهن)<br /> | image_skyline = استان مازندران.jpg<br /> | image_caption = استان مازندران — ساری<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان مازندران در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = ساری<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۲۳٬۸۳۳ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۳٫۳ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۲۲ (ساری، بابل، آمل، قائمشهر، بابلسر، نوشهر، چالوس، رامسر، تنکابن، بهشهر و...)<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = مازندرانی (تبری)، فارسی<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = معتدل و مرطوب؛ بارندگی فراوان (۶۰۰ تا ۱٬۲۰۰ میلی‌متر در سال)<br /> | blank5_name = بلندترین نقطه<br /> | blank5_info = رشته‌کوه البرز<br /> | blank6_name = ساحل دریای خزر<br /> | blank6_info = حدود ۳۰۰ کیلومتر از کرانه‌های جنوبی خزر<br /> | blank7_name = جنگل‌های هیرکانی<br /> | blank7_info = میراث جهانی یونسکو (ثبت ۲۰۱۹) — بقایای جنگل‌های ۲۵ تا ۵۰ میلیون ساله<br /> | blank8_name = قدمت سکونت<br /> | blank8_info = بیش از ۷۵٬۰۰۰ سال (غارهای هوتو و کمربند در بهشهر)<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = دریای خزر<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = استان‌های تهران، سمنان و البرز (رشته‌کوه البرز)<br /> | blank2_name_sec1 = غرب<br /> | blank2_info_sec1 = استان گیلان<br /> | blank3_name_sec1 = شرق<br /> | blank3_info_sec1 = استان گلستان<br /> | blank_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank_info_sec2 = برنج (طارم، هاشمی، صدری) · مرکبات · چای<br /> | blank1_name_sec2 = شیلات<br /> | blank1_info_sec2 = ماهی سفید · خاویار (تاسماهی) · کفال · کیلکا<br /> | blank2_name_sec2 = گردشگری<br /> | blank2_info_sec2 = سواحل دریای خزر · آبشار ایگل · دشت هویج · دریاچه چورت · جواهرده<br /> | blank3_name_sec2 = صنایع دستی<br /> | blank3_info_sec2 = حصیربافی · جاجیم‌بافی · گلیم‌بافی · معرق‌کاری چوب · نمدمالی<br /> | blank4_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank4_info_sec2 = میرزا قاسمی · باقلاقاتق · ترش‌تره · ماهی سفید کبابی · شولم<br /> | blank5_name_sec2 = مفاخر<br /> | blank5_info_sec2 = محمد بن جریر طبری (پدر تاریخ‌نگاری) · نیما یوشیج (پدر شعر نو فارسی)<br /> | blank6_name_sec2 = موسیقی<br /> | blank6_info_sec2 = آوازهای محلی (آمل‌نشین) · ساز لَلَوا · دوتار شمالی<br /> | blank7_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank7_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است'''<br /> <br /> '''استان مازندران'''<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> مرکز استان: ساری<br /> <br /> مساحت: ۲۳,۸۳۳ کیلومتر مربع<br /> <br /> جمعیت: حدود ۳.۳ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۲۲ شهرستان (ساری، بابل، آمل، قائمشهر، بابلسر، نوشهر، چالوس، رامسر، تنکابن، بهشهر و...)<br /> <br /> آب و هوا: معتدل و مرطوب؛ بارندگی فراوان، جنگلی<br /> <br /> زبان: مازندرانی (تبری)، فارسی<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> '''مازندران'''، که در متون کهن تبرستان یا تپورستان نامیده می‌شد از کهن‌ترین سرزمین‌های مسکونی ایران است. نام تبرستان از قوم تپوری (به یونانی Tapyroi) گرفته شده و به‌معنای «سرزمین تبرداران» است. سابقه سکونت انسان در مازندران به بیش از ۷۵,۰۰۰ سال پیش بازمی‌گردد. غارهای هوتو و کمربند در بهشهر از قدیمی‌ترین آثار سکونت بشر در ایران هستند.<br /> <br /> === گوهرتپه- تمدن باستانی: ===<br /> گوهرتپه در رستمکلای بهشهر از مهم‌ترین محوطه‌های باستانی شمال ایران است که قدمت آن به بیش از ۵,۰۰۰ سال پیش می‌رسد. کاوش‌های باستان‌شناسی نشان می‌دهد که این منطقه از دوره نوسنگی تا عصر مفرغ به‌صورت مداوم مسکونی بوده و شواهدی از شهرنشینی پیشرفته در آن یافت شده است.<br /> <br /> ==== مقاومت ۱۵۰ ساله در برابر اعراب: ====<br /> تبرستان از معدود مناطقی بود که در برابر فتوحات اعراب مسلمان طولانی‌ترین مقاومت را نشان داد. در حالی که بیشتر ایران در قرن اول هجری فتح شد، مردم تبرستان تا ۱۵۰ سال بعد مستقل ماندند.<br /> <br /> اسپهبد خورشید، آخرین فرمانروای گاوبارگان تا سال ۱۴۲ هجری در برابر خلافت عباسی مقاومت کرد. کوه‌های البرز و جنگل‌های انبوه، سپر طبیعی تبرستان در برابر مهاجمان بودند.<br /> <br /> ==== باوندیان - ۷۰۰ سال فرمانروایی: ====<br /> سلسله باوندیان (آل‌باوند) دومین خاندان دیرپای تاریخ ایران پس از پادوسپانیان بودند که حدود ۷۰۰ سال در مناطق کوهستانی تبرستان به‌ویژه سوادکوه فرمان راندند. شاهان باوندی با لقب‌های «اسپهبد» و «ملک‌الجبال» (پادشاه کوهستان) شناخته می‌شدند.<br /> <br /> ==== قیام ونداد هرمز و شورش تبرستان: ====<br /> در سال ۱۶۸ هجری، مردم تبرستان به رهبری ونداد هرمز از قارنوندیان قیام بزرگی علیه خلافت عباسی برپا کردند. مردم در یک روز از پیش مشخص شده، پادگان‌ها را فتح و نظامیان عرب را بیرون راندند. این شورش‌ها تا سال ۱۸۹ هجری ادامه یافت و نشان از روحیه آزادی‌خواهی مردم تبرستان داشت.<br /> <br /> ==== مازیار- قیام علیه خلافت: ====<br /> مازیار بن قارن، از اسپهبدان تبرستان، در دوره خلافت معتصم عباسی (حدود ۲۲۴ هجری) قیام بزرگی علیه خلافت برپا کرد. او از آخرین فرمانروایان ایرانی بود که برای استقلال تبرستان جنگید. مازیار سرانجام دستگیر و در سامرا اعدام شد، اما نامش به نماد مقاومت تبرستان تبدیل گشت.<br /> <br /> ==== علویان تبرستان: ====<br /> در سال ۲۵۰ هجری، حسن بن زید ملقب به «داعی کبیر» با دعوت اهالی تبرستان به این منطقه آمد و سلسله علویان تبرستان را تأسیس کرد.<br /> <br /> علویان با بیرون راندن طاهریان، حکومت مستقلی در تبرستان برپا کردند که تا اوایل قرن چهارم هجری دوام یافت.<br /> <br /> سلسله‌های محلی دیگر تبرستان آل زیار، مرعشیان (سادات مرعشی) و آل‌کیا، قرن‌ها بر این منطقه حکومت کردند. مرعشیان از قرن هشتم تا دهم هجری بر مازندران فرمان راندند و ساری و آمل از مراکز مهم آن‌ها بود.<br /> <br /> نادر شاه افشار مازندران را پایگاه قدرت خود قرار داد. در دوره قاجار، مازندران از مناطق ییلاقی شاهانه بود و کاخ صاحبقرانیه در بهشهر ساخته شد.<br /> <br /> در دوره مشروطه، مازندران به‌ویژه شهرهایی مثل تنکابن، ساری و آمل نقش کلیدی و سرنوشت‌سازی در پیروزی انقلاب مشروطه و به‌ویژه فتح تهران داشت. سپهدار تنکابنی با همراهی مجاهدان شمال، یکی از دو بازوی اصلی (در کنار مشروطه‌خواهان بختیاری) بود که با حرکت به سمت پایتخت، حکومت استبدادی محمدعلی‌شاه را سرنگون کردند. <br /> <br /> '''در دوران رضاشاه، ساخت راه‌آهن شمال- جنوب از مهم‌ترین پروژه‌های عمرانی بود که مازندران را به تهران متصل کرد و دروازه شمال ایران را به جنوب گشود.'''<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> مازندران در شمال ایران، بین رشته‌کوه البرز و دریای خزر واقع شده است. [[جنگل‌های هیرکانی]] مازندران (میراث جهانی یونسکو) از بقایای جنگل‌های ۲۵ تا ۵۰ میلیون ساله و یکی از ارزشمندترین زیستگاه‌های جهان هستند.<br /> <br /> آب‌وهوای مازندران معتدل و مرطوب است. بارندگی سالانه بین ۶۰۰ تا ۱,۲۰۰ میلی‌متر است که بالاترین میزان بارندگی در ایران است. سواحل دریای خزر و جنگل‌های سرسبز مازندران مقصد اصلی گردشگری طبیعی ایران هستند.<br /> <br /> === دریای خزر: ===<br /> دریای خزر (بحر خزر) بزرگ‌ترین دریاچه جهان با مساحت حدود ۳۷۱,۰۰۰ کیلومتر مربع است. سواحل مازندران حدود ۳۰۰ کیلومتر از کرانه‌های جنوبی خزر را تشکیل می‌دهد. سطح آب دریای خزر حدود ۲۷ متر پایین‌تر از سطح آزاد اقیانوس‌ها است.<br /> <br /> === جنگل‌های هیرکانی: ===<br /> [[جنگل‌های هیرکانی]] (میراث جهانی یونسکو از ۲۰۱۹) نوار باریکی از جنگل‌های پهن‌برگ خزری هستند که از آذربایجان تا شمال خراسان امتداد دارند. این جنگل‌ها بقایای جنگل‌های دوره سوم زمین‌شناسی (۲۵ تا ۵۰ میلیون سال پیش) هستند و گونه‌های منحصربه‌فردی مانند انجیلی، شمشاد، توسکا و بلوط دارند. متاسفانه آتش‌سوزی‌های اخیر باعث نابودی پوشش گیاهی، تهدید گونه‌های جانوری مانند پلنگ ایرانی، و فرسایش خاک گردید و کیفیت هوا کاهش یافت.<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> مازندران یکی از قطب‌های کشاورزی ایران و بزرگ‌ترین تولیدکننده برنج، مرکبات و چای در کشور است. شالیزارهای مازندران به‌ویژه در دشت‌های آمل، بابل و تنکابن، بخش عمده‌ای از برنج مصرفی ایران را تأمین می‌کنند. برنج طارم، هاشمی و صدری از ارقام مرغوب برنج مازندران هستند.<br /> <br /> === چای‌کاری: ===<br /> چای‌کاری در مناطق غربی مازندران (رامسر، تنکابن، چالوس) و استان گیلان رواج دارد. چای ایرانی از محصولات سنتی شمال ایران است.<br /> <br /> === گردشگری: ===<br /> مازندران مقصد اول گردشگری داخلی ایران است. سواحل شنی دریای خزر از رامسر تا بهشهر، آبشار ایگل (در دل جنگل‌های هیرکانی)، دشت هویج (دشت ابری و مه‌آلود در مسیر جاده ابر)، لفور و لفوران، جنگل‌های النگدره، دریاچه چورت، دریاچه الندان، قلعه مارکوه، روستاهای ییلاقی جواهرده، و آبشار شیرآباد از جاذبه‌های بی‌نظیر این استان هستند.<br /> <br /> === صنعت و معدن: ===<br /> صنایع غذایی، نساجی، چوب و مبلمان از صنایع مهم مازندران هستند.<br /> <br /> نیروگاه‌های حرارتی و آبی و مناطق صنعتی ساری و قائمشهر از زیرساخت‌های صنعتی استان محسوب می‌شوند.<br /> <br /> === شیلات و صنایع دریایی: ===<br /> مازندران از مراکز اصلی صید ماهی در دریای خزر است. ماهی سفید، ماهی خاویار (تاسماهی)، کفال و کیلکا از گونه‌های مهم صید هستند. <br /> <br /> خاویار ایرانی از باارزش‌ترین محصولات صادراتی ایران محسوب می‌شود.<br /> <br /> === صنایع دستی: ===<br /> حصیربافی، جاجیم‌بافی، گلیم‌بافی، سبدبافی و نمدمالی از صنایع دستی سنتی مازندران هستند. <br /> <br /> هنر معرق‌کاری چوب و منبت‌کاری نیز در مناطق جنگلی رایج است.<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> فرهنگ مازندرانی (تبری) یکی از کهن‌ترین فرهنگ‌های ایرانی است. زبان مازندرانی از زبان‌های ایرانی شمال‌غربی و یکی از کهن‌ترین زبان‌های ایرانی است.<br /> <br /> موسیقی مازندرانی با آوازهای محلی (آمل‌نشین)، ساز لَلَوا (لَلَوا یا لله‌وا ساز بومی استان مازندران، «لَـله» (به معنی نی) و «وا» (به معنی باد)، که در فرهنگ فارسی به آن «نی چوپان» گفته می‌شود و دوتار شمالی از غنی‌ترین گنجینه‌های موسیقی ایران هستند. <br /> <br /> رقص‌های محلی مازندران نیز بسیار متنوع و پرشور هستند.<br /> <br /> === مفاخر ادبی و علمی: ===<br /> '''محمد بن جریر طبری- پدر تاریخ‌نگاری:'''<br /> <br /> ابوجعفر محمد بن جریر طبری (زاده ۲۲۴ هجری در آمل، درگذشته ۳۱۰ هجری در بغداد) بزرگ‌ترین مورخ و مفسر قرآن در جهان اسلام و نویسنده «تاریخ طبری» است. تاریخ طبری مرجع اصلی تاریخ جهان و ایران تا اوایل قرن چهارم هجری محسوب می‌شود و در سراسر جهان اسلام و غرب ترجمه و مطالعه شده است.<br /> <br /> '''نیما یوشیج -پدر شعر نو فارسی:'''<br /> <br /> علی اسفندیاری معروف به نیما یوشیج (۲۱ آبان ۱۲۷۶ - درگذشته ۱۶ دی ۱۳۳۸) شاعر و نویسنده بزرگ ایرانی و بنیان‌گذار شعر نو فارسی بود. نیما در روستای یوش آمل زاده شد. <br /> <br /> منظومه «افسانه» (۱۳۰۱) مانیفست شعر نوی فارسی خوانده شده است. نیما آگاهانه تمام بنیادها و ساختارهای شعر کهن فارسی را به چالش کشید و تمام جریان‌های شعر معاصر فارسی وامدار نوآوری او هستند.<br /> <br /> ==== دیگر مفاخر مازندران: ====<br /> پرویز ناتل خانلری (ادیب و زبان‌شناس بزرگ)، امیر پازواری (شاعر مازندرانی قرن هشتم)، احمد قهرمان (گیاه‌شناس برجسته)، و منوچهر ستوده (پژوهشگر و تاریخ‌نویس) از دیگر فرزندان نام‌آور مازندران هستند. آرش کمانگیر، قهرمان اسطوره‌ای ایران نیز بنا بر روایات با تبرستان پیوند دارد.<br /> <br /> '''آداب و رسوم:'''<br /> <br /> مراسم تیرگان (جشن باران، ۱۳ تیر) در مازندران با آب‌پاشی و شادی برگزار می‌شود. مراسم نوروزخوانی (هوره‌خوانی نوروزی) از آیین‌های کهن مازندرانی است. <br /> <br /> عروسی‌های سنتی مازندرانی با موسیقی و رقص محلی چند روز طول می‌کشد.<br /> <br /> '''غذاهای محلی:'''<br /> <br /> میرزا قاسمی (خوراک بادمجان و تخم‌مرغ)، باقلاقاتق، آش‌کاردو، زرشک‌پلو محلی، ترش‌تره (خورشت سبزی ترش)، ماهی سفید کبابی و شولم (سوپ محلی) از غذاهای سنتی مازندران هستند.<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> مازندران سرزمین مقاومت و مبارزه بوده و مجاهدین خلق ایران در این استان شهدای فراوانی داده‌اند.<br /> <br /> === صدیقه مجاوری- مجاهد قهرمان ساری: ===<br /> مجاهد شهید صدیقه مجاوری (متولد ۱۳۳۸ در ساری) پس از آشنایی با مجاهدین خلق در دانشکده ادبیات تهران، در سال ۱۳۶۰ دستگیر و ۵ سال زیر شدیدترین شکنجه‌ها قرار گرفت.<br /> <br /> وی پس از آزادی به ارتش آزادیبخش ملی ایران پیوست و از فرماندهان توپخانه شد. صدیقه در ۲۸ خرداد ۱۳۸۲ در اعتراض به دستگیری مریم رجوی توسط پلیس فرانسه، خود را در مقابل وزارت کشور فرانسه به آتش کشید و در ۶ تیر ۱۳۸۲ به شهادت رسید.<br /> <br /> === اسماعیل مهرآئین- مجاهد قائمشهری: ===<br /> مجاهد شهید اسماعیل مهرآئین (متولد ۱۳۳۶ جویبار-قائمشهر) معلم راهنمایی بود که در سال ۱۳۵۵ در دانشسرای ساری با مجاهدین آشنا شد. وی عضو تیم خبرنگاری سازمان در مازندران و مسئول نشریه طلاونگ در قائمشهر بود. اسماعیل در [[عملیات فروغ جاویدان]] دلیرانه جنگید و به شهادت رسید. در نامه‌ای به والدینش نوشت: «ما مجاهد خلقیم، ما عمیقاً به زندگی معتقدیم… ما خود را برای زندگی مردم فدا می‌کنیم.»<br /> <br /> === کشتار ۶۷ در مازندران: ===<br /> زندان‌های ساری، بابل و آمل در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان مجاهد بودند. پس از فتوای خمینی برای قتل‌عام زندانیان سیاسی، کمیسیون‌های مرگ در مازندران ده‌ها تن از مجاهدین خلق مازندرانی را که بسیاری از آن‌ها حکم‌شان پایان یافته بود، بدون محاکمه اعدام کردند. پیکر شهدا در گورهای دسته‌جمعی دفن شد و خانواده‌ها سال‌ها از محل دفن عزیزانشان بی‌خبر ماندند.<br /> <br /> === قیام ۱۴۰۱و ۱۴۰۴: ===<br /> مازندران در [[قیام سراسری ۱۴۰۱ ایران|قیام سراسری ۱۴۰۱]] و [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|قیام سراسری ۱۴۰۴]] از استان‌های پیشتاز بود. آمل، نوشهر، قائمشهر، بابل و ساری شاهد اعتراضات گسترده بودند. در قیام دی‌ماه ۱۴۰۴ نیز ساری و شهرهای مازندران شاهد اعتراضات مسالمت‌آمیز مردمی بودند که با شلیک مستقیم تیرجنگی توسط نیروهای سرکوبگر رژیم به‌شهادت رسیدند. <br /> <br /> واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق:<br /> <br /> واحدهای مقاومت مجاهدین در ساری، بابل، قائمشهر، آمل و نوشهر فعالیت‌های مستمری در زمینه نصب پوسترهای رهبران مقاومت و افشاگری جنایات رژیم انجام داده‌اند.<br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=89716 2026-06-19T06:28:31Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div><br /> {{Infobox settlement<br /> | name = استان مازندران<br /> | other_name = تبرستان (نام کهن)<br /> | image_skyline = استان مازندران.jpg<br /> | image_caption = استان مازندران — ساری<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان مازندران در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = ساری<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۲۳٬۸۳۳ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۳٫۳ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۲۲ (ساری، بابل، آمل، قائمشهر، بابلسر، نوشهر، چالوس، رامسر، تنکابن، بهشهر و...)<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = مازندرانی (تبری)، فارسی<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = معتدل و مرطوب؛ بارندگی فراوان (۶۰۰ تا ۱٬۲۰۰ میلی‌متر در سال)<br /> | blank5_name = بلندترین نقطه<br /> | blank5_info = رشته‌کوه البرز<br /> | blank6_name = ساحل دریای خزر<br /> | blank6_info = حدود ۳۰۰ کیلومتر از کرانه‌های جنوبی خزر<br /> | blank7_name = جنگل‌های هیرکانی<br /> | blank7_info = میراث جهانی یونسکو (ثبت ۲۰۱۹) — بقایای جنگل‌های ۲۵ تا ۵۰ میلیون ساله<br /> | blank8_name = قدمت سکونت<br /> | blank8_info = بیش از ۷۵٬۰۰۰ سال (غارهای هوتو و کمربند در بهشهر)<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = دریای خزر<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = استان‌های تهران، سمنان و البرز (رشته‌کوه البرز)<br /> | blank2_name_sec1 = غرب<br /> | blank2_info_sec1 = استان گیلان<br /> | blank3_name_sec1 = شرق<br /> | blank3_info_sec1 = استان گلستان<br /> | blank_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank_info_sec2 = برنج (طارم، هاشمی، صدری) · مرکبات · چای<br /> | blank1_name_sec2 = شیلات<br /> | blank1_info_sec2 = ماهی سفید · خاویار (تاسماهی) · کفال · کیلکا<br /> | blank2_name_sec2 = گردشگری<br /> | blank2_info_sec2 = سواحل دریای خزر · آبشار ایگل · دشت هویج · دریاچه چورت · جواهرده<br /> | blank3_name_sec2 = صنایع دستی<br /> | blank3_info_sec2 = حصیربافی · جاجیم‌بافی · گلیم‌بافی · معرق‌کاری چوب · نمدمالی<br /> | blank4_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank4_info_sec2 = میرزا قاسمی · باقلاقاتق · ترش‌تره · ماهی سفید کبابی · شولم<br /> | blank5_name_sec2 = مفاخر<br /> | blank5_info_sec2 = محمد بن جریر طبری (پدر تاریخ‌نگاری) · نیما یوشیج (پدر شعر نو فارسی)<br /> | blank6_name_sec2 = موسیقی<br /> | blank6_info_sec2 = آوازهای محلی (آمل‌نشین) · ساز لَلَوا · دوتار شمالی<br /> | blank7_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank7_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است'''<br /> <br /> '''استان مازندران'''<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> مرکز استان: ساری<br /> <br /> مساحت: ۲۳,۸۳۳ کیلومتر مربع<br /> <br /> جمعیت: حدود ۳.۳ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۲۲ شهرستان (ساری، بابل، آمل، قائمشهر، بابلسر، نوشهر، چالوس، رامسر، تنکابن، بهشهر و...)<br /> <br /> آب و هوا: معتدل و مرطوب؛ بارندگی فراوان، جنگلی<br /> <br /> زبان: مازندرانی (تبری)، فارسی<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> مازندران — که در متون کهن تبرستان یا تپورستان نامیده می‌شد — از کهن‌ترین سرزمین‌های مسکونی ایران است. نام تبرستان از قوم تپوری (به یونانی Tapyroi) گرفته شده و به‌معنای «سرزمین تبرداران» است. سابقه سکونت انسان در مازندران به بیش از ۷۵,۰۰۰ سال پیش بازمی‌گردد — غارهای هوتو و کمربند در بهشهر از قدیمی‌ترین آثار سکونت بشر در ایران هستند.<br /> <br /> گوهرتپه — تمدن باستانی:<br /> <br /> گوهرتپه در رستمکلای بهشهر از مهم‌ترین محوطه‌های باستانی شمال ایران است که قدمت آن به بیش از ۵,۰۰۰ سال پیش می‌رسد. کاوش‌های باستان‌شناسی نشان می‌دهد که این منطقه از دوره نوسنگی تا عصر مفرغ به‌صورت مداوم مسکونی بوده و شواهدی از شهرنشینی پیشرفته در آن یافت شده است.<br /> <br /> مقاومت ۱۵۰ ساله در برابر اعراب:<br /> <br /> تبرستان از معدود مناطقی بود که در برابر فتوحات اعراب مسلمان طولانی‌ترین مقاومت را نشان داد. در حالی که بیشتر ایران در قرن اول هجری فتح شد، مردم تبرستان تا ۱۵۰ سال بعد مستقل ماندند. اسپهبد خورشید — آخرین فرمانروای گاوبارگان — تا سال ۱۴۲ هجری در برابر خلافت عباسی مقاومت کرد. کوه‌های البرز و جنگل‌های انبوه، سپر طبیعی تبرستان در برابر مهاجمان بودند.<br /> <br /> باوندیان — ۷۰۰ سال فرمانروایی:<br /> <br /> سلسله باوندیان (آل‌باوند) دومین خاندان دیرپای تاریخ ایران پس از پادوسپانیان بودند که حدود ۷۰۰ سال در مناطق کوهستانی تبرستان — به‌ویژه سوادکوه — فرمان راندند. شاهان باوندی با لقب‌های «اسپهبد» و «ملک‌الجبال» (پادشاه کوهستان) شناخته می‌شدند.<br /> <br /> قیام ونداد هرمز و شورش تبرستان:<br /> <br /> در سال ۱۶۸ هجری، مردم تبرستان به رهبری ونداد هرمز از قارنوندیان قیام بزرگی علیه خلافت عباسی برپا کردند. مردم در یک روز از پیش مشخص شده، پادگان‌ها را فتح و نظامیان عرب را بیرون راندند. این شورش‌ها تا سال ۱۸۹ هجری ادامه یافت و نشان از روحیه آزادی‌خواهی مردم تبرستان داشت.<br /> <br /> مازیار — قیام علیه خلافت:<br /> <br /> مازیار بن قارن، از اسپهبدان تبرستان، در دوره خلافت معتصم عباسی (حدود ۲۲۴ هجری) قیام بزرگی علیه خلافت برپا کرد. او از آخرین فرمانروایان ایرانی بود که برای استقلال تبرستان جنگید. مازیار سرانجام دستگیر و در سامرا اعدام شد، اما نامش به نماد مقاومت تبرستان تبدیل گشت.<br /> <br /> علویان تبرستان:<br /> <br /> در سال ۲۵۰ هجری، حسن بن زید — ملقب به «داعی کبیر» — با دعوت اهالی تبرستان به این منطقه آمد و سلسله علویان تبرستان را تأسیس کرد. علویان با بیرون راندن طاهریان، حکومت مستقلی در تبرستان برپا کردند که تا اوایل قرن چهارم هجری دوام یافت.<br /> <br /> سلسله‌های محلی دیگر تبرستان — آل زیار، مرعشیان (سادات مرعشی) و آل‌کیا — قرن‌ها بر این منطقه حکومت کردند. مرعشیان از قرن هشتم تا دهم هجری بر مازندران فرمان راندند و ساری و آمل از مراکز مهم آن‌ها بود.<br /> <br /> نادر شاه افشار مازندران را پایگاه قدرت خود قرار داد. در دوره قاجار، مازندران از مناطق ییلاقی شاهانه بود و کاخ صاحبقرانیه در بهشهر ساخته شد.<br /> <br /> در دوره مشروطه، مازندران نقش مهمی ایفا کرد. در دوران رضاشاه، ساخت راه‌آهن شمال — جنوب از مهم‌ترین پروژه‌های عمرانی بود که مازندران را به تهران متصل کرد و دروازه شمال ایران را به جنوب گشود.<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> مازندران در شمال ایران، بین رشته‌کوه البرز و دریای خزر واقع شده است. جنگل‌های هیرکانی مازندران (میراث جهانی یونسکو) از بقایای جنگل‌های ۲۵ تا ۵۰ میلیون ساله و یکی از ارزشمندترین زیستگاه‌های جهان هستند.<br /> <br /> آب‌وهوای مازندران معتدل و مرطوب است. بارندگی سالانه بین ۶۰۰ تا ۱,۲۰۰ میلی‌متر — بالاترین در ایران. سواحل دریای خزر و جنگل‌های سرسبز مازندران مقصد اصلی گردشگری طبیعی ایران هستند.<br /> <br /> دریای خزر:<br /> <br /> دریای خزر (بحر خزر) بزرگ‌ترین دریاچه جهان با مساحت حدود ۳۷۱,۰۰۰ کیلومتر مربع است. سواحل مازندران حدود ۳۰۰ کیلومتر از کرانه‌های جنوبی خزر را تشکیل می‌دهد. سطح آب دریای خزر حدود ۲۷ متر پایین‌تر از سطح آزاد اقیانوس‌ها است.<br /> <br /> جنگل‌های هیرکانی:<br /> <br /> جنگل‌های هیرکانی (میراث جهانی یونسکو از ۲۰۱۹) نوار باریکی از جنگل‌های پهن‌برگ خزری هستند که از آذربایجان تا شمال خراسان امتداد دارند. این جنگل‌ها بقایای جنگل‌های دوره سوم زمین‌شناسی (۲۵ تا ۵۰ میلیون سال پیش) هستند و گونه‌های منحصربه‌فردی مانند انجیلی، شمشاد، توسکا و بلوط دارند. ببر مازندرانی — که اکنون منقرض شده — زمانی در این جنگل‌ها زندگی می‌کرد.<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> مازندران یکی از قطب‌های کشاورزی ایران و بزرگ‌ترین تولیدکننده برنج، مرکبات و چای در کشور است. شالیزارهای مازندران — به‌ویژه در دشت‌های آمل، بابل و تنکابن — بخش عمده‌ای از برنج مصرفی ایران را تأمین می‌کنند. برنج طارم، هاشمی و صدری از ارقام مرغوب برنج مازندران هستند.<br /> <br /> چای‌کاری:<br /> <br /> چای‌کاری در مناطق غربی مازندران (رامسر، تنکابن، چالوس) و استان گیلان رواج دارد. چای ایرانی از محصولات سنتی شمال ایران است.<br /> <br /> گردشگری:<br /> <br /> مازندران مقصد اول گردشگری داخلی ایران است. سواحل شنی دریای خزر از رامسر تا بهشهر، آبشار ایگل (در دل جنگل‌های هیرکانی)، دشت هویج (دشت ابری و مه‌آلود در مسیر جاده ابر)، لفور و لفوران، جنگل‌های النگدره، دریاچه چورت، دریاچه الندان، قلعه مارکوه، روستاهای ییلاقی جواهرده، و آبشار شیرآباد از جاذبه‌های بی‌نظیر استان هستند.<br /> <br /> صنعت و معدن:<br /> <br /> صنایع غذایی، نساجی، چوب و مبلمان از صنایع مهم مازندران هستند. نیروگاه‌های حرارتی و آبی و مناطق صنعتی ساری و قائمشهر از زیرساخت‌های صنعتی استان محسوب می‌شوند.<br /> <br /> شیلات و صنایع دریایی:<br /> <br /> مازندران از مراکز اصلی صید ماهی در دریای خزر است. ماهی سفید، ماهی خاویار (تاسماهی)، کفال و کیلکا از گونه‌های مهم صید هستند. خاویار ایرانی از باارزش‌ترین محصولات صادراتی ایران محسوب می‌شود.<br /> <br /> صنایع دستی:<br /> <br /> حصیربافی، جاجیم‌بافی، گلیم‌بافی، سبدبافی و نمدمالی از صنایع دستی سنتی مازندران هستند. هنر معرق‌کاری چوب و منبت‌کاری نیز در مناطق جنگلی رایج است.<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> فرهنگ مازندرانی (تبری) یکی از کهن‌ترین فرهنگ‌های ایرانی است. زبان مازندرانی از زبان‌های ایرانی شمال‌غربی و یکی از کهن‌ترین زبان‌های ایرانی است.<br /> <br /> موسیقی مازندرانی با آوازهای محلی (آمل‌نشین)، ساز لَلَوا (نوعی نی محلی) و دوتار شمالی از غنی‌ترین گنجینه‌های موسیقی ایران است. رقص‌های محلی مازندران نیز بسیار متنوع و پرشور هستند.<br /> <br /> مفاخر ادبی و علمی:<br /> <br /> محمد بن جریر طبری — پدر تاریخ‌نگاری:<br /> <br /> ابوجعفر محمد بن جریر طبری (زاده ۲۲۴ هجری در آمل — درگذشته ۳۱۰ هجری در بغداد) بزرگ‌ترین مورخ و مفسر قرآن در جهان اسلام و نویسنده «تاریخ طبری» است. تاریخ طبری مرجع اصلی تاریخ جهان و ایران تا اوایل قرن چهارم هجری محسوب می‌شود و در سراسر جهان اسلام و غرب ترجمه و مطالعه شده است.<br /> <br /> نیما یوشیج — پدر شعر نو فارسی:<br /> <br /> علی اسفندیاری معروف به نیما یوشیج (۲۱ آبان ۱۲۷۶ — ۱۶ دی ۱۳۳۸) شاعر و نویسنده بزرگ ایرانی و بنیان‌گذار شعر نو فارسی بود. نیما در روستای یوش آمل زاده شد. منظومه «افسانه» (۱۳۰۱) مانیفست شعر نوی فارسی خوانده شده است. نیما آگاهانه تمام بنیادها و ساختارهای شعر کهن فارسی را به چالش کشید و تمام جریان‌های شعر معاصر فارسی وامدار نوآوری او هستند.<br /> <br /> دیگر مفاخر مازندران:<br /> <br /> پرویز ناتل خانلری (ادیب و زبان‌شناس بزرگ)، امیر پازواری (شاعر مازندرانی قرن هشتم)، احمد قهرمان (گیاه‌شناس برجسته)، و منوچهر ستوده (پژوهشگر و تاریخ‌نویس) از دیگر فرزندان نام‌آور مازندران هستند. آرش کمانگیر — قهرمان اسطوره‌ای ایران — نیز بنا بر روایات با تبرستان پیوند دارد.<br /> <br /> آداب و رسوم:<br /> <br /> مراسم تیرگان (جشن باران، ۱۳ تیر) در مازندران با آب‌پاشی و شادی برگزار می‌شود. مراسم نوروزخوانی (هوره‌خوانی نوروزی) از آیین‌های کهن مازندرانی است. عروسی‌های سنتی مازندرانی با موسیقی و رقص محلی چند روز طول می‌کشد.<br /> <br /> غذاهای محلی:<br /> <br /> میرزا قاسمی (خوراک بادمجان و تخم‌مرغ)، باقلاقاتق، آش‌کاردو، زرشک‌پلو محلی، ترش‌تره (خورشت سبزی ترش)، ماهی سفید کبابی و شولم (سوپ محلی) از غذاهای سنتی مازندران هستند.<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> مازندران سرزمین مقاومت و مبارزه بوده و مجاهدین خلق ایران در این استان شهدای فراوانی داده‌اند.<br /> <br /> صدیقه مجاوری — مجاهد قهرمان ساری:<br /> <br /> مجاهد شهید صدیقه مجاوری (متولد ۱۳۳۸ در ساری) پس از آشنایی با مجاهدین خلق در دانشکده ادبیات تهران، در سال ۱۳۶۰ دستگیر و ۵ سال زیر شدیدترین شکنجه‌ها قرار گرفت. پس از آزادی به ارتش آزادیبخش ملی ایران پیوست و از فرماندهان توپخانه شد. صدیقه در ۲۸ خرداد ۱۳۸۲ در اعتراض به دستگیری مریم رجوی توسط پلیس فرانسه، خود را در مقابل وزارت کشور فرانسه به آتش کشید و در ۶ تیر ۱۳۸۲ به شهادت رسید.<br /> <br /> اسماعیل مهرآئین — مجاهد قائمشهری:<br /> <br /> مجاهد شهید اسماعیل مهرآئین (متولد ۱۳۳۶ جویبار-قائمشهر) معلم راهنمایی بود که در سال ۱۳۵۵ در دانشسرای ساری با مجاهدین آشنا شد. وی عضو تیم خبرنگاری سازمان در مازندران و مسئول نشریه طلاونگ در قائمشهر بود. اسماعیل در عملیات فروغ جاویدان دلیرانه جنگید و به شهادت رسید. در نامه‌ای به والدینش نوشت: «ما مجاهد خلقیم، ما عمیقاً به زندگی معتقدیم… ما خود را برای زندگی کسانی فدا می‌کنیم.»<br /> <br /> کشتار ۶۷ در مازندران:<br /> <br /> زندان‌های ساری، بابل و آمل در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان مجاهد بودند. پس از فتوای خمینی برای قتل‌عام زندانیان سیاسی، کمیسیون‌های مرگ در مازندران ده‌ها تن از مجاهدین خلق مازندرانی را — که بسیاری از آن‌ها حکم‌شان پایان یافته بود — بدون محاکمه اعدام کردند. پیکر شهدا در گورهای دسته‌جمعی دفن شد و خانواده‌ها سال‌ها از محل دفن عزیزانشان بی‌خبر ماندند.<br /> <br /> قیام ۱۴۰۱ — «زن، زندگی، آزادی»:<br /> <br /> مازندران در قیام سراسری ۱۴۰۱ از استان‌های پیشتاز بود. آمل، نوشهر، قائمشهر، بابل و ساری شاهد اعتراضات گسترده بودند. بیش از ۳۲ شهید در مازندران ثبت شد. از شهدای شناخته‌شده مازندران: جواد روحی (۳۵ ساله، آمل — ۳۰ شهریور)، ابراهیم (فرهام) نیکپور (آمل)، هادی چاکسری (آمل)، رضا دهبوید (ساری)، آرام مجد (قائمشهر)، فرشید موسوی (آمل)، محمد صالحی (بهشهر)، مهدیس حسینی (آمل — از زنان شهید قیام)، محمدرضا بالی‌لاشک (نوشهر)، علی فاضلی (آمل)، ابوالفضل باهو (قائمشهر)، رحیم کلیج (قائمشهر) و پویا رجب‌نیا (بابل).<br /> <br /> قیام دی‌ماه ۱۴۰۴:<br /> <br /> در قیام دی‌ماه ۱۴۰۴ نیز ساری و شهرهای مازندران شاهد اعتراضات خونین بودند. سازمان مجاهدین خلق اسامی ۷ تن از شهدای مازندران را شناسایی و منتشر کرد.<br /> <br /> واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق:<br /> <br /> واحدهای مقاومت مجاهدین در ساری، بابل، قائمشهر، آمل و نوشهر فعالیت‌های مستمری در زمینه نصب پوسترهای رهبران مقاومت و افشاگری جنایات رژیم انجام داده‌اند.<br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%87%D8%A7&diff=89715 2026-06-19T06:26:44Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>&lt;div class=&quot;main-box&quot;&gt;<br /> &lt;div class=&quot;box-header&quot;&gt;[[پرونده:Earth2.png|40px|alt=|پیوند=]] از میان خبرها&lt;/div&gt;<br /> <br /> &lt;div class=&quot;box-content&quot;&gt;<br /> [[پیام‌های مسعود رجوی|پیام مسعود رجوی]]:هنوز مرکب امضای یادداشت تفاهم خشک نشده کینگ مجتبی ولی‌فقیه نورسیده، بالاترین شکاف را بارز و اعلام کرد به‌طور اصولی مخالف آن بوده و آن را صرفاً بر اساس تعهد پزشکیان و شورای عالی امنیت نظام اجازه داده است!(۲۹خرداد ۱۴۰۵)<br /> <br /> [[مریم رجوی]]: مقاومت ایران که قریب به ۵دهه خواهان آزادی و صلح است، از هرگونه تفاهم برای پايان جنگ و مصيبت‌های مردم [[ایران|ايران]]، استقبال ميكند. در ایران کسی جز بقایای شیخ و شاه خواهان جنگ نبوده و نيست(۲۷خرداد ۱۴۰۵)<br /> <br /> بقایی سخنگوی وزارت خارجه رژیم: امضای تفاهمنامه بصورت دیجیتالی بوده‌است و مراسم امضایی در سوییس برگزار نشد-مواد هسته ای به خارج از ایران فرستاده نخواهد شد-آکسیوس: متن تفاهمنامه از آنجا که دو طرف امضا کردند لازم الاجراست- رهبران گروه ۷ کشور صنعتی بزرگ جهان از اعلام توافق بین آمریکا و ایران استقبال کردند(۲۸خرداد ۱۴۰۵)<br /> <br /> اعدام جنایتکارانه ۳۱ زندانی در چهار روز ۲۳ تا ۲۶ خرداد۱۴۰۵؛ هر سه ساعت یک اعدام (۲۸خرداد ۱۴۰۵)<br /> <br /> فعالیت‌های جوانان شورشگر در شهرهای میهن در آستانه ۳۰ خرداد- فعالیت‌های جوانان شورشگر، کارزار &quot;[[سه‌شنبه‌های نه به اعدام]]&quot; در هفته صدو‌بیست‌و‌پنجم-۴۵ شعله، در آستانه ۳۰ خرداد چهل و پنجمین سالگرد مقاومت انقلابی سراسری(۲۷خرداد ۱۴۰۵)<br /> <br /> بیانیه ۳۰۰۰ شخصیت از ۵ قاره و ۵۵ کشور جهان در حمایت از دولت موقت جمهوری دموکراتیک بر اساس [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا|طرح ۱۰ ماده‌یی خانم رجوی]](۲۶خرداد ۱۴۰۵)<br /> <br /> بیش از ۲۶۰گروه پارلمانی، سازمان حقوق بشری، انجمن و اتحادیه در بیانیه مشترکی از تظاهرات بزرگ ۳۰خرداد ایرانیان در پاریس حمایت کردند (۲۹خرداد ۱۴۰۵)<br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;/div&gt;</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B3/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=89710 2026-06-18T19:12:43Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div><br /> {{Infobox settlement<br /> | name = استان کردستان<br /> | other_name = سرزمین کُردها<br /> | image_skyline = استان کردستان.jpg<br /> | image_caption = استان کردستان — سنندج<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان کردستان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = سنندج<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۲۹٬۱۳۷ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۱٫۶ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۰ (سنندج، سقز، مریوان، بانه، قروه، کامیاران، بیجار، دیواندره، دهگلان، سروآباد)<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = کردی (سورانی و کلهری)، فارسی<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = کوهستانی سرد؛ زمستان‌های سخت با بارش برف سنگین، تابستان‌های معتدل<br /> | blank5_name = قدمت تاریخی<br /> | blank5_info = چندهزار ساله — پیشینه مادها (حدود ۷۰۰ پ.م)<br /> | blank6_name = رودخانه‌های مهم<br /> | blank6_info = سیروان (سیمره) · قزل‌اوزن<br /> | blank7_name = مرز بین‌المللی<br /> | blank7_info = عراق (از غرب)<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = استان آذربایجان غربی<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = استان کرمانشاه<br /> | blank2_name_sec1 = شرق<br /> | blank2_info_sec1 = استان‌های همدان و زنجان<br /> | blank3_name_sec1 = غرب<br /> | blank3_info_sec1 = عراق<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = هورامان (اورامانات) — ثبت ۱۴۰۰ — معماری پلکانی روستاهای اورامان تخت و هجیج<br /> | blank1_name_sec2 = آثار تاریخی<br /> | blank1_info_sec2 = قلعه زیویه (سقز، قرن هفتم پ.م) · خانه خسروآباد (سنندج، قاجار)<br /> | blank2_name_sec2 = گردشگری طبیعی<br /> | blank2_info_sec2 = دریاچه زریبار (مریوان) · آبشار شلماش · جنگل‌های بلوط زاگرس<br /> | blank3_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank3_info_sec2 = گندم · جو · نخود · عدس · توتون · گردو<br /> | blank4_name_sec2 = عسل<br /> | blank4_info_sec2 = عسل طبیعی کوهستانی مریوان و سقز — از مرغوب‌ترین عسل‌های ایران<br /> | blank5_name_sec2 = صنایع دستی<br /> | blank5_info_sec2 = گلیم‌بافی کردی · گیوه‌بافی سنندج · سوزن‌دوزی کردی · جاجیم‌بافی · منبت‌کاری<br /> | blank6_name_sec2 = موسیقی و رقص<br /> | blank6_info_sec2 = آوازهای حماسی و عاشقانه کردی · رقص هه‌لپه‌رکی · موسیقی هورامی · مراسم پیرشالیار<br /> | blank7_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank7_info_sec2 = دنده‌کباب کردی · دلمه‌برگ مو · کشکینه · نان تیری · حلوای شیره<br /> | blank8_name_sec2 = پوشش سنتی<br /> | blank8_info_sec2 = کلاش · شلوار و جلیقه پشمی · دستار (مردان) · پولک‌دوزی رنگارنگ (زنان)<br /> | blank9_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank9_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> استان کردستان<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> ⬛ مرکز استان: سنندج<br /> <br /> ⬛ مساحت: ۲۹,۱۳۷ کیلومتر مربع<br /> <br /> ⬛ جمعیت: حدود ۱.۶ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> ⬛ شهرستان‌ها: ۱۰ شهرستان (سنندج، سقز، مریوان، بانه، قروه، کامیاران، بیجار، دیواندره، دهگلان، سروآباد)<br /> <br /> ⬛ آب و هوا: کوهستانی سرد؛ زمستان‌های سخت و تابستان‌های معتدل<br /> <br /> ⬛ زبان: کردی (سورانی و کلهری)، فارسی<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> کردستان سرزمینی با تاریخ چندهزارساله است. کُردها از اقوام کهن ایرانی هستند و پیشینه آن‌ها به مادها (حدود ۷۰۰ پیش از میلاد) بازمی‌گردد. هگمتانه (همدان) پایتخت مادها بود و کردستان بخشی از قلمرو این امپراتوری بزرگ.<br /> <br /> در دوره اسلامی، کردستان مقاومت سرسختانه‌ای در برابر مهاجمان نشان داد. قلعه‌های کردستان از استحکام‌ترین قلعه‌های ایران بودند. در دوره صفوی و قاجار، حکومت‌های محلی کُرد نقش مهمی در سیاست منطقه ایفا کردند.<br /> <br /> در تاریخ معاصر، کردستان شاهد جنبش‌های ملی و آزادی‌خواهانه متعددی بوده است. جمهوری مهاباد (۱۳۲۵) نخستین تجربه حکومت کردی در ایران بود که پس از یک سال سرکوب شد.<br /> <br /> سنندج — مرکز فرهنگی کردستان:<br /> <br /> سنندج قدمتی بیش از ۴۰۰ ساله دارد و در دوره صفوی به‌عنوان مرکز ایالت اردلان توسعه یافت. خانه خسروآباد (عمارت وکیل‌الملک) از شاهکارهای معماری دوره قاجار و خانه‌های تاریخی سنندج از ارزشمندترین آثار معماری کردی هستند.<br /> <br /> سقز — زادگاه قیام:<br /> <br /> سقز از شهرهای تاریخی کردستان و یکی از مراکز باستانی مادها است. قلعه زیویه در سقز با آثار طلایی و نقره‌ای مربوط به قرن هفتم پیش از میلاد از مهم‌ترین کشفیات باستان‌شناسی ایران است.<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> کردستان در غرب ایران و در رشته‌کوه‌های زاگرس واقع شده و از غرب با عراق هم‌مرز است. کوه‌های بلند، دره‌های سرسبز و رودخانه‌های پرآب (سیروان، قزل‌اوزن) از ویژگی‌های جغرافیایی این استان هستند.<br /> <br /> آب‌وهوای کردستان کوهستانی و سرد است. زمستان‌ها بسیار سرد با بارش برف سنگین (گاه تا ۲ متر) و تابستان‌ها معتدل و دلپذیر. دریاچه زریبار در مریوان یکی از زیباترین دریاچه‌های آب شیرین ایران و از نوادر اکولوژیکی خاورمیانه است.<br /> <br /> رودخانه سیروان (سیمره) از رودخانه‌های مهم کردستان است که از کوه‌های مرزی عراق سرچشمه می‌گیرد. آبشار شلماش در سردشت و آبشارهای متعدد منطقه اورامان از جاذبه‌های طبیعی کردستان هستند.<br /> <br /> جنگل‌ها و مراتع:<br /> <br /> جنگل‌های بلوط زاگرس در کردستان از ارزشمندترین جنگل‌های ایران هستند اما به‌شدت در خطر تخریب قرار دارند. مناطق حفاظت‌شده بیجار و دالانی از زیستگاه‌های مهم حیات وحش هستند.<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> اقتصاد کردستان عمدتاً مبتنی بر کشاورزی و دامداری است. گندم، جو، نخود، عدس و توتون از محصولات اصلی هستند. کردستان یکی از مراکز مهم تولید گردو در ایران است.<br /> <br /> عسل کردستان:<br /> <br /> عسل طبیعی کردستان — به‌ویژه عسل کوهستانی مریوان و سقز — از مرغوب‌ترین عسل‌های ایران محسوب می‌شود. زنبورداری در مراتع کردستان صنعت پررونقی است.<br /> <br /> صنایع کردستان شامل صنایع غذایی، مصالح ساختمانی و صنایع تبدیلی کشاورزی است. تجارت مرزی با عراق (بانه و مریوان) نقش مهمی در اقتصاد استان دارد. بانه به‌عنوان منطقه آزاد تجاری از مراکز مهم واردات کالا است.<br /> <br /> صنایع دستی کردستان:<br /> <br /> گلیم‌بافی کردی (با طرح‌های رنگارنگ ویژه)، گیوه‌بافی سنندج، سوزن‌دوزی کردی، جاجیم‌بافی و منبت‌کاری سنندج از صنایع دستی معروف کردستان هستند. گیوه سنندج در فهرست میراث ناملموس ایران ثبت شده است.<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> فرهنگ کردی از غنی‌ترین فرهنگ‌های ایران است. موسیقی کردی با آوازهای حماسی و عاشقانه، رقص کردی (هه‌لپه‌رکی) که یکی از زیباترین رقص‌های ایران است، و پوشش سنتی رنگارنگ کُردی از شاخص‌ترین نمادهای فرهنگی هستند.<br /> <br /> نوروز برای کُردها اهمیت ویژه دارد و با آتش‌افروزی بر فراز کوه‌ها جشن گرفته می‌شود. شب یلدا، عید قربان و جشن‌های محلی مانند «پیرشالیار» در هورامان (میراث جهانی یونسکو) از دیگر مراسم مهم هستند.<br /> <br /> هورامان (اورامانات):<br /> <br /> منطقه هورامان در غرب کردستان و شرق عراق از مناطق بکر و زیبای ایران و میراث جهانی یونسکو (ثبت ۱۴۰۰) است. معماری پلکانی روستاهای اورامان — مانند اورامان تخت و هجیج — بر دامنه کوه‌ها از شاهکارهای معماری روستایی جهان هستند. مراسم پیرشالیار و موسیقی هورامی از ارزشمندترین میراث فرهنگی ایران است.<br /> <br /> غذاهای محلی:<br /> <br /> دنده‌کباب کردی (کباب بره روی زغال)، دلمه‌برگ مو، آش ریشته کردی، کشکینه (آش کشک و سبزی)، نان تنوری کردی (نان تیری)، حلوای شیره و شیرینی‌های محلی مانند نان خرمایی و کلوچه کردستانی از غذاهای سنتی هستند. چای و نبات کردستان نیز مشهور است.<br /> <br /> پوشش سنتی کُردی:<br /> <br /> لباس سنتی کردی از زیباترین و رنگارنگ‌ترین پوشش‌های ایران است. مردان کلاش (کفش چرمی)، شلوار و جلیقه پشمی و دستار (عمامه) می‌پوشند. لباس زنان کُرد با پولک‌دوزی و رنگ‌های شاد از نمادهای فرهنگی کردستان است.<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> کردستان از نخستین مناطقی بود که پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ شاهد سرکوب خونین مجاهدین خلق و مردم توسط رژیم آخوندی شد.<br /> <br /> حمیدرضا سلیمانی — مجاهد قهرمان سنندج:<br /> <br /> مجاهد شهید حمیدرضا سلیمانی از هواداران سازمان مجاهدین خلق در سنندج بود که در بهمن ۱۳۶۱ به جرم ارتباط با سازمان دستگیر شد. دژخیمان خمینی او را در برابر چشمان مردم سنندج به پشت ماشین بسته و روی آسفالت کشاندند، سپس لاستیک ماشین را به گردنش انداخته و با بنزین آتش زدند. این جنایت هولناک نشان‌دهنده عمق وحشیگری رژیم و استواری مجاهدین بود.<br /> <br /> محمد صدیق مولودی — مجاهد سنندجی:<br /> <br /> مجاهد شهید محمد صدیق مولودی (متولد ۱۳۳۶ سنندج) دانشجوی دانشگاه تبریز و از هواداران سازمان مجاهدین خلق بود. وی در سال ۱۳۶۰ هنگام عیادت یکی از دوستانش دستگیر و در بازداشتگاه اطلاعات سنندج زیر شدیدترین شکنجه‌ها قرار گرفت. در ۱۱ بهمن ۱۳۶۰، بدون دادگاه و بدون اطلاع خانواده اعدام شد.<br /> <br /> کشتار ۶۷ در کردستان:<br /> <br /> زندان‌های سنندج و سقز در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان مجاهد بودند. ده‌ها تن از مجاهدین خلق و مبارزان سیاسی کُرد در کمیسیون‌های مرگ اعدام شدند.<br /> <br /> قیام ۱۴۰۱ — ژینا امینی:<br /> <br /> مهسا (ژینا) امینی، دختر ۲۲ ساله کُرد از سقز کردستان، در ۲۵ شهریور ۱۴۰۱ توسط گشت ارشاد در تهران کشته شد. مرگ او شعله‌ور کردن قیام سراسری «زن، زندگی، آزادی» شد. سقز و سنندج از نخستین شهرهایی بودند که اعتراضات در آن‌ها آغاز شد.<br /> <br /> سرکوب کردستان توسط رژیم — خلخالی و فتوای خمینی:<br /> <br /> در تابستان ۱۳۵۸، تنها ماه‌ها پس از انقلاب، خمینی فتوای سرکوب کردستان را صادر کرد و سپاه پاسداران و ارتش را برای حمله به مناطق کُردنشین اعزام کرد. صادق خلخالی — حاکم شرع خمینی — به کردستان رفت و بدون هیچ محاکمه‌ای ده‌ها نفر را در سنندج، پاوه، مهاباد و نقده اعدام کرد. بمباران هوایی روستاها و شهرهای کردستان، اعدام‌های صحرایی، و حکومت نظامی، از اولین جنایات رژیم در کردستان بود.<br /> <br /> مقاومت جبهه‌های کردی در برابر رژیم:<br /> <br /> پس از انقلاب ۱۳۵۷، جبهه‌های مسلح کردی — به‌ویژه حزب دموکرات کردستان ایران (حدکا) به رهبری دکتر عبدالرحمان قاسملو و سازمان کومله — در برابر سرکوب رژیم مقاومت مسلحانه کردند. پیشمرگان حزب دموکرات و کومله سال‌ها در کوه‌های کردستان با نیروهای سپاه پاسداران جنگیدند. رژیم در ۲۲ تیر ۱۳۶۸ (۱۳ ژوئیه ۱۹۸۹)، دکتر قاسملو را در وین اتریش ترور کرد. سعیدی سیرجانی — جانشین قاسملو — نیز در ۱۷ سپتامبر ۱۹۹۲ در رستوران میکونوس برلین توسط عوامل رژیم ترور شد.<br /> <br /> ارتش آزادی‌بخش ملی ایران در کردستان:<br /> <br /> پیش از استقرار ارتش آزادی‌بخش ملی ایران (تأسیس ۱۰ خرداد ۱۳۶۶ توسط مسعود رجوی) در خاک عراق، عمده فعالیت‌های نظامی سازمان مجاهدین خلق از پایگاه‌هایی در کوه‌های کردستان انجام می‌شد. مجاهدین از سال ۱۳۶۰ در مناطق کوهستانی کردستان حضور فعال داشتند و عملیات‌های متعددی علیه نیروهای سپاه و ارتش رژیم در غرب ایران انجام دادند. یکان‌های ارتش آزادی‌بخش پیش از انتقال به عراق، عملیات‌های پارتیزانی و ضربات نظامی گسترده‌ای در استان‌های کردستان و کرمانشاه انجام دادند که زمینه‌ساز عملیات‌های بزرگ بعدی — از جمله عملیات آفتاب، چلچراغ و فروغ جاویدان — شد.<br /> <br /> عملیات چلچراغ — ۲۸ خرداد ۱۳۶۷:<br /> <br /> در عملیات چلچراغ، ارتش آزادی‌بخش ملی ایران شهر مرزی مهران (ایلام) را در ۱۰۰ کیلومتری کردستان فتح کرد. لشکر ۱۶ زرهی قزوین، لشکر ۱۱ سپاه و تیپ قائم به‌طور کامل درهم شکسته شدند. بیش از ۱,۵۰۰ نفر از نیروهای رژیم اسیر و تسلیحاتی به ارزش بیش از ۲ میلیارد دلار به غنیمت گرفته شد.<br /> <br /> رادیو صدای مجاهد — کردستان:<br /> <br /> رادیو صدای مجاهد — صدای رسمی سازمان مجاهدین خلق ایران — در ۲۱ تیر ۱۳۶۰ به‌صورت آزمایشی و در ۳ مرداد ۱۳۶۰ رسماً از کوه‌های کردستان شروع به کار کرد. مؤسس و بنیان‌گذار رادیو صدای مجاهد ابراهیم ذاکری بود. نخستین مسئول رادیو مسعود عدل، و مسئول بخش فنی علی نفیسی (مستعار: مهندس بهمن) بود. این رادیو نقش بسیار مهمی در افشاگری جنایات رژیم، انتقال اخبار مقاومت و حفظ روحیه مردم ایران داشت و به نماد صدای آزادی در دل کوه‌های کردستان تبدیل شد.<br /> <br /> واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق:<br /> <br /> واحدهای مقاومت مجاهدین در سنندج، سقز، مریوان و دیگر شهرهای کردستان فعالیت‌های مستمر در زمینه نصب پوسترهای رهبران مقاومت و افشاگری جنایات رژیم انجام داده‌اند.<br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B4/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=89709 2026-06-18T19:08:50Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>{{Infobox settlement<br /> | name = استان کرمانشاه<br /> | other_name = دروازه غربی ایران<br /> | image_skyline = استان کرمانشاه.jpg<br /> | image_caption = استان کرمانشاه — طاق بستان<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان کرمانشاه در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = کرمانشاه<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۲۴٬۹۹۸ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۲ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۴ (کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، سرپل ذهاب، پاوه، کنگاور، صحنه، سنقر، هرسین، جوانرود و...)<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = کردی (کلهری و سورانی)، فارسی، لکی<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = کوهستانی و سرد در شمال؛ نیمه‌گرمسیری در جنوب (بارش ۳۰۰ تا ۸۰۰ میلی‌متر)<br /> | blank5_name = قدمت سکونت<br /> | blank5_info = بیش از ۳۰٬۰۰۰ سال (غارهای بیستون و دو‌اشکفت)<br /> | blank6_name = کوه‌های مهم<br /> | blank6_info = پراو و شاهو (رشته‌کوه زاگرس)<br /> | blank7_name = مرز بین‌المللی<br /> | blank7_info = عراق (از غرب)<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = استان کردستان<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = استان ایلام<br /> | blank2_name_sec1 = شرق<br /> | blank2_info_sec1 = استان‌های همدان و لرستان<br /> | blank3_name_sec1 = غرب<br /> | blank3_info_sec1 = عراق<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = کتیبه بیستون (داریوش بزرگ، ۵۱۵ پ.م — به سه زبان فارسی باستان، ایلامی و بابلی)<br /> | blank1_name_sec2 = آثار تاریخی<br /> | blank1_info_sec2 = طاق بستان (هنر ساسانی) · معبد آناهیتا (کنگاور، دوره اشکانی) · غار قوری‌قلعه (طولانی‌ترین غار آبی آسیا)<br /> | blank2_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank2_info_sec2 = گندم · جو · نخود · عدس<br /> | blank3_name_sec2 = صنعت<br /> | blank3_info_sec2 = پالایشگاه نفت · پتروشیمی · سیمان · صنایع غذایی · تجارت مرزی (خسروی و پرویزخان)<br /> | blank4_name_sec2 = دامداری و عشایر<br /> | blank4_info_sec2 = ایلات کلهر، گوران و سنجابی · لبنیات محلی · عسل کوهستانی<br /> | blank5_name_sec2 = مفاخر<br /> | blank5_info_sec2 = بابا طاهر عریان (شاعر قرن پنجم) · میرزا عبدالقادر گوران (شاعر کُرد) · حافظ ابرو (مورخ تیموری)<br /> | blank6_name_sec2 = موسیقی<br /> | blank6_info_sec2 = موسیقی کلهری با ساز تنبور · مراسم جام‌خانه اهل حق<br /> | blank7_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank7_info_sec2 = دنگ‌کباب · خورشت خلال بادام · نان برنجی کرمانشاهی · آش‌دانه · شله‌زرد<br /> | blank8_name_sec2 = گردشگری طبیعی<br /> | blank8_info_sec2 = غار قوری‌قلعه · دریاچه سرآبلشگرخان · آبشار بیستون · پاوه و نوسود<br /> | blank9_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank9_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> <br /> استان کرمانشاه<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> ⬛ مرکز استان: کرمانشاه<br /> <br /> ⬛ مساحت: ۲۴,۹۹۸ کیلومتر مربع<br /> <br /> ⬛ جمعیت: حدود ۲ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> ⬛ شهرستان‌ها: ۱۴ شهرستان (کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، سرپل ذهاب، پاوه، کنگاور، صحنه، سنقر، هرسین، جوانرود و...)<br /> <br /> ⬛ آب و هوا: کوهستانی و سرد در شمال؛ نیمه‌گرمسیری در جنوب<br /> <br /> ⬛ زبان: کردی (کلهری و سورانی)، فارسی، لکی<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> کرمانشاه یکی از کهن‌ترین استان‌های ایران با پیشینه‌ای بیش از ۳۰,۰۰۰ ساله است. غارهای بیستون و غار دو‌اشکفت از قدیمی‌ترین محل‌های سکونت انسان در خاورمیانه هستند.<br /> <br /> کتیبه بیستون:<br /> <br /> کتیبه بیستون (میراث جهانی یونسکو) مهم‌ترین کتیبه هخامنشی و یکی از مهم‌ترین اسناد تاریخی جهان است. داریوش بزرگ در ۵۱۵ پیش از میلاد این کتیبه را به سه زبان (فارسی باستان، ایلامی و بابلی) بر صخره کوه بیستون حک کرد. این کتیبه کلید رمزگشایی خط میخی بود.<br /> <br /> طاق بستان در کرمانشاه از شاهکارهای هنر سنگ‌تراشی ساسانی است. نقش‌برجسته‌های شکار خسرو پرویز و سوارکار ساسانی از زیباترین آثار هنری دوره ساسانی هستند.<br /> <br /> کنگاور — معبد آناهیتا:<br /> <br /> معبد آناهیتا در کنگاور یکی از بزرگ‌ترین بناهای سنگی ایران باستان و مربوط به دوره سلوکی-اشکانی (قرن سوم پیش از میلاد) است. این معبد به ایزدبانوی آب — آناهیتا — تقدیم شده و ستون‌های عظیم آن شبیه به پارتنون یونان است.<br /> <br /> زلزله ۱۳۹۶ سرپل ذهاب:<br /> <br /> در ۲۱ آبان ۱۳۹۶ (نوامبر ۲۰۱۷)، زلزله ۷.۳ ریشتری سرپل ذهاب بیش از ۶۲۰ نفر را کشت و ویرانی گسترده‌ای به بار آورد. رسوایی مسکن مهر — ساختمان‌هایی که دولت ساخته بود و مانند کارتن فروریختند — نشان‌دهنده فساد ساختاری رژیم بود.<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> کرمانشاه در غرب ایران و در قلب رشته‌کوه‌های زاگرس واقع شده و از غرب با عراق هم‌مرز است. کوه‌های پراو و شاهو از بلندترین قله‌های زاگرس در این منطقه هستند. غار قوری‌قلعه (طولانی‌ترین غار آبی آسیا) از شگفتی‌های طبیعی کرمانشاه است.<br /> <br /> آب‌وهوای استان متنوع است: شمال کوهستانی و سرد، مرکز معتدل، و جنوب نیمه‌گرمسیری. بارش سالانه بین ۳۰۰ تا ۸۰۰ میلی‌متر متغیر است.<br /> <br /> گردشگری طبیعی:<br /> <br /> غار قوری‌قلعه طولانی‌ترین غار آبی آسیا با بیش از ۱۲ کیلومتر طول شناخته‌شده است. دریاچه سرآبلشگرخان (نوسود)، آبشار بیستون و چشمه‌های آب‌گرم تازه‌آباد از جاذبه‌های طبیعی هستند. پاوه و نوسود با طبیعت بکر کوهستانی و فرهنگ هورامی از مقاصد گردشگری محبوب هستند.<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> کشاورزی محور اصلی اقتصاد کرمانشاه است. گندم، جو، نخود و عدس محصولات عمده هستند. کرمانشاه یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان گندم در ایران است.<br /> <br /> صنایع مهم شامل پالایشگاه نفت کرمانشاه، صنایع پتروشیمی، سیمان و صنایع غذایی هستند. تجارت مرزی با عراق از طریق پایانه‌های خسروی و پرویزخان نقش مهمی در اقتصاد استان دارد.<br /> <br /> دامداری و عشایر:<br /> <br /> کرمانشاه از مراکز مهم دامداری ایران است. عشایر کلهر، گوران و سنجابی از ایلات بزرگ منطقه هستند که هنوز بخشی از آن‌ها زندگی نیمه‌کوچ‌نشینی دارند. تولید لبنیات محلی، روغن حیوانی و عسل کوهستانی از فعالیت‌های اقتصادی مهم هستند.<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> فرهنگ کرمانشاه آمیزه‌ای از فرهنگ‌های کُردی، لکی و فارسی است. این ترکیب فرهنگی منحصربه‌فرد، کرمانشاه را به یکی از غنی‌ترین استان‌های فرهنگی ایران تبدیل کرده است.<br /> <br /> مفاخر ادبی:<br /> <br /> کرمانشاه زادگاه بابا طاهر عریان (همدانی) — شاعر قرن پنجم هجری که دوبیتی‌هایش به لهجه لری از عاشقانه‌ترین اشعار فارسی هستند — محسوب می‌شود. میرزا عبدالقادر گوران — شاعر بزرگ کُرد — و حافظ ابرو از مورخان بزرگ دوره تیموری نیز از مفاخر کرمانشاه هستند.<br /> <br /> موسیقی کرمانشاهی — به‌ویژه موسیقی کلهری با ساز تنبور — از گنجینه‌های موسیقی ایران است. مراسم جام‌خانه اهل حق با نوای تنبور از مراسم آیینی مهم منطقه است.<br /> <br /> غذاهای محلی:<br /> <br /> دنگ‌کباب کرمانشاهی، خورشت خلال بادام، آش‌دانه کرمانشاهی، نان بیرون‌بُر (نان تنوری محلی)، شیرینی نان برنجی کرمانشاهی (معروف در سراسر ایران) و شله‌زرد از غذاها و شیرینی‌های محلی هستند.<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> کرمانشاه از کانون‌های اصلی مقاومت سازمان مجاهدین خلق و مبارزات مردمی علیه رژیم آخوندی بوده است.<br /> <br /> سرکوب مناطق کُردنشین کرمانشاه:<br /> <br /> پس از انقلاب ۱۳۵۷، رژیم خمینی مناطق کُردنشین کرمانشاه — به‌ویژه پاوه، جوانرود و روانسر — را هدف حملات نظامی قرار داد. در مرداد ۱۳۵۸، سپاه پاسداران با بمباران هوایی و حمله زمینی به پاوه حمله کرد. صادق خلخالی در کرمانشاه نیز مانند کردستان بدون محاکمه اعدام‌ها صادر کرد. مقاومت مسلحانه پیشمرگان حزب دموکرات و کومله در مناطق کوهستانی پاوه، نوسود و جوانرود سال‌ها ادامه داشت.<br /> <br /> مقاومت جبهه‌های کردی در کرمانشاه:<br /> <br /> جبهه‌های مسلح کُردی — حزب دموکرات کردستان ایران و سازمان کومله — در مناطق کوهستانی کرمانشاه نیز فعال بودند. پیشمرگان این جبهه‌ها در کوه‌های شاهو، هورامان و مناطق مرزی پاوه و نوسود با نیروهای سپاه پاسداران درگیر بودند. رژیم برای سرکوب این مقاومت، روستاهای بسیاری را بمباران و تخلیه کرد.<br /> <br /> شهدای مجاهد کرمانشاه در قیام دی ۱۴۰۴:<br /> <br /> کرمانشاه از خونین‌ترین شهرهای قیام دی‌ماه ۱۴۰۴ بود. سازمان مجاهدین خلق اسامی شهدای مجاهد قیام را منتشر کرد: مجاهد شهید یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری (دانشجو، شهادت ۱۸ دی در کرمانشاه)، مجاهد شهید رضا قنبری (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، مجاهد شهید رسول کدیوریان (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، و مجاهد شهید رضا کدیوریان (کارگر ۲۰ ساله، ۱۳ دی). ده‌ها شهید دیگر از کرمانشاه و اسلام‌آباد غرب نیز در این قیام به شهادت رسیدند.<br /> <br /> کشتار ۶۷ در کرمانشاه:<br /> <br /> زندان‌های کرمانشاه در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان سیاسی — عمدتاً مجاهدین خلق — بودند. بسیاری از زندانیان مجاهد کرمانشاهی که حکم‌شان پایان یافته بود نیز در کمیسیون‌های مرگ اعدام شدند.<br /> <br /> قیام‌های سراسری:<br /> <br /> کرمانشاه در قیام‌های دی ۱۳۹۶، آبان ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱ از شهرهای پیشتاز بود. در قیام ۱۴۰۱ (زن، زندگی، آزادی)، مردم کرمانشاه و اسلام‌آباد غرب با شجاعت بی‌نظیر به خیابان‌ها آمدند و نیروهای سرکوبگر با خشونت شدید با آن‌ها برخورد کردند.<br /> <br /> واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق:<br /> <br /> واحدهای مقاومت مجاهدین در کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، پاوه و سرپل ذهاب فعالیت‌های مستمری در زمینه نصب پوسترهای مسعود و مریم رجوی و افشاگری جنایات رژیم داشته‌اند.<br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=89708 2026-06-18T19:05:48Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div><br /> {{Infobox settlement<br /> | name = استان مازندران<br /> | other_name = تبرستان (نام کهن)<br /> | image_skyline = استان مازندران.jpg<br /> | image_caption = استان مازندران — ساری<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان مازندران در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = ساری<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۲۳٬۸۳۳ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۳٫۳ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۲۲ (ساری، بابل، آمل، قائمشهر، بابلسر، نوشهر، چالوس، رامسر، تنکابن، بهشهر و...)<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = مازندرانی (تبری)، فارسی<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = معتدل و مرطوب؛ بارندگی فراوان (۶۰۰ تا ۱٬۲۰۰ میلی‌متر در سال)<br /> | blank5_name = بلندترین نقطه<br /> | blank5_info = رشته‌کوه البرز<br /> | blank6_name = ساحل دریای خزر<br /> | blank6_info = حدود ۳۰۰ کیلومتر از کرانه‌های جنوبی خزر<br /> | blank7_name = جنگل‌های هیرکانی<br /> | blank7_info = میراث جهانی یونسکو (ثبت ۲۰۱۹) — بقایای جنگل‌های ۲۵ تا ۵۰ میلیون ساله<br /> | blank8_name = قدمت سکونت<br /> | blank8_info = بیش از ۷۵٬۰۰۰ سال (غارهای هوتو و کمربند در بهشهر)<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = دریای خزر<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = استان‌های تهران، سمنان و البرز (رشته‌کوه البرز)<br /> | blank2_name_sec1 = غرب<br /> | blank2_info_sec1 = استان گیلان<br /> | blank3_name_sec1 = شرق<br /> | blank3_info_sec1 = استان گلستان<br /> | blank_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank_info_sec2 = برنج (طارم، هاشمی، صدری) · مرکبات · چای<br /> | blank1_name_sec2 = شیلات<br /> | blank1_info_sec2 = ماهی سفید · خاویار (تاسماهی) · کفال · کیلکا<br /> | blank2_name_sec2 = گردشگری<br /> | blank2_info_sec2 = سواحل دریای خزر · آبشار ایگل · دشت هویج · دریاچه چورت · جواهرده<br /> | blank3_name_sec2 = صنایع دستی<br /> | blank3_info_sec2 = حصیربافی · جاجیم‌بافی · گلیم‌بافی · معرق‌کاری چوب · نمدمالی<br /> | blank4_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank4_info_sec2 = میرزا قاسمی · باقلاقاتق · ترش‌تره · ماهی سفید کبابی · شولم<br /> | blank5_name_sec2 = مفاخر<br /> | blank5_info_sec2 = محمد بن جریر طبری (پدر تاریخ‌نگاری) · نیما یوشیج (پدر شعر نو فارسی)<br /> | blank6_name_sec2 = موسیقی<br /> | blank6_info_sec2 = آوازهای محلی (آمل‌نشین) · ساز لَلَوا · دوتار شمالی<br /> | blank7_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank7_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> استان مازندران<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> ⬛ مرکز استان: ساری<br /> <br /> ⬛ مساحت: ۲۳,۸۳۳ کیلومتر مربع<br /> <br /> ⬛ جمعیت: حدود ۳.۳ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> ⬛ شهرستان‌ها: ۲۲ شهرستان (ساری، بابل، آمل، قائمشهر، بابلسر، نوشهر، چالوس، رامسر، تنکابن، بهشهر و...)<br /> <br /> ⬛ آب و هوا: معتدل و مرطوب؛ بارندگی فراوان، جنگلی<br /> <br /> ⬛ زبان: مازندرانی (تبری)، فارسی<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> مازندران — که در متون کهن تبرستان یا تپورستان نامیده می‌شد — از کهن‌ترین سرزمین‌های مسکونی ایران است. نام تبرستان از قوم تپوری (به یونانی Tapyroi) گرفته شده و به‌معنای «سرزمین تبرداران» است. سابقه سکونت انسان در مازندران به بیش از ۷۵,۰۰۰ سال پیش بازمی‌گردد — غارهای هوتو و کمربند در بهشهر از قدیمی‌ترین آثار سکونت بشر در ایران هستند.<br /> <br /> گوهرتپه — تمدن باستانی:<br /> <br /> گوهرتپه در رستمکلای بهشهر از مهم‌ترین محوطه‌های باستانی شمال ایران است که قدمت آن به بیش از ۵,۰۰۰ سال پیش می‌رسد. کاوش‌های باستان‌شناسی نشان می‌دهد که این منطقه از دوره نوسنگی تا عصر مفرغ به‌صورت مداوم مسکونی بوده و شواهدی از شهرنشینی پیشرفته در آن یافت شده است.<br /> <br /> مقاومت ۱۵۰ ساله در برابر اعراب:<br /> <br /> تبرستان از معدود مناطقی بود که در برابر فتوحات اعراب مسلمان طولانی‌ترین مقاومت را نشان داد. در حالی که بیشتر ایران در قرن اول هجری فتح شد، مردم تبرستان تا ۱۵۰ سال بعد مستقل ماندند. اسپهبد خورشید — آخرین فرمانروای گاوبارگان — تا سال ۱۴۲ هجری در برابر خلافت عباسی مقاومت کرد. کوه‌های البرز و جنگل‌های انبوه، سپر طبیعی تبرستان در برابر مهاجمان بودند.<br /> <br /> باوندیان — ۷۰۰ سال فرمانروایی:<br /> <br /> سلسله باوندیان (آل‌باوند) دومین خاندان دیرپای تاریخ ایران پس از پادوسپانیان بودند که حدود ۷۰۰ سال در مناطق کوهستانی تبرستان — به‌ویژه سوادکوه — فرمان راندند. شاهان باوندی با لقب‌های «اسپهبد» و «ملک‌الجبال» (پادشاه کوهستان) شناخته می‌شدند.<br /> <br /> قیام ونداد هرمز و شورش تبرستان:<br /> <br /> در سال ۱۶۸ هجری، مردم تبرستان به رهبری ونداد هرمز از قارنوندیان قیام بزرگی علیه خلافت عباسی برپا کردند. مردم در یک روز از پیش مشخص شده، پادگان‌ها را فتح و نظامیان عرب را بیرون راندند. این شورش‌ها تا سال ۱۸۹ هجری ادامه یافت و نشان از روحیه آزادی‌خواهی مردم تبرستان داشت.<br /> <br /> مازیار — قیام علیه خلافت:<br /> <br /> مازیار بن قارن، از اسپهبدان تبرستان، در دوره خلافت معتصم عباسی (حدود ۲۲۴ هجری) قیام بزرگی علیه خلافت برپا کرد. او از آخرین فرمانروایان ایرانی بود که برای استقلال تبرستان جنگید. مازیار سرانجام دستگیر و در سامرا اعدام شد، اما نامش به نماد مقاومت تبرستان تبدیل گشت.<br /> <br /> علویان تبرستان:<br /> <br /> در سال ۲۵۰ هجری، حسن بن زید — ملقب به «داعی کبیر» — با دعوت اهالی تبرستان به این منطقه آمد و سلسله علویان تبرستان را تأسیس کرد. علویان با بیرون راندن طاهریان، حکومت مستقلی در تبرستان برپا کردند که تا اوایل قرن چهارم هجری دوام یافت.<br /> <br /> سلسله‌های محلی دیگر تبرستان — آل زیار، مرعشیان (سادات مرعشی) و آل‌کیا — قرن‌ها بر این منطقه حکومت کردند. مرعشیان از قرن هشتم تا دهم هجری بر مازندران فرمان راندند و ساری و آمل از مراکز مهم آن‌ها بود.<br /> <br /> نادر شاه افشار مازندران را پایگاه قدرت خود قرار داد. در دوره قاجار، مازندران از مناطق ییلاقی شاهانه بود و کاخ صاحبقرانیه در بهشهر ساخته شد.<br /> <br /> در دوره مشروطه، مازندران نقش مهمی ایفا کرد. در دوران رضاشاه، ساخت راه‌آهن شمال — جنوب از مهم‌ترین پروژه‌های عمرانی بود که مازندران را به تهران متصل کرد و دروازه شمال ایران را به جنوب گشود.<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> مازندران در شمال ایران، بین رشته‌کوه البرز و دریای خزر واقع شده است. جنگل‌های هیرکانی مازندران (میراث جهانی یونسکو) از بقایای جنگل‌های ۲۵ تا ۵۰ میلیون ساله و یکی از ارزشمندترین زیستگاه‌های جهان هستند.<br /> <br /> آب‌وهوای مازندران معتدل و مرطوب است. بارندگی سالانه بین ۶۰۰ تا ۱,۲۰۰ میلی‌متر — بالاترین در ایران. سواحل دریای خزر و جنگل‌های سرسبز مازندران مقصد اصلی گردشگری طبیعی ایران هستند.<br /> <br /> دریای خزر:<br /> <br /> دریای خزر (بحر خزر) بزرگ‌ترین دریاچه جهان با مساحت حدود ۳۷۱,۰۰۰ کیلومتر مربع است. سواحل مازندران حدود ۳۰۰ کیلومتر از کرانه‌های جنوبی خزر را تشکیل می‌دهد. سطح آب دریای خزر حدود ۲۷ متر پایین‌تر از سطح آزاد اقیانوس‌ها است.<br /> <br /> جنگل‌های هیرکانی:<br /> <br /> جنگل‌های هیرکانی (میراث جهانی یونسکو از ۲۰۱۹) نوار باریکی از جنگل‌های پهن‌برگ خزری هستند که از آذربایجان تا شمال خراسان امتداد دارند. این جنگل‌ها بقایای جنگل‌های دوره سوم زمین‌شناسی (۲۵ تا ۵۰ میلیون سال پیش) هستند و گونه‌های منحصربه‌فردی مانند انجیلی، شمشاد، توسکا و بلوط دارند. ببر مازندرانی — که اکنون منقرض شده — زمانی در این جنگل‌ها زندگی می‌کرد.<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> مازندران یکی از قطب‌های کشاورزی ایران و بزرگ‌ترین تولیدکننده برنج، مرکبات و چای در کشور است. شالیزارهای مازندران — به‌ویژه در دشت‌های آمل، بابل و تنکابن — بخش عمده‌ای از برنج مصرفی ایران را تأمین می‌کنند. برنج طارم، هاشمی و صدری از ارقام مرغوب برنج مازندران هستند.<br /> <br /> چای‌کاری:<br /> <br /> چای‌کاری در مناطق غربی مازندران (رامسر، تنکابن، چالوس) و استان گیلان رواج دارد. چای ایرانی از محصولات سنتی شمال ایران است.<br /> <br /> گردشگری:<br /> <br /> مازندران مقصد اول گردشگری داخلی ایران است. سواحل شنی دریای خزر از رامسر تا بهشهر، آبشار ایگل (در دل جنگل‌های هیرکانی)، دشت هویج (دشت ابری و مه‌آلود در مسیر جاده ابر)، لفور و لفوران، جنگل‌های النگدره، دریاچه چورت، دریاچه الندان، قلعه مارکوه، روستاهای ییلاقی جواهرده، و آبشار شیرآباد از جاذبه‌های بی‌نظیر استان هستند.<br /> <br /> صنعت و معدن:<br /> <br /> صنایع غذایی، نساجی، چوب و مبلمان از صنایع مهم مازندران هستند. نیروگاه‌های حرارتی و آبی و مناطق صنعتی ساری و قائمشهر از زیرساخت‌های صنعتی استان محسوب می‌شوند.<br /> <br /> شیلات و صنایع دریایی:<br /> <br /> مازندران از مراکز اصلی صید ماهی در دریای خزر است. ماهی سفید، ماهی خاویار (تاسماهی)، کفال و کیلکا از گونه‌های مهم صید هستند. خاویار ایرانی از باارزش‌ترین محصولات صادراتی ایران محسوب می‌شود.<br /> <br /> صنایع دستی:<br /> <br /> حصیربافی، جاجیم‌بافی، گلیم‌بافی، سبدبافی و نمدمالی از صنایع دستی سنتی مازندران هستند. هنر معرق‌کاری چوب و منبت‌کاری نیز در مناطق جنگلی رایج است.<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> فرهنگ مازندرانی (تبری) یکی از کهن‌ترین فرهنگ‌های ایرانی است. زبان مازندرانی از زبان‌های ایرانی شمال‌غربی و یکی از کهن‌ترین زبان‌های ایرانی است.<br /> <br /> موسیقی مازندرانی با آوازهای محلی (آمل‌نشین)، ساز لَلَوا (نوعی نی محلی) و دوتار شمالی از غنی‌ترین گنجینه‌های موسیقی ایران است. رقص‌های محلی مازندران نیز بسیار متنوع و پرشور هستند.<br /> <br /> مفاخر ادبی و علمی:<br /> <br /> محمد بن جریر طبری — پدر تاریخ‌نگاری:<br /> <br /> ابوجعفر محمد بن جریر طبری (زاده ۲۲۴ هجری در آمل — درگذشته ۳۱۰ هجری در بغداد) بزرگ‌ترین مورخ و مفسر قرآن در جهان اسلام و نویسنده «تاریخ طبری» است. تاریخ طبری مرجع اصلی تاریخ جهان و ایران تا اوایل قرن چهارم هجری محسوب می‌شود و در سراسر جهان اسلام و غرب ترجمه و مطالعه شده است.<br /> <br /> نیما یوشیج — پدر شعر نو فارسی:<br /> <br /> علی اسفندیاری معروف به نیما یوشیج (۲۱ آبان ۱۲۷۶ — ۱۶ دی ۱۳۳۸) شاعر و نویسنده بزرگ ایرانی و بنیان‌گذار شعر نو فارسی بود. نیما در روستای یوش آمل زاده شد. منظومه «افسانه» (۱۳۰۱) مانیفست شعر نوی فارسی خوانده شده است. نیما آگاهانه تمام بنیادها و ساختارهای شعر کهن فارسی را به چالش کشید و تمام جریان‌های شعر معاصر فارسی وامدار نوآوری او هستند.<br /> <br /> دیگر مفاخر مازندران:<br /> <br /> پرویز ناتل خانلری (ادیب و زبان‌شناس بزرگ)، امیر پازواری (شاعر مازندرانی قرن هشتم)، احمد قهرمان (گیاه‌شناس برجسته)، و منوچهر ستوده (پژوهشگر و تاریخ‌نویس) از دیگر فرزندان نام‌آور مازندران هستند. آرش کمانگیر — قهرمان اسطوره‌ای ایران — نیز بنا بر روایات با تبرستان پیوند دارد.<br /> <br /> آداب و رسوم:<br /> <br /> مراسم تیرگان (جشن باران، ۱۳ تیر) در مازندران با آب‌پاشی و شادی برگزار می‌شود. مراسم نوروزخوانی (هوره‌خوانی نوروزی) از آیین‌های کهن مازندرانی است. عروسی‌های سنتی مازندرانی با موسیقی و رقص محلی چند روز طول می‌کشد.<br /> <br /> غذاهای محلی:<br /> <br /> میرزا قاسمی (خوراک بادمجان و تخم‌مرغ)، باقلاقاتق، آش‌کاردو، زرشک‌پلو محلی، ترش‌تره (خورشت سبزی ترش)، ماهی سفید کبابی و شولم (سوپ محلی) از غذاهای سنتی مازندران هستند.<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> مازندران سرزمین مقاومت و مبارزه بوده و مجاهدین خلق ایران در این استان شهدای فراوانی داده‌اند.<br /> <br /> صدیقه مجاوری — مجاهد قهرمان ساری:<br /> <br /> مجاهد شهید صدیقه مجاوری (متولد ۱۳۳۸ در ساری) پس از آشنایی با مجاهدین خلق در دانشکده ادبیات تهران، در سال ۱۳۶۰ دستگیر و ۵ سال زیر شدیدترین شکنجه‌ها قرار گرفت. پس از آزادی به ارتش آزادیبخش ملی ایران پیوست و از فرماندهان توپخانه شد. صدیقه در ۲۸ خرداد ۱۳۸۲ در اعتراض به دستگیری مریم رجوی توسط پلیس فرانسه، خود را در مقابل وزارت کشور فرانسه به آتش کشید و در ۶ تیر ۱۳۸۲ به شهادت رسید.<br /> <br /> اسماعیل مهرآئین — مجاهد قائمشهری:<br /> <br /> مجاهد شهید اسماعیل مهرآئین (متولد ۱۳۳۶ جویبار-قائمشهر) معلم راهنمایی بود که در سال ۱۳۵۵ در دانشسرای ساری با مجاهدین آشنا شد. وی عضو تیم خبرنگاری سازمان در مازندران و مسئول نشریه طلاونگ در قائمشهر بود. اسماعیل در عملیات فروغ جاویدان دلیرانه جنگید و به شهادت رسید. در نامه‌ای به والدینش نوشت: «ما مجاهد خلقیم، ما عمیقاً به زندگی معتقدیم… ما خود را برای زندگی کسانی فدا می‌کنیم.»<br /> <br /> کشتار ۶۷ در مازندران:<br /> <br /> زندان‌های ساری، بابل و آمل در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان مجاهد بودند. پس از فتوای خمینی برای قتل‌عام زندانیان سیاسی، کمیسیون‌های مرگ در مازندران ده‌ها تن از مجاهدین خلق مازندرانی را — که بسیاری از آن‌ها حکم‌شان پایان یافته بود — بدون محاکمه اعدام کردند. پیکر شهدا در گورهای دسته‌جمعی دفن شد و خانواده‌ها سال‌ها از محل دفن عزیزانشان بی‌خبر ماندند.<br /> <br /> قیام ۱۴۰۱ — «زن، زندگی، آزادی»:<br /> <br /> مازندران در قیام سراسری ۱۴۰۱ از استان‌های پیشتاز بود. آمل، نوشهر، قائمشهر، بابل و ساری شاهد اعتراضات گسترده بودند. بیش از ۳۲ شهید در مازندران ثبت شد. از شهدای شناخته‌شده مازندران: جواد روحی (۳۵ ساله، آمل — ۳۰ شهریور)، ابراهیم (فرهام) نیکپور (آمل)، هادی چاکسری (آمل)، رضا دهبوید (ساری)، آرام مجد (قائمشهر)، فرشید موسوی (آمل)، محمد صالحی (بهشهر)، مهدیس حسینی (آمل — از زنان شهید قیام)، محمدرضا بالی‌لاشک (نوشهر)، علی فاضلی (آمل)، ابوالفضل باهو (قائمشهر)، رحیم کلیج (قائمشهر) و پویا رجب‌نیا (بابل).<br /> <br /> قیام دی‌ماه ۱۴۰۴:<br /> <br /> در قیام دی‌ماه ۱۴۰۴ نیز ساری و شهرهای مازندران شاهد اعتراضات خونین بودند. سازمان مجاهدین خلق اسامی ۷ تن از شهدای مازندران را شناسایی و منتشر کرد.<br /> <br /> واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق:<br /> <br /> واحدهای مقاومت مجاهدین در ساری، بابل، قائمشهر، آمل و نوشهر فعالیت‌های مستمری در زمینه نصب پوسترهای رهبران مقاومت و افشاگری جنایات رژیم انجام داده‌اند.<br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=89707 2026-06-18T18:43:40Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div><br /> استان مازندران<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> ⬛ مرکز استان: ساری<br /> <br /> ⬛ مساحت: ۲۳,۸۳۳ کیلومتر مربع<br /> <br /> ⬛ جمعیت: حدود ۳.۳ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> ⬛ شهرستان‌ها: ۲۲ شهرستان (ساری، بابل، آمل، قائمشهر، بابلسر، نوشهر، چالوس، رامسر، تنکابن، بهشهر و...)<br /> <br /> ⬛ آب و هوا: معتدل و مرطوب؛ بارندگی فراوان، جنگلی<br /> <br /> ⬛ زبان: مازندرانی (تبری)، فارسی<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> مازندران — که در متون کهن تبرستان یا تپورستان نامیده می‌شد — از کهن‌ترین سرزمین‌های مسکونی ایران است. نام تبرستان از قوم تپوری (به یونانی Tapyroi) گرفته شده و به‌معنای «سرزمین تبرداران» است. سابقه سکونت انسان در مازندران به بیش از ۷۵,۰۰۰ سال پیش بازمی‌گردد — غارهای هوتو و کمربند در بهشهر از قدیمی‌ترین آثار سکونت بشر در ایران هستند.<br /> <br /> گوهرتپه — تمدن باستانی:<br /> <br /> گوهرتپه در رستمکلای بهشهر از مهم‌ترین محوطه‌های باستانی شمال ایران است که قدمت آن به بیش از ۵,۰۰۰ سال پیش می‌رسد. کاوش‌های باستان‌شناسی نشان می‌دهد که این منطقه از دوره نوسنگی تا عصر مفرغ به‌صورت مداوم مسکونی بوده و شواهدی از شهرنشینی پیشرفته در آن یافت شده است.<br /> <br /> مقاومت ۱۵۰ ساله در برابر اعراب:<br /> <br /> تبرستان از معدود مناطقی بود که در برابر فتوحات اعراب مسلمان طولانی‌ترین مقاومت را نشان داد. در حالی که بیشتر ایران در قرن اول هجری فتح شد، مردم تبرستان تا ۱۵۰ سال بعد مستقل ماندند. اسپهبد خورشید — آخرین فرمانروای گاوبارگان — تا سال ۱۴۲ هجری در برابر خلافت عباسی مقاومت کرد. کوه‌های البرز و جنگل‌های انبوه، سپر طبیعی تبرستان در برابر مهاجمان بودند.<br /> <br /> باوندیان — ۷۰۰ سال فرمانروایی:<br /> <br /> سلسله باوندیان (آل‌باوند) دومین خاندان دیرپای تاریخ ایران پس از پادوسپانیان بودند که حدود ۷۰۰ سال در مناطق کوهستانی تبرستان — به‌ویژه سوادکوه — فرمان راندند. شاهان باوندی با لقب‌های «اسپهبد» و «ملک‌الجبال» (پادشاه کوهستان) شناخته می‌شدند.<br /> <br /> قیام ونداد هرمز و شورش تبرستان:<br /> <br /> در سال ۱۶۸ هجری، مردم تبرستان به رهبری ونداد هرمز از قارنوندیان قیام بزرگی علیه خلافت عباسی برپا کردند. مردم در یک روز از پیش مشخص شده، پادگان‌ها را فتح و نظامیان عرب را بیرون راندند. این شورش‌ها تا سال ۱۸۹ هجری ادامه یافت و نشان از روحیه آزادی‌خواهی مردم تبرستان داشت.<br /> <br /> مازیار — قیام علیه خلافت:<br /> <br /> مازیار بن قارن، از اسپهبدان تبرستان، در دوره خلافت معتصم عباسی (حدود ۲۲۴ هجری) قیام بزرگی علیه خلافت برپا کرد. او از آخرین فرمانروایان ایرانی بود که برای استقلال تبرستان جنگید. مازیار سرانجام دستگیر و در سامرا اعدام شد، اما نامش به نماد مقاومت تبرستان تبدیل گشت.<br /> <br /> علویان تبرستان:<br /> <br /> در سال ۲۵۰ هجری، حسن بن زید — ملقب به «داعی کبیر» — با دعوت اهالی تبرستان به این منطقه آمد و سلسله علویان تبرستان را تأسیس کرد. علویان با بیرون راندن طاهریان، حکومت مستقلی در تبرستان برپا کردند که تا اوایل قرن چهارم هجری دوام یافت.<br /> <br /> سلسله‌های محلی دیگر تبرستان — آل زیار، مرعشیان (سادات مرعشی) و آل‌کیا — قرن‌ها بر این منطقه حکومت کردند. مرعشیان از قرن هشتم تا دهم هجری بر مازندران فرمان راندند و ساری و آمل از مراکز مهم آن‌ها بود.<br /> <br /> نادر شاه افشار مازندران را پایگاه قدرت خود قرار داد. در دوره قاجار، مازندران از مناطق ییلاقی شاهانه بود و کاخ صاحبقرانیه در بهشهر ساخته شد.<br /> <br /> در دوره مشروطه، مازندران نقش مهمی ایفا کرد. در دوران رضاشاه، ساخت راه‌آهن شمال — جنوب از مهم‌ترین پروژه‌های عمرانی بود که مازندران را به تهران متصل کرد و دروازه شمال ایران را به جنوب گشود.<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> مازندران در شمال ایران، بین رشته‌کوه البرز و دریای خزر واقع شده است. جنگل‌های هیرکانی مازندران (میراث جهانی یونسکو) از بقایای جنگل‌های ۲۵ تا ۵۰ میلیون ساله و یکی از ارزشمندترین زیستگاه‌های جهان هستند.<br /> <br /> آب‌وهوای مازندران معتدل و مرطوب است. بارندگی سالانه بین ۶۰۰ تا ۱,۲۰۰ میلی‌متر — بالاترین در ایران. سواحل دریای خزر و جنگل‌های سرسبز مازندران مقصد اصلی گردشگری طبیعی ایران هستند.<br /> <br /> دریای خزر:<br /> <br /> دریای خزر (بحر خزر) بزرگ‌ترین دریاچه جهان با مساحت حدود ۳۷۱,۰۰۰ کیلومتر مربع است. سواحل مازندران حدود ۳۰۰ کیلومتر از کرانه‌های جنوبی خزر را تشکیل می‌دهد. سطح آب دریای خزر حدود ۲۷ متر پایین‌تر از سطح آزاد اقیانوس‌ها است.<br /> <br /> جنگل‌های هیرکانی:<br /> <br /> جنگل‌های هیرکانی (میراث جهانی یونسکو از ۲۰۱۹) نوار باریکی از جنگل‌های پهن‌برگ خزری هستند که از آذربایجان تا شمال خراسان امتداد دارند. این جنگل‌ها بقایای جنگل‌های دوره سوم زمین‌شناسی (۲۵ تا ۵۰ میلیون سال پیش) هستند و گونه‌های منحصربه‌فردی مانند انجیلی، شمشاد، توسکا و بلوط دارند. ببر مازندرانی — که اکنون منقرض شده — زمانی در این جنگل‌ها زندگی می‌کرد.<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> مازندران یکی از قطب‌های کشاورزی ایران و بزرگ‌ترین تولیدکننده برنج، مرکبات و چای در کشور است. شالیزارهای مازندران — به‌ویژه در دشت‌های آمل، بابل و تنکابن — بخش عمده‌ای از برنج مصرفی ایران را تأمین می‌کنند. برنج طارم، هاشمی و صدری از ارقام مرغوب برنج مازندران هستند.<br /> <br /> چای‌کاری:<br /> <br /> چای‌کاری در مناطق غربی مازندران (رامسر، تنکابن، چالوس) و استان گیلان رواج دارد. چای ایرانی از محصولات سنتی شمال ایران است.<br /> <br /> گردشگری:<br /> <br /> مازندران مقصد اول گردشگری داخلی ایران است. سواحل شنی دریای خزر از رامسر تا بهشهر، آبشار ایگل (در دل جنگل‌های هیرکانی)، دشت هویج (دشت ابری و مه‌آلود در مسیر جاده ابر)، لفور و لفوران، جنگل‌های النگدره، دریاچه چورت، دریاچه الندان، قلعه مارکوه، روستاهای ییلاقی جواهرده، و آبشار شیرآباد از جاذبه‌های بی‌نظیر استان هستند.<br /> <br /> صنعت و معدن:<br /> <br /> صنایع غذایی، نساجی، چوب و مبلمان از صنایع مهم مازندران هستند. نیروگاه‌های حرارتی و آبی و مناطق صنعتی ساری و قائمشهر از زیرساخت‌های صنعتی استان محسوب می‌شوند.<br /> <br /> شیلات و صنایع دریایی:<br /> <br /> مازندران از مراکز اصلی صید ماهی در دریای خزر است. ماهی سفید، ماهی خاویار (تاسماهی)، کفال و کیلکا از گونه‌های مهم صید هستند. خاویار ایرانی از باارزش‌ترین محصولات صادراتی ایران محسوب می‌شود.<br /> <br /> صنایع دستی:<br /> <br /> حصیربافی، جاجیم‌بافی، گلیم‌بافی، سبدبافی و نمدمالی از صنایع دستی سنتی مازندران هستند. هنر معرق‌کاری چوب و منبت‌کاری نیز در مناطق جنگلی رایج است.<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> فرهنگ مازندرانی (تبری) یکی از کهن‌ترین فرهنگ‌های ایرانی است. زبان مازندرانی از زبان‌های ایرانی شمال‌غربی و یکی از کهن‌ترین زبان‌های ایرانی است.<br /> <br /> موسیقی مازندرانی با آوازهای محلی (آمل‌نشین)، ساز لَلَوا (نوعی نی محلی) و دوتار شمالی از غنی‌ترین گنجینه‌های موسیقی ایران است. رقص‌های محلی مازندران نیز بسیار متنوع و پرشور هستند.<br /> <br /> مفاخر ادبی و علمی:<br /> <br /> محمد بن جریر طبری — پدر تاریخ‌نگاری:<br /> <br /> ابوجعفر محمد بن جریر طبری (زاده ۲۲۴ هجری در آمل — درگذشته ۳۱۰ هجری در بغداد) بزرگ‌ترین مورخ و مفسر قرآن در جهان اسلام و نویسنده «تاریخ طبری» است. تاریخ طبری مرجع اصلی تاریخ جهان و ایران تا اوایل قرن چهارم هجری محسوب می‌شود و در سراسر جهان اسلام و غرب ترجمه و مطالعه شده است.<br /> <br /> نیما یوشیج — پدر شعر نو فارسی:<br /> <br /> علی اسفندیاری معروف به نیما یوشیج (۲۱ آبان ۱۲۷۶ — ۱۶ دی ۱۳۳۸) شاعر و نویسنده بزرگ ایرانی و بنیان‌گذار شعر نو فارسی بود. نیما در روستای یوش آمل زاده شد. منظومه «افسانه» (۱۳۰۱) مانیفست شعر نوی فارسی خوانده شده است. نیما آگاهانه تمام بنیادها و ساختارهای شعر کهن فارسی را به چالش کشید و تمام جریان‌های شعر معاصر فارسی وامدار نوآوری او هستند.<br /> <br /> دیگر مفاخر مازندران:<br /> <br /> پرویز ناتل خانلری (ادیب و زبان‌شناس بزرگ)، امیر پازواری (شاعر مازندرانی قرن هشتم)، احمد قهرمان (گیاه‌شناس برجسته)، و منوچهر ستوده (پژوهشگر و تاریخ‌نویس) از دیگر فرزندان نام‌آور مازندران هستند. آرش کمانگیر — قهرمان اسطوره‌ای ایران — نیز بنا بر روایات با تبرستان پیوند دارد.<br /> <br /> آداب و رسوم:<br /> <br /> مراسم تیرگان (جشن باران، ۱۳ تیر) در مازندران با آب‌پاشی و شادی برگزار می‌شود. مراسم نوروزخوانی (هوره‌خوانی نوروزی) از آیین‌های کهن مازندرانی است. عروسی‌های سنتی مازندرانی با موسیقی و رقص محلی چند روز طول می‌کشد.<br /> <br /> غذاهای محلی:<br /> <br /> میرزا قاسمی (خوراک بادمجان و تخم‌مرغ)، باقلاقاتق، آش‌کاردو، زرشک‌پلو محلی، ترش‌تره (خورشت سبزی ترش)، ماهی سفید کبابی و شولم (سوپ محلی) از غذاهای سنتی مازندران هستند.<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> مازندران سرزمین مقاومت و مبارزه بوده و مجاهدین خلق ایران در این استان شهدای فراوانی داده‌اند.<br /> <br /> صدیقه مجاوری — مجاهد قهرمان ساری:<br /> <br /> مجاهد شهید صدیقه مجاوری (متولد ۱۳۳۸ در ساری) پس از آشنایی با مجاهدین خلق در دانشکده ادبیات تهران، در سال ۱۳۶۰ دستگیر و ۵ سال زیر شدیدترین شکنجه‌ها قرار گرفت. پس از آزادی به ارتش آزادیبخش ملی ایران پیوست و از فرماندهان توپخانه شد. صدیقه در ۲۸ خرداد ۱۳۸۲ در اعتراض به دستگیری مریم رجوی توسط پلیس فرانسه، خود را در مقابل وزارت کشور فرانسه به آتش کشید و در ۶ تیر ۱۳۸۲ به شهادت رسید.<br /> <br /> اسماعیل مهرآئین — مجاهد قائمشهری:<br /> <br /> مجاهد شهید اسماعیل مهرآئین (متولد ۱۳۳۶ جویبار-قائمشهر) معلم راهنمایی بود که در سال ۱۳۵۵ در دانشسرای ساری با مجاهدین آشنا شد. وی عضو تیم خبرنگاری سازمان در مازندران و مسئول نشریه طلاونگ در قائمشهر بود. اسماعیل در عملیات فروغ جاویدان دلیرانه جنگید و به شهادت رسید. در نامه‌ای به والدینش نوشت: «ما مجاهد خلقیم، ما عمیقاً به زندگی معتقدیم… ما خود را برای زندگی کسانی فدا می‌کنیم.»<br /> <br /> کشتار ۶۷ در مازندران:<br /> <br /> زندان‌های ساری، بابل و آمل در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان مجاهد بودند. پس از فتوای خمینی برای قتل‌عام زندانیان سیاسی، کمیسیون‌های مرگ در مازندران ده‌ها تن از مجاهدین خلق مازندرانی را — که بسیاری از آن‌ها حکم‌شان پایان یافته بود — بدون محاکمه اعدام کردند. پیکر شهدا در گورهای دسته‌جمعی دفن شد و خانواده‌ها سال‌ها از محل دفن عزیزانشان بی‌خبر ماندند.<br /> <br /> قیام ۱۴۰۱ — «زن، زندگی، آزادی»:<br /> <br /> مازندران در قیام سراسری ۱۴۰۱ از استان‌های پیشتاز بود. آمل، نوشهر، قائمشهر، بابل و ساری شاهد اعتراضات گسترده بودند. بیش از ۳۲ شهید در مازندران ثبت شد. از شهدای شناخته‌شده مازندران: جواد روحی (۳۵ ساله، آمل — ۳۰ شهریور)، ابراهیم (فرهام) نیکپور (آمل)، هادی چاکسری (آمل)، رضا دهبوید (ساری)، آرام مجد (قائمشهر)، فرشید موسوی (آمل)، محمد صالحی (بهشهر)، مهدیس حسینی (آمل — از زنان شهید قیام)، محمدرضا بالی‌لاشک (نوشهر)، علی فاضلی (آمل)، ابوالفضل باهو (قائمشهر)، رحیم کلیج (قائمشهر) و پویا رجب‌نیا (بابل).<br /> <br /> قیام دی‌ماه ۱۴۰۴:<br /> <br /> در قیام دی‌ماه ۱۴۰۴ نیز ساری و شهرهای مازندران شاهد اعتراضات خونین بودند. سازمان مجاهدین خلق اسامی ۷ تن از شهدای مازندران را شناسایی و منتشر کرد.<br /> <br /> واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق:<br /> <br /> واحدهای مقاومت مجاهدین در ساری، بابل، قائمشهر، آمل و نوشهر فعالیت‌های مستمری در زمینه نصب پوسترهای رهبران مقاومت و افشاگری جنایات رژیم انجام داده‌اند.<br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B4/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=89706 2026-06-18T18:43:01Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div><br /> استان کرمانشاه<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> ⬛ مرکز استان: کرمانشاه<br /> <br /> ⬛ مساحت: ۲۴,۹۹۸ کیلومتر مربع<br /> <br /> ⬛ جمعیت: حدود ۲ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> ⬛ شهرستان‌ها: ۱۴ شهرستان (کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، سرپل ذهاب، پاوه، کنگاور، صحنه، سنقر، هرسین، جوانرود و...)<br /> <br /> ⬛ آب و هوا: کوهستانی و سرد در شمال؛ نیمه‌گرمسیری در جنوب<br /> <br /> ⬛ زبان: کردی (کلهری و سورانی)، فارسی، لکی<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> کرمانشاه یکی از کهن‌ترین استان‌های ایران با پیشینه‌ای بیش از ۳۰,۰۰۰ ساله است. غارهای بیستون و غار دو‌اشکفت از قدیمی‌ترین محل‌های سکونت انسان در خاورمیانه هستند.<br /> <br /> کتیبه بیستون:<br /> <br /> کتیبه بیستون (میراث جهانی یونسکو) مهم‌ترین کتیبه هخامنشی و یکی از مهم‌ترین اسناد تاریخی جهان است. داریوش بزرگ در ۵۱۵ پیش از میلاد این کتیبه را به سه زبان (فارسی باستان، ایلامی و بابلی) بر صخره کوه بیستون حک کرد. این کتیبه کلید رمزگشایی خط میخی بود.<br /> <br /> طاق بستان در کرمانشاه از شاهکارهای هنر سنگ‌تراشی ساسانی است. نقش‌برجسته‌های شکار خسرو پرویز و سوارکار ساسانی از زیباترین آثار هنری دوره ساسانی هستند.<br /> <br /> کنگاور — معبد آناهیتا:<br /> <br /> معبد آناهیتا در کنگاور یکی از بزرگ‌ترین بناهای سنگی ایران باستان و مربوط به دوره سلوکی-اشکانی (قرن سوم پیش از میلاد) است. این معبد به ایزدبانوی آب — آناهیتا — تقدیم شده و ستون‌های عظیم آن شبیه به پارتنون یونان است.<br /> <br /> زلزله ۱۳۹۶ سرپل ذهاب:<br /> <br /> در ۲۱ آبان ۱۳۹۶ (نوامبر ۲۰۱۷)، زلزله ۷.۳ ریشتری سرپل ذهاب بیش از ۶۲۰ نفر را کشت و ویرانی گسترده‌ای به بار آورد. رسوایی مسکن مهر — ساختمان‌هایی که دولت ساخته بود و مانند کارتن فروریختند — نشان‌دهنده فساد ساختاری رژیم بود.<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> کرمانشاه در غرب ایران و در قلب رشته‌کوه‌های زاگرس واقع شده و از غرب با عراق هم‌مرز است. کوه‌های پراو و شاهو از بلندترین قله‌های زاگرس در این منطقه هستند. غار قوری‌قلعه (طولانی‌ترین غار آبی آسیا) از شگفتی‌های طبیعی کرمانشاه است.<br /> <br /> آب‌وهوای استان متنوع است: شمال کوهستانی و سرد، مرکز معتدل، و جنوب نیمه‌گرمسیری. بارش سالانه بین ۳۰۰ تا ۸۰۰ میلی‌متر متغیر است.<br /> <br /> گردشگری طبیعی:<br /> <br /> غار قوری‌قلعه طولانی‌ترین غار آبی آسیا با بیش از ۱۲ کیلومتر طول شناخته‌شده است. دریاچه سرآبلشگرخان (نوسود)، آبشار بیستون و چشمه‌های آب‌گرم تازه‌آباد از جاذبه‌های طبیعی هستند. پاوه و نوسود با طبیعت بکر کوهستانی و فرهنگ هورامی از مقاصد گردشگری محبوب هستند.<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> کشاورزی محور اصلی اقتصاد کرمانشاه است. گندم، جو، نخود و عدس محصولات عمده هستند. کرمانشاه یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان گندم در ایران است.<br /> <br /> صنایع مهم شامل پالایشگاه نفت کرمانشاه، صنایع پتروشیمی، سیمان و صنایع غذایی هستند. تجارت مرزی با عراق از طریق پایانه‌های خسروی و پرویزخان نقش مهمی در اقتصاد استان دارد.<br /> <br /> دامداری و عشایر:<br /> <br /> کرمانشاه از مراکز مهم دامداری ایران است. عشایر کلهر، گوران و سنجابی از ایلات بزرگ منطقه هستند که هنوز بخشی از آن‌ها زندگی نیمه‌کوچ‌نشینی دارند. تولید لبنیات محلی، روغن حیوانی و عسل کوهستانی از فعالیت‌های اقتصادی مهم هستند.<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> فرهنگ کرمانشاه آمیزه‌ای از فرهنگ‌های کُردی، لکی و فارسی است. این ترکیب فرهنگی منحصربه‌فرد، کرمانشاه را به یکی از غنی‌ترین استان‌های فرهنگی ایران تبدیل کرده است.<br /> <br /> مفاخر ادبی:<br /> <br /> کرمانشاه زادگاه بابا طاهر عریان (همدانی) — شاعر قرن پنجم هجری که دوبیتی‌هایش به لهجه لری از عاشقانه‌ترین اشعار فارسی هستند — محسوب می‌شود. میرزا عبدالقادر گوران — شاعر بزرگ کُرد — و حافظ ابرو از مورخان بزرگ دوره تیموری نیز از مفاخر کرمانشاه هستند.<br /> <br /> موسیقی کرمانشاهی — به‌ویژه موسیقی کلهری با ساز تنبور — از گنجینه‌های موسیقی ایران است. مراسم جام‌خانه اهل حق با نوای تنبور از مراسم آیینی مهم منطقه است.<br /> <br /> غذاهای محلی:<br /> <br /> دنگ‌کباب کرمانشاهی، خورشت خلال بادام، آش‌دانه کرمانشاهی، نان بیرون‌بُر (نان تنوری محلی)، شیرینی نان برنجی کرمانشاهی (معروف در سراسر ایران) و شله‌زرد از غذاها و شیرینی‌های محلی هستند.<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> کرمانشاه از کانون‌های اصلی مقاومت سازمان مجاهدین خلق و مبارزات مردمی علیه رژیم آخوندی بوده است.<br /> <br /> سرکوب مناطق کُردنشین کرمانشاه:<br /> <br /> پس از انقلاب ۱۳۵۷، رژیم خمینی مناطق کُردنشین کرمانشاه — به‌ویژه پاوه، جوانرود و روانسر — را هدف حملات نظامی قرار داد. در مرداد ۱۳۵۸، سپاه پاسداران با بمباران هوایی و حمله زمینی به پاوه حمله کرد. صادق خلخالی در کرمانشاه نیز مانند کردستان بدون محاکمه اعدام‌ها صادر کرد. مقاومت مسلحانه پیشمرگان حزب دموکرات و کومله در مناطق کوهستانی پاوه، نوسود و جوانرود سال‌ها ادامه داشت.<br /> <br /> مقاومت جبهه‌های کردی در کرمانشاه:<br /> <br /> جبهه‌های مسلح کُردی — حزب دموکرات کردستان ایران و سازمان کومله — در مناطق کوهستانی کرمانشاه نیز فعال بودند. پیشمرگان این جبهه‌ها در کوه‌های شاهو، هورامان و مناطق مرزی پاوه و نوسود با نیروهای سپاه پاسداران درگیر بودند. رژیم برای سرکوب این مقاومت، روستاهای بسیاری را بمباران و تخلیه کرد.<br /> <br /> شهدای مجاهد کرمانشاه در قیام دی ۱۴۰۴:<br /> <br /> کرمانشاه از خونین‌ترین شهرهای قیام دی‌ماه ۱۴۰۴ بود. سازمان مجاهدین خلق اسامی شهدای مجاهد قیام را منتشر کرد: مجاهد شهید یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری (دانشجو، شهادت ۱۸ دی در کرمانشاه)، مجاهد شهید رضا قنبری (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، مجاهد شهید رسول کدیوریان (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، و مجاهد شهید رضا کدیوریان (کارگر ۲۰ ساله، ۱۳ دی). ده‌ها شهید دیگر از کرمانشاه و اسلام‌آباد غرب نیز در این قیام به شهادت رسیدند.<br /> <br /> کشتار ۶۷ در کرمانشاه:<br /> <br /> زندان‌های کرمانشاه در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان سیاسی — عمدتاً مجاهدین خلق — بودند. بسیاری از زندانیان مجاهد کرمانشاهی که حکم‌شان پایان یافته بود نیز در کمیسیون‌های مرگ اعدام شدند.<br /> <br /> قیام‌های سراسری:<br /> <br /> کرمانشاه در قیام‌های دی ۱۳۹۶، آبان ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱ از شهرهای پیشتاز بود. در قیام ۱۴۰۱ (زن، زندگی، آزادی)، مردم کرمانشاه و اسلام‌آباد غرب با شجاعت بی‌نظیر به خیابان‌ها آمدند و نیروهای سرکوبگر با خشونت شدید با آن‌ها برخورد کردند.<br /> <br /> واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق:<br /> <br /> واحدهای مقاومت مجاهدین در کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، پاوه و سرپل ذهاب فعالیت‌های مستمری در زمینه نصب پوسترهای مسعود و مریم رجوی و افشاگری جنایات رژیم داشته‌اند.<br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B3/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=89705 2026-06-18T18:42:20Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div><br /> استان کردستان<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> ⬛ مرکز استان: سنندج<br /> <br /> ⬛ مساحت: ۲۹,۱۳۷ کیلومتر مربع<br /> <br /> ⬛ جمعیت: حدود ۱.۶ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> ⬛ شهرستان‌ها: ۱۰ شهرستان (سنندج، سقز، مریوان، بانه، قروه، کامیاران، بیجار، دیواندره، دهگلان، سروآباد)<br /> <br /> ⬛ آب و هوا: کوهستانی سرد؛ زمستان‌های سخت و تابستان‌های معتدل<br /> <br /> ⬛ زبان: کردی (سورانی و کلهری)، فارسی<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> کردستان سرزمینی با تاریخ چندهزارساله است. کُردها از اقوام کهن ایرانی هستند و پیشینه آن‌ها به مادها (حدود ۷۰۰ پیش از میلاد) بازمی‌گردد. هگمتانه (همدان) پایتخت مادها بود و کردستان بخشی از قلمرو این امپراتوری بزرگ.<br /> <br /> در دوره اسلامی، کردستان مقاومت سرسختانه‌ای در برابر مهاجمان نشان داد. قلعه‌های کردستان از استحکام‌ترین قلعه‌های ایران بودند. در دوره صفوی و قاجار، حکومت‌های محلی کُرد نقش مهمی در سیاست منطقه ایفا کردند.<br /> <br /> در تاریخ معاصر، کردستان شاهد جنبش‌های ملی و آزادی‌خواهانه متعددی بوده است. جمهوری مهاباد (۱۳۲۵) نخستین تجربه حکومت کردی در ایران بود که پس از یک سال سرکوب شد.<br /> <br /> سنندج — مرکز فرهنگی کردستان:<br /> <br /> سنندج قدمتی بیش از ۴۰۰ ساله دارد و در دوره صفوی به‌عنوان مرکز ایالت اردلان توسعه یافت. خانه خسروآباد (عمارت وکیل‌الملک) از شاهکارهای معماری دوره قاجار و خانه‌های تاریخی سنندج از ارزشمندترین آثار معماری کردی هستند.<br /> <br /> سقز — زادگاه قیام:<br /> <br /> سقز از شهرهای تاریخی کردستان و یکی از مراکز باستانی مادها است. قلعه زیویه در سقز با آثار طلایی و نقره‌ای مربوط به قرن هفتم پیش از میلاد از مهم‌ترین کشفیات باستان‌شناسی ایران است.<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> کردستان در غرب ایران و در رشته‌کوه‌های زاگرس واقع شده و از غرب با عراق هم‌مرز است. کوه‌های بلند، دره‌های سرسبز و رودخانه‌های پرآب (سیروان، قزل‌اوزن) از ویژگی‌های جغرافیایی این استان هستند.<br /> <br /> آب‌وهوای کردستان کوهستانی و سرد است. زمستان‌ها بسیار سرد با بارش برف سنگین (گاه تا ۲ متر) و تابستان‌ها معتدل و دلپذیر. دریاچه زریبار در مریوان یکی از زیباترین دریاچه‌های آب شیرین ایران و از نوادر اکولوژیکی خاورمیانه است.<br /> <br /> رودخانه سیروان (سیمره) از رودخانه‌های مهم کردستان است که از کوه‌های مرزی عراق سرچشمه می‌گیرد. آبشار شلماش در سردشت و آبشارهای متعدد منطقه اورامان از جاذبه‌های طبیعی کردستان هستند.<br /> <br /> جنگل‌ها و مراتع:<br /> <br /> جنگل‌های بلوط زاگرس در کردستان از ارزشمندترین جنگل‌های ایران هستند اما به‌شدت در خطر تخریب قرار دارند. مناطق حفاظت‌شده بیجار و دالانی از زیستگاه‌های مهم حیات وحش هستند.<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> اقتصاد کردستان عمدتاً مبتنی بر کشاورزی و دامداری است. گندم، جو، نخود، عدس و توتون از محصولات اصلی هستند. کردستان یکی از مراکز مهم تولید گردو در ایران است.<br /> <br /> عسل کردستان:<br /> <br /> عسل طبیعی کردستان — به‌ویژه عسل کوهستانی مریوان و سقز — از مرغوب‌ترین عسل‌های ایران محسوب می‌شود. زنبورداری در مراتع کردستان صنعت پررونقی است.<br /> <br /> صنایع کردستان شامل صنایع غذایی، مصالح ساختمانی و صنایع تبدیلی کشاورزی است. تجارت مرزی با عراق (بانه و مریوان) نقش مهمی در اقتصاد استان دارد. بانه به‌عنوان منطقه آزاد تجاری از مراکز مهم واردات کالا است.<br /> <br /> صنایع دستی کردستان:<br /> <br /> گلیم‌بافی کردی (با طرح‌های رنگارنگ ویژه)، گیوه‌بافی سنندج، سوزن‌دوزی کردی، جاجیم‌بافی و منبت‌کاری سنندج از صنایع دستی معروف کردستان هستند. گیوه سنندج در فهرست میراث ناملموس ایران ثبت شده است.<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> فرهنگ کردی از غنی‌ترین فرهنگ‌های ایران است. موسیقی کردی با آوازهای حماسی و عاشقانه، رقص کردی (هه‌لپه‌رکی) که یکی از زیباترین رقص‌های ایران است، و پوشش سنتی رنگارنگ کُردی از شاخص‌ترین نمادهای فرهنگی هستند.<br /> <br /> نوروز برای کُردها اهمیت ویژه دارد و با آتش‌افروزی بر فراز کوه‌ها جشن گرفته می‌شود. شب یلدا، عید قربان و جشن‌های محلی مانند «پیرشالیار» در هورامان (میراث جهانی یونسکو) از دیگر مراسم مهم هستند.<br /> <br /> هورامان (اورامانات):<br /> <br /> منطقه هورامان در غرب کردستان و شرق عراق از مناطق بکر و زیبای ایران و میراث جهانی یونسکو (ثبت ۱۴۰۰) است. معماری پلکانی روستاهای اورامان — مانند اورامان تخت و هجیج — بر دامنه کوه‌ها از شاهکارهای معماری روستایی جهان هستند. مراسم پیرشالیار و موسیقی هورامی از ارزشمندترین میراث فرهنگی ایران است.<br /> <br /> غذاهای محلی:<br /> <br /> دنده‌کباب کردی (کباب بره روی زغال)، دلمه‌برگ مو، آش ریشته کردی، کشکینه (آش کشک و سبزی)، نان تنوری کردی (نان تیری)، حلوای شیره و شیرینی‌های محلی مانند نان خرمایی و کلوچه کردستانی از غذاهای سنتی هستند. چای و نبات کردستان نیز مشهور است.<br /> <br /> پوشش سنتی کُردی:<br /> <br /> لباس سنتی کردی از زیباترین و رنگارنگ‌ترین پوشش‌های ایران است. مردان کلاش (کفش چرمی)، شلوار و جلیقه پشمی و دستار (عمامه) می‌پوشند. لباس زنان کُرد با پولک‌دوزی و رنگ‌های شاد از نمادهای فرهنگی کردستان است.<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> کردستان از نخستین مناطقی بود که پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ شاهد سرکوب خونین مجاهدین خلق و مردم توسط رژیم آخوندی شد.<br /> <br /> حمیدرضا سلیمانی — مجاهد قهرمان سنندج:<br /> <br /> مجاهد شهید حمیدرضا سلیمانی از هواداران سازمان مجاهدین خلق در سنندج بود که در بهمن ۱۳۶۱ به جرم ارتباط با سازمان دستگیر شد. دژخیمان خمینی او را در برابر چشمان مردم سنندج به پشت ماشین بسته و روی آسفالت کشاندند، سپس لاستیک ماشین را به گردنش انداخته و با بنزین آتش زدند. این جنایت هولناک نشان‌دهنده عمق وحشیگری رژیم و استواری مجاهدین بود.<br /> <br /> محمد صدیق مولودی — مجاهد سنندجی:<br /> <br /> مجاهد شهید محمد صدیق مولودی (متولد ۱۳۳۶ سنندج) دانشجوی دانشگاه تبریز و از هواداران سازمان مجاهدین خلق بود. وی در سال ۱۳۶۰ هنگام عیادت یکی از دوستانش دستگیر و در بازداشتگاه اطلاعات سنندج زیر شدیدترین شکنجه‌ها قرار گرفت. در ۱۱ بهمن ۱۳۶۰، بدون دادگاه و بدون اطلاع خانواده اعدام شد.<br /> <br /> کشتار ۶۷ در کردستان:<br /> <br /> زندان‌های سنندج و سقز در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان مجاهد بودند. ده‌ها تن از مجاهدین خلق و مبارزان سیاسی کُرد در کمیسیون‌های مرگ اعدام شدند.<br /> <br /> قیام ۱۴۰۱ — ژینا امینی:<br /> <br /> مهسا (ژینا) امینی، دختر ۲۲ ساله کُرد از سقز کردستان، در ۲۵ شهریور ۱۴۰۱ توسط گشت ارشاد در تهران کشته شد. مرگ او شعله‌ور کردن قیام سراسری «زن، زندگی، آزادی» شد. سقز و سنندج از نخستین شهرهایی بودند که اعتراضات در آن‌ها آغاز شد.<br /> <br /> سرکوب کردستان توسط رژیم — خلخالی و فتوای خمینی:<br /> <br /> در تابستان ۱۳۵۸، تنها ماه‌ها پس از انقلاب، خمینی فتوای سرکوب کردستان را صادر کرد و سپاه پاسداران و ارتش را برای حمله به مناطق کُردنشین اعزام کرد. صادق خلخالی — حاکم شرع خمینی — به کردستان رفت و بدون هیچ محاکمه‌ای ده‌ها نفر را در سنندج، پاوه، مهاباد و نقده اعدام کرد. بمباران هوایی روستاها و شهرهای کردستان، اعدام‌های صحرایی، و حکومت نظامی، از اولین جنایات رژیم در کردستان بود.<br /> <br /> مقاومت جبهه‌های کردی در برابر رژیم:<br /> <br /> پس از انقلاب ۱۳۵۷، جبهه‌های مسلح کردی — به‌ویژه حزب دموکرات کردستان ایران (حدکا) به رهبری دکتر عبدالرحمان قاسملو و سازمان کومله — در برابر سرکوب رژیم مقاومت مسلحانه کردند. پیشمرگان حزب دموکرات و کومله سال‌ها در کوه‌های کردستان با نیروهای سپاه پاسداران جنگیدند. رژیم در ۲۲ تیر ۱۳۶۸ (۱۳ ژوئیه ۱۹۸۹)، دکتر قاسملو را در وین اتریش ترور کرد. سعیدی سیرجانی — جانشین قاسملو — نیز در ۱۷ سپتامبر ۱۹۹۲ در رستوران میکونوس برلین توسط عوامل رژیم ترور شد.<br /> <br /> ارتش آزادی‌بخش ملی ایران در کردستان:<br /> <br /> پیش از استقرار ارتش آزادی‌بخش ملی ایران (تأسیس ۱۰ خرداد ۱۳۶۶ توسط مسعود رجوی) در خاک عراق، عمده فعالیت‌های نظامی سازمان مجاهدین خلق از پایگاه‌هایی در کوه‌های کردستان انجام می‌شد. مجاهدین از سال ۱۳۶۰ در مناطق کوهستانی کردستان حضور فعال داشتند و عملیات‌های متعددی علیه نیروهای سپاه و ارتش رژیم در غرب ایران انجام دادند. یکان‌های ارتش آزادی‌بخش پیش از انتقال به عراق، عملیات‌های پارتیزانی و ضربات نظامی گسترده‌ای در استان‌های کردستان و کرمانشاه انجام دادند که زمینه‌ساز عملیات‌های بزرگ بعدی — از جمله عملیات آفتاب، چلچراغ و فروغ جاویدان — شد.<br /> <br /> عملیات چلچراغ — ۲۸ خرداد ۱۳۶۷:<br /> <br /> در عملیات چلچراغ، ارتش آزادی‌بخش ملی ایران شهر مرزی مهران (ایلام) را در ۱۰۰ کیلومتری کردستان فتح کرد. لشکر ۱۶ زرهی قزوین، لشکر ۱۱ سپاه و تیپ قائم به‌طور کامل درهم شکسته شدند. بیش از ۱,۵۰۰ نفر از نیروهای رژیم اسیر و تسلیحاتی به ارزش بیش از ۲ میلیارد دلار به غنیمت گرفته شد.<br /> <br /> رادیو صدای مجاهد — کردستان:<br /> <br /> رادیو صدای مجاهد — صدای رسمی سازمان مجاهدین خلق ایران — در ۲۱ تیر ۱۳۶۰ به‌صورت آزمایشی و در ۳ مرداد ۱۳۶۰ رسماً از کوه‌های کردستان شروع به کار کرد. مؤسس و بنیان‌گذار رادیو صدای مجاهد ابراهیم ذاکری بود. نخستین مسئول رادیو مسعود عدل، و مسئول بخش فنی علی نفیسی (مستعار: مهندس بهمن) بود. این رادیو نقش بسیار مهمی در افشاگری جنایات رژیم، انتقال اخبار مقاومت و حفظ روحیه مردم ایران داشت و به نماد صدای آزادی در دل کوه‌های کردستان تبدیل شد.<br /> <br /> واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق:<br /> <br /> واحدهای مقاومت مجاهدین در سنندج، سقز، مریوان و دیگر شهرهای کردستان فعالیت‌های مستمر در زمینه نصب پوسترهای رهبران مقاومت و افشاگری جنایات رژیم انجام داده‌اند.<br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D8%AE%D9%88%D8%B2%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86&diff=89704 2026-06-18T18:40:47Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>{{Infobox settlement<br /> | name = استان خوزستان<br /> | other_name = گاهواره تمدن ایلام · سرزمین نفت ایران<br /> | image_skyline = آپادانا.jpg<br /> | image_caption = استان خوزستان - اهواز<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان خوزستان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = اهواز (یکی از گرم‌ترین شهرهای جهان · تا ۵۵ درجه)<br /> | established_title = جایگاه تاریخی<br /> | established_date = پایتخت تمدن ایلام (۳۲۰۰ پ.م) · نخستین چاه نفت خاورمیانه (۱۹۰۸)<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۶۴٬۰۵۵ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۴٫۷ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۲۷<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = فارسی، عربی خوزستانی، لری بختیاری<br /> | blank4_name = <br /> | blank4_info = <br /> | blank5_name = رودخانه‌ها<br /> | blank5_info = کارون· دز · کرخه · جراحی · هندیجان<br /> | blank6_name = تالاب‌ها<br /> | blank6_info = هورالعظیم · شادگان (تالاب‌های بین‌المللی)<br /> | blank7_name = جزایر<br /> | blank7_info = خارک · مینو · آبادان<br /> | blank_name_sec1 = غرب<br /> | blank_info_sec1 = عراق<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = خلیج فارس<br /> | blank2_name_sec1 = شمال و شرق<br /> | blank2_info_sec1 = استان‌های لرستان، چهارمحال‌وبختیاری، کهگیلویه‌وبویراحمد، بوشهر<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = زیگورات چغازنبیل (۱۲۵۰ پ.م) · سازه‌های آبی شوشتر (ساسانی) · شوش<br /> | blank1_name_sec2 = شهرهای تاریخی<br /> | blank1_info_sec2 = شوش (پایتخت ایلام و هخامنشی) · شوشتر (شهر پل‌ها) · دزفول (پل ساسانی) · خرمشهر<br /> | blank2_name_sec2 = نفت و انرژی<br /> | blank2_info_sec2 = بیش از ۸۰٪ نفت ایران · مسجدسلیمان (نخستین چاه نفت خاورمیانه ۱۹۰۸) · پالایشگاه آبادان<br /> | blank3_name_sec2 = صنایع<br /> | blank3_info_sec2 = فولاد خوزستان · پتروشیمی ماهشهر · نیشکر هفت‌تپه · بنادر خمینی و ماهشهر<br /> | blank4_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank4_info_sec2 = گندم · برنج · خرما · نیشکر · مرکبات<br /> | blank5_name_sec2 = صنایع دستی<br /> | blank5_info_sec2 = قالیچه‌بافی بختیاری · حصیربافی (بوریا) عربی · سفالگری شوش · گلیم‌بافی لری<br /> | blank6_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank6_info_sec2 = هریسه · فلافل اهوازی · قلیه‌ماهی · مشاط · سبزی‌پلو با ماهی · حلوای خوزستانی<br /> | blank7_name_sec2 = مقاومت مردمی<br /> | blank7_info_sec2 = عملیات آفتاب ارتش آزادیبخش · کشتار ۶۷ در زندان‌های اهواز و دزفول ·<br /> | blank8_name_sec2 = <br /> | blank8_info_sec2 = <br /> | blank9_name_sec2 = <br /> | blank9_info_sec2 = <br /> }}<br /> <br /> '''استان خوزستان،''' واقع در جنوب‌غربی ایران، یکی از کهن‌ترین و مهم‌ترین مناطق تمدنی ایران و جهان است. این استان به‌عنوان گاهواره تمدن ایلام (از حدود ۳۲۰۰ پیش از میلاد) شناخته می‌شود و دارای میراث‌های جهانی یونسکو مانند زیگورات چغازنبیل، سازه‌های آبی شوشتر و محوطه باستانی شوش است. <br /> <br /> خوزستان در طول تاریخ میزبان امپراتوری‌های بزرگ بوده و در دوره هخامنشی یکی از پایتخت‌های امپراتوری (شوش) را در خود جای داده بود.<br /> <br /> این سرزمین به دلیل ذخایر عظیم نفت (بیش از ۸۰ درصد نفت ایران) و کشف نخستین چاه نفت خاورمیانه در مسجدسلیمان (۱۹۰۸)، نقش محوری در اقتصاد مدرن ایران ایفا کرده است. جغرافیای خوزستان شامل دشت‌های حاصلخیز، رودخانه‌های بزرگ مانند کارون، تالاب‌های بین‌المللی هورالعظیم و شادگان، و آب‌وهوای گرم و مرطوب است. مرکز استان اهواز، یکی از گرم‌ترین شهرهای جهان، است.<br /> <br /> خوزستان با تنوع قومی و فرهنگی غنی (عرب، لر، بختیاری و فارس) و صنایع دستی و غذاهای محلی متنوع، از نظر کشاورزی (خرما، نیشکر، برنج)، صنعت (فولاد، پتروشیمی) و بنادر مهم، اهمیت استراتژیک بالایی دارد. <br /> <br /> با این حال، با چالش‌هایی مانند بحران‌های زیست‌محیطی (ریزگردها و خشک شدن تالاب‌ها) روبه‌رو است. این استان همچنین در رویدادهای تاریخی معاصر مانند نهضت ملی نفت و مقاومت‌های مردمی نقش برجسته‌ای داشته است.<br /> <br /> مرکز استان: اهواز<br /> <br /> مساحت: ۶۴,۰۵۵ کیلومتر مربع<br /> <br /> جمعیت: حدود ۴.۷ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۲۷ شهرستان (اهواز، دزفول، آبادان، خرمشهر، شوش، شوشتر، مسجدسلیمان، اندیمشک و...)<br /> <br /> آب و هوا: گرم و مرطوب؛ تابستان‌های بسیار گرم (تا ۵۵ درجه)<br /> <br /> زبان: فارسی، عربی خوزستانی، لری بختیاری<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> خوزستان یکی از کهن‌ترین سرزمین‌های متمدن جهان و گاهواره تمدن ایلام است. تمدن ایلامی (حدود ۳۲۰۰ پیش از میلاد) با مرکزیت شوش، از نخستین تمدن‌های بشری بود. زیگورات چغازنبیل (حدود ۱۲۵۰ پیش از میلاد) در نزدیکی شوش، میراث جهانی یونسکو و یکی از بهترین زیگورات‌های باقی‌مانده جهان است.<br /> <br /> شوش در دوره هخامنشی یکی از چهار پایتخت امپراتوری بود. کاخ آپادانای شوش ساخته داریوش بزرگ، نمونه‌ای از شکوه معماری هخامنشی است. <br /> <br /> در دوره ساسانی، نظام آبیاری بند و سد شوشتر ساخته شد که اکنون میراث جهانی یونسکو ثبت شده‌است.<br /> <br /> کشف نفت در مسجدسلیمان در سال ۱۲۸۷ شمسی (۱۹۰۸ میلادی) نقطه عطفی در تاریخ خوزستان و ایران بود. مسجدسلیمان نخستین چاه نفت خاورمیانه را در خود جای داد و شرکت نفت ایران و انگلیس (بعدها بریتیش پترولیوم) تأسیس شد. پالایشگاه آبادان تا سال ۱۳۵۹ بزرگ‌ترین پالایشگاه جهان بود.<br /> <br /> نهضت ملی نفت (۱۳۲۹-۱۳۳۲) مستقیماً با خوزستان مرتبط بود. ملی شدن صنعت نفت به رهبری [[دکتر محمد مصدق]]، خوزستان را در مرکز تحولات سیاسی قرار داد. <br /> <br /> اعتصابات کارگران نفت آبادان و اهواز نقش مهمی در این نهضت داشت.<br /> <br /> [[جنگ ایران و عراق]] (۱۳۵۹-۱۳۶۷) ویرانی عظیمی به خوزستان وارد کرد. شهرهای خرمشهر، آبادان و دزفول در خط مقدم جنگ بودند. <br /> <br /> خرمشهر پس از ۵۷۸ روز اشغال در ۳ خرداد ۱۳۶۱ آزاد شد.<br /> <br /> شهرهای تاریخی:<br /> <br /> شوش: پایتخت باستانی ایلام و یکی از چهار پایتخت هخامنشی، محل کشف قانون‌نامه حمورابی و شیر سنگی شوش. <br /> <br /> شوشتر: شهر پل‌ها و بندها با شاهکار مهندسی آبی ساسانی (میراث جهانی). <br /> <br /> دزفول: شهر پل قدیم ساسانی&lt;ref&gt;[https://www.alibaba.ir/mag/khuzestan/chogha-zanbil/ چغازنبیل شوش؛ نمونه‌ای فوق‌العاده از معماری و عرفان باستانی-علی‌بابا]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/113/ یونسکو- چغازنبیل]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1455/ یونسکو - شوش]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1315/ یونسکو- سازه‌های آبی شوشتر]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Khuzestan دانشنامه بریتانیکا - خوزستان]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/khuzestan/ دانشنامه ایرانیکا- خوزستان]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/oil-industry-ii/ OIL INDUSTRY ii. IRAN’S OIL AND GAS RESOURCES-iranica]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> خوزستان در جنوب‌غربی ایران واقع شده و از غرب با عراق و از جنوب با خلیج فارس هم‌مرز است. دشت خوزستان یکی از حاصلخیزترین دشت‌های ایران است که پنج رودخانه بزرگ کارون (بزرگ‌ترین رودخانه ایران)، دز، کرخه، جراحی و هندیجان، از آن عبور می‌کنند.<br /> <br /> آب‌وهوای خوزستان گرم و مرطوب است. شهر اهواز یکی از گرم‌ترین شهرهای جهان محسوب می‌شود با دمای تابستانی تا ۵۵ درجه سانتی‌گراد. تالاب‌های هورالعظیم و شادگان از مهم‌ترین تالاب‌های بین‌المللی ایران هستند.<br /> <br /> === جزایر خوزستان: ===<br /> جزایر مینو و آبادان در اروندرود و جزیره خارک در خلیج فارس از نقاط مهم استراتژیک خوزستان هستند. جزیره خارک بزرگ‌ترین پایانه صادرات نفت ایران است و بقایای کلیسای نسطوری قرن ۶ میلادی در آن دیده می‌شود.<br /> <br /> === بحران‌های زیست‌محیطی: ===<br /> خوزستان از ریزگردها (گرد و غبار) و خشکی تالاب‌ها رنج می‌برد. خشک شدن بخش‌های وسیعی از هورالعظیم و تالاب شادگان بحران زیست‌محیطی جدی‌ای ایجاد کرده است واهواز بارها در لیست آلوده‌ترین شهرهای جهان قرار گرفته است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/susa-i-excavations/ دانشنامه ایرانیکا- شوش]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;[[پرونده:استان خوزستان.jpg|جایگزین=استان خوزستان|بندانگشتی|استان خوزستان]]<br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> خوزستان غنی‌ترین استان نفت‌خیز ایران و یکی از مهم‌ترین مناطق نفتی جهان است. بیش از ۸۰ درصد نفت ایران و بخش عمده گاز طبیعی از این استان استخراج می‌شود.<br /> <br /> آبادان، ماهشهر و خارک از مراکز اصلی صنعت نفت هستند.<br /> <br /> صنایع فولاد خوزستان (مجتمع فولاد خوزستان در اهواز)، صنایع پتروشیمی (ماهشهر)، صنعت نیشکر (هفت‌تپه و کشت و صنعت کارون) از صنایع مهم استان هستند.<br /> <br /> کشاورزی خوزستان به‌دلیل دسترسی به آب فراوان رودخانه‌ها بسیار حاصلخیز است. <br /> <br /> محصولات اصلی: گندم، برنج، خرما (خوزستان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان خرما در ایران)، نیشکر و مرکبات.<br /> <br /> بندر موسوم به خمینی و بندر ماهشهر از بنادر مهم تجاری ایران در خلیج فارس هستند. صنعت ماهیگیری در سواحل خوزستان و صید میگو نیز اهمیت اقتصادی دارد.<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> خوزستان سرزمین تنوع قومی و فرهنگی است: عرب‌ها، لرها، بختیاری‌ها و فارس‌زبان‌ها در کنار هم زندگی می‌کنند. هر قوم سنت‌ها و آداب خاص خود را دارد.[[پرونده:زیگورات چغازنبیل-استان خوزستان.jpg|جایگزین=زیگورات چغازنبیل-استان خوزستان|بندانگشتی|زیگورات چغازنبیل-استان خوزستان]]<br /> <br /> موسیقی خوزستانی از غنی‌ترین گنجینه‌های موسیقی ایران است. موسیقی عربی خوزستان با سازهای سنتی مانند ربابه و طبل، و موسیقی لری‌بختیاری از شاخص‌ترین سبک‌های موسیقی هستند.<br /> === مراسم و آیین‌ها: ===<br /> مراسم عزاداری عربی (لطمه‌زنی) با نوحه‌های خاص عربی خوزستان شهرت دارد. <br /> <br /> جشن نوروز بختیاری‌ها با رقص چوبی و موسیقی حماسی برگزار می‌شود. <br /> <br /> مراسم عروسی عربی خوزستان با رقص‌های محلی (چوبیه) و موسیقی زنده چندین روز ادامه دارد.<br /> <br /> === ورزش‌های محلی: ===<br /> [[پرونده:فرهنگ بومی اهواز.jpg|جایگزین=فرهنگ بومی استان خوزستان|بندانگشتی|فرهنگ بومی استان خوزستان]]<br /> کشتی لوچو (کشتی بختیاری)، اسب‌دوانی و قایقرانی در رودخانه‌ها از ورزش‌های سنتی خوزستان هستند. فوتبال در خوزستان بسیار محبوب است و تیم‌های فولاد خوزستان و استقلال خوزستان از تیم‌های مطرح لیگ برتر ایران بوده‌اند.<br /> <br /> === صنایع دستی: ===<br /> خوزستان از نظر صنایع دستی بسیار غنی است: قالیچه‌بافی بختیاری با طرح‌های هندسی خاص، حصیربافی (بوریا) عربی، کپوبافی، گلیم‌بافی لری و سفالگری سنتی شوش از مهم‌ترین صنایع دستی هستند.<br /> <br /> &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://htcs.co/ کشــــت و صنــــعت نیشکــــر هــــفت تپــــه]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://civilica.com/doc/2035523/ بررسی علل ریزگردها در استان خوزستان و عوامل موثر بر آن-سیویلیکا]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === غذاهای محلی: ===<br /> هریسه (حلیم گوشت و گندم)، سبزی‌پلو با ماهی، مشاط (غذای عربی)، قلیه‌ماهی، فلافل اهوازی و حلوای خوزستانی از غذاها و شیرینی‌های محلی هستند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.beytoote.com/art/city-country/customs-people1-khuzestan.html آداب و رسوم مردم خوزستان-بیتوته]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://3click.com/blog/indigenous-culture-people-ahvaz/ فرهنگ‌ بومی اهواز-سه‌کلیک]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.beytoote.com/fun/native-games/local1-games-khuzestan.html بازیهای بومی محلی استان خوزستان-بیتوته]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> خوزستان به‌عنوان سرزمین نفت ایران، همواره از مناطق حساس مبارزاتی بوده و مردم آن نقش بزرگی در مقاومت دربرابر دیکتاتوری ایفا کرده‌اند.<br /> <br /> === عملیات آفتاب- ارتش آزادیبخش ملی ایران: ===<br /> نیمه‌شب ۷ فروردین ۱۳۶۷، [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران|ارتش آزادیبخش ملی ایران]] با ۱۵ تیپ رزمی، از جمله تیپ‌های زنان مجاهد خلق در جبهه‌ای به طول ۳۰ کیلومتر در غرب شوش در خوزستان، به لشکر ۷۷ خمینی حمله کرد. <br /> <br /> منطقه‌ای به وسعت ۶۰۰ کیلومتر مربع آزاد شد. ۳۲ تن از مجاهدین از جمله بهزاد صالحی‌پور باورصاد از مسجدسلیمان و فریبرز سالک گیلانی از دزفول، در این نبرد به شهادت رسیدند.&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/5279 هفتم فروردین ۱۳۶۷ عملیات آفتاب ارتش آزادیبخش ملی ایران-سازمان مجاهدین]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === کشتار ۶۷ در زندان‌های خوزستان: ===<br /> در تابستان ۱۳۶۷، [[زندان شیبان اهواز|زندان‌های اهواز]] و [[زندان فجر دزفول|دزفول]] شاهد کشتار زندانیان مجاهد بودند. ده‌ها تن از مجاهدین خلق و زندانیان سیاسی در کمیسیون‌های مرگ محاکمه و اعدام شدند.<br /> <br /> === قیام‌های خوزستان: ===<br /> مردم خوزستان در قیام‌های [[قیام آبان ۱۳۹۸|آبان ۱۳۹۸]]، [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|۱۴۰۱]] و [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|دی ۱۴۰۴]] نقش برجسته‌ای داشتند. در آبان ۱۳۹۸، شهرهای اهواز، ماهشهر و دزفول از کانون‌های اصلی اعتراضات بودند. در ماهشهر، نیروهای سپاه با شلیک مستقیم ده‌ها نفر را به شهادت رساندند.<br /> <br /> در [[کشتار در نیزار ماهشهر|ماهشهر]] نیروهای گارد ویژه غیر بومی از تیپ [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی|فاطمیون افغان]] و [[سپاه پاسداران]]، با تانک و نفربر و دوشکا وارد شدند و به سمت مردم معترض شلیک کردند و مردم را در نیزار ماهشهر کشتار کردند. عفو بین‌الملل از «حمام خون» در ماهشهر گزارش داد.<br /> <br /> در قیام ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴ مردم این استان با تظاهرات گسترده در خیابان‌ها به اعتراض پرداختند، اما نیروهای سرکوبگر جمهوری اسلامی با گلوله جنگی به‌ تظاهرات مسالمت آمیز پاسخ دادند. در این میان در شهر ایذه کودک۹ساله [[کیان پیرفلک]] به همراه پدرش مورد اصابت گلوله قرار گرفت و به‌شهادت رسید.&lt;ref&gt;[https://www.amnesty.org/en/documents/mde13/2308/2020/en/ عفو بین‌الملل -کشتار آبان ۹۸ خوزستان]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D8%AE%D9%88%D8%B2%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86&diff=89703 2026-06-18T18:38:36Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>{{Infobox settlement<br /> | name = استان خوزستان<br /> | other_name = گاهواره تمدن ایلام · سرزمین نفت ایران<br /> | image_skyline = آپادانا.jpg<br /> | image_caption = استان خوزستان - اهواز<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان خوزستان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = اهواز (یکی از گرم‌ترین شهرهای جهان · تا ۵۵ درجه)<br /> | established_title = جایگاه تاریخی<br /> | established_date = پایتخت تمدن ایلام (۳۲۰۰ پ.م) · نخستین چاه نفت خاورمیانه (۱۹۰۸)<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۶۴٬۰۵۵ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۴٫۷ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۲۷<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = فارسی، عربی خوزستانی، لری بختیاری<br /> | blank4_name = <br /> | blank4_info = <br /> | blank5_name = رودخانه‌ها<br /> | blank5_info = کارون· دز · کرخه · جراحی · هندیجان<br /> | blank6_name = تالاب‌ها<br /> | blank6_info = هورالعظیم · شادگان (تالاب‌های بین‌المللی)<br /> | blank7_name = جزایر<br /> | blank7_info = خارک · مینو · آبادان<br /> | blank_name_sec1 = غرب<br /> | blank_info_sec1 = عراق<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = خلیج فارس<br /> | blank2_name_sec1 = شمال و شرق<br /> | blank2_info_sec1 = استان‌های لرستان، چهارمحال‌وبختیاری، کهگیلویه‌وبویراحمد، بوشهر<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = زیگورات چغازنبیل (۱۲۵۰ پ.م) · سازه‌های آبی شوشتر (ساسانی) · شوش<br /> | blank1_name_sec2 = شهرهای تاریخی<br /> | blank1_info_sec2 = شوش (پایتخت ایلام و هخامنشی) · شوشتر (شهر پل‌ها) · دزفول (پل ساسانی) · خرمشهر<br /> | blank2_name_sec2 = نفت و انرژی<br /> | blank2_info_sec2 = بیش از ۸۰٪ نفت ایران · مسجدسلیمان (نخستین چاه نفت خاورمیانه ۱۹۰۸) · پالایشگاه آبادان<br /> | blank3_name_sec2 = صنایع<br /> | blank3_info_sec2 = فولاد خوزستان · پتروشیمی ماهشهر · نیشکر هفت‌تپه · بنادر خمینی و ماهشهر<br /> | blank4_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank4_info_sec2 = گندم · برنج · خرما · نیشکر · مرکبات<br /> | blank5_name_sec2 = صنایع دستی<br /> | blank5_info_sec2 = قالیچه‌بافی بختیاری · حصیربافی (بوریا) عربی · سفالگری شوش · گلیم‌بافی لری<br /> | blank6_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank6_info_sec2 = هریسه · فلافل اهوازی · قلیه‌ماهی · مشاط · سبزی‌پلو با ماهی · حلوای خوزستانی<br /> | blank7_name_sec2 = مقاومت مردمی<br /> | blank7_info_sec2 = عملیات آفتاب ارتش آزادیبخش · کشتار ۶۷ در زندان‌های اهواز و دزفول ·<br /> | blank8_name_sec2 = <br /> | blank8_info_sec2 = <br /> | blank9_name_sec2 = <br /> | blank9_info_sec2 = <br /> }}<br /> <br /> '''استان خوزستان،''' واقع در جنوب‌غربی ایران، یکی از کهن‌ترین و مهم‌ترین مناطق تمدنی ایران و جهان است. این استان به‌عنوان گاهواره تمدن ایلام (از حدود ۳۲۰۰ پیش از میلاد) شناخته می‌شود و دارای میراث‌های جهانی یونسکو مانند زیگورات چغازنبیل، سازه‌های آبی شوشتر و محوطه باستانی شوش است. <br /> <br /> خوزستان در طول تاریخ میزبان امپراتوری‌های بزرگ بوده و در دوره هخامنشی یکی از پایتخت‌های امپراتوری (شوش) را در خود جای داده بود.<br /> <br /> این سرزمین به دلیل ذخایر عظیم نفت (بیش از ۸۰ درصد نفت ایران) و کشف نخستین چاه نفت خاورمیانه در مسجدسلیمان (۱۹۰۸)، نقش محوری در اقتصاد مدرن ایران ایفا کرده است. جغرافیای خوزستان شامل دشت‌های حاصلخیز، رودخانه‌های بزرگ مانند کارون، تالاب‌های بین‌المللی هورالعظیم و شادگان، و آب‌وهوای گرم و مرطوب است. مرکز استان اهواز، یکی از گرم‌ترین شهرهای جهان، است.<br /> <br /> خوزستان با تنوع قومی و فرهنگی غنی (عرب، لر، بختیاری و فارس) و صنایع دستی و غذاهای محلی متنوع، از نظر کشاورزی (خرما، نیشکر، برنج)، صنعت (فولاد، پتروشیمی) و بنادر مهم، اهمیت استراتژیک بالایی دارد. <br /> <br /> با این حال، با چالش‌هایی مانند بحران‌های زیست‌محیطی (ریزگردها و خشک شدن تالاب‌ها) روبه‌رو است. این استان همچنین در رویدادهای تاریخی معاصر مانند نهضت ملی نفت و مقاومت‌های مردمی نقش برجسته‌ای داشته است.<br /> <br /> مرکز استان: اهواز<br /> <br /> مساحت: ۶۴,۰۵۵ کیلومتر مربع<br /> <br /> جمعیت: حدود ۴.۷ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۲۷ شهرستان (اهواز، دزفول، آبادان، خرمشهر، شوش، شوشتر، مسجدسلیمان، اندیمشک و...)<br /> <br /> آب و هوا: گرم و مرطوب؛ تابستان‌های بسیار گرم (تا ۵۵ درجه)<br /> <br /> زبان: فارسی، عربی خوزستانی، لری بختیاری<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> خوزستان یکی از کهن‌ترین سرزمین‌های متمدن جهان و گاهواره تمدن ایلام است. تمدن ایلامی (حدود ۳۲۰۰ پیش از میلاد) با مرکزیت شوش، از نخستین تمدن‌های بشری بود. زیگورات چغازنبیل (حدود ۱۲۵۰ پیش از میلاد) در نزدیکی شوش، میراث جهانی یونسکو و یکی از بهترین زیگورات‌های باقی‌مانده جهان است.<br /> <br /> شوش در دوره هخامنشی یکی از چهار پایتخت امپراتوری بود. کاخ آپادانای شوش ساخته داریوش بزرگ، نمونه‌ای از شکوه معماری هخامنشی است. <br /> <br /> در دوره ساسانی، نظام آبیاری بند و سد شوشتر ساخته شد که اکنون میراث جهانی یونسکو ثبت شده‌است.<br /> <br /> کشف نفت در مسجدسلیمان در سال ۱۲۸۷ شمسی (۱۹۰۸ میلادی) نقطه عطفی در تاریخ خوزستان و ایران بود. مسجدسلیمان نخستین چاه نفت خاورمیانه را در خود جای داد و شرکت نفت ایران و انگلیس (بعدها بریتیش پترولیوم) تأسیس شد. پالایشگاه آبادان تا سال ۱۳۵۹ بزرگ‌ترین پالایشگاه جهان بود.<br /> <br /> نهضت ملی نفت (۱۳۲۹-۱۳۳۲) مستقیماً با خوزستان مرتبط بود. ملی شدن صنعت نفت به رهبری [[دکتر محمد مصدق]]، خوزستان را در مرکز تحولات سیاسی قرار داد. <br /> <br /> اعتصابات کارگران نفت آبادان و اهواز نقش مهمی در این نهضت داشت.<br /> <br /> [[جنگ ایران و عراق]] (۱۳۵۹-۱۳۶۷) ویرانی عظیمی به خوزستان وارد کرد. شهرهای خرمشهر، آبادان و دزفول در خط مقدم جنگ بودند. <br /> <br /> خرمشهر پس از ۵۷۸ روز اشغال در ۳ خرداد ۱۳۶۱ آزاد شد.<br /> <br /> شهرهای تاریخی:<br /> <br /> شوش: پایتخت باستانی ایلام و یکی از چهار پایتخت هخامنشی، محل کشف قانون‌نامه حمورابی و شیر سنگی شوش. <br /> <br /> شوشتر: شهر پل‌ها و بندها با شاهکار مهندسی آبی ساسانی (میراث جهانی). <br /> <br /> دزفول: شهر پل قدیم ساسانی&lt;ref&gt;[https://www.alibaba.ir/mag/khuzestan/chogha-zanbil/ چغازنبیل شوش؛ نمونه‌ای فوق‌العاده از معماری و عرفان باستانی-علی‌بابا]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/113/ یونسکو- چغازنبیل]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1455/ یونسکو - شوش]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1315/ یونسکو- سازه‌های آبی شوشتر]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Khuzestan دانشنامه بریتانیکا - خوزستان]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/khuzestan/ دانشنامه ایرانیکا- خوزستان]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/oil-industry-ii/ OIL INDUSTRY ii. IRAN’S OIL AND GAS RESOURCES-iranica]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> خوزستان در جنوب‌غربی ایران واقع شده و از غرب با عراق و از جنوب با خلیج فارس هم‌مرز است. دشت خوزستان یکی از حاصلخیزترین دشت‌های ایران است که پنج رودخانه بزرگ کارون (بزرگ‌ترین رودخانه ایران)، دز، کرخه، جراحی و هندیجان، از آن عبور می‌کنند.<br /> <br /> آب‌وهوای خوزستان گرم و مرطوب است. شهر اهواز یکی از گرم‌ترین شهرهای جهان محسوب می‌شود با دمای تابستانی تا ۵۵ درجه سانتی‌گراد. تالاب‌های هورالعظیم و شادگان از مهم‌ترین تالاب‌های بین‌المللی ایران هستند.<br /> <br /> === جزایر خوزستان: ===<br /> جزایر مینو و آبادان در اروندرود و جزیره خارک در خلیج فارس از نقاط مهم استراتژیک خوزستان هستند. جزیره خارک بزرگ‌ترین پایانه صادرات نفت ایران است و بقایای کلیسای نسطوری قرن ۶ میلادی در آن دیده می‌شود.<br /> <br /> === بحران‌های زیست‌محیطی: ===<br /> خوزستان از ریزگردها (گرد و غبار) و خشکی تالاب‌ها رنج می‌برد. خشک شدن بخش‌های وسیعی از هورالعظیم و تالاب شادگان بحران زیست‌محیطی جدی‌ای ایجاد کرده است واهواز بارها در لیست آلوده‌ترین شهرهای جهان قرار گرفته است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/susa-i-excavations/ دانشنامه ایرانیکا- شوش]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> [[پرونده:استان خوزستان.jpg|جایگزین=استان خوزستان|بندانگشتی|استان خوزستان]]خوزستان غنی‌ترین استان نفت‌خیز ایران و یکی از مهم‌ترین مناطق نفتی جهان است. بیش از ۸۰ درصد نفت ایران و بخش عمده گاز طبیعی از این استان استخراج می‌شود.<br /> <br /> آبادان، ماهشهر و خارک از مراکز اصلی صنعت نفت هستند.<br /> <br /> صنایع فولاد خوزستان (مجتمع فولاد خوزستان در اهواز)، صنایع پتروشیمی (ماهشهر)، صنعت نیشکر (هفت‌تپه و کشت و صنعت کارون) از صنایع مهم استان هستند.<br /> <br /> کشاورزی خوزستان به‌دلیل دسترسی به آب فراوان رودخانه‌ها بسیار حاصلخیز است. <br /> <br /> محصولات اصلی: گندم، برنج، خرما (خوزستان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان خرما در ایران)، نیشکر و مرکبات.<br /> <br /> بندر موسوم به خمینی و بندر ماهشهر از بنادر مهم تجاری ایران در خلیج فارس هستند. صنعت ماهیگیری در سواحل خوزستان و صید میگو نیز اهمیت اقتصادی دارد.<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> خوزستان سرزمین تنوع قومی و فرهنگی است: عرب‌ها، لرها، بختیاری‌ها و فارس‌زبان‌ها در کنار هم زندگی می‌کنند. هر قوم سنت‌ها و آداب خاص خود را دارد.<br /> <br /> موسیقی خوزستانی از غنی‌ترین گنجینه‌های موسیقی ایران است. موسیقی عربی خوزستان با سازهای سنتی مانند ربابه و طبل، و موسیقی لری‌بختیاری از شاخص‌ترین سبک‌های موسیقی هستند.[[پرونده:زیگورات چغازنبیل-استان خوزستان.jpg|جایگزین=زیگورات چغازنبیل-استان خوزستان|بندانگشتی|زیگورات چغازنبیل-استان خوزستان]]<br /> === مراسم و آیین‌ها: ===<br /> مراسم عزاداری عربی (لطمه‌زنی) با نوحه‌های خاص عربی خوزستان شهرت دارد. <br /> <br /> جشن نوروز بختیاری‌ها با رقص چوبی و موسیقی حماسی برگزار می‌شود. <br /> <br /> مراسم عروسی عربی خوزستان با رقص‌های محلی (چوبیه) و موسیقی زنده چندین روز ادامه دارد.<br /> <br /> === ورزش‌های محلی: ===<br /> [[پرونده:فرهنگ بومی اهواز.jpg|جایگزین=فرهنگ بومی استان خوزستان|بندانگشتی|فرهنگ بومی استان خوزستان]]<br /> کشتی لوچو (کشتی بختیاری)، اسب‌دوانی و قایقرانی در رودخانه‌ها از ورزش‌های سنتی خوزستان هستند. فوتبال در خوزستان بسیار محبوب است و تیم‌های فولاد خوزستان و استقلال خوزستان از تیم‌های مطرح لیگ برتر ایران بوده‌اند.<br /> <br /> === صنایع دستی: ===<br /> خوزستان از نظر صنایع دستی بسیار غنی است: قالیچه‌بافی بختیاری با طرح‌های هندسی خاص، حصیربافی (بوریا) عربی، کپوبافی، گلیم‌بافی لری و سفالگری سنتی شوش از مهم‌ترین صنایع دستی هستند.<br /> <br /> &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://htcs.co/ کشــــت و صنــــعت نیشکــــر هــــفت تپــــه]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://civilica.com/doc/2035523/ بررسی علل ریزگردها در استان خوزستان و عوامل موثر بر آن-سیویلیکا]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === غذاهای محلی: ===<br /> هریسه (حلیم گوشت و گندم)، سبزی‌پلو با ماهی، مشاط (غذای عربی)، قلیه‌ماهی، فلافل اهوازی و حلوای خوزستانی از غذاها و شیرینی‌های محلی هستند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.beytoote.com/art/city-country/customs-people1-khuzestan.html آداب و رسوم مردم خوزستان-بیتوته]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://3click.com/blog/indigenous-culture-people-ahvaz/ فرهنگ‌ بومی اهواز-سه‌کلیک]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.beytoote.com/fun/native-games/local1-games-khuzestan.html بازیهای بومی محلی استان خوزستان-بیتوته]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> خوزستان به‌عنوان سرزمین نفت ایران، همواره از مناطق حساس مبارزاتی بوده و مردم آن نقش بزرگی در مقاومت دربرابر دیکتاتوری ایفا کرده‌اند.<br /> <br /> === عملیات آفتاب- ارتش آزادیبخش ملی ایران: ===<br /> نیمه‌شب ۷ فروردین ۱۳۶۷، [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران|ارتش آزادیبخش ملی ایران]] با ۱۵ تیپ رزمی، از جمله تیپ‌های زنان مجاهد خلق در جبهه‌ای به طول ۳۰ کیلومتر در غرب شوش در خوزستان، به لشکر ۷۷ خمینی حمله کرد. <br /> <br /> منطقه‌ای به وسعت ۶۰۰ کیلومتر مربع آزاد شد. ۳۲ تن از مجاهدین از جمله بهزاد صالحی‌پور باورصاد از مسجدسلیمان و فریبرز سالک گیلانی از دزفول، در این نبرد به شهادت رسیدند.&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/5279 هفتم فروردین ۱۳۶۷ عملیات آفتاب ارتش آزادیبخش ملی ایران-سازمان مجاهدین]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === کشتار ۶۷ در زندان‌های خوزستان: ===<br /> در تابستان ۱۳۶۷، [[زندان شیبان اهواز|زندان‌های اهواز]] و [[زندان فجر دزفول|دزفول]] شاهد کشتار زندانیان مجاهد بودند. ده‌ها تن از مجاهدین خلق و زندانیان سیاسی در کمیسیون‌های مرگ محاکمه و اعدام شدند.<br /> <br /> === قیام‌های خوزستان: ===<br /> مردم خوزستان در قیام‌های [[قیام آبان ۱۳۹۸|آبان ۱۳۹۸]]، [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|۱۴۰۱]] و [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|دی ۱۴۰۴]] نقش برجسته‌ای داشتند. در آبان ۱۳۹۸، شهرهای اهواز، ماهشهر و دزفول از کانون‌های اصلی اعتراضات بودند. در ماهشهر، نیروهای سپاه با شلیک مستقیم ده‌ها نفر را به شهادت رساندند.<br /> <br /> در [[کشتار در نیزار ماهشهر|ماهشهر]] نیروهای گارد ویژه غیر بومی از تیپ [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی|فاطمیون افغان]] و [[سپاه پاسداران]]، با تانک و نفربر و دوشکا وارد شدند و به سمت مردم معترض شلیک کردند و مردم را در نیزار ماهشهر کشتار کردند. عفو بین‌الملل از «حمام خون» در ماهشهر گزارش داد.<br /> <br /> در قیام ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴ مردم این استان با تظاهرات گسترده در خیابان‌ها به اعتراض پرداختند، اما نیروهای سرکوبگر جمهوری اسلامی با گلوله جنگی به‌ تظاهرات مسالمت آمیز پاسخ دادند. در این میان در شهر ایذه کودک۹ساله [[کیان پیرفلک]] به همراه پدرش مورد اصابت گلوله قرار گرفت و به‌شهادت رسید.&lt;ref&gt;[https://www.amnesty.org/en/documents/mde13/2308/2020/en/ عفو بین‌الملل -کشتار آبان ۹۸ خوزستان]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D8%AE%D9%88%D8%B2%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86&diff=89702 2026-06-18T18:32:18Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>{{Infobox settlement<br /> | name = استان خوزستان<br /> | other_name = گاهواره تمدن ایلام · سرزمین نفت ایران<br /> | image_skyline = آپادانا.jpg<br /> | image_caption = استان خوزستان - اهواز<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان خوزستان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = اهواز (یکی از گرم‌ترین شهرهای جهان · تا ۵۵ درجه)<br /> | established_title = جایگاه تاریخی<br /> | established_date = پایتخت تمدن ایلام (۳۲۰۰ پ.م) · نخستین چاه نفت خاورمیانه (۱۹۰۸)<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۶۴٬۰۵۵ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۴٫۷ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۲۷<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = فارسی، عربی خوزستانی، لری بختیاری<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = گرم و مرطوب - تابستان‌های بسیار گرم (تا ۵۵ درجه سانتی‌گراد)<br /> | blank5_name = رودخانه‌ها<br /> | blank5_info = کارون (بزرگ‌ترین رودخانه ایران) · دز · کرخه · جراحی · هندیجان<br /> | blank6_name = تالاب‌ها<br /> | blank6_info = هورالعظیم · شادگان (تالاب‌های بین‌المللی)<br /> | blank7_name = جزایر<br /> | blank7_info = خارک (بزرگ‌ترین پایانه صادرات نفت ایران) · مینو · آبادان<br /> | blank_name_sec1 = غرب<br /> | blank_info_sec1 = عراق<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = خلیج فارس<br /> | blank2_name_sec1 = شمال و شرق<br /> | blank2_info_sec1 = استان‌های لرستان، چهارمحال‌وبختیاری، کهگیلویه‌وبویراحمد، بوشهر<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = زیگورات چغازنبیل (۱۲۵۰ پ.م) · سازه‌های آبی شوشتر (ساسانی) · شوش (محوطه باستانی)<br /> | blank1_name_sec2 = شهرهای تاریخی<br /> | blank1_info_sec2 = شوش (پایتخت ایلام و هخامنشی) · شوشتر (شهر پل‌ها) · دزفول (پل ساسانی) · خرمشهر (آزادسازی ۳ خرداد ۱۳۶۱)<br /> | blank2_name_sec2 = نفت و انرژی<br /> | blank2_info_sec2 = بیش از ۸۰٪ نفت ایران · مسجدسلیمان (نخستین چاه نفت خاورمیانه ۱۹۰۸) · پالایشگاه آبادان<br /> | blank3_name_sec2 = صنایع<br /> | blank3_info_sec2 = فولاد خوزستان · پتروشیمی ماهشهر · نیشکر هفت‌تپه · بنادر خمینی و ماهشهر<br /> | blank4_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank4_info_sec2 = گندم · برنج · خرما · نیشکر · مرکبات<br /> | blank5_name_sec2 = صنایع دستی<br /> | blank5_info_sec2 = قالیچه‌بافی بختیاری · حصیربافی (بوریا) عربی · سفالگری شوش · گلیم‌بافی لری<br /> | blank6_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank6_info_sec2 = هریسه · فلافل اهوازی · قلیه‌ماهی · مشاط · سبزی‌پلو با ماهی · حلوای خوزستانی<br /> | blank7_name_sec2 = مقاومت مردمی<br /> | blank7_info_sec2 = عملیات آفتاب ارتش آزادیبخش · کشتار ۶۷ در زندان‌های اهواز و دزفول ·<br /> | blank8_name_sec2 = <br /> | blank8_info_sec2 = <br /> | blank9_name_sec2 = <br /> | blank9_info_sec2 = <br /> }}<br /> <br /> '''استان خوزستان،''' واقع در جنوب‌غربی ایران، یکی از کهن‌ترین و مهم‌ترین مناطق تمدنی ایران و جهان است. این استان به‌عنوان گاهواره تمدن ایلام (از حدود ۳۲۰۰ پیش از میلاد) شناخته می‌شود و دارای میراث‌های جهانی یونسکو مانند زیگورات چغازنبیل، سازه‌های آبی شوشتر و محوطه باستانی شوش است. <br /> <br /> خوزستان در طول تاریخ میزبان امپراتوری‌های بزرگ بوده و در دوره هخامنشی یکی از پایتخت‌های امپراتوری (شوش) را در خود جای داده بود.<br /> <br /> این سرزمین به دلیل ذخایر عظیم نفت (بیش از ۸۰ درصد نفت ایران) و کشف نخستین چاه نفت خاورمیانه در مسجدسلیمان (۱۹۰۸)، نقش محوری در اقتصاد مدرن ایران ایفا کرده است. جغرافیای خوزستان شامل دشت‌های حاصلخیز، رودخانه‌های بزرگ مانند کارون، تالاب‌های بین‌المللی هورالعظیم و شادگان، و آب‌وهوای گرم و مرطوب است. مرکز استان اهواز، یکی از گرم‌ترین شهرهای جهان، است.<br /> <br /> خوزستان با تنوع قومی و فرهنگی غنی (عرب، لر، بختیاری و فارس) و صنایع دستی و غذاهای محلی متنوع، از نظر کشاورزی (خرما، نیشکر، برنج)، صنعت (فولاد، پتروشیمی) و بنادر مهم، اهمیت استراتژیک بالایی دارد. <br /> <br /> با این حال، با چالش‌هایی مانند بحران‌های زیست‌محیطی (ریزگردها و خشک شدن تالاب‌ها) روبه‌رو است. این استان همچنین در رویدادهای تاریخی معاصر مانند نهضت ملی نفت و مقاومت‌های مردمی نقش برجسته‌ای داشته است.<br /> <br /> مرکز استان: اهواز<br /> <br /> مساحت: ۶۴,۰۵۵ کیلومتر مربع<br /> <br /> جمعیت: حدود ۴.۷ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۲۷ شهرستان (اهواز، دزفول، آبادان، خرمشهر، شوش، شوشتر، مسجدسلیمان، اندیمشک و...)<br /> <br /> آب و هوا: گرم و مرطوب؛ تابستان‌های بسیار گرم (تا ۵۵ درجه)<br /> <br /> زبان: فارسی، عربی خوزستانی، لری بختیاری<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> خوزستان یکی از کهن‌ترین سرزمین‌های متمدن جهان و گاهواره تمدن ایلام است. تمدن ایلامی (حدود ۳۲۰۰ پیش از میلاد) با مرکزیت شوش، از نخستین تمدن‌های بشری بود. زیگورات چغازنبیل (حدود ۱۲۵۰ پیش از میلاد) در نزدیکی شوش، میراث جهانی یونسکو و یکی از بهترین زیگورات‌های باقی‌مانده جهان است.<br /> <br /> شوش در دوره هخامنشی یکی از چهار پایتخت امپراتوری بود. کاخ آپادانای شوش ساخته داریوش بزرگ، نمونه‌ای از شکوه معماری هخامنشی است. <br /> <br /> در دوره ساسانی، نظام آبیاری بند و سد شوشتر ساخته شد که اکنون میراث جهانی یونسکو ثبت شده‌است.<br /> <br /> کشف نفت در مسجدسلیمان در سال ۱۲۸۷ شمسی (۱۹۰۸ میلادی) نقطه عطفی در تاریخ خوزستان و ایران بود. مسجدسلیمان نخستین چاه نفت خاورمیانه را در خود جای داد و شرکت نفت ایران و انگلیس (بعدها بریتیش پترولیوم) تأسیس شد. پالایشگاه آبادان تا سال ۱۳۵۹ بزرگ‌ترین پالایشگاه جهان بود.<br /> <br /> نهضت ملی نفت (۱۳۲۹-۱۳۳۲) مستقیماً با خوزستان مرتبط بود. ملی شدن صنعت نفت به رهبری [[دکتر محمد مصدق]]، خوزستان را در مرکز تحولات سیاسی قرار داد. <br /> <br /> اعتصابات کارگران نفت آبادان و اهواز نقش مهمی در این نهضت داشت.<br /> <br /> [[جنگ ایران و عراق]] (۱۳۵۹-۱۳۶۷) ویرانی عظیمی به خوزستان وارد کرد. شهرهای خرمشهر، آبادان و دزفول در خط مقدم جنگ بودند. <br /> <br /> خرمشهر پس از ۵۷۸ روز اشغال در ۳ خرداد ۱۳۶۱ آزاد شد.<br /> <br /> شهرهای تاریخی:<br /> <br /> شوش: پایتخت باستانی ایلام و یکی از چهار پایتخت هخامنشی، محل کشف قانون‌نامه حمورابی و شیر سنگی شوش. <br /> <br /> شوشتر: شهر پل‌ها و بندها با شاهکار مهندسی آبی ساسانی (میراث جهانی). <br /> <br /> دزفول: شهر پل قدیم ساسانی&lt;ref&gt;[https://www.alibaba.ir/mag/khuzestan/chogha-zanbil/ چغازنبیل شوش؛ نمونه‌ای فوق‌العاده از معماری و عرفان باستانی-علی‌بابا]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/113/ یونسکو- چغازنبیل]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1455/ یونسکو - شوش]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1315/ یونسکو- سازه‌های آبی شوشتر]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Khuzestan دانشنامه بریتانیکا - خوزستان]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/khuzestan/ دانشنامه ایرانیکا- خوزستان]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/oil-industry-ii/ OIL INDUSTRY ii. IRAN’S OIL AND GAS RESOURCES-iranica]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> خوزستان در جنوب‌غربی ایران واقع شده و از غرب با عراق و از جنوب با خلیج فارس هم‌مرز است. دشت خوزستان یکی از حاصلخیزترین دشت‌های ایران است که پنج رودخانه بزرگ کارون (بزرگ‌ترین رودخانه ایران)، دز، کرخه، جراحی و هندیجان، از آن عبور می‌کنند.<br /> <br /> آب‌وهوای خوزستان گرم و مرطوب است. شهر اهواز یکی از گرم‌ترین شهرهای جهان محسوب می‌شود با دمای تابستانی تا ۵۵ درجه سانتی‌گراد. تالاب‌های هورالعظیم و شادگان از مهم‌ترین تالاب‌های بین‌المللی ایران هستند.<br /> <br /> === جزایر خوزستان: ===<br /> جزایر مینو و آبادان در اروندرود و جزیره خارک در خلیج فارس از نقاط مهم استراتژیک خوزستان هستند. جزیره خارک بزرگ‌ترین پایانه صادرات نفت ایران است و بقایای کلیسای نسطوری قرن ۶ میلادی در آن دیده می‌شود.<br /> <br /> === بحران‌های زیست‌محیطی: ===<br /> خوزستان از ریزگردها (گرد و غبار) و خشکی تالاب‌ها رنج می‌برد. خشک شدن بخش‌های وسیعی از هورالعظیم و تالاب شادگان بحران زیست‌محیطی جدی‌ای ایجاد کرده است واهواز بارها در لیست آلوده‌ترین شهرهای جهان قرار گرفته است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/susa-i-excavations/ دانشنامه ایرانیکا- شوش]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> خوزستان غنی‌ترین استان نفت‌خیز ایران و یکی از مهم‌ترین مناطق نفتی جهان است. بیش از ۸۰ درصد نفت ایران و بخش عمده گاز طبیعی از این استان استخراج می‌شود.<br /> <br /> آبادان، ماهشهر و خارک از مراکز اصلی صنعت نفت هستند.<br /> <br /> صنایع فولاد خوزستان (مجتمع فولاد خوزستان در اهواز)، صنایع پتروشیمی (ماهشهر)، صنعت نیشکر (هفت‌تپه و کشت و صنعت کارون) از صنایع مهم استان هستند.<br /> <br /> کشاورزی خوزستان به‌دلیل دسترسی به آب فراوان رودخانه‌ها بسیار حاصلخیز است. [[پرونده:استان خوزستان.jpg|جایگزین=استان خوزستان|بندانگشتی|استان خوزستان]]محصولات اصلی: گندم، برنج، خرما (خوزستان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان خرما در ایران)، نیشکر و مرکبات.<br /> <br /> بندر موسوم به خمینی و بندر ماهشهر از بنادر مهم تجاری ایران در خلیج فارس هستند. صنعت ماهیگیری در سواحل خوزستان و صید میگو نیز اهمیت اقتصادی دارد.<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> خوزستان سرزمین تنوع قومی و فرهنگی است: عرب‌ها، لرها، بختیاری‌ها و فارس‌زبان‌ها در کنار هم زندگی می‌کنند. هر قوم سنت‌ها و آداب خاص خود را دارد.<br /> <br /> موسیقی خوزستانی از غنی‌ترین گنجینه‌های موسیقی ایران است. موسیقی عربی خوزستان با سازهای سنتی مانند ربابه و طبل، و موسیقی لری‌بختیاری از شاخص‌ترین سبک‌های موسیقی هستند.<br /> <br /> === مراسم و آیین‌ها: ===<br /> مراسم عزاداری عربی (لطمه‌زنی) با نوحه‌های خاص عربی خوزستان شهرت دارد. <br /> <br /> جشن نوروز بختیاری‌ها با رقص چوبی و موسیقی حماسی برگزار می‌شود. [[پرونده:زیگورات چغازنبیل-استان خوزستان.jpg|جایگزین=زیگورات چغازنبیل-استان خوزستان|بندانگشتی|زیگورات چغازنبیل-استان خوزستان]]مراسم عروسی عربی خوزستان با رقص‌های محلی (چوبیه) و موسیقی زنده چندین روز ادامه دارد.<br /> <br /> === ورزش‌های محلی: ===<br /> [[پرونده:فرهنگ بومی اهواز.jpg|جایگزین=فرهنگ بومی استان خوزستان|بندانگشتی|فرهنگ بومی استان خوزستان]]<br /> کشتی لوچو (کشتی بختیاری)، اسب‌دوانی و قایقرانی در رودخانه‌ها از ورزش‌های سنتی خوزستان هستند. فوتبال در خوزستان بسیار محبوب است و تیم‌های فولاد خوزستان و استقلال خوزستان از تیم‌های مطرح لیگ برتر ایران بوده‌اند.<br /> <br /> === صنایع دستی: ===<br /> خوزستان از نظر صنایع دستی بسیار غنی است: قالیچه‌بافی بختیاری با طرح‌های هندسی خاص، حصیربافی (بوریا) عربی، کپوبافی، گلیم‌بافی لری و سفالگری سنتی شوش از مهم‌ترین صنایع دستی هستند.<br /> <br /> &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://htcs.co/ کشــــت و صنــــعت نیشکــــر هــــفت تپــــه]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://civilica.com/doc/2035523/ بررسی علل ریزگردها در استان خوزستان و عوامل موثر بر آن-سیویلیکا]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === غذاهای محلی: ===<br /> هریسه (حلیم گوشت و گندم)، سبزی‌پلو با ماهی، مشاط (غذای عربی)، قلیه‌ماهی، فلافل اهوازی و حلوای خوزستانی از غذاها و شیرینی‌های محلی هستند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.beytoote.com/art/city-country/customs-people1-khuzestan.html آداب و رسوم مردم خوزستان-بیتوته]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://3click.com/blog/indigenous-culture-people-ahvaz/ فرهنگ‌ بومی اهواز-سه‌کلیک]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.beytoote.com/fun/native-games/local1-games-khuzestan.html بازیهای بومی محلی استان خوزستان-بیتوته]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> خوزستان به‌عنوان سرزمین نفت ایران، همواره از مناطق حساس مبارزاتی بوده و مردم آن نقش بزرگی در مقاومت دربرابر دیکتاتوری ایفا کرده‌اند.<br /> <br /> === عملیات آفتاب- ارتش آزادیبخش ملی ایران: ===<br /> نیمه‌شب ۷ فروردین ۱۳۶۷، [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران|ارتش آزادیبخش ملی ایران]] با ۱۵ تیپ رزمی، از جمله تیپ‌های زنان مجاهد خلق در جبهه‌ای به طول ۳۰ کیلومتر در غرب شوش در خوزستان، به لشکر ۷۷ خمینی حمله کرد. <br /> <br /> منطقه‌ای به وسعت ۶۰۰ کیلومتر مربع آزاد شد. ۳۲ تن از مجاهدین از جمله بهزاد صالحی‌پور باورصاد از مسجدسلیمان و فریبرز سالک گیلانی از دزفول، در این نبرد به شهادت رسیدند.&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/5279 هفتم فروردین ۱۳۶۷ عملیات آفتاب ارتش آزادیبخش ملی ایران-سازمان مجاهدین]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === کشتار ۶۷ در زندان‌های خوزستان: ===<br /> در تابستان ۱۳۶۷، [[زندان شیبان اهواز|زندان‌های اهواز]] و [[زندان فجر دزفول|دزفول]] شاهد کشتار زندانیان مجاهد بودند. ده‌ها تن از مجاهدین خلق و زندانیان سیاسی در کمیسیون‌های مرگ محاکمه و اعدام شدند.<br /> <br /> === قیام‌های خوزستان: ===<br /> مردم خوزستان در قیام‌های [[قیام آبان ۱۳۹۸|آبان ۱۳۹۸]]، [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|۱۴۰۱]] و [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|دی ۱۴۰۴]] نقش برجسته‌ای داشتند. در آبان ۱۳۹۸، شهرهای اهواز، ماهشهر و دزفول از کانون‌های اصلی اعتراضات بودند. در ماهشهر، نیروهای سپاه با شلیک مستقیم ده‌ها نفر را به شهادت رساندند.<br /> <br /> در [[کشتار در نیزار ماهشهر|ماهشهر]] نیروهای گارد ویژه غیر بومی از تیپ [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی|فاطمیون افغان]] و [[سپاه پاسداران]]، با تانک و نفربر و دوشکا وارد شدند و به سمت مردم معترض شلیک کردند و مردم را در نیزار ماهشهر کشتار کردند. عفو بین‌الملل از «حمام خون» در ماهشهر گزارش داد.<br /> <br /> در قیام ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴ مردم این استان با تظاهرات گسترده در خیابان‌ها به اعتراض پرداختند، اما نیروهای سرکوبگر جمهوری اسلامی با گلوله جنگی به‌ تظاهرات مسالمت آمیز پاسخ دادند. در این میان در شهر ایذه کودک۹ساله [[کیان پیرفلک]] به همراه پدرش مورد اصابت گلوله قرار گرفت و به‌شهادت رسید.&lt;ref&gt;[https://www.amnesty.org/en/documents/mde13/2308/2020/en/ عفو بین‌الملل -کشتار آبان ۹۸ خوزستان]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D8%AE%D9%88%D8%B2%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86&diff=89701 2026-06-18T18:30:13Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>{{Infobox settlement<br /> | name = استان خوزستان<br /> | other_name = گاهواره تمدن ایلام · سرزمین نفت ایران<br /> | image_skyline = آپادانا.jpg<br /> | image_caption = استان خوزستان - اهواز<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان خوزستان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = اهواز (یکی از گرم‌ترین شهرهای جهان · تا ۵۵ درجه)<br /> | established_title = جایگاه تاریخی<br /> | established_date = پایتخت تمدن ایلام (۳۲۰۰ پ.م) · نخستین چاه نفت خاورمیانه (۱۹۰۸)<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۶۴٬۰۵۵ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۴٫۷ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۲۷<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = فارسی، عربی خوزستانی، لری بختیاری<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = گرم و مرطوب - تابستان‌های بسیار گرم (تا ۵۵ درجه سانتی‌گراد)<br /> | blank5_name = رودخانه‌ها<br /> | blank5_info = کارون (بزرگ‌ترین رودخانه ایران) · دز · کرخه · جراحی · هندیجان<br /> | blank6_name = تالاب‌ها<br /> | blank6_info = هورالعظیم · شادگان (تالاب‌های بین‌المللی)<br /> | blank7_name = جزایر<br /> | blank7_info = خارک (بزرگ‌ترین پایانه صادرات نفت ایران) · مینو · آبادان<br /> | blank_name_sec1 = غرب<br /> | blank_info_sec1 = عراق<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = خلیج فارس<br /> | blank2_name_sec1 = شمال و شرق<br /> | blank2_info_sec1 = استان‌های لرستان، چهارمحال‌وبختیاری، کهگیلویه‌وبویراحمد، بوشهر<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = زیگورات چغازنبیل (۱۲۵۰ پ.م) · سازه‌های آبی شوشتر (ساسانی) · شوش (محوطه باستانی)<br /> | blank1_name_sec2 = شهرهای تاریخی<br /> | blank1_info_sec2 = شوش (پایتخت ایلام و هخامنشی) · شوشتر (شهر پل‌ها) · دزفول (پل ساسانی) · خرمشهر (آزادسازی ۳ خرداد ۱۳۶۱)<br /> | blank2_name_sec2 = نفت و انرژی<br /> | blank2_info_sec2 = بیش از ۸۰٪ نفت ایران · مسجدسلیمان (نخستین چاه نفت خاورمیانه ۱۹۰۸) · پالایشگاه آبادان<br /> | blank3_name_sec2 = صنایع<br /> | blank3_info_sec2 = فولاد خوزستان · پتروشیمی ماهشهر · نیشکر هفت‌تپه · بنادر خمینی و ماهشهر<br /> | blank4_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank4_info_sec2 = گندم · برنج · خرما · نیشکر · مرکبات<br /> | blank5_name_sec2 = صنایع دستی<br /> | blank5_info_sec2 = قالیچه‌بافی بختیاری · حصیربافی (بوریا) عربی · سفالگری شوش · گلیم‌بافی لری<br /> | blank6_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank6_info_sec2 = هریسه · فلافل اهوازی · قلیه‌ماهی · مشاط · سبزی‌پلو با ماهی · حلوای خوزستانی<br /> | blank7_name_sec2 = مقاومت مردمی<br /> | blank7_info_sec2 = عملیات آفتاب ارتش آزادیبخش · کشتار ۶۷ در زندان‌های اهواز و دزفول ·<br /> | blank8_name_sec2 = <br /> | blank8_info_sec2 = <br /> | blank9_name_sec2 = <br /> | blank9_info_sec2 = <br /> }}<br /> <br /> '''استان خوزستان،''' واقع در جنوب‌غربی ایران، یکی از کهن‌ترین و مهم‌ترین مناطق تمدنی ایران و جهان است. این استان به‌عنوان گاهواره تمدن ایلام (از حدود ۳۲۰۰ پیش از میلاد) شناخته می‌شود و دارای میراث‌های جهانی یونسکو مانند زیگورات چغازنبیل، سازه‌های آبی شوشتر و محوطه باستانی شوش است. خوزستان در طول تاریخ میزبان امپراتوری‌های بزرگ بوده و در دوره هخامنشی یکی از پایتخت‌های امپراتوری (شوش) را در خود جای داده بود.<br /> <br /> این سرزمین به دلیل ذخایر عظیم نفت (بیش از ۸۰ درصد نفت ایران) و کشف نخستین چاه نفت خاورمیانه در مسجدسلیمان (۱۹۰۸)، نقش محوری در اقتصاد مدرن ایران ایفا کرده است. جغرافیای خوزستان شامل دشت‌های حاصلخیز، رودخانه‌های بزرگ مانند کارون، تالاب‌های بین‌المللی هورالعظیم و شادگان، و آب‌وهوای گرم و مرطوب است. مرکز استان اهواز، یکی از گرم‌ترین شهرهای جهان، است.<br /> <br /> خوزستان با تنوع قومی و فرهنگی غنی (عرب، لر، بختیاری و فارس) و صنایع دستی و غذاهای محلی متنوع، از نظر کشاورزی (خرما، نیشکر، برنج)، صنعت (فولاد، پتروشیمی) و بنادر مهم، اهمیت استراتژیک بالایی دارد. با این حال، با چالش‌هایی مانند بحران‌های زیست‌محیطی (ریزگردها و خشک شدن تالاب‌ها) روبه‌رو است. این استان همچنین در رویدادهای تاریخی معاصر مانند نهضت ملی نفت و مقاومت‌های مردمی نقش برجسته‌ای داشته است.<br /> <br /> مرکز استان: اهواز<br /> <br /> مساحت: ۶۴,۰۵۵ کیلومتر مربع<br /> <br /> جمعیت: حدود ۴.۷ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۲۷ شهرستان (اهواز، دزفول، آبادان، خرمشهر، شوش، شوشتر، مسجدسلیمان، اندیمشک و...)<br /> <br /> آب و هوا: گرم و مرطوب؛ تابستان‌های بسیار گرم (تا ۵۵ درجه)<br /> <br /> زبان: فارسی، عربی خوزستانی، لری بختیاری<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> خوزستان یکی از کهن‌ترین سرزمین‌های متمدن جهان و گاهواره تمدن ایلام است. تمدن ایلامی (حدود ۳۲۰۰ پیش از میلاد) با مرکزیت شوش، از نخستین تمدن‌های بشری بود. زیگورات چغازنبیل (حدود ۱۲۵۰ پیش از میلاد) در نزدیکی شوش، میراث جهانی یونسکو و یکی از بهترین زیگورات‌های باقی‌مانده جهان است.<br /> <br /> شوش در دوره هخامنشی یکی از چهار پایتخت امپراتوری بود. کاخ آپادانای شوش ساخته داریوش بزرگ، نمونه‌ای از شکوه معماری هخامنشی است. در دوره ساسانی، نظام آبیاری بند و سد شوشتر ساخته شد که اکنون میراث جهانی یونسکو ثبت شده‌است.<br /> <br /> کشف نفت در مسجدسلیمان در سال ۱۲۸۷ شمسی (۱۹۰۸ میلادی) نقطه عطفی در تاریخ خوزستان و ایران بود. مسجدسلیمان نخستین چاه نفت خاورمیانه را در خود جای داد و شرکت نفت ایران و انگلیس (بعدها بریتیش پترولیوم) تأسیس شد. پالایشگاه آبادان تا سال ۱۳۵۹ بزرگ‌ترین پالایشگاه جهان بود.<br /> <br /> نهضت ملی نفت (۱۳۲۹-۱۳۳۲) مستقیماً با خوزستان مرتبط بود. ملی شدن صنعت نفت به رهبری [[دکتر محمد مصدق]]، خوزستان را در مرکز تحولات سیاسی قرار داد. اعتصابات کارگران نفت آبادان و اهواز نقش مهمی در این نهضت داشت.<br /> <br /> [[جنگ ایران و عراق]] (۱۳۵۹-۱۳۶۷) ویرانی عظیمی به خوزستان وارد کرد. شهرهای خرمشهر، آبادان و دزفول در خط مقدم جنگ بودند. خرمشهر پس از ۵۷۸ روز اشغال در ۳ خرداد ۱۳۶۱ آزاد شد.<br /> <br /> شهرهای تاریخی:<br /> <br /> شوش: پایتخت باستانی ایلام و یکی از چهار پایتخت هخامنشی، محل کشف قانون‌نامه حمورابی و شیر سنگی شوش. <br /> <br /> شوشتر: شهر پل‌ها و بندها با شاهکار مهندسی آبی ساسانی (میراث جهانی). <br /> <br /> دزفول: شهر پل قدیم ساسانی&lt;ref&gt;[https://www.alibaba.ir/mag/khuzestan/chogha-zanbil/ چغازنبیل شوش؛ نمونه‌ای فوق‌العاده از معماری و عرفان باستانی-علی‌بابا]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/113/ یونسکو- چغازنبیل]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1455/ یونسکو - شوش]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1315/ یونسکو- سازه‌های آبی شوشتر]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Khuzestan دانشنامه بریتانیکا - خوزستان]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/khuzestan/ دانشنامه ایرانیکا- خوزستان]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/oil-industry-ii/ OIL INDUSTRY ii. IRAN’S OIL AND GAS RESOURCES-iranica]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> خوزستان در جنوب‌غربی ایران واقع شده و از غرب با عراق و از جنوب با خلیج فارس هم‌مرز است. دشت خوزستان یکی از حاصلخیزترین دشت‌های ایران است که پنج رودخانه بزرگ کارون (بزرگ‌ترین رودخانه ایران)، دز، کرخه، جراحی و هندیجان، از آن عبور می‌کنند.<br /> <br /> آب‌وهوای خوزستان گرم و مرطوب است. شهر اهواز یکی از گرم‌ترین شهرهای جهان محسوب می‌شود با دمای تابستانی تا ۵۵ درجه سانتی‌گراد. تالاب‌های هورالعظیم و شادگان از مهم‌ترین تالاب‌های بین‌المللی ایران هستند.<br /> <br /> === جزایر خوزستان: ===<br /> جزایر مینو و آبادان در اروندرود و جزیره خارک در خلیج فارس از نقاط مهم استراتژیک خوزستان هستند. جزیره خارک بزرگ‌ترین پایانه صادرات نفت ایران است و بقایای کلیسای نسطوری قرن ۶ میلادی در آن دیده می‌شود.<br /> <br /> === بحران‌های زیست‌محیطی: ===<br /> خوزستان از ریزگردها (گرد و غبار) و خشکی تالاب‌ها رنج می‌برد. خشک شدن بخش‌های وسیعی از هورالعظیم و تالاب شادگان بحران زیست‌محیطی جدی‌ای ایجاد کرده است واهواز بارها در لیست آلوده‌ترین شهرهای جهان قرار گرفته است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/susa-i-excavations/ دانشنامه ایرانیکا- شوش]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> خوزستان غنی‌ترین استان نفت‌خیز ایران و یکی از مهم‌ترین مناطق نفتی جهان است. بیش از ۸۰ درصد نفت ایران و بخش عمده گاز طبیعی از این استان استخراج می‌شود. آبادان، ماهشهر و خارک از مراکز اصلی صنعت نفت هستند.<br /> <br /> صنایع فولاد خوزستان (مجتمع فولاد خوزستان در اهواز)، صنایع پتروشیمی (ماهشهر)، صنعت نیشکر (هفت‌تپه و کشت و صنعت کارون) از صنایع مهم استان هستند.<br /> <br /> کشاورزی خوزستان به‌دلیل دسترسی به آب فراوان رودخانه‌ها بسیار حاصلخیز است. <br /> <br /> محصولات اصلی: گندم، برنج، خرما (خوزستان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان خرما در ایران)، نیشکر و مرکبات.<br /> <br /> بندر موسوم به خمینی و بندر ماهشهر از بنادر مهم تجاری ایران در خلیج فارس هستند. صنعت ماهیگیری در سواحل خوزستان و صید میگو نیز اهمیت اقتصادی دارد.<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> [[پرونده:استان خوزستان.jpg|جایگزین=استان خوزستان|بندانگشتی|استان خوزستان]]<br /> خوزستان سرزمین تنوع قومی و فرهنگی است: عرب‌ها، لرها، بختیاری‌ها و فارس‌زبان‌ها در کنار هم زندگی می‌کنند. هر قوم سنت‌ها و آداب خاص خود را دارد.<br /> <br /> موسیقی خوزستانی از غنی‌ترین گنجینه‌های موسیقی ایران است. موسیقی عربی خوزستان با سازهای سنتی مانند ربابه و طبل، و موسیقی لری‌بختیاری از شاخص‌ترین سبک‌های موسیقی هستند.<br /> <br /> === مراسم و آیین‌ها: ===<br /> مراسم عزاداری عربی (لطمه‌زنی) با نوحه‌های خاص عربی خوزستان شهرت دارد. <br /> <br /> جشن نوروز بختیاری‌ها با رقص چوبی و موسیقی حماسی برگزار می‌شود. [[پرونده:زیگورات چغازنبیل-استان خوزستان.jpg|جایگزین=زیگورات چغازنبیل-استان خوزستان|بندانگشتی|زیگورات چغازنبیل-استان خوزستان]]مراسم عروسی عربی خوزستان با رقص‌های محلی (چوبیه) و موسیقی زنده چندین روز ادامه دارد.<br /> <br /> === ورزش‌های محلی: ===<br /> [[پرونده:فرهنگ بومی اهواز.jpg|جایگزین=فرهنگ بومی استان خوزستان|بندانگشتی|فرهنگ بومی استان خوزستان]]<br /> کشتی لوچو (کشتی بختیاری)، اسب‌دوانی و قایقرانی در رودخانه‌ها از ورزش‌های سنتی خوزستان هستند. فوتبال در خوزستان بسیار محبوب است و تیم‌های فولاد خوزستان و استقلال خوزستان از تیم‌های مطرح لیگ برتر ایران بوده‌اند.<br /> <br /> === صنایع دستی: ===<br /> خوزستان از نظر صنایع دستی بسیار غنی است: قالیچه‌بافی بختیاری با طرح‌های هندسی خاص، حصیربافی (بوریا) عربی، کپوبافی، گلیم‌بافی لری و سفالگری سنتی شوش از مهم‌ترین صنایع دستی هستند.<br /> <br /> &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://htcs.co/ کشــــت و صنــــعت نیشکــــر هــــفت تپــــه]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://civilica.com/doc/2035523/ بررسی علل ریزگردها در استان خوزستان و عوامل موثر بر آن-سیویلیکا]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === غذاهای محلی: ===<br /> هریسه (حلیم گوشت و گندم)، سبزی‌پلو با ماهی، مشاط (غذای عربی)، قلیه‌ماهی، فلافل اهوازی و حلوای خوزستانی از غذاها و شیرینی‌های محلی هستند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.beytoote.com/art/city-country/customs-people1-khuzestan.html آداب و رسوم مردم خوزستان-بیتوته]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://3click.com/blog/indigenous-culture-people-ahvaz/ فرهنگ‌ بومی اهواز-سه‌کلیک]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.beytoote.com/fun/native-games/local1-games-khuzestan.html بازیهای بومی محلی استان خوزستان-بیتوته]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> خوزستان به‌عنوان سرزمین نفت ایران، همواره از مناطق حساس مبارزاتی بوده و مردم آن نقش بزرگی در مقاومت دربرابر دیکتاتوری ایفا کرده‌اند.<br /> <br /> === عملیات آفتاب- ارتش آزادیبخش ملی ایران: ===<br /> نیمه‌شب ۷ فروردین ۱۳۶۷، [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران|ارتش آزادیبخش ملی ایران]] با ۱۵ تیپ رزمی، از جمله تیپ‌های زنان مجاهد خلق در جبهه‌ای به طول ۳۰ کیلومتر در غرب شوش در خوزستان، به لشکر ۷۷ خمینی حمله کرد. <br /> <br /> منطقه‌ای به وسعت ۶۰۰ کیلومتر مربع آزاد شد. ۳۲ تن از مجاهدین از جمله بهزاد صالحی‌پور باورصاد از مسجدسلیمان و فریبرز سالک گیلانی از دزفول، در این نبرد به شهادت رسیدند.&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/5279 هفتم فروردین ۱۳۶۷ عملیات آفتاب ارتش آزادیبخش ملی ایران-سازمان مجاهدین]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === کشتار ۶۷ در زندان‌های خوزستان: ===<br /> در تابستان ۱۳۶۷، [[زندان شیبان اهواز|زندان‌های اهواز]] و [[زندان فجر دزفول|دزفول]] شاهد کشتار زندانیان مجاهد بودند. ده‌ها تن از مجاهدین خلق و زندانیان سیاسی در کمیسیون‌های مرگ محاکمه و اعدام شدند.<br /> <br /> === قیام‌های خوزستان: ===<br /> مردم خوزستان در قیام‌های [[قیام آبان ۱۳۹۸|آبان ۱۳۹۸]]، [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|۱۴۰۱]] و [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|دی ۱۴۰۴]] نقش برجسته‌ای داشتند. در آبان ۱۳۹۸، شهرهای اهواز، ماهشهر و دزفول از کانون‌های اصلی اعتراضات بودند. در ماهشهر، نیروهای سپاه با شلیک مستقیم ده‌ها نفر را به شهادت رساندند.<br /> <br /> در [[کشتار در نیزار ماهشهر|ماهشهر]] نیروهای گارد ویژه غیر بومی از تیپ [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی|فاطمیون افغان]] و [[سپاه پاسداران]]، با تانک و نفربر و دوشکا وارد شدند و به سمت مردم معترض شلیک کردند و مردم را در نیزار ماهشهر کشتار کردند. عفو بین‌الملل از «حمام خون» در ماهشهر گزارش داد.<br /> <br /> در قیام ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴ مردم این استان با تظاهرات گسترده در خیابان‌ها به اعتراض پرداختند، اما نیروهای سرکوبگر جمهوری اسلامی با گلوله جنگی به‌ تظاهرات مسالمت آمیز پاسخ دادند. در این میان در شهر ایذه کودک۹ساله [[کیان پیرفلک]] به همراه پدرش مورد اصابت گلوله قرار گرفت و به‌شهادت رسید.&lt;ref&gt;[https://www.amnesty.org/en/documents/mde13/2308/2020/en/ عفو بین‌الملل -کشتار آبان ۹۸ خوزستان]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D8%AE%D9%88%D8%B2%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86&diff=89698 2026-06-18T14:31:03Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>{{Infobox settlement<br /> | name = استان خوزستان<br /> | other_name = گاهواره تمدن ایلام · سرزمین نفت ایران<br /> | image_skyline = آپادانا.jpg<br /> | image_caption = استان خوزستان - اهواز<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان خوزستان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = اهواز (یکی از گرم‌ترین شهرهای جهان · تا ۵۵ درجه)<br /> | established_title = جایگاه تاریخی<br /> | established_date = پایتخت تمدن ایلام (۳۲۰۰ پ.م) · نخستین چاه نفت خاورمیانه (۱۹۰۸)<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۶۴٬۰۵۵ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۴٫۷ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۲۷<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = فارسی، عربی خوزستانی، لری بختیاری<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = گرم و مرطوب - تابستان‌های بسیار گرم (تا ۵۵ درجه سانتی‌گراد)<br /> | blank5_name = رودخانه‌ها<br /> | blank5_info = کارون (بزرگ‌ترین رودخانه ایران) · دز · کرخه · جراحی · هندیجان<br /> | blank6_name = تالاب‌ها<br /> | blank6_info = هورالعظیم · شادگان (تالاب‌های بین‌المللی)<br /> | blank7_name = جزایر<br /> | blank7_info = خارک (بزرگ‌ترین پایانه صادرات نفت ایران) · مینو · آبادان<br /> | blank_name_sec1 = غرب<br /> | blank_info_sec1 = عراق<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = خلیج فارس<br /> | blank2_name_sec1 = شمال و شرق<br /> | blank2_info_sec1 = استان‌های لرستان، چهارمحال‌وبختیاری، کهگیلویه‌وبویراحمد، بوشهر<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = زیگورات چغازنبیل (۱۲۵۰ پ.م) · سازه‌های آبی شوشتر (ساسانی) · شوش (محوطه باستانی)<br /> | blank1_name_sec2 = شهرهای تاریخی<br /> | blank1_info_sec2 = شوش (پایتخت ایلام و هخامنشی) · شوشتر (شهر پل‌ها) · دزفول (پل ساسانی) · خرمشهر (آزادسازی ۳ خرداد ۱۳۶۱)<br /> | blank2_name_sec2 = نفت و انرژی<br /> | blank2_info_sec2 = بیش از ۸۰٪ نفت ایران · مسجدسلیمان (نخستین چاه نفت خاورمیانه ۱۹۰۸) · پالایشگاه آبادان<br /> | blank3_name_sec2 = صنایع<br /> | blank3_info_sec2 = فولاد خوزستان · پتروشیمی ماهشهر · نیشکر هفت‌تپه · بنادر خمینی و ماهشهر<br /> | blank4_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank4_info_sec2 = گندم · برنج · خرما · نیشکر · مرکبات<br /> | blank5_name_sec2 = صنایع دستی<br /> | blank5_info_sec2 = قالیچه‌بافی بختیاری · حصیربافی (بوریا) عربی · سفالگری شوش · گلیم‌بافی لری<br /> | blank6_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank6_info_sec2 = هریسه · فلافل اهوازی · قلیه‌ماهی · مشاط · سبزی‌پلو با ماهی · حلوای خوزستانی<br /> | blank7_name_sec2 = مقاومت مردمی<br /> | blank7_info_sec2 = عملیات آفتاب ارتش آزادیبخش · کشتار ۶۷ در زندان‌های اهواز و دزفول ·<br /> | blank8_name_sec2 = <br /> | blank8_info_sec2 = <br /> | blank9_name_sec2 = <br /> | blank9_info_sec2 = <br /> }}<br /> <br /> '''استان خوزستان،''' واقع در جنوب‌غربی ایران، یکی از کهن‌ترین و مهم‌ترین مناطق تمدنی ایران و جهان است. این استان به‌عنوان گاهواره تمدن ایلام (از حدود ۳۲۰۰ پیش از میلاد) شناخته می‌شود و دارای میراث‌های جهانی یونسکو مانند زیگورات چغازنبیل، سازه‌های آبی شوشتر و محوطه باستانی شوش است. خوزستان در طول تاریخ میزبان امپراتوری‌های بزرگ بوده و در دوره هخامنشی یکی از پایتخت‌های امپراتوری (شوش) را در خود جای داده بود.<br /> <br /> این سرزمین به دلیل ذخایر عظیم نفت (بیش از ۸۰ درصد نفت ایران) و کشف نخستین چاه نفت خاورمیانه در مسجدسلیمان (۱۹۰۸)، نقش محوری در اقتصاد مدرن ایران ایفا کرده است. جغرافیای خوزستان شامل دشت‌های حاصلخیز، رودخانه‌های بزرگ مانند کارون، تالاب‌های بین‌المللی هورالعظیم و شادگان، و آب‌وهوای گرم و مرطوب است. مرکز استان اهواز، یکی از گرم‌ترین شهرهای جهان، است.<br /> <br /> خوزستان با تنوع قومی و فرهنگی غنی (عرب، لر، بختیاری و فارس) و صنایع دستی و غذاهای محلی متنوع، از نظر کشاورزی (خرما، نیشکر، برنج)، صنعت (فولاد، پتروشیمی) و بنادر مهم، اهمیت استراتژیک بالایی دارد. با این حال، با چالش‌هایی مانند بحران‌های زیست‌محیطی (ریزگردها و خشک شدن تالاب‌ها) روبه‌رو است. این استان همچنین در رویدادهای تاریخی معاصر مانند نهضت ملی نفت و مقاومت‌های مردمی نقش برجسته‌ای داشته است.<br /> <br /> مرکز استان: اهواز<br /> <br /> مساحت: ۶۴,۰۵۵ کیلومتر مربع<br /> <br /> جمعیت: حدود ۴.۷ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۲۷ شهرستان (اهواز، دزفول، آبادان، خرمشهر، شوش، شوشتر، مسجدسلیمان، اندیمشک و...)<br /> <br /> آب و هوا: گرم و مرطوب؛ تابستان‌های بسیار گرم (تا ۵۵ درجه)<br /> <br /> زبان: فارسی، عربی خوزستانی، لری بختیاری<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> خوزستان یکی از کهن‌ترین سرزمین‌های متمدن جهان و گاهواره تمدن ایلام است. تمدن ایلامی (حدود ۳۲۰۰ پیش از میلاد) با مرکزیت شوش، از نخستین تمدن‌های بشری بود. زیگورات چغازنبیل (حدود ۱۲۵۰ پیش از میلاد) در نزدیکی شوش، میراث جهانی یونسکو و یکی از بهترین زیگورات‌های باقی‌مانده جهان است.<br /> <br /> شوش در دوره هخامنشی یکی از چهار پایتخت امپراتوری بود. کاخ آپادانای شوش ساخته داریوش بزرگ، نمونه‌ای از شکوه معماری هخامنشی است. در دوره ساسانی، نظام آبیاری بند و سد شوشتر ساخته شد که اکنون میراث جهانی یونسکو ثبت شده‌است.<br /> <br /> کشف نفت در مسجدسلیمان در سال ۱۲۸۷ شمسی (۱۹۰۸ میلادی) نقطه عطفی در تاریخ خوزستان و ایران بود. مسجدسلیمان نخستین چاه نفت خاورمیانه را در خود جای داد و شرکت نفت ایران و انگلیس (بعدها بریتیش پترولیوم) تأسیس شد. پالایشگاه آبادان تا سال ۱۳۵۹ بزرگ‌ترین پالایشگاه جهان بود.<br /> <br /> نهضت ملی نفت (۱۳۲۹-۱۳۳۲) مستقیماً با خوزستان مرتبط بود. ملی شدن صنعت نفت به رهبری [[دکتر محمد مصدق]]، خوزستان را در مرکز تحولات سیاسی قرار داد. اعتصابات کارگران نفت آبادان و اهواز نقش مهمی در این نهضت داشت.<br /> <br /> [[جنگ ایران و عراق]] (۱۳۵۹-۱۳۶۷) ویرانی عظیمی به خوزستان وارد کرد. شهرهای خرمشهر، آبادان و دزفول در خط مقدم جنگ بودند. خرمشهر پس از ۵۷۸ روز اشغال در ۳ خرداد ۱۳۶۱ آزاد شد.<br /> <br /> شهرهای تاریخی:<br /> <br /> شوش: پایتخت باستانی ایلام و یکی از چهار پایتخت هخامنشی، محل کشف قانون‌نامه حمورابی و شیر سنگی شوش. <br /> <br /> شوشتر: شهر پل‌ها و بندها با شاهکار مهندسی آبی ساسانی (میراث جهانی). <br /> <br /> دزفول: شهر پل قدیم ساسانی&lt;ref&gt;[https://www.alibaba.ir/mag/khuzestan/chogha-zanbil/ چغازنبیل شوش؛ نمونه‌ای فوق‌العاده از معماری و عرفان باستانی-علی‌بابا]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/113/ یونسکو- چغازنبیل]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1455/ یونسکو - شوش]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1315/ یونسکو- سازه‌های آبی شوشتر]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Khuzestan دانشنامه بریتانیکا - خوزستان]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/khuzestan/ دانشنامه ایرانیکا- خوزستان]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/oil-industry-ii/ OIL INDUSTRY ii. IRAN’S OIL AND GAS RESOURCES-iranica]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> خوزستان در جنوب‌غربی ایران واقع شده و از غرب با عراق و از جنوب با خلیج فارس هم‌مرز است. دشت خوزستان یکی از حاصلخیزترین دشت‌های ایران است که پنج رودخانه بزرگ کارون (بزرگ‌ترین رودخانه ایران)، دز، کرخه، جراحی و هندیجان، از آن عبور می‌کنند.<br /> <br /> آب‌وهوای خوزستان گرم و مرطوب است. شهر اهواز یکی از گرم‌ترین شهرهای جهان محسوب می‌شود با دمای تابستانی تا ۵۵ درجه سانتی‌گراد. تالاب‌های هورالعظیم و شادگان از مهم‌ترین تالاب‌های بین‌المللی ایران هستند.<br /> <br /> === جزایر خوزستان: ===<br /> جزایر مینو و آبادان در اروندرود و جزیره خارک در خلیج فارس از نقاط مهم استراتژیک خوزستان هستند. جزیره خارک بزرگ‌ترین پایانه صادرات نفت ایران است و بقایای کلیسای نسطوری قرن ۶ میلادی در آن دیده می‌شود.<br /> <br /> === بحران‌های زیست‌محیطی: ===<br /> خوزستان از ریزگردها (گرد و غبار) و خشکی تالاب‌ها رنج می‌برد. خشک شدن بخش‌های وسیعی از هورالعظیم و تالاب شادگان بحران زیست‌محیطی جدی‌ای ایجاد کرده است واهواز بارها در لیست آلوده‌ترین شهرهای جهان قرار گرفته است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/susa-i-excavations/ دانشنامه ایرانیکا- شوش]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> خوزستان غنی‌ترین استان نفت‌خیز ایران و یکی از مهم‌ترین مناطق نفتی جهان است. بیش از ۸۰ درصد نفت ایران و بخش عمده گاز طبیعی از این استان استخراج می‌شود. آبادان، ماهشهر و خارک از مراکز اصلی صنعت نفت هستند.<br /> <br /> صنایع فولاد خوزستان (مجتمع فولاد خوزستان در اهواز)، صنایع پتروشیمی (ماهشهر)، صنعت نیشکر (هفت‌تپه و کشت و صنعت کارون) از صنایع مهم استان هستند.<br /> <br /> کشاورزی خوزستان به‌دلیل دسترسی به آب فراوان رودخانه‌ها بسیار حاصلخیز است. <br /> <br /> محصولات اصلی: گندم، برنج، خرما (خوزستان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان خرما در ایران)، نیشکر و مرکبات.<br /> <br /> بندر موسوم به خمینی و بندر ماهشهر از بنادر مهم تجاری ایران در خلیج فارس هستند. صنعت ماهیگیری در سواحل خوزستان و صید میگو نیز اهمیت اقتصادی دارد.<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> خوزستان سرزمین تنوع قومی و فرهنگی است: عرب‌ها، لرها، بختیاری‌ها و فارس‌زبان‌ها در کنار هم زندگی می‌کنند. هر قوم سنت‌ها و آداب خاص خود را دارد.<br /> <br /> موسیقی خوزستانی از غنی‌ترین گنجینه‌های موسیقی ایران است. موسیقی عربی خوزستان با سازهای سنتی مانند ربابه و طبل، و موسیقی لری‌بختیاری از شاخص‌ترین سبک‌های موسیقی هستند.<br /> <br /> === مراسم و آیین‌ها: ===<br /> مراسم عزاداری عربی (لطمه‌زنی) با نوحه‌های خاص عربی خوزستان شهرت دارد. <br /> <br /> جشن نوروز بختیاری‌ها با رقص چوبی و موسیقی حماسی برگزار می‌شود. [[پرونده:زیگورات چغازنبیل-استان خوزستان.jpg|جایگزین=زیگورات چغازنبیل-استان خوزستان|بندانگشتی|زیگورات چغازنبیل-استان خوزستان]]مراسم عروسی عربی خوزستان با رقص‌های محلی (چوبیه) و موسیقی زنده چندین روز ادامه دارد.<br /> <br /> === ورزش‌های محلی: ===<br /> [[پرونده:فرهنگ بومی اهواز.jpg|جایگزین=فرهنگ بومی استان خوزستان|بندانگشتی|فرهنگ بومی استان خوزستان]]<br /> کشتی لوچو (کشتی بختیاری)، اسب‌دوانی و قایقرانی در رودخانه‌ها از ورزش‌های سنتی خوزستان هستند. فوتبال در خوزستان بسیار محبوب است و تیم‌های فولاد خوزستان و استقلال خوزستان از تیم‌های مطرح لیگ برتر ایران بوده‌اند.<br /> <br /> === صنایع دستی: ===<br /> خوزستان از نظر صنایع دستی بسیار غنی است: قالیچه‌بافی بختیاری با طرح‌های هندسی خاص، حصیربافی (بوریا) عربی، کپوبافی، گلیم‌بافی لری و سفالگری سنتی شوش از مهم‌ترین صنایع دستی هستند.<br /> <br /> &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://htcs.co/ کشــــت و صنــــعت نیشکــــر هــــفت تپــــه]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://civilica.com/doc/2035523/ بررسی علل ریزگردها در استان خوزستان و عوامل موثر بر آن-سیویلیکا]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === غذاهای محلی: ===<br /> هریسه (حلیم گوشت و گندم)، سبزی‌پلو با ماهی، مشاط (غذای عربی)، قلیه‌ماهی، فلافل اهوازی و حلوای خوزستانی از غذاها و شیرینی‌های محلی هستند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.beytoote.com/art/city-country/customs-people1-khuzestan.html آداب و رسوم مردم خوزستان-بیتوته]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://3click.com/blog/indigenous-culture-people-ahvaz/ فرهنگ‌ بومی اهواز-سه‌کلیک]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.beytoote.com/fun/native-games/local1-games-khuzestan.html بازیهای بومی محلی استان خوزستان-بیتوته]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> خوزستان به‌عنوان سرزمین نفت ایران، همواره از مناطق حساس مبارزاتی بوده و مردم آن نقش بزرگی در مقاومت دربرابر دیکتاتوری ایفا کرده‌اند.<br /> <br /> === عملیات آفتاب- ارتش آزادیبخش ملی ایران: ===<br /> نیمه‌شب ۷ فروردین ۱۳۶۷، [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران|ارتش آزادیبخش ملی ایران]] با ۱۵ تیپ رزمی، از جمله تیپ‌های زنان مجاهد خلق در جبهه‌ای به طول ۳۰ کیلومتر در غرب شوش در خوزستان، به لشکر ۷۷ خمینی حمله کرد. <br /> <br /> منطقه‌ای به وسعت ۶۰۰ کیلومتر مربع آزاد شد. ۳۲ تن از مجاهدین از جمله بهزاد صالحی‌پور باورصاد از مسجدسلیمان و فریبرز سالک گیلانی از دزفول، در این نبرد به شهادت رسیدند.&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/5279 هفتم فروردین ۱۳۶۷ عملیات آفتاب ارتش آزادیبخش ملی ایران-سازمان مجاهدین]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === کشتار ۶۷ در زندان‌های خوزستان: ===<br /> در تابستان ۱۳۶۷، [[زندان شیبان اهواز|زندان‌های اهواز]] و [[زندان فجر دزفول|دزفول]] شاهد کشتار زندانیان مجاهد بودند. ده‌ها تن از مجاهدین خلق و زندانیان سیاسی در کمیسیون‌های مرگ محاکمه و اعدام شدند.<br /> <br /> === قیام‌های خوزستان: ===<br /> مردم خوزستان در قیام‌های [[قیام آبان ۱۳۹۸|آبان ۱۳۹۸]]، [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|۱۴۰۱]] و [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|دی ۱۴۰۴]] نقش برجسته‌ای داشتند. در آبان ۱۳۹۸، شهرهای اهواز، ماهشهر و دزفول از کانون‌های اصلی اعتراضات بودند. در ماهشهر، نیروهای سپاه با شلیک مستقیم ده‌ها نفر را به شهادت رساندند.<br /> <br /> در [[کشتار در نیزار ماهشهر|ماهشهر]] نیروهای گارد ویژه غیر بومی از تیپ [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی|فاطمیون افغان]] و [[سپاه پاسداران]]، با تانک و نفربر و دوشکا وارد شدند و به سمت مردم معترض شلیک کردند و مردم را در نیزار ماهشهر کشتار کردند. عفو بین‌الملل از «حمام خون» در ماهشهر گزارش داد.<br /> <br /> در قیام ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴ مردم این استان با تظاهرات گسترده در خیابان‌ها به اعتراض پرداختند، اما نیروهای سرکوبگر جمهوری اسلامی با گلوله جنگی به‌ تظاهرات مسالمت آمیز پاسخ دادند. در این میان در شهر ایذه کودک۹ساله [[کیان پیرفلک]] به همراه پدرش مورد اصابت گلوله قرار گرفت و به‌شهادت رسید.&lt;ref&gt;[https://www.amnesty.org/en/documents/mde13/2308/2020/en/ عفو بین‌الملل -کشتار آبان ۹۸ خوزستان]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D8%AE%D9%88%D8%B2%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86.jpg&diff=89697 2026-06-18T14:26:33Z

<p>Hamidreza: استان خوزستان</p> <hr /> <div>== خلاصه ==<br /> استان خوزستان</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B4/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=89682 2026-06-18T09:03:33Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div><br /> {{Infobox settlement<br /> | name = استان خوزستان<br /> | other_name = گاهواره تمدن ایلام · سرزمین نفت ایران<br /> | image_skyline = آپادانا.jpg<br /> | image_caption = استان خوزستان — اهواز<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان خوزستان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = اهواز (یکی از گرم‌ترین شهرهای جهان · تا ۵۵ درجه)<br /> | established_title = جایگاه تاریخی<br /> | established_date = پایتخت تمدن ایلام (۳۲۰۰ پ.م) · نخستین چاه نفت خاورمیانه (۱۹۰۸)<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۶۴٬۰۵۵ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۴٫۷ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۲۷<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = فارسی، عربی خوزستانی، لری بختیاری<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = گرم و مرطوب — تابستان‌های بسیار گرم (تا ۵۵ درجه سانتی‌گراد)<br /> | blank5_name = رودخانه‌ها<br /> | blank5_info = کارون (بزرگ‌ترین رودخانه ایران) · دز · کرخه · جراحی · هندیجان<br /> | blank6_name = تالاب‌ها<br /> | blank6_info = هورالعظیم · شادگان (تالاب‌های بین‌المللی)<br /> | blank7_name = جزایر<br /> | blank7_info = خارک (بزرگ‌ترین پایانه صادرات نفت ایران) · مینو · آبادان<br /> | blank_name_sec1 = غرب<br /> | blank_info_sec1 = عراق<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = خلیج فارس<br /> | blank2_name_sec1 = شمال و شرق<br /> | blank2_info_sec1 = استان‌های لرستان، چهارمحال‌وبختیاری، کهگیلویه‌وبویراحمد، بوشهر<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = زیگورات چغازنبیل (۱۲۵۰ پ.م) · سازه‌های آبی شوشتر (ساسانی) · شوش (محوطه باستانی)<br /> | blank1_name_sec2 = شهرهای تاریخی<br /> | blank1_info_sec2 = شوش (پایتخت ایلام و هخامنشی) · شوشتر (شهر پل‌ها) · دزفول (پل ساسانی) · خرمشهر (آزادسازی ۳ خرداد ۱۳۶۱)<br /> | blank2_name_sec2 = نفت و انرژی<br /> | blank2_info_sec2 = بیش از ۸۰٪ نفت ایران · مسجدسلیمان (نخستین چاه نفت خاورمیانه ۱۹۰۸) · پالایشگاه آبادان<br /> | blank3_name_sec2 = صنایع<br /> | blank3_info_sec2 = فولاد خوزستان · پتروشیمی ماهشهر · نیشکر هفت‌تپه · بنادر خمینی و ماهشهر<br /> | blank4_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank4_info_sec2 = گندم · برنج · خرما · نیشکر · مرکبات<br /> | blank5_name_sec2 = صنایع دستی<br /> | blank5_info_sec2 = قالیچه‌بافی بختیاری · حصیربافی (بوریا) عربی · سفالگری شوش · گلیم‌بافی لری<br /> | blank6_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank6_info_sec2 = هریسه · فلافل اهوازی · قلیه‌ماهی · مشاط · سبزی‌پلو با ماهی · حلوای خوزستانی<br /> | blank7_name_sec2 = مقاومت مردمی<br /> | blank7_info_sec2 = عملیات آفتاب ارتش آزادیبخش · کشتار ۶۷ در زندان‌های اهواز و دزفول ·<br /> | blank8_name_sec2 = <br /> | blank8_info_sec2 = <br /> | blank9_name_sec2 = <br /> | blank9_info_sec2 = <br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است'''<br /> <br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> '''استان خوزستان،''' واقع در جنوب‌غربی ایران، یکی از کهن‌ترین و مهم‌ترین مناطق تمدنی ایران و جهان است. این استان به‌عنوان گاهواره تمدن ایلام (از حدود ۳۲۰۰ پیش از میلاد) شناخته می‌شود و دارای میراث‌های جهانی یونسکو مانند زیگورات چغازنبیل، سازه‌های آبی شوشتر و محوطه باستانی شوش است. خوزستان در طول تاریخ میزبان امپراتوری‌های بزرگ بوده و در دوره هخامنشی یکی از پایتخت‌های امپراتوری (شوش) را در خود جای داده بود.<br /> <br /> این سرزمین به دلیل ذخایر عظیم نفت (بیش از ۸۰ درصد نفت ایران) و کشف نخستین چاه نفت خاورمیانه در مسجدسلیمان (۱۹۰۸)، نقش محوری در اقتصاد مدرن ایران ایفا کرده است. جغرافیای خوزستان شامل دشت‌های حاصلخیز، رودخانه‌های بزرگ مانند کارون، تالاب‌های بین‌المللی هورالعظیم و شادگان، و آب‌وهوای گرم و مرطوب است. مرکز استان اهواز، یکی از گرم‌ترین شهرهای جهان، است.<br /> <br /> خوزستان با تنوع قومی و فرهنگی غنی (عرب، لر، بختیاری و فارس) و صنایع دستی و غذاهای محلی متنوع، از نظر کشاورزی (خرما، نیشکر، برنج)، صنعت (فولاد، پتروشیمی) و بنادر مهم، اهمیت استراتژیک بالایی دارد. با این حال، با چالش‌هایی مانند بحران‌های زیست‌محیطی (ریزگردها و خشک شدن تالاب‌ها) روبه‌رو است. این استان همچنین در رویدادهای تاریخی معاصر مانند نهضت ملی نفت، جنگ ایران و عراق و مقاومت‌های مردمی نقش برجسته‌ای داشته است.<br /> <br /> مرکز استان: اهواز<br /> <br /> مساحت: ۶۴,۰۵۵ کیلومتر مربع<br /> <br /> جمعیت: حدود ۴.۷ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۲۷ شهرستان (اهواز، دزفول، آبادان، خرمشهر، شوش، شوشتر، مسجدسلیمان، اندیمشک و...)<br /> <br /> آب و هوا: گرم و مرطوب؛ تابستان‌های بسیار گرم (تا ۵۵ درجه)<br /> <br /> زبان: فارسی، عربی خوزستانی، لری بختیاری<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> خوزستان یکی از کهن‌ترین سرزمین‌های متمدن جهان و گاهواره تمدن ایلام است. تمدن ایلامی (حدود ۳۲۰۰ پیش از میلاد) با مرکزیت شوش، از نخستین تمدن‌های بشری بود. زیگورات چغازنبیل (حدود ۱۲۵۰ پیش از میلاد) در نزدیکی شوش، میراث جهانی یونسکو و یکی از بهترین زیگورات‌های باقی‌مانده جهان است.<br /> <br /> شوش در دوره هخامنشی یکی از چهار پایتخت امپراتوری بود. کاخ آپادانای شوش ساخته داریوش بزرگ، نمونه‌ای از شکوه معماری هخامنشی است. در دوره ساسانی، نظام آبیاری بند و سد شوشتر ساخته شد که اکنون میراث جهانی یونسکو ثبت شده‌است.<br /> <br /> کشف نفت در مسجدسلیمان در سال ۱۲۸۷ شمسی (۱۹۰۸ میلادی) نقطه عطفی در تاریخ خوزستان و ایران بود. مسجدسلیمان نخستین چاه نفت خاورمیانه را در خود جای داد و شرکت نفت ایران و انگلیس (بعدها بریتیش پترولیوم) تأسیس شد. پالایشگاه آبادان تا سال ۱۳۵۹ بزرگ‌ترین پالایشگاه جهان بود.<br /> <br /> نهضت ملی نفت (۱۳۲۹-۱۳۳۲) مستقیماً با خوزستان مرتبط بود. ملی شدن صنعت نفت به رهبری [[دکتر محمد مصدق]]، خوزستان را در مرکز تحولات سیاسی قرار داد. اعتصابات کارگران نفت آبادان و اهواز نقش مهمی در این نهضت داشت.<br /> <br /> [[جنگ ایران و عراق]] (۱۳۵۹-۱۳۶۷) ویرانی عظیمی به خوزستان وارد کرد. شهرهای خرمشهر، آبادان و دزفول در خط مقدم جنگ بودند. خرمشهر پس از ۵۷۸ روز اشغال در ۳ خرداد ۱۳۶۱ آزاد شد.<br /> <br /> شهرهای تاریخی:<br /> <br /> شوش: پایتخت باستانی ایلام و یکی از چهار پایتخت هخامنشی، محل کشف قانون‌نامه حمورابی و شیر سنگی شوش. <br /> <br /> شوشتر: شهر پل‌ها و بندها با شاهکار مهندسی آبی ساسانی (میراث جهانی). <br /> <br /> '''دزفول: شهر پل قدیم ساسانی و مقاومت ۳۳ ماهه در برابر موشک‌باران عراق'''&lt;ref&gt;[https://www.alibaba.ir/mag/khuzestan/chogha-zanbil/ چغازنبیل شوش؛ نمونه‌ای فوق‌العاده از معماری و عرفان باستانی-علی‌بابا]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/113/ یونسکو- چغازنبیل]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1455/ یونسکو — شوش]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1315/ یونسکو- سازه‌های آبی شوشتر]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Khuzestan دانشنامه بریتانیکا - خوزستان]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/khuzestan/ دانشنامه ایرانیکا- خوزستان]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/oil-industry-ii/ OIL INDUSTRY ii. IRAN’S OIL AND GAS RESOURCES-iranica]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> خوزستان در جنوب‌غربی ایران واقع شده و از غرب با عراق و از جنوب با خلیج فارس هم‌مرز است. دشت خوزستان یکی از حاصلخیزترین دشت‌های ایران است که پنج رودخانه بزرگ کارون (بزرگ‌ترین رودخانه ایران)، دز، کرخه، جراحی و هندیجان، از آن عبور می‌کنند.<br /> <br /> آب‌وهوای خوزستان گرم و مرطوب است. شهر اهواز یکی از گرم‌ترین شهرهای جهان محسوب می‌شود با دمای تابستانی تا ۵۵ درجه سانتی‌گراد. تالاب‌های هورالعظیم و شادگان از مهم‌ترین تالاب‌های بین‌المللی ایران هستند.<br /> <br /> جزایر خوزستان:<br /> <br /> جزایر مینو و آبادان در اروندرود و جزیره خارک در خلیج فارس از نقاط مهم استراتژیک خوزستان هستند. جزیره خارک بزرگ‌ترین پایانه صادرات نفت ایران است و بقایای کلیسای نسطوری قرن ۶ میلادی در آن دیده می‌شود.<br /> <br /> بحران‌های زیست‌محیطی:<br /> <br /> خوزستان از ریزگردها (گرد و غبار) و خشکی تالاب‌ها رنج می‌برد. خشک شدن بخش‌های وسیعی از هورالعظیم و تالاب شادگان بحران زیست‌محیطی جدی‌ای ایجاد کرده است واهواز بارها در لیست آلوده‌ترین شهرهای جهان قرار گرفته است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/susa-i-excavations/ دانشنامه ایرانیکا- شوش]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> خوزستان غنی‌ترین استان نفت‌خیز ایران و یکی از مهم‌ترین مناطق نفتی جهان است. بیش از ۸۰ درصد نفت ایران و بخش عمده گاز طبیعی از این استان استخراج می‌شود. آبادان، ماهشهر و خارک از مراکز اصلی صنعت نفت هستند.<br /> [[پرونده:زیگورات چغازنبیل-استان خوزستان.jpg|جایگزین=زیگورات چغازنبیل-استان خوزستان|بندانگشتی|زیگورات چغازنبیل-استان خوزستان]]<br /> صنایع فولاد خوزستان (مجتمع فولاد خوزستان در اهواز)، صنایع پتروشیمی (ماهشهر)، صنعت نیشکر (هفت‌تپه و کشت و صنعت کارون) از صنایع مهم استان هستند.<br /> <br /> کشاورزی خوزستان به‌دلیل دسترسی به آب فراوان رودخانه‌ها بسیار حاصلخیز است. <br /> <br /> محصولات اصلی: گندم، برنج، خرما (خوزستان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان خرما در ایران)، نیشکر و مرکبات.<br /> <br /> بندر موسوم به خمینی و بندر ماهشهر از بنادر مهم تجاری ایران در خلیج فارس هستند. صنعت ماهیگیری در سواحل خوزستان و صید میگو نیز اهمیت اقتصادی دارد.<br /> <br /> صنایع دستی:<br /> <br /> خوزستان از نظر صنایع دستی بسیار غنی است: قالیچه‌بافی بختیاری با طرح‌های هندسی خاص، حصیربافی (بوریا) عربی، کپوبافی، گلیم‌بافی لری و سفالگری سنتی شوش از مهم‌ترین صنایع دستی هستند.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://htcs.co/ کشــــت و صنــــعت نیشکــــر هــــفت تپــــه]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://civilica.com/doc/2035523/ بررسی علل ریزگردها در استان خوزستان و عوامل موثر بر آن-سیویلیکا]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> [[پرونده:فرهنگ بومی اهواز.jpg|جایگزین=فرهنگ بومی استان خوزستان|بندانگشتی|فرهنگ بومی استان خوزستان]]<br /> خوزستان سرزمین تنوع قومی و فرهنگی است: عرب‌ها، لرها، بختیاری‌ها و فارس‌زبان‌ها در کنار هم زندگی می‌کنند. هر قوم سنت‌ها و آداب خاص خود را دارد.<br /> <br /> موسیقی خوزستانی از غنی‌ترین گنجینه‌های موسیقی ایران است. موسیقی عربی خوزستان با سازهای سنتی مانند ربابه و طبل، و موسیقی لری‌بختیاری از شاخص‌ترین سبک‌های موسیقی هستند.<br /> <br /> مراسم و آیین‌ها:<br /> <br /> مراسم عزاداری عربی (لطمه‌زنی) با نوحه‌های خاص عربی خوزستان شهرت دارد. <br /> <br /> جشن نوروز بختیاری‌ها با رقص چوبی و موسیقی حماسی برگزار می‌شود. <br /> <br /> مراسم عروسی عربی خوزستان با رقص‌های محلی (چوبیه) و موسیقی زنده چندین روز ادامه دارد.<br /> <br /> ورزش‌های محلی:<br /> <br /> کشتی لوچو (کشتی بختیاری)، اسب‌دوانی و قایقرانی در رودخانه‌ها از ورزش‌های سنتی خوزستان هستند. فوتبال در خوزستان بسیار محبوب است و تیم‌های فولاد خوزستان و استقلال خوزستان از تیم‌های مطرح لیگ برتر ایران بوده‌اند.<br /> <br /> صنایع دستی:<br /> <br /> قالی‌بافی بختیاری، حصیربافی عربی (بوریابافی)، سفالگری شوش و سوزن‌دوزی از صنایع دستی برجسته خوزستان هستند.<br /> <br /> غذاهای محلی:<br /> <br /> هریسه (حلیم گوشت و گندم)، سبزی‌پلو با ماهی، مشاط (غذای عربی)، قلیه‌ماهی، فلافل اهوازی و حلوای خوزستانی از غذاها و شیرینی‌های محلی هستند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.beytoote.com/art/city-country/customs-people1-khuzestan.html آداب و رسوم مردم خوزستان-بیتوته]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://3click.com/blog/indigenous-culture-people-ahvaz/ فرهنگ‌ بومی اهواز-سه‌کلیک]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.beytoote.com/fun/native-games/local1-games-khuzestan.html بازیهای بومی محلی استان خوزستان-بیتوته]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> خوزستان به‌عنوان سرزمین نفت ایران، همواره از مناطق حساس مبارزاتی بوده و مردم آن نقش بزرگی در مقاومت دربرابر دیکتاتوری ایفا کرده‌اند.<br /> <br /> === عملیات آفتاب- ارتش آزادیبخش ملی ایران: ===<br /> نیمه‌شب ۷ فروردین ۱۳۶۷، ارتش آزادیبخش ملی ایران با ۱۵ تیپ رزمی، از جمله تیپ‌های شیرزنان قهرمان مجاهد خلق در جبهه‌ای به طول ۳۰ کیلومتر در غرب شوش در خوزستان، به لشکر ۷۷ خمینی حمله کرد. <br /> <br /> منطقه‌ای به وسعت ۶۰۰ کیلومتر مربع آزاد شد. ۳۲ تن از رشیدترین مجاهدین از جمله بهزاد صالحی‌پور باورصاد از مسجدسلیمان و فریبرز سالک گیلانی از دزفول، در این نبرد حماسی به شهادت رسیدند.&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/5279 هفتم فروردین ۱۳۶۷ عملیات آفتاب ارتش آزادیبخش ملی ایران-سازمان مجاهدین]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === کشتار ۶۷ در زندان‌های خوزستان: ===<br /> در تابستان ۱۳۶۷، [[زندان شیبان اهواز|زندان‌های اهواز]] و [[زندان فجر دزفول|دزفول]] شاهد کشتار زندانیان مجاهد بودند. ده‌ها تن از مجاهدین خلق و زندانیان سیاسی در کمیسیون‌های مرگ محاکمه صوری شده و اعدام شدند.<br /> <br /> === قیام‌های خوزستان: ===<br /> مردم خوزستان در قیام‌های [[قیام آبان ۱۳۹۸|آبان ۱۳۹۸]]، [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|۱۴۰۱]] و [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|دی ۱۴۰۴]] نقش برجسته‌ای داشتند. در آبان ۱۳۹۸، شهرهای اهواز، ماهشهر و دزفول از کانون‌های اصلی اعتراضات بودند. در ماهشهر، نیروهای سپاه با شلیک مستقیم ده‌ها نفر را به شهادت رساندند.<br /> <br /> در [[کشتار در نیزار ماهشهر|ماهشهر]] نیروهای گارد ویژه غیر بومی از تیپ [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی|فاطمیون افغان]] و [[سپاه پاسداران]]، با تانک و نفربر و دوشکا وارد شدند و به سمت مردم معترض شلیک کردند و مردم را در نیزار ماهشهر کشتار کردند. عفو بین‌الملل از «حمام خون» در ماهشهر گزارش داد.<br /> <br /> در قیام ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴ مردم این استان با تظاهرات گسترده در خیابان‌ها به اعتراض پرداختند، اما نیروهای سرکوبگر جمهوری اسلامی با گلوله جنگی به‌ تظاهرات مسالمت آمیز پاسخ دادند. در این میان در شهر ایذه کودک۹ساله [[کیان پیرفلک]] به همراه پدرش مورد اصابت گلوله قرار گرفت و به‌شهادت رسید.&lt;ref&gt;[https://www.amnesty.org/en/documents/mde13/2308/2020/en/ عفو بین‌الملل -کشتار آبان ۹۸ خوزستان]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B4/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=89681 2026-06-18T08:59:04Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div><br /> {{Infobox settlement<br /> | name = استان خوزستان<br /> | other_name = گاهواره تمدن ایلام · سرزمین نفت ایران<br /> | image_skyline = آپادانا.jpg<br /> | image_caption = استان خوزستان — اهواز<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان خوزستان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = اهواز (یکی از گرم‌ترین شهرهای جهان · تا ۵۵ درجه)<br /> | established_title = جایگاه تاریخی<br /> | established_date = پایتخت تمدن ایلام (۳۲۰۰ پ.م) · نخستین چاه نفت خاورمیانه (۱۹۰۸)<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۶۴٬۰۵۵ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۴٫۷ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۲۷<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = فارسی، عربی خوزستانی، لری بختیاری<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = گرم و مرطوب — تابستان‌های بسیار گرم (تا ۵۵ درجه سانتی‌گراد)<br /> | blank5_name = رودخانه‌ها<br /> | blank5_info = کارون (بزرگ‌ترین رودخانه ایران) · دز · کرخه · جراحی · هندیجان<br /> | blank6_name = تالاب‌ها<br /> | blank6_info = هورالعظیم · شادگان (تالاب‌های بین‌المللی)<br /> | blank7_name = جزایر<br /> | blank7_info = خارک (بزرگ‌ترین پایانه صادرات نفت ایران) · مینو · آبادان<br /> | blank_name_sec1 = غرب<br /> | blank_info_sec1 = عراق<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = خلیج فارس<br /> | blank2_name_sec1 = شمال و شرق<br /> | blank2_info_sec1 = استان‌های لرستان، چهارمحال‌وبختیاری، کهگیلویه‌وبویراحمد، بوشهر<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = زیگورات چغازنبیل (۱۲۵۰ پ.م) · سازه‌های آبی شوشتر (ساسانی) · شوش (محوطه باستانی)<br /> | blank1_name_sec2 = شهرهای تاریخی<br /> | blank1_info_sec2 = شوش (پایتخت ایلام و هخامنشی) · شوشتر (شهر پل‌ها) · دزفول (پل ساسانی) · خرمشهر (آزادسازی ۳ خرداد ۱۳۶۱)<br /> | blank2_name_sec2 = نفت و انرژی<br /> | blank2_info_sec2 = بیش از ۸۰٪ نفت ایران · مسجدسلیمان (نخستین چاه نفت خاورمیانه ۱۹۰۸) · پالایشگاه آبادان (زمانی بزرگ‌ترین جهان)<br /> | blank3_name_sec2 = صنایع<br /> | blank3_info_sec2 = فولاد خوزستان · پتروشیمی ماهشهر · نیشکر هفت‌تپه · بنادر خمینی و ماهشهر<br /> | blank4_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank4_info_sec2 = گندم · برنج · خرما · نیشکر · مرکبات<br /> | blank5_name_sec2 = صنایع دستی<br /> | blank5_info_sec2 = قالیچه‌بافی بختیاری · حصیربافی (بوریا) عربی · سفالگری شوش · گلیم‌بافی لری<br /> | blank6_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank6_info_sec2 = هریسه · فلافل اهوازی · قلیه‌ماهی · مشاط · سبزی‌پلو با ماهی · حلوای خوزستانی<br /> | blank7_name_sec2 = مقاومت مردمی<br /> | blank7_info_sec2 = عملیات آفتاب ارتش آزادیبخش (۷ فروردین ۱۳۶۷ · ۶۰۰ کیلومتر مربع آزاد شد) · کشتار ۶۷ در زندان‌های اهواز و دزفول · فعالیت واحدهای مقاومت مجاهدین خلق<br /> | blank8_name_sec2 = <br /> | blank8_info_sec2 = <br /> | blank9_name_sec2 = <br /> | blank9_info_sec2 = <br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است'''<br /> <br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> '''استان خوزستان،''' واقع در جنوب‌غربی ایران، یکی از کهن‌ترین و مهم‌ترین مناطق تمدنی ایران و جهان است. این استان به‌عنوان گاهواره تمدن ایلام (از حدود ۳۲۰۰ پیش از میلاد) شناخته می‌شود و دارای میراث‌های جهانی یونسکو مانند زیگورات چغازنبیل، سازه‌های آبی شوشتر و محوطه باستانی شوش است. خوزستان در طول تاریخ میزبان امپراتوری‌های بزرگ بوده و در دوره هخامنشی یکی از پایتخت‌های امپراتوری (شوش) را در خود جای داده بود.<br /> <br /> این سرزمین به دلیل ذخایر عظیم نفت (بیش از ۸۰ درصد نفت ایران) و کشف نخستین چاه نفت خاورمیانه در مسجدسلیمان (۱۹۰۸)، نقش محوری در اقتصاد مدرن ایران ایفا کرده است. جغرافیای خوزستان شامل دشت‌های حاصلخیز، رودخانه‌های بزرگ مانند کارون، تالاب‌های بین‌المللی هورالعظیم و شادگان، و آب‌وهوای گرم و مرطوب است. مرکز استان اهواز، یکی از گرم‌ترین شهرهای جهان، است.<br /> <br /> خوزستان با تنوع قومی و فرهنگی غنی (عرب، لر، بختیاری و فارس) و صنایع دستی و غذاهای محلی متنوع، از نظر کشاورزی (خرما، نیشکر، برنج)، صنعت (فولاد، پتروشیمی) و بنادر مهم، اهمیت استراتژیک بالایی دارد. با این حال، با چالش‌هایی مانند بحران‌های زیست‌محیطی (ریزگردها و خشک شدن تالاب‌ها) روبه‌رو است. این استان همچنین در رویدادهای تاریخی معاصر مانند نهضت ملی نفت، جنگ ایران و عراق و مقاومت‌های مردمی نقش برجسته‌ای داشته است.<br /> <br /> مرکز استان: اهواز<br /> <br /> مساحت: ۶۴,۰۵۵ کیلومتر مربع<br /> <br /> جمعیت: حدود ۴.۷ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۲۷ شهرستان (اهواز، دزفول، آبادان، خرمشهر، شوش، شوشتر، مسجدسلیمان، اندیمشک و...)<br /> <br /> آب و هوا: گرم و مرطوب؛ تابستان‌های بسیار گرم (تا ۵۵ درجه)<br /> <br /> زبان: فارسی، عربی خوزستانی، لری بختیاری<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> خوزستان یکی از کهن‌ترین سرزمین‌های متمدن جهان و گاهواره تمدن ایلام است. تمدن ایلامی (حدود ۳۲۰۰ پیش از میلاد) با مرکزیت شوش، از نخستین تمدن‌های بشری بود. زیگورات چغازنبیل (حدود ۱۲۵۰ پیش از میلاد) در نزدیکی شوش، میراث جهانی یونسکو و یکی از بهترین زیگورات‌های باقی‌مانده جهان است.<br /> <br /> شوش در دوره هخامنشی یکی از چهار پایتخت امپراتوری بود. کاخ آپادانای شوش ساخته داریوش بزرگ، نمونه‌ای از شکوه معماری هخامنشی است. در دوره ساسانی، نظام آبیاری بند و سد شوشتر ساخته شد که اکنون میراث جهانی یونسکو ثبت شده‌است.<br /> <br /> کشف نفت در مسجدسلیمان در سال ۱۲۸۷ شمسی (۱۹۰۸ میلادی) نقطه عطفی در تاریخ خوزستان و ایران بود. مسجدسلیمان نخستین چاه نفت خاورمیانه را در خود جای داد و شرکت نفت ایران و انگلیس (بعدها بریتیش پترولیوم) تأسیس شد. پالایشگاه آبادان تا سال ۱۳۵۹ بزرگ‌ترین پالایشگاه جهان بود.<br /> <br /> نهضت ملی نفت (۱۳۲۹-۱۳۳۲) مستقیماً با خوزستان مرتبط بود. ملی شدن صنعت نفت به رهبری [[دکتر محمد مصدق]]، خوزستان را در مرکز تحولات سیاسی قرار داد. اعتصابات کارگران نفت آبادان و اهواز نقش مهمی در این نهضت داشت.<br /> <br /> [[جنگ ایران و عراق]] (۱۳۵۹-۱۳۶۷) ویرانی عظیمی به خوزستان وارد کرد. شهرهای خرمشهر، آبادان و دزفول در خط مقدم جنگ بودند. خرمشهر پس از ۵۷۸ روز اشغال در ۳ خرداد ۱۳۶۱ آزاد شد.<br /> <br /> شهرهای تاریخی:<br /> <br /> شوش: پایتخت باستانی ایلام و یکی از چهار پایتخت هخامنشی، محل کشف قانون‌نامه حمورابی و شیر سنگی شوش. <br /> <br /> شوشتر: شهر پل‌ها و بندها با شاهکار مهندسی آبی ساسانی (میراث جهانی). <br /> <br /> '''دزفول: شهر پل قدیم ساسانی و مقاومت ۳۳ ماهه در برابر موشک‌باران عراق'''&lt;ref&gt;[https://www.alibaba.ir/mag/khuzestan/chogha-zanbil/ چغازنبیل شوش؛ نمونه‌ای فوق‌العاده از معماری و عرفان باستانی-علی‌بابا]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/113/ یونسکو- چغازنبیل]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1455/ یونسکو — شوش]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1315/ یونسکو- سازه‌های آبی شوشتر]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Khuzestan دانشنامه بریتانیکا - خوزستان]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/khuzestan/ دانشنامه ایرانیکا- خوزستان]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/oil-industry-ii/ OIL INDUSTRY ii. IRAN’S OIL AND GAS RESOURCES-iranica]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> خوزستان در جنوب‌غربی ایران واقع شده و از غرب با عراق و از جنوب با خلیج فارس هم‌مرز است. دشت خوزستان یکی از حاصلخیزترین دشت‌های ایران است که پنج رودخانه بزرگ کارون (بزرگ‌ترین رودخانه ایران)، دز، کرخه، جراحی و هندیجان، از آن عبور می‌کنند.<br /> <br /> آب‌وهوای خوزستان گرم و مرطوب است. شهر اهواز یکی از گرم‌ترین شهرهای جهان محسوب می‌شود با دمای تابستانی تا ۵۵ درجه سانتی‌گراد. تالاب‌های هورالعظیم و شادگان از مهم‌ترین تالاب‌های بین‌المللی ایران هستند.<br /> <br /> جزایر خوزستان:<br /> <br /> جزایر مینو و آبادان در اروندرود و جزیره خارک در خلیج فارس از نقاط مهم استراتژیک خوزستان هستند. جزیره خارک بزرگ‌ترین پایانه صادرات نفت ایران است و بقایای کلیسای نسطوری قرن ۶ میلادی در آن دیده می‌شود.<br /> <br /> بحران‌های زیست‌محیطی:<br /> <br /> خوزستان از ریزگردها (گرد و غبار) و خشکی تالاب‌ها رنج می‌برد. خشک شدن بخش‌های وسیعی از هورالعظیم و تالاب شادگان بحران زیست‌محیطی جدی‌ای ایجاد کرده است واهواز بارها در لیست آلوده‌ترین شهرهای جهان قرار گرفته است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/susa-i-excavations/ دانشنامه ایرانیکا- شوش]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> خوزستان غنی‌ترین استان نفت‌خیز ایران و یکی از مهم‌ترین مناطق نفتی جهان است. بیش از ۸۰ درصد نفت ایران و بخش عمده گاز طبیعی از این استان استخراج می‌شود. آبادان، ماهشهر و خارک از مراکز اصلی صنعت نفت هستند.<br /> [[پرونده:زیگورات چغازنبیل-استان خوزستان.jpg|جایگزین=زیگورات چغازنبیل-استان خوزستان|بندانگشتی|زیگورات چغازنبیل-استان خوزستان]]<br /> صنایع فولاد خوزستان (مجتمع فولاد خوزستان در اهواز)، صنایع پتروشیمی (ماهشهر)، صنعت نیشکر (هفت‌تپه و کشت و صنعت کارون) از صنایع مهم استان هستند.<br /> <br /> کشاورزی خوزستان به‌دلیل دسترسی به آب فراوان رودخانه‌ها بسیار حاصلخیز است. <br /> <br /> محصولات اصلی: گندم، برنج، خرما (خوزستان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان خرما در ایران)، نیشکر و مرکبات.<br /> <br /> بندر موسوم به خمینی و بندر ماهشهر از بنادر مهم تجاری ایران در خلیج فارس هستند. صنعت ماهیگیری در سواحل خوزستان و صید میگو نیز اهمیت اقتصادی دارد.<br /> <br /> صنایع دستی:<br /> <br /> خوزستان از نظر صنایع دستی بسیار غنی است: قالیچه‌بافی بختیاری با طرح‌های هندسی خاص، حصیربافی (بوریا) عربی، کپوبافی، گلیم‌بافی لری و سفالگری سنتی شوش از مهم‌ترین صنایع دستی هستند.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://htcs.co/ کشــــت و صنــــعت نیشکــــر هــــفت تپــــه]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://civilica.com/doc/2035523/ بررسی علل ریزگردها در استان خوزستان و عوامل موثر بر آن-سیویلیکا]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> [[پرونده:فرهنگ بومی اهواز.jpg|جایگزین=فرهنگ بومی استان خوزستان|بندانگشتی|فرهنگ بومی استان خوزستان]]<br /> خوزستان سرزمین تنوع قومی و فرهنگی است: عرب‌ها، لرها، بختیاری‌ها و فارس‌زبان‌ها در کنار هم زندگی می‌کنند. هر قوم سنت‌ها و آداب خاص خود را دارد.<br /> <br /> موسیقی خوزستانی از غنی‌ترین گنجینه‌های موسیقی ایران است. موسیقی عربی خوزستان با سازهای سنتی مانند ربابه و طبل، و موسیقی لری‌بختیاری از شاخص‌ترین سبک‌های موسیقی هستند.<br /> <br /> مراسم و آیین‌ها:<br /> <br /> مراسم عزاداری عربی (لطمه‌زنی) با نوحه‌های خاص عربی خوزستان شهرت دارد. <br /> <br /> جشن نوروز بختیاری‌ها با رقص چوبی و موسیقی حماسی برگزار می‌شود. <br /> <br /> مراسم عروسی عربی خوزستان با رقص‌های محلی (چوبیه) و موسیقی زنده چندین روز ادامه دارد.<br /> <br /> ورزش‌های محلی:<br /> <br /> کشتی لوچو (کشتی بختیاری)، اسب‌دوانی و قایقرانی در رودخانه‌ها از ورزش‌های سنتی خوزستان هستند. فوتبال در خوزستان بسیار محبوب است و تیم‌های فولاد خوزستان و استقلال خوزستان از تیم‌های مطرح لیگ برتر ایران بوده‌اند.<br /> <br /> صنایع دستی:<br /> <br /> قالی‌بافی بختیاری، حصیربافی عربی (بوریابافی)، سفالگری شوش و سوزن‌دوزی از صنایع دستی برجسته خوزستان هستند.<br /> <br /> غذاهای محلی:<br /> <br /> هریسه (حلیم گوشت و گندم)، سبزی‌پلو با ماهی، مشاط (غذای عربی)، قلیه‌ماهی، فلافل اهوازی و حلوای خوزستانی از غذاها و شیرینی‌های محلی هستند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.beytoote.com/art/city-country/customs-people1-khuzestan.html آداب و رسوم مردم خوزستان-بیتوته]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://3click.com/blog/indigenous-culture-people-ahvaz/ فرهنگ‌ بومی اهواز-سه‌کلیک]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.beytoote.com/fun/native-games/local1-games-khuzestan.html بازیهای بومی محلی استان خوزستان-بیتوته]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> خوزستان به‌عنوان سرزمین نفت ایران، همواره از مناطق حساس مبارزاتی بوده و مردم آن نقش بزرگی در مقاومت دربرابر دیکتاتوری ایفا کرده‌اند.<br /> <br /> === عملیات آفتاب- ارتش آزادیبخش ملی ایران: ===<br /> نیمه‌شب ۷ فروردین ۱۳۶۷، ارتش آزادیبخش ملی ایران با ۱۵ تیپ رزمی، از جمله تیپ‌های شیرزنان قهرمان مجاهد خلق در جبهه‌ای به طول ۳۰ کیلومتر در غرب شوش در خوزستان، به لشکر ۷۷ خمینی حمله کرد. <br /> <br /> منطقه‌ای به وسعت ۶۰۰ کیلومتر مربع آزاد شد. ۳۲ تن از رشیدترین مجاهدین از جمله بهزاد صالحی‌پور باورصاد از مسجدسلیمان و فریبرز سالک گیلانی از دزفول، در این نبرد حماسی به شهادت رسیدند.&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/5279 هفتم فروردین ۱۳۶۷ عملیات آفتاب ارتش آزادیبخش ملی ایران-سازمان مجاهدین]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === کشتار ۶۷ در زندان‌های خوزستان: ===<br /> در تابستان ۱۳۶۷، زندان‌های اهواز و دزفول شاهد کشتار زندانیان مجاهد بودند. ده‌ها تن از مجاهدین خلق و زندانیان سیاسی در کمیسیون‌های مرگ محاکمه صوری شده و اعدام شدند.<br /> <br /> === قیام‌های خوزستان: ===<br /> مردم خوزستان در قیام‌های [[قیام آبان ۱۳۹۸|آبان ۱۳۹۸]]، [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|۱۴۰۱]] و [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|دی ۱۴۰۴]] نقش برجسته‌ای داشتند. در آبان ۱۳۹۸، شهرهای اهواز، ماهشهر و دزفول از کانون‌های اصلی اعتراضات بودند. در ماهشهر، نیروهای سپاه با شلیک مستقیم ده‌ها نفر را به شهادت رساندند.<br /> <br /> در [[کشتار در نیزار ماهشهر|ماهشهر]] نیروهای گارد ویژه غیر بومی از تیپ [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی|فاطمیون افغان]] و [[سپاه پاسداران]]، با تانک و نفربر و دوشکا وارد شدند و به سمت مردم معترض شلیک کردند و مردم را در نیزار ماهشهر کشتار کردند. عفو بین‌الملل از «حمام خون» در ماهشهر گزارش داد.<br /> <br /> در قیام ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴ مردم این استان با تظاهرات گسترده در خیابان‌ها به اعتراض پرداختند، اما نیروهای سرکوبگر جمهوری اسلامی با گلوله جنگی به‌ تظاهرات مسالمت آمیز پاسخ دادند. در این میان در شهر ایذه کودک۹ساله [[کیان پیرفلک]] به همراه پدرش مورد اصابت گلوله قرار گرفت و به‌شهادت رسید.&lt;ref&gt;[https://www.amnesty.org/en/documents/mde13/2308/2020/en/ عفو بین‌الملل -کشتار آبان ۹۸ خوزستان]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%A2%D9%BE%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%A7.jpg&diff=89680 2026-06-18T08:58:02Z

<p>Hamidreza: آپادانا</p> <hr /> <div>== خلاصه ==<br /> آپادانا</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF_%D8%A8%D9%88%D9%85%DB%8C_%D8%A7%D9%87%D9%88%D8%A7%D8%B2.jpg&diff=89673 2026-06-18T08:55:35Z

<p>Hamidreza: فرهنگ بومی اهواز</p> <hr /> <div>== خلاصه ==<br /> فرهنگ بومی اهواز</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D8%AA_%DA%86%D8%BA%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%A8%DB%8C%D9%84-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D8%AE%D9%88%D8%B2%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86.jpg&diff=89659 2026-06-18T08:51:59Z

<p>Hamidreza: زیگورات چغازنبیل-استان خوزستان</p> <hr /> <div>== خلاصه ==<br /> زیگورات چغازنبیل-استان خوزستان</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B4/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=89655 2026-06-18T08:50:54Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div><br /> {{Infobox settlement<br /> | name = استان خوزستان<br /> | other_name = گاهواره تمدن ایلام · سرزمین نفت ایران<br /> | image_skyline = استان خوزستان.jpg<br /> | image_caption = استان خوزستان — اهواز<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان خوزستان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = اهواز (یکی از گرم‌ترین شهرهای جهان · تا ۵۵ درجه)<br /> | established_title = جایگاه تاریخی<br /> | established_date = پایتخت تمدن ایلام (۳۲۰۰ پ.م) · نخستین چاه نفت خاورمیانه (۱۹۰۸)<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۶۴٬۰۵۵ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۴٫۷ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۲۷<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = فارسی، عربی خوزستانی، لری بختیاری<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = گرم و مرطوب — تابستان‌های بسیار گرم (تا ۵۵ درجه سانتی‌گراد)<br /> | blank5_name = رودخانه‌ها<br /> | blank5_info = کارون (بزرگ‌ترین رودخانه ایران) · دز · کرخه · جراحی · هندیجان<br /> | blank6_name = تالاب‌ها<br /> | blank6_info = هورالعظیم · شادگان (تالاب‌های بین‌المللی)<br /> | blank7_name = جزایر<br /> | blank7_info = خارگ (بزرگ‌ترین پایانه صادرات نفت ایران) · مینو · آبادان<br /> | blank_name_sec1 = غرب<br /> | blank_info_sec1 = عراق<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = خلیج فارس<br /> | blank2_name_sec1 = شمال و شرق<br /> | blank2_info_sec1 = استان‌های لرستان، چهارمحال‌وبختیاری، کهگیلویه‌وبویراحمد، بوشهر<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = زیگورات چغازنبیل (۱۲۵۰ پ.م) · سازه‌های آبی شوشتر (ساسانی) · شوش (محوطه باستانی)<br /> | blank1_name_sec2 = شهرهای تاریخی<br /> | blank1_info_sec2 = شوش (پایتخت ایلام و هخامنشی) · شوشتر (شهر پل‌ها) · دزفول (پل ساسانی) · خرمشهر (آزادسازی ۳ خرداد ۱۳۶۱)<br /> | blank2_name_sec2 = نفت و انرژی<br /> | blank2_info_sec2 = بیش از ۸۰٪ نفت ایران · مسجدسلیمان (نخستین چاه نفت خاورمیانه ۱۹۰۸) · پالایشگاه آبادان (زمانی بزرگ‌ترین جهان)<br /> | blank3_name_sec2 = صنایع<br /> | blank3_info_sec2 = فولاد خوزستان · پتروشیمی ماهشهر · نیشکر هفت‌تپه · بنادر امام خمینی و ماهشهر<br /> | blank4_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank4_info_sec2 = گندم · برنج · خرما · نیشکر · مرکبات<br /> | blank5_name_sec2 = صنایع دستی<br /> | blank5_info_sec2 = قالیچه‌بافی بختیاری · حصیربافی (بوریا) عربی · سفالگری شوش · گلیم‌بافی لری<br /> | blank6_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank6_info_sec2 = هریسه · فلافل اهوازی · قلیه‌ماهی · مشاط · سبزی‌پلو با ماهی · حلوای خوزستانی<br /> | blank7_name_sec2 = مقاومت مردمی<br /> | blank7_info_sec2 = عملیات آفتاب ارتش آزادیبخش (۷ فروردین ۱۳۶۷ · ۶۰۰ کیلومتر مربع آزاد شد) · کشتار ۶۷ در زندان‌های اهواز و دزفول · فعالیت واحدهای مقاومت مجاهدین خلق<br /> | blank8_name_sec2 = شهدای مقاومت<br /> | blank8_info_sec2 = بهزاد صالحی‌پور باورصاد (مسجدسلیمان) · فریبرز سالک گیلانی (دزفول) و ده‌ها شهید عملیات آفتاب و کشتار ۶۷<br /> | blank9_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank9_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است'''<br /> <br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> '''استان خوزستان،''' واقع در جنوب‌غربی ایران، یکی از کهن‌ترین و مهم‌ترین مناطق تمدنی ایران و جهان است. این استان به‌عنوان گاهواره تمدن ایلام (از حدود ۳۲۰۰ پیش از میلاد) شناخته می‌شود و دارای میراث‌های جهانی یونسکو مانند زیگورات چغازنبیل، سازه‌های آبی شوشتر و محوطه باستانی شوش است. خوزستان در طول تاریخ میزبان امپراتوری‌های بزرگ بوده و در دوره هخامنشی یکی از پایتخت‌های امپراتوری (شوش) را در خود جای داده بود.<br /> <br /> این سرزمین به دلیل ذخایر عظیم نفت (بیش از ۸۰ درصد نفت ایران) و کشف نخستین چاه نفت خاورمیانه در مسجدسلیمان (۱۹۰۸)، نقش محوری در اقتصاد مدرن ایران ایفا کرده است. جغرافیای خوزستان شامل دشت‌های حاصلخیز، رودخانه‌های بزرگ مانند کارون، تالاب‌های بین‌المللی هورالعظیم و شادگان، و آب‌وهوای گرم و مرطوب است. مرکز استان اهواز، یکی از گرم‌ترین شهرهای جهان، است.<br /> <br /> خوزستان با تنوع قومی و فرهنگی غنی (عرب، لر، بختیاری و فارس) و صنایع دستی و غذاهای محلی متنوع، از نظر کشاورزی (خرما، نیشکر، برنج)، صنعت (فولاد، پتروشیمی) و بنادر مهم، اهمیت استراتژیک بالایی دارد. با این حال، با چالش‌هایی مانند بحران‌های زیست‌محیطی (ریزگردها و خشک شدن تالاب‌ها) روبه‌رو است. این استان همچنین در رویدادهای تاریخی معاصر مانند نهضت ملی نفت، جنگ ایران و عراق و مقاومت‌های مردمی نقش برجسته‌ای داشته است.<br /> <br /> مرکز استان: اهواز<br /> <br /> مساحت: ۶۴,۰۵۵ کیلومتر مربع<br /> <br /> جمعیت: حدود ۴.۷ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۲۷ شهرستان (اهواز، دزفول، آبادان، خرمشهر، شوش، شوشتر، مسجدسلیمان، اندیمشک و...)<br /> <br /> آب و هوا: گرم و مرطوب؛ تابستان‌های بسیار گرم (تا ۵۵ درجه)<br /> <br /> زبان: فارسی، عربی خوزستانی، لری بختیاری<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> خوزستان یکی از کهن‌ترین سرزمین‌های متمدن جهان و گاهواره تمدن ایلام است. تمدن ایلامی (حدود ۳۲۰۰ پیش از میلاد) با مرکزیت شوش، از نخستین تمدن‌های بشری بود. '''زیگورات''' چغازنبیل (حدود ۱۲۵۰ پیش از میلاد) در نزدیکی شوش، میراث جهانی یونسکو و یکی از بهترین زیگورات‌های باقی‌مانده جهان است.<br /> <br /> شوش در دوره هخامنشی یکی از چهار پایتخت امپراتوری بود. کاخ آپادانای شوش ساخته داریوش بزرگ، نمونه‌ای از شکوه معماری هخامنشی است. در دوره ساسانی، نظام آبیاری بند و سد شوشتر ساخته شد که اکنون میراث جهانی یونسکو ثبت شده‌است.<br /> <br /> کشف نفت در مسجدسلیمان در سال ۱۲۸۷ شمسی (۱۹۰۸ میلادی) نقطه عطفی در تاریخ خوزستان و ایران بود. مسجدسلیمان نخستین چاه نفت خاورمیانه را در خود جای داد و شرکت نفت ایران و انگلیس (بعدها بریتیش پترولیوم) تأسیس شد. پالایشگاه آبادان تا سال ۱۳۵۹ بزرگ‌ترین پالایشگاه جهان بود.<br /> <br /> نهضت ملی نفت (۱۳۲۹-۱۳۳۲) مستقیماً با خوزستان مرتبط بود. ملی شدن صنعت نفت به رهبری [[دکتر محمد مصدق]]، خوزستان را در مرکز تحولات سیاسی قرار داد. اعتصابات کارگران نفت آبادان و اهواز نقش مهمی در این نهضت داشت.<br /> <br /> [[جنگ ایران و عراق]] (۱۳۵۹-۱۳۶۷) ویرانی عظیمی به خوزستان وارد کرد. شهرهای خرمشهر، آبادان و دزفول در خط مقدم جنگ بودند. خرمشهر پس از ۵۷۸ روز اشغال در ۳ خرداد ۱۳۶۱ آزاد شد.<br /> <br /> شهرهای تاریخی:<br /> <br /> شوش: پایتخت باستانی ایلام و یکی از چهار پایتخت هخامنشی، محل کشف قانون‌نامه حمورابی و شیر سنگی شوش. <br /> <br /> شوشتر: شهر پل‌ها و بندها با شاهکار مهندسی آبی ساسانی (میراث جهانی). <br /> <br /> '''دزفول: شهر پل قدیم ساسانی و مقاومت ۳۳ ماهه در برابر موشک‌باران عراق'''&lt;ref&gt;[https://www.alibaba.ir/mag/khuzestan/chogha-zanbil/ چغازنبیل شوش؛ نمونه‌ای فوق‌العاده از معماری و عرفان باستانی-علی‌بابا]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/113/ یونسکو- چغازنبیل]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1455/ یونسکو — شوش]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1315/ یونسکو- سازه‌های آبی شوشتر]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Khuzestan دانشنامه بریتانیکا - خوزستان]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/khuzestan/ دانشنامه ایرانیکا- خوزستان]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/oil-industry-ii/ OIL INDUSTRY ii. IRAN’S OIL AND GAS RESOURCES-iranica]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> خوزستان در جنوب‌غربی ایران واقع شده و از غرب با عراق و از جنوب با خلیج فارس هم‌مرز است. دشت خوزستان یکی از حاصلخیزترین دشت‌های ایران است که پنج رودخانه بزرگ کارون (بزرگ‌ترین رودخانه ایران)، دز، کرخه، جراحی و هندیجان، از آن عبور می‌کنند.<br /> <br /> آب‌وهوای خوزستان گرم و مرطوب است. شهر اهواز یکی از گرم‌ترین شهرهای جهان محسوب می‌شود با دمای تابستانی تا ۵۵ درجه سانتی‌گراد. تالاب‌های هورالعظیم و شادگان از مهم‌ترین تالاب‌های بین‌المللی ایران هستند.<br /> <br /> جزایر خوزستان:<br /> <br /> جزایر مینو و آبادان در اروندرود و جزیره خارک در خلیج فارس از نقاط مهم استراتژیک خوزستان هستند. جزیره خارک بزرگ‌ترین پایانه صادرات نفت ایران است و بقایای کلیسای نسطوری قرن ۶ میلادی در آن دیده می‌شود.<br /> <br /> بحران‌های زیست‌محیطی:<br /> <br /> خوزستان از ریزگردها (گرد و غبار) و خشکی تالاب‌ها رنج می‌برد. خشک شدن بخش‌های وسیعی از هورالعظیم و تالاب شادگان بحران زیست‌محیطی جدی‌ای ایجاد کرده است واهواز بارها در لیست آلوده‌ترین شهرهای جهان قرار گرفته است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/susa-i-excavations/ دانشنامه ایرانیکا- شوش]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> خوزستان غنی‌ترین استان نفت‌خیز ایران و یکی از مهم‌ترین مناطق نفتی جهان است. بیش از ۸۰ درصد نفت ایران و بخش عمده گاز طبیعی از این استان استخراج می‌شود. آبادان، ماهشهر و خارک از مراکز اصلی صنعت نفت هستند.<br /> <br /> صنایع فولاد خوزستان (مجتمع فولاد خوزستان در اهواز)، صنایع پتروشیمی (ماهشهر)، صنعت نیشکر (هفت‌تپه و کشت و صنعت کارون) از صنایع مهم استان هستند.<br /> <br /> کشاورزی خوزستان به‌دلیل دسترسی به آب فراوان رودخانه‌ها بسیار حاصلخیز است. <br /> <br /> محصولات اصلی: گندم، برنج، خرما (خوزستان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان خرما در ایران)، نیشکر و مرکبات.<br /> <br /> بندر موسوم به خمینی و بندر ماهشهر از بنادر مهم تجاری ایران در خلیج فارس هستند. صنعت ماهیگیری در سواحل خوزستان و صید میگو نیز اهمیت اقتصادی دارد.<br /> <br /> صنایع دستی:<br /> <br /> خوزستان از نظر صنایع دستی بسیار غنی است: قالیچه‌بافی بختیاری با طرح‌های هندسی خاص، حصیربافی (بوریا) عربی، کپوبافی، گلیم‌بافی لری و سفالگری سنتی شوش از مهم‌ترین صنایع دستی هستند.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://htcs.co/ کشــــت و صنــــعت نیشکــــر هــــفت تپــــه]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://civilica.com/doc/2035523/ بررسی علل ریزگردها در استان خوزستان و عوامل موثر بر آن-سیویلیکا]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> خوزستان سرزمین تنوع قومی و فرهنگی است: عرب‌ها، لرها، بختیاری‌ها و فارس‌زبان‌ها در کنار هم زندگی می‌کنند. هر قوم سنت‌ها و آداب خاص خود را دارد.<br /> <br /> موسیقی خوزستانی از غنی‌ترین گنجینه‌های موسیقی ایران است. موسیقی عربی خوزستان با سازهای سنتی مانند ربابه و طبل، و موسیقی لری‌بختیاری از شاخص‌ترین سبک‌های موسیقی هستند.<br /> <br /> مراسم و آیین‌ها:<br /> <br /> مراسم عزاداری عربی (لطمه‌زنی) با نوحه‌های خاص عربی خوزستان شهرت دارد. <br /> <br /> جشن نوروز بختیاری‌ها با رقص چوبی و موسیقی حماسی برگزار می‌شود. <br /> <br /> مراسم عروسی عربی خوزستان با رقص‌های محلی (چوبیه) و موسیقی زنده چندین روز ادامه دارد.<br /> <br /> ورزش‌های محلی:<br /> <br /> کشتی لوچو (کشتی بختیاری)، اسب‌دوانی و قایقرانی در رودخانه‌ها از ورزش‌های سنتی خوزستان هستند. فوتبال در خوزستان بسیار محبوب است و تیم‌های فولاد خوزستان و استقلال خوزستان از تیم‌های مطرح لیگ برتر ایران بوده‌اند.<br /> <br /> صنایع دستی:<br /> <br /> قالی‌بافی بختیاری، حصیربافی عربی (بوریابافی)، سفالگری شوش و سوزن‌دوزی از صنایع دستی برجسته خوزستان هستند.<br /> <br /> غذاهای محلی:<br /> <br /> هریسه (حلیم گوشت و گندم)، سبزی‌پلو با ماهی، مشاط (غذای عربی)، قلیه‌ماهی، فلافل اهوازی و حلوای خوزستانی از غذاها و شیرینی‌های محلی هستند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.beytoote.com/art/city-country/customs-people1-khuzestan.html آداب و رسوم مردم خوزستان-بیتوته]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://3click.com/blog/indigenous-culture-people-ahvaz/ فرهنگ‌ بومی اهواز-سه‌کلیک]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.beytoote.com/fun/native-games/local1-games-khuzestan.html بازیهای بومی محلی استان خوزستان-بیتوته]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> خوزستان به‌عنوان سرزمین نفت ایران، همواره از مناطق حساس مبارزاتی بوده و مردم آن نقش بزرگی در مقاومت دربرابر دیکتاتوری ایفا کرده‌اند.<br /> <br /> === عملیات آفتاب- ارتش آزادیبخش ملی ایران: ===<br /> نیمه‌شب ۷ فروردین ۱۳۶۷، ارتش آزادیبخش ملی ایران با ۱۵ تیپ رزمی، از جمله تیپ‌های شیرزنان قهرمان مجاهد خلق در جبهه‌ای به طول ۳۰ کیلومتر در غرب شوش در خوزستان، به لشکر ۷۷ خمینی حمله کرد. <br /> <br /> منطقه‌ای به وسعت ۶۰۰ کیلومتر مربع آزاد شد. ۳۲ تن از رشیدترین مجاهدین از جمله بهزاد صالحی‌پور باورصاد از مسجدسلیمان و فریبرز سالک گیلانی از دزفول، در این نبرد حماسی به شهادت رسیدند.&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/5279 هفتم فروردین ۱۳۶۷ عملیات آفتاب ارتش آزادیبخش ملی ایران-سازمان مجاهدین]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === کشتار ۶۷ در زندان‌های خوزستان: ===<br /> در تابستان ۱۳۶۷، زندان‌های اهواز و دزفول شاهد کشتار زندانیان مجاهد بودند. ده‌ها تن از مجاهدین خلق و زندانیان سیاسی در کمیسیون‌های مرگ محاکمه صوری شده و اعدام شدند.<br /> <br /> === قیام‌های خوزستان: ===<br /> مردم خوزستان در قیام‌های [[قیام آبان ۱۳۹۸|آبان ۱۳۹۸]]، [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|۱۴۰۱]] و [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|دی ۱۴۰۴]] نقش برجسته‌ای داشتند. در آبان ۱۳۹۸، شهرهای اهواز، ماهشهر و دزفول از کانون‌های اصلی اعتراضات بودند. در ماهشهر، نیروهای سپاه با شلیک مستقیم ده‌ها نفر را به شهادت رساندند.<br /> <br /> در [[کشتار در نیزار ماهشهر|ماهشهر]] نیروهای گارد ویژه غیر بومی از تیپ [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی|فاطمیون افغان]] و [[سپاه پاسداران]]، با تانک و نفربر و دوشکا وارد شدند و به سمت مردم معترض شلیک کردند و مردم را در نیزار ماهشهر کشتار کردند. عفو بین‌الملل از «حمام خون» در ماهشهر گزارش داد.<br /> <br /> در قیام ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴ مردم این استان با تظاهرات گسترده در خیابان‌ها به اعتراض پرداختند، اما نیروهای سرکوبگر جمهوری اسلامی با گلوله جنگی به‌ تظاهرات مسالمت آمیز پاسخ دادند. در این میان در شهر ایذه کودک۹ساله [[کیان پیرفلک]] به همراه پدرش مورد اصابت گلوله قرار گرفت و به‌شهادت رسید.&lt;ref&gt;[https://www.amnesty.org/en/documents/mde13/2308/2020/en/ عفو بین‌الملل -کشتار آبان ۹۸ خوزستان]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B4/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=89602 2026-06-18T08:32:27Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div><br /> {{Infobox settlement<br /> | name = استان خوزستان<br /> | other_name = گاهواره تمدن ایلام · سرزمین نفت ایران<br /> | image_skyline = استان خوزستان.jpg<br /> | image_caption = استان خوزستان — اهواز<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان خوزستان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = اهواز (یکی از گرم‌ترین شهرهای جهان · تا ۵۵ درجه)<br /> | established_title = جایگاه تاریخی<br /> | established_date = پایتخت تمدن ایلام (۳۲۰۰ پ.م) · نخستین چاه نفت خاورمیانه (۱۹۰۸)<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۶۴٬۰۵۵ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۴٫۷ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۲۷<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = فارسی، عربی خوزستانی، لری بختیاری<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = گرم و مرطوب — تابستان‌های بسیار گرم (تا ۵۵ درجه سانتی‌گراد)<br /> | blank5_name = رودخانه‌ها<br /> | blank5_info = کارون (بزرگ‌ترین رودخانه ایران) · دز · کرخه · جراحی · هندیجان<br /> | blank6_name = تالاب‌ها<br /> | blank6_info = هورالعظیم · شادگان (تالاب‌های بین‌المللی)<br /> | blank7_name = جزایر<br /> | blank7_info = خارگ (بزرگ‌ترین پایانه صادرات نفت ایران) · مینو · آبادان<br /> | blank_name_sec1 = غرب<br /> | blank_info_sec1 = عراق<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = خلیج فارس<br /> | blank2_name_sec1 = شمال و شرق<br /> | blank2_info_sec1 = استان‌های لرستان، چهارمحال‌وبختیاری، کهگیلویه‌وبویراحمد، بوشهر<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = زیگورات چغازنبیل (۱۲۵۰ پ.م) · سازه‌های آبی شوشتر (ساسانی) · شوش (محوطه باستانی)<br /> | blank1_name_sec2 = شهرهای تاریخی<br /> | blank1_info_sec2 = شوش (پایتخت ایلام و هخامنشی) · شوشتر (شهر پل‌ها) · دزفول (پل ساسانی) · خرمشهر (آزادسازی ۳ خرداد ۱۳۶۱)<br /> | blank2_name_sec2 = نفت و انرژی<br /> | blank2_info_sec2 = بیش از ۸۰٪ نفت ایران · مسجدسلیمان (نخستین چاه نفت خاورمیانه ۱۹۰۸) · پالایشگاه آبادان (زمانی بزرگ‌ترین جهان)<br /> | blank3_name_sec2 = صنایع<br /> | blank3_info_sec2 = فولاد خوزستان · پتروشیمی ماهشهر · نیشکر هفت‌تپه · بنادر امام خمینی و ماهشهر<br /> | blank4_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank4_info_sec2 = گندم · برنج · خرما · نیشکر · مرکبات<br /> | blank5_name_sec2 = صنایع دستی<br /> | blank5_info_sec2 = قالیچه‌بافی بختیاری · حصیربافی (بوریا) عربی · سفالگری شوش · گلیم‌بافی لری<br /> | blank6_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank6_info_sec2 = هریسه · فلافل اهوازی · قلیه‌ماهی · مشاط · سبزی‌پلو با ماهی · حلوای خوزستانی<br /> | blank7_name_sec2 = مقاومت مردمی<br /> | blank7_info_sec2 = عملیات آفتاب ارتش آزادیبخش (۷ فروردین ۱۳۶۷ · ۶۰۰ کیلومتر مربع آزاد شد) · کشتار ۶۷ در زندان‌های اهواز و دزفول · فعالیت واحدهای مقاومت مجاهدین خلق<br /> | blank8_name_sec2 = شهدای مقاومت<br /> | blank8_info_sec2 = بهزاد صالحی‌پور باورصاد (مسجدسلیمان) · فریبرز سالک گیلانی (دزفول) و ده‌ها شهید عملیات آفتاب و کشتار ۶۷<br /> | blank9_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank9_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است'''<br /> <br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> '''استان خوزستان،'''<br /> <br /> مرکز استان: اهواز<br /> <br /> مساحت: ۶۴,۰۵۵ کیلومتر مربع<br /> <br /> جمعیت: حدود ۴.۷ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۲۷ شهرستان (اهواز، دزفول، آبادان، خرمشهر، شوش، شوشتر، مسجدسلیمان، اندیمشک و...)<br /> <br /> آب و هوا: گرم و مرطوب؛ تابستان‌های بسیار گرم (تا ۵۵ درجه)<br /> <br /> زبان: فارسی، عربی خوزستانی، لری بختیاری<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> خوزستان یکی از کهن‌ترین سرزمین‌های متمدن جهان و گاهواره تمدن ایلام است. تمدن ایلامی (حدود ۳۲۰۰ پیش از میلاد) با مرکزیت شوش، از نخستین تمدن‌های بشری بود. '''زیگورات''' چغازنبیل (حدود ۱۲۵۰ پیش از میلاد) در نزدیکی شوش، میراث جهانی یونسکو و یکی از بهترین زیگورات‌های باقی‌مانده جهان است.<br /> <br /> شوش در دوره هخامنشی یکی از چهار پایتخت امپراتوری بود. کاخ آپادانای شوش ساخته داریوش بزرگ، نمونه‌ای از شکوه معماری هخامنشی است. در دوره ساسانی، نظام آبیاری بند و سد شوشتر ساخته شد که اکنون میراث جهانی یونسکو ثبت شده‌است.<br /> <br /> کشف نفت در مسجدسلیمان در سال ۱۲۸۷ شمسی (۱۹۰۸ میلادی) نقطه عطفی در تاریخ خوزستان و ایران بود. مسجدسلیمان نخستین چاه نفت خاورمیانه را در خود جای داد و شرکت نفت ایران و انگلیس (بعدها بریتیش پترولیوم) تأسیس شد. پالایشگاه آبادان تا سال ۱۳۵۹ بزرگ‌ترین پالایشگاه جهان بود.<br /> <br /> نهضت ملی نفت (۱۳۲۹-۱۳۳۲) مستقیماً با خوزستان مرتبط بود. ملی شدن صنعت نفت به رهبری [[دکتر محمد مصدق]]، خوزستان را در مرکز تحولات سیاسی قرار داد. اعتصابات کارگران نفت آبادان و اهواز نقش مهمی در این نهضت داشت.<br /> <br /> [[جنگ ایران و عراق]] (۱۳۵۹-۱۳۶۷) ویرانی عظیمی به خوزستان وارد کرد. شهرهای خرمشهر، آبادان و دزفول در خط مقدم جنگ بودند. خرمشهر پس از ۵۷۸ روز اشغال در ۳ خرداد ۱۳۶۱ آزاد شد.<br /> <br /> شهرهای تاریخی:<br /> <br /> شوش: پایتخت باستانی ایلام و یکی از چهار پایتخت هخامنشی، محل کشف قانون‌نامه حمورابی و شیر سنگی شوش. <br /> <br /> شوشتر: شهر پل‌ها و بندها با شاهکار مهندسی آبی ساسانی (میراث جهانی). <br /> <br /> '''دزفول: شهر پل قدیم ساسانی و مقاومت ۳۳ ماهه در برابر موشک‌باران عراق'''&lt;ref&gt;[https://www.alibaba.ir/mag/khuzestan/chogha-zanbil/ چغازنبیل شوش؛ نمونه‌ای فوق‌العاده از معماری و عرفان باستانی-علی‌بابا]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/113/ یونسکو- چغازنبیل]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1455/ یونسکو — شوش]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1315/ یونسکو- سازه‌های آبی شوشتر]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Khuzestan دانشنامه بریتانیکا - خوزستان]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/khuzestan/ دانشنامه ایرانیکا- خوزستان]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/oil-industry-ii/ OIL INDUSTRY ii. IRAN’S OIL AND GAS RESOURCES-iranica]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> خوزستان در جنوب‌غربی ایران واقع شده و از غرب با عراق و از جنوب با خلیج فارس هم‌مرز است. دشت خوزستان یکی از حاصلخیزترین دشت‌های ایران است که پنج رودخانه بزرگ کارون (بزرگ‌ترین رودخانه ایران)، دز، کرخه، جراحی و هندیجان، از آن عبور می‌کنند.<br /> <br /> آب‌وهوای خوزستان گرم و مرطوب است. شهر اهواز یکی از گرم‌ترین شهرهای جهان محسوب می‌شود با دمای تابستانی تا ۵۵ درجه سانتی‌گراد. تالاب‌های هورالعظیم و شادگان از مهم‌ترین تالاب‌های بین‌المللی ایران هستند.<br /> <br /> جزایر خوزستان:<br /> <br /> جزایر مینو و آبادان در اروندرود و جزیره خارک در خلیج فارس از نقاط مهم استراتژیک خوزستان هستند. جزیره خارک بزرگ‌ترین پایانه صادرات نفت ایران است و بقایای کلیسای نسطوری قرن ۶ میلادی در آن دیده می‌شود.<br /> <br /> بحران‌های زیست‌محیطی:<br /> <br /> خوزستان از ریزگردها (گرد و غبار) و خشکی تالاب‌ها رنج می‌برد. خشک شدن بخش‌های وسیعی از هورالعظیم و تالاب شادگان بحران زیست‌محیطی جدی‌ای ایجاد کرده است واهواز بارها در لیست آلوده‌ترین شهرهای جهان قرار گرفته است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/susa-i-excavations/ دانشنامه ایرانیکا- شوش]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> خوزستان غنی‌ترین استان نفت‌خیز ایران و یکی از مهم‌ترین مناطق نفتی جهان است. بیش از ۸۰ درصد نفت ایران و بخش عمده گاز طبیعی از این استان استخراج می‌شود. آبادان، ماهشهر و خارک از مراکز اصلی صنعت نفت هستند.<br /> <br /> صنایع فولاد خوزستان (مجتمع فولاد خوزستان در اهواز)، صنایع پتروشیمی (ماهشهر)، صنعت نیشکر (هفت‌تپه و کشت و صنعت کارون) از صنایع مهم استان هستند.<br /> <br /> کشاورزی خوزستان به‌دلیل دسترسی به آب فراوان رودخانه‌ها بسیار حاصلخیز است. <br /> <br /> محصولات اصلی: گندم، برنج، خرما (خوزستان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان خرما در ایران)، نیشکر و مرکبات.<br /> <br /> بندر موسوم به خمینی و بندر ماهشهر از بنادر مهم تجاری ایران در خلیج فارس هستند. صنعت ماهیگیری در سواحل خوزستان و صید میگو نیز اهمیت اقتصادی دارد.<br /> <br /> صنایع دستی:<br /> <br /> خوزستان از نظر صنایع دستی بسیار غنی است: قالیچه‌بافی بختیاری با طرح‌های هندسی خاص، حصیربافی (بوریا) عربی، کپوبافی، گلیم‌بافی لری و سفالگری سنتی شوش از مهم‌ترین صنایع دستی هستند.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://htcs.co/ کشــــت و صنــــعت نیشکــــر هــــفت تپــــه]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://civilica.com/doc/2035523/ بررسی علل ریزگردها در استان خوزستان و عوامل موثر بر آن-سیویلیکا]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> خوزستان سرزمین تنوع قومی و فرهنگی است: عرب‌ها، لرها، بختیاری‌ها و فارس‌زبان‌ها در کنار هم زندگی می‌کنند. هر قوم سنت‌ها و آداب خاص خود را دارد.<br /> <br /> موسیقی خوزستانی از غنی‌ترین گنجینه‌های موسیقی ایران است. موسیقی عربی خوزستان با سازهای سنتی مانند ربابه و طبل، و موسیقی لری‌بختیاری از شاخص‌ترین سبک‌های موسیقی هستند.<br /> <br /> مراسم و آیین‌ها:<br /> <br /> مراسم عزاداری عربی (لطمه‌زنی) با نوحه‌های خاص عربی خوزستان شهرت دارد. <br /> <br /> جشن نوروز بختیاری‌ها با رقص چوبی و موسیقی حماسی برگزار می‌شود. <br /> <br /> مراسم عروسی عربی خوزستان با رقص‌های محلی (چوبیه) و موسیقی زنده چندین روز ادامه دارد.<br /> <br /> ورزش‌های محلی:<br /> <br /> کشتی لوچو (کشتی بختیاری)، اسب‌دوانی و قایقرانی در رودخانه‌ها از ورزش‌های سنتی خوزستان هستند. فوتبال در خوزستان بسیار محبوب است و تیم‌های فولاد خوزستان و استقلال خوزستان از تیم‌های مطرح لیگ برتر ایران بوده‌اند.<br /> <br /> صنایع دستی:<br /> <br /> قالی‌بافی بختیاری، حصیربافی عربی (بوریابافی)، سفالگری شوش و سوزن‌دوزی از صنایع دستی برجسته خوزستان هستند.<br /> <br /> غذاهای محلی:<br /> <br /> هریسه (حلیم گوشت و گندم)، سبزی‌پلو با ماهی، مشاط (غذای عربی)، قلیه‌ماهی، فلافل اهوازی و حلوای خوزستانی از غذاها و شیرینی‌های محلی هستند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.beytoote.com/art/city-country/customs-people1-khuzestan.html آداب و رسوم مردم خوزستان-بیتوته]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://3click.com/blog/indigenous-culture-people-ahvaz/ فرهنگ‌ بومی اهواز-سه‌کلیک]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.beytoote.com/fun/native-games/local1-games-khuzestan.html بازیهای بومی محلی استان خوزستان-بیتوته]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> خوزستان به‌عنوان سرزمین نفت ایران، همواره از مناطق حساس مبارزاتی بوده و مردم آن نقش بزرگی در مقاومت دربرابر دیکتاتوری ایفا کرده‌اند.<br /> <br /> === عملیات آفتاب- ارتش آزادیبخش ملی ایران: ===<br /> نیمه‌شب ۷ فروردین ۱۳۶۷، ارتش آزادیبخش ملی ایران با ۱۵ تیپ رزمی، از جمله تیپ‌های شیرزنان قهرمان مجاهد خلق در جبهه‌ای به طول ۳۰ کیلومتر در غرب شوش در خوزستان، به لشکر ۷۷ خمینی حمله کرد. <br /> <br /> منطقه‌ای به وسعت ۶۰۰ کیلومتر مربع آزاد شد. ۳۲ تن از رشیدترین مجاهدین از جمله بهزاد صالحی‌پور باورصاد از مسجدسلیمان و فریبرز سالک گیلانی از دزفول، در این نبرد حماسی به شهادت رسیدند.&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/5279 هفتم فروردین ۱۳۶۷ عملیات آفتاب ارتش آزادیبخش ملی ایران-سازمان مجاهدین]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === کشتار ۶۷ در زندان‌های خوزستان: ===<br /> در تابستان ۱۳۶۷، زندان‌های اهواز و دزفول شاهد کشتار زندانیان مجاهد بودند. ده‌ها تن از مجاهدین خلق و زندانیان سیاسی در کمیسیون‌های مرگ محاکمه صوری شده و اعدام شدند.<br /> <br /> === قیام‌های خوزستان: ===<br /> مردم خوزستان در قیام‌های [[قیام آبان ۱۳۹۸|آبان ۱۳۹۸]]، [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|۱۴۰۱]] و [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|دی ۱۴۰۴]] نقش برجسته‌ای داشتند. در آبان ۱۳۹۸، شهرهای اهواز، ماهشهر و دزفول از کانون‌های اصلی اعتراضات بودند. در ماهشهر، نیروهای سپاه با شلیک مستقیم ده‌ها نفر را به شهادت رساندند.<br /> <br /> در [[کشتار در نیزار ماهشهر|ماهشهر]] نیروهای گارد ویژه غیر بومی از تیپ [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی|فاطمیون افغان]] و [[سپاه پاسداران]]، با تانک و نفربر و دوشکا وارد شدند و به سمت مردم معترض شلیک کردند و مردم را در نیزار ماهشهر کشتار کردند. عفو بین‌الملل از «حمام خون» در ماهشهر گزارش داد.<br /> <br /> در قیام ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴ مردم این استان با تظاهرات گسترده در خیابان‌ها به اعتراض پرداختند، اما نیروهای سرکوبگر جمهوری اسلامی با گلوله جنگی به‌ تظاهرات مسالمت آمیز پاسخ دادند. در این میان در شهر ایذه کودک۹ساله [[کیان پیرفلک]] به همراه پدرش مورد اصابت گلوله قرار گرفت و به‌شهادت رسید.&lt;ref&gt;[https://www.amnesty.org/en/documents/mde13/2308/2020/en/ عفو بین‌الملل -کشتار آبان ۹۸ خوزستان]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B4/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=89601 2026-06-18T08:19:23Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div><br /> {{Infobox settlement<br /> | name = استان خوزستان<br /> | other_name = گاهواره تمدن ایلام · سرزمین نفت ایران<br /> | image_skyline = استان خوزستان.jpg<br /> | image_caption = استان خوزستان — اهواز<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان خوزستان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = اهواز (یکی از گرم‌ترین شهرهای جهان · تا ۵۵ درجه)<br /> | established_title = جایگاه تاریخی<br /> | established_date = پایتخت تمدن ایلام (۳۲۰۰ پ.م) · نخستین چاه نفت خاورمیانه (۱۹۰۸)<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۶۴٬۰۵۵ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۴٫۷ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۲۷<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = فارسی، عربی خوزستانی، لری بختیاری<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = گرم و مرطوب — تابستان‌های بسیار گرم (تا ۵۵ درجه سانتی‌گراد)<br /> | blank5_name = رودخانه‌ها<br /> | blank5_info = کارون (بزرگ‌ترین رودخانه ایران) · دز · کرخه · جراحی · هندیجان<br /> | blank6_name = تالاب‌ها<br /> | blank6_info = هورالعظیم · شادگان (تالاب‌های بین‌المللی)<br /> | blank7_name = جزایر<br /> | blank7_info = خارگ (بزرگ‌ترین پایانه صادرات نفت ایران) · مینو · آبادان<br /> | blank_name_sec1 = غرب<br /> | blank_info_sec1 = عراق<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = خلیج فارس<br /> | blank2_name_sec1 = شمال و شرق<br /> | blank2_info_sec1 = استان‌های لرستان، چهارمحال‌وبختیاری، کهگیلویه‌وبویراحمد، بوشهر<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = زیگورات چغازنبیل (۱۲۵۰ پ.م) · سازه‌های آبی شوشتر (ساسانی) · شوش (محوطه باستانی)<br /> | blank1_name_sec2 = شهرهای تاریخی<br /> | blank1_info_sec2 = شوش (پایتخت ایلام و هخامنشی) · شوشتر (شهر پل‌ها) · دزفول (پل ساسانی) · خرمشهر (آزادسازی ۳ خرداد ۱۳۶۱)<br /> | blank2_name_sec2 = نفت و انرژی<br /> | blank2_info_sec2 = بیش از ۸۰٪ نفت ایران · مسجدسلیمان (نخستین چاه نفت خاورمیانه ۱۹۰۸) · پالایشگاه آبادان (زمانی بزرگ‌ترین جهان)<br /> | blank3_name_sec2 = صنایع<br /> | blank3_info_sec2 = فولاد خوزستان · پتروشیمی ماهشهر · نیشکر هفت‌تپه · بنادر امام خمینی و ماهشهر<br /> | blank4_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank4_info_sec2 = گندم · برنج · خرما · نیشکر · مرکبات<br /> | blank5_name_sec2 = صنایع دستی<br /> | blank5_info_sec2 = قالیچه‌بافی بختیاری · حصیربافی (بوریا) عربی · سفالگری شوش · گلیم‌بافی لری<br /> | blank6_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank6_info_sec2 = هریسه · فلافل اهوازی · قلیه‌ماهی · مشاط · سبزی‌پلو با ماهی · حلوای خوزستانی<br /> | blank7_name_sec2 = مقاومت مردمی<br /> | blank7_info_sec2 = عملیات آفتاب ارتش آزادیبخش (۷ فروردین ۱۳۶۷ · ۶۰۰ کیلومتر مربع آزاد شد) · کشتار ۶۷ در زندان‌های اهواز و دزفول · فعالیت واحدهای مقاومت مجاهدین خلق<br /> | blank8_name_sec2 = شهدای مقاومت<br /> | blank8_info_sec2 = بهزاد صالحی‌پور باورصاد (مسجدسلیمان) · فریبرز سالک گیلانی (دزفول) و ده‌ها شهید عملیات آفتاب و کشتار ۶۷<br /> | blank9_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank9_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است'''<br /> <br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> '''استان خوزستان،'''<br /> <br /> مرکز استان: اهواز<br /> <br /> مساحت: ۶۴,۰۵۵ کیلومتر مربع<br /> <br /> جمعیت: حدود ۴.۷ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۲۷ شهرستان (اهواز، دزفول، آبادان، خرمشهر، شوش، شوشتر، مسجدسلیمان، اندیمشک و...)<br /> <br /> آب و هوا: گرم و مرطوب؛ تابستان‌های بسیار گرم (تا ۵۵ درجه)<br /> <br /> زبان: فارسی، عربی خوزستانی، لری بختیاری<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> خوزستان یکی از کهن‌ترین سرزمین‌های متمدن جهان و گاهواره تمدن ایلام است. تمدن ایلامی (حدود ۳۲۰۰ پیش از میلاد) با مرکزیت شوش، از نخستین تمدن‌های بشری بود. '''زیگورات''' چغازنبیل (حدود ۱۲۵۰ پیش از میلاد) در نزدیکی شوش، میراث جهانی یونسکو و یکی از بهترین زیگورات‌های باقی‌مانده جهان است.<br /> <br /> شوش در دوره هخامنشی یکی از چهار پایتخت امپراتوری بود. کاخ آپادانای شوش ساخته داریوش بزرگ، نمونه‌ای از شکوه معماری هخامنشی است. در دوره ساسانی، نظام آبیاری بند و سد شوشتر ساخته شد که اکنون میراث جهانی یونسکو ثبت شده‌است.<br /> <br /> کشف نفت در مسجدسلیمان در سال ۱۲۸۷ شمسی (۱۹۰۸ میلادی) نقطه عطفی در تاریخ خوزستان و ایران بود. مسجدسلیمان نخستین چاه نفت خاورمیانه را در خود جای داد و شرکت نفت ایران و انگلیس (بعدها بریتیش پترولیوم) تأسیس شد. پالایشگاه آبادان تا سال ۱۳۵۹ بزرگ‌ترین پالایشگاه جهان بود.<br /> <br /> نهضت ملی نفت (۱۳۲۹-۱۳۳۲) مستقیماً با خوزستان مرتبط بود. ملی شدن صنعت نفت به رهبری [[دکتر محمد مصدق]]، خوزستان را در مرکز تحولات سیاسی قرار داد. اعتصابات کارگران نفت آبادان و اهواز نقش مهمی در این نهضت داشت.<br /> <br /> [[جنگ ایران و عراق]] (۱۳۵۹-۱۳۶۷) ویرانی عظیمی به خوزستان وارد کرد. شهرهای خرمشهر، آبادان و دزفول در خط مقدم جنگ بودند. خرمشهر پس از ۵۷۸ روز اشغال در ۳ خرداد ۱۳۶۱ آزاد شد.<br /> <br /> شهرهای تاریخی:<br /> <br /> شوش: پایتخت باستانی ایلام و یکی از چهار پایتخت هخامنشی، محل کشف قانون‌نامه حمورابی و شیر سنگی شوش. <br /> <br /> شوشتر: شهر پل‌ها و بندها با شاهکار مهندسی آبی ساسانی (میراث جهانی). <br /> <br /> '''دزفول: شهر پل قدیم ساسانی و مقاومت ۳۳ ماهه در برابر موشک‌باران عراق'''&lt;ref&gt;[https://www.alibaba.ir/mag/khuzestan/chogha-zanbil/ چغازنبیل شوش؛ نمونه‌ای فوق‌العاده از معماری و عرفان باستانی-علی‌بابا]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/113/ یونسکو- چغازنبیل]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1455/ یونسکو — شوش]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1315/ یونسکو- سازه‌های آبی شوشتر]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Khuzestan دانشنامه بریتانیکا - خوزستان]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/khuzestan/ دانشنامه ایرانیکا- خوزستان]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/oil-industry-ii/ OIL INDUSTRY ii. IRAN’S OIL AND GAS RESOURCES-iranica]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> خوزستان در جنوب‌غربی ایران واقع شده و از غرب با عراق و از جنوب با خلیج فارس هم‌مرز است. دشت خوزستان یکی از حاصلخیزترین دشت‌های ایران است که پنج رودخانه بزرگ کارون (بزرگ‌ترین رودخانه ایران)، دز، کرخه، جراحی و هندیجان، از آن عبور می‌کنند.<br /> <br /> آب‌وهوای خوزستان گرم و مرطوب است. شهر اهواز یکی از گرم‌ترین شهرهای جهان محسوب می‌شود با دمای تابستانی تا ۵۵ درجه سانتی‌گراد. تالاب‌های هورالعظیم و شادگان از مهم‌ترین تالاب‌های بین‌المللی ایران هستند.<br /> <br /> جزایر خوزستان:<br /> <br /> جزایر مینو و آبادان در اروندرود و جزیره خارک در خلیج فارس از نقاط مهم استراتژیک خوزستان هستند. جزیره خارک بزرگ‌ترین پایانه صادرات نفت ایران است و بقایای کلیسای نسطوری قرن ۶ میلادی در آن دیده می‌شود.<br /> <br /> بحران‌های زیست‌محیطی:<br /> <br /> خوزستان از ریزگردها (گرد و غبار) و خشکی تالاب‌ها رنج می‌برد. خشک شدن بخش‌های وسیعی از هورالعظیم و تالاب شادگان بحران زیست‌محیطی جدی‌ای ایجاد کرده است واهواز بارها در لیست آلوده‌ترین شهرهای جهان قرار گرفته است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/susa-i-excavations/ دانشنامه ایرانیکا- شوش]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> خوزستان غنی‌ترین استان نفت‌خیز ایران و یکی از مهم‌ترین مناطق نفتی جهان است. بیش از ۸۰ درصد نفت ایران و بخش عمده گاز طبیعی از این استان استخراج می‌شود. آبادان، ماهشهر و خارک از مراکز اصلی صنعت نفت هستند.<br /> <br /> صنایع فولاد خوزستان (مجتمع فولاد خوزستان در اهواز)، صنایع پتروشیمی (ماهشهر)، صنعت نیشکر (هفت‌تپه و کشت و صنعت کارون) از صنایع مهم استان هستند.<br /> <br /> کشاورزی خوزستان به‌دلیل دسترسی به آب فراوان رودخانه‌ها بسیار حاصلخیز است. <br /> <br /> محصولات اصلی: گندم، برنج، خرما (خوزستان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان خرما در ایران)، نیشکر و مرکبات.<br /> <br /> بندر موسوم به خمینی و بندر ماهشهر از بنادر مهم تجاری ایران در خلیج فارس هستند. صنعت ماهیگیری در سواحل خوزستان و صید میگو نیز اهمیت اقتصادی دارد.<br /> <br /> صنایع دستی:<br /> <br /> خوزستان از نظر صنایع دستی بسیار غنی است: قالیچه‌بافی بختیاری با طرح‌های هندسی خاص، حصیربافی (بوریا) عربی، کپوبافی، گلیم‌بافی لری و سفالگری سنتی شوش از مهم‌ترین صنایع دستی هستند.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> خوزستان سرزمین تنوع قومی و فرهنگی است: عرب‌ها، لرها، بختیاری‌ها و فارس‌زبان‌ها در کنار هم زندگی می‌کنند. هر قوم سنت‌ها و آداب خاص خود را دارد.<br /> <br /> موسیقی خوزستانی از غنی‌ترین گنجینه‌های موسیقی ایران است. موسیقی عربی خوزستان با سازهای سنتی مانند ربابه و طبل، و موسیقی لری‌بختیاری از شاخص‌ترین سبک‌های '''موسیقایی''' هستند.<br /> <br /> مراسم و آیین‌ها:<br /> <br /> مراسم عزاداری عربی (لطمه‌زنی) با نوحه‌های خاص عربی خوزستان شهرت دارد. <br /> <br /> جشن نوروز بختیاری‌ها با رقص چوبی و موسیقی حماسی برگزار می‌شود. <br /> <br /> مراسم عروسی عربی خوزستان با رقص‌های محلی (چوبیه) و موسیقی زنده چندین روز ادامه دارد.<br /> <br /> ورزش‌های محلی:<br /> <br /> کشتی لوچو (کشتی بختیاری)، اسب‌دوانی و قایقرانی در رودخانه‌ها از ورزش‌های سنتی خوزستان هستند. فوتبال در خوزستان بسیار محبوب است و تیم‌های فولاد خوزستان و استقلال خوزستان از تیم‌های مطرح لیگ برتر ایران بوده‌اند.<br /> <br /> صنایع دستی:<br /> <br /> قالی‌بافی بختیاری، حصیربافی عربی (بوریابافی)، سفالگری شوش و سوزن‌دوزی از صنایع دستی برجسته خوزستان هستند.<br /> <br /> غذاهای محلی:<br /> <br /> هریسه (حلیم گوشت و گندم)، سبزی‌پلو با ماهی، مشاط (غذای عربی)، قلیه‌ماهی، فلافل اهوازی و حلوای خوزستانی از غذاها و شیرینی‌های محلی هستند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> خوزستان به‌عنوان سرزمین نفت ایران، همواره از مناطق حساس مبارزاتی بوده و مردم آن نقش بزرگی در مقاومت دربرابر دیکتاتوری ایفا کرده‌اند.<br /> <br /> === عملیات آفتاب- ارتش آزادیبخش ملی ایران: ===<br /> نیمه‌شب ۷ فروردین ۱۳۶۷، ارتش آزادیبخش ملی ایران با ۱۵ تیپ رزمی، از جمله تیپ‌های شیرزنان قهرمان مجاهد خلق در جبهه‌ای به طول ۳۰ کیلومتر در غرب شوش در خوزستان، به لشکر ۷۷ خمینی حمله کرد. <br /> <br /> منطقه‌ای به وسعت ۶۰۰ کیلومتر مربع آزاد شد. ۳۲ تن از رشیدترین مجاهدین از جمله بهزاد صالحی‌پور باورصاد از مسجدسلیمان و فریبرز سالک گیلانی از دزفول، در این نبرد حماسی به شهادت رسیدند.&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/5279 هفتم فروردین ۱۳۶۷ عملیات آفتاب ارتش آزادیبخش ملی ایران-سازمان مجاهدین]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === کشتار ۶۷ در زندان‌های خوزستان: ===<br /> در تابستان ۱۳۶۷، زندان‌های اهواز و دزفول شاهد کشتار زندانیان مجاهد بودند. ده‌ها تن از مجاهدین خلق و زندانیان سیاسی در کمیسیون‌های مرگ محاکمه صوری شده و اعدام شدند.<br /> <br /> === قیام‌های خوزستان: ===<br /> مردم خوزستان در قیام‌های [[قیام آبان ۱۳۹۸|آبان ۱۳۹۸]]، [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|۱۴۰۱]] و [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|دی ۱۴۰۴]] نقش برجسته‌ای داشتند. در آبان ۱۳۹۸، شهرهای اهواز، ماهشهر و دزفول از کانون‌های اصلی اعتراضات بودند. در ماهشهر، نیروهای سپاه با شلیک مستقیم ده‌ها نفر را به شهادت رساندند.<br /> <br /> در [[کشتار در نیزار ماهشهر|ماهشهر]] نیروهای گارد ویژه غیر بومی از تیپ [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی|فاطمیون افغان]] و [[سپاه پاسداران]]، با تانک و نفربر و دوشکا وارد شدند و به سمت مردم معترض شلیک کردند و مردم را در نیزار ماهشهر کشتار کردند. عفو بین‌الملل از «حمام خون» در ماهشهر گزارش داد.<br /> <br /> در قیام ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴ مردم این استان با تظاهرات گسترده در خیابان‌ها به اعتراض پرداختند، اما نیروهای سرکوبگر جمهوری اسلامی با گلوله جنگی به‌ تظاهرات مسالمت آمیز پاسخ دادند. در این میان در شهر ایذه کودک۹ساله [[کیان پیرفلک]] به همراه پدرش مورد اصابت گلوله قرار گرفت و به‌شهادت رسید.&lt;ref&gt;[https://www.amnesty.org/en/documents/mde13/2308/2020/en/ عفو بین‌الملل -کشتار آبان ۹۸ خوزستان]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B4/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=89599 2026-06-18T07:48:11Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div><br /> {{Infobox settlement<br /> | name = استان خوزستان<br /> | other_name = گاهواره تمدن ایلام · سرزمین نفت ایران<br /> | image_skyline = استان خوزستان.jpg<br /> | image_caption = استان خوزستان — اهواز<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان خوزستان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = اهواز (یکی از گرم‌ترین شهرهای جهان · تا ۵۵ درجه)<br /> | established_title = جایگاه تاریخی<br /> | established_date = پایتخت تمدن ایلام (۳۲۰۰ پ.م) · نخستین چاه نفت خاورمیانه (۱۹۰۸)<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۶۴٬۰۵۵ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۴٫۷ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۲۷<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = فارسی، عربی خوزستانی، لری بختیاری<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = گرم و مرطوب — تابستان‌های بسیار گرم (تا ۵۵ درجه سانتی‌گراد)<br /> | blank5_name = رودخانه‌ها<br /> | blank5_info = کارون (بزرگ‌ترین رودخانه ایران) · دز · کرخه · جراحی · هندیجان<br /> | blank6_name = تالاب‌ها<br /> | blank6_info = هورالعظیم · شادگان (تالاب‌های بین‌المللی)<br /> | blank7_name = جزایر<br /> | blank7_info = خارگ (بزرگ‌ترین پایانه صادرات نفت ایران) · مینو · آبادان<br /> | blank_name_sec1 = غرب<br /> | blank_info_sec1 = عراق<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = خلیج فارس<br /> | blank2_name_sec1 = شمال و شرق<br /> | blank2_info_sec1 = استان‌های لرستان، چهارمحال‌وبختیاری، کهگیلویه‌وبویراحمد، بوشهر<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = زیگورات چغازنبیل (۱۲۵۰ پ.م) · سازه‌های آبی شوشتر (ساسانی) · شوش (محوطه باستانی)<br /> | blank1_name_sec2 = شهرهای تاریخی<br /> | blank1_info_sec2 = شوش (پایتخت ایلام و هخامنشی) · شوشتر (شهر پل‌ها) · دزفول (پل ساسانی) · خرمشهر (آزادسازی ۳ خرداد ۱۳۶۱)<br /> | blank2_name_sec2 = نفت و انرژی<br /> | blank2_info_sec2 = بیش از ۸۰٪ نفت ایران · مسجدسلیمان (نخستین چاه نفت خاورمیانه ۱۹۰۸) · پالایشگاه آبادان (زمانی بزرگ‌ترین جهان)<br /> | blank3_name_sec2 = صنایع<br /> | blank3_info_sec2 = فولاد خوزستان · پتروشیمی ماهشهر · نیشکر هفت‌تپه · بنادر امام خمینی و ماهشهر<br /> | blank4_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank4_info_sec2 = گندم · برنج · خرما · نیشکر · مرکبات<br /> | blank5_name_sec2 = صنایع دستی<br /> | blank5_info_sec2 = قالیچه‌بافی بختیاری · حصیربافی (بوریا) عربی · سفالگری شوش · گلیم‌بافی لری<br /> | blank6_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank6_info_sec2 = هریسه · فلافل اهوازی · قلیه‌ماهی · مشاط · سبزی‌پلو با ماهی · حلوای خوزستانی<br /> | blank7_name_sec2 = مقاومت مردمی<br /> | blank7_info_sec2 = عملیات آفتاب ارتش آزادیبخش (۷ فروردین ۱۳۶۷ · ۶۰۰ کیلومتر مربع آزاد شد) · کشتار ۶۷ در زندان‌های اهواز و دزفول · فعالیت واحدهای مقاومت مجاهدین خلق<br /> | blank8_name_sec2 = شهدای مقاومت<br /> | blank8_info_sec2 = بهزاد صالحی‌پور باورصاد (مسجدسلیمان) · فریبرز سالک گیلانی (دزفول) و ده‌ها شهید عملیات آفتاب و کشتار ۶۷<br /> | blank9_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank9_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است'''<br /> <br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> '''استان خوزستان،'''<br /> <br /> مرکز استان: اهواز<br /> <br /> مساحت: ۶۴,۰۵۵ کیلومتر مربع<br /> <br /> جمعیت: حدود ۴.۷ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۲۷ شهرستان (اهواز، دزفول، آبادان، خرمشهر، شوش، شوشتر، مسجدسلیمان، اندیمشک و...)<br /> <br /> آب و هوا: گرم و مرطوب؛ تابستان‌های بسیار گرم (تا ۵۵ درجه)<br /> <br /> زبان: فارسی، عربی خوزستانی، لری بختیاری<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> خوزستان یکی از کهن‌ترین سرزمین‌های متمدن جهان و گاهواره تمدن ایلام است. تمدن ایلامی (حدود ۳۲۰۰ پیش از میلاد) با مرکزیت شوش، از نخستین تمدن‌های بشری بود. '''زیگورات''' چغازنبیل (حدود ۱۲۵۰ پیش از میلاد) در نزدیکی شوش، میراث جهانی یونسکو و یکی از بهترین زیگورات‌های باقی‌مانده جهان است.<br /> <br /> شوش در دوره هخامنشی یکی از چهار پایتخت امپراتوری بود. کاخ آپادانای شوش ساخته داریوش بزرگ، نمونه‌ای از شکوه معماری هخامنشی است. در دوره ساسانی، نظام آبیاری بند و سد شوشتر ساخته شد که اکنون میراث جهانی یونسکو ثبت شده‌است.<br /> <br /> کشف نفت در مسجدسلیمان در سال ۱۲۸۷ شمسی (۱۹۰۸ میلادی) نقطه عطفی در تاریخ خوزستان و ایران بود. مسجدسلیمان نخستین چاه نفت خاورمیانه را در خود جای داد و شرکت نفت ایران و انگلیس (بعدها بریتیش پترولیوم) تأسیس شد. پالایشگاه آبادان تا سال ۱۳۵۹ بزرگ‌ترین پالایشگاه جهان بود.<br /> <br /> نهضت ملی نفت (۱۳۲۹-۱۳۳۲) مستقیماً با خوزستان مرتبط بود. ملی شدن صنعت نفت به رهبری [[دکتر محمد مصدق]]، خوزستان را در مرکز تحولات سیاسی قرار داد. اعتصابات کارگران نفت آبادان و اهواز نقش مهمی در این نهضت داشت.<br /> <br /> [[جنگ ایران و عراق]] (۱۳۵۹-۱۳۶۷) ویرانی عظیمی به خوزستان وارد کرد. شهرهای خرمشهر، آبادان و دزفول در خط مقدم جنگ بودند. خرمشهر پس از ۵۷۸ روز اشغال در ۳ خرداد ۱۳۶۱ آزاد شد.<br /> <br /> شهرهای تاریخی:<br /> <br /> شوش: پایتخت باستانی ایلام و یکی از چهار پایتخت هخامنشی، محل کشف قانون‌نامه حمورابی و شیر سنگی شوش. <br /> <br /> شوشتر: شهر پل‌ها و بندها با شاهکار مهندسی آبی ساسانی (میراث جهانی). <br /> <br /> '''دزفول: شهر پل قدیم ساسانی و مقاومت ۳۳ ماهه در برابر موشک‌باران عراق'''&lt;ref&gt;[https://www.alibaba.ir/mag/khuzestan/chogha-zanbil/ چغازنبیل شوش؛ نمونه‌ای فوق‌العاده از معماری و عرفان باستانی-علی‌بابا]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> خوزستان در جنوب‌غربی ایران واقع شده و از غرب با عراق و از جنوب با خلیج فارس هم‌مرز است. دشت خوزستان یکی از حاصلخیزترین دشت‌های ایران است که پنج رودخانه بزرگ کارون (بزرگ‌ترین رودخانه ایران)، دز، کرخه، جراحی و هندیجان، از آن عبور می‌کنند.<br /> <br /> آب‌وهوای خوزستان گرم و مرطوب است. شهر اهواز یکی از گرم‌ترین شهرهای جهان محسوب می‌شود با دمای تابستانی تا ۵۵ درجه سانتی‌گراد. تالاب‌های هورالعظیم و شادگان از مهم‌ترین تالاب‌های بین‌المللی ایران هستند.<br /> <br /> جزایر خوزستان:<br /> <br /> جزایر مینو و آبادان در اروندرود و جزیره خارک در خلیج فارس از نقاط مهم استراتژیک خوزستان هستند. جزیره خارک بزرگ‌ترین پایانه صادرات نفت ایران است و بقایای کلیسای نسطوری قرن ۶ میلادی در آن دیده می‌شود.<br /> <br /> بحران‌های زیست‌محیطی:<br /> <br /> خوزستان از ریزگردها (گرد و غبار) و خشکی تالاب‌ها رنج می‌برد. خشک شدن بخش‌های وسیعی از هورالعظیم و تالاب شادگان بحران زیست‌محیطی جدی‌ای ایجاد کرده است واهواز بارها در لیست آلوده‌ترین شهرهای جهان قرار گرفته است.<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> خوزستان غنی‌ترین استان نفت‌خیز ایران و یکی از مهم‌ترین مناطق نفتی جهان است. بیش از ۸۰ درصد نفت ایران و بخش عمده گاز طبیعی از این استان استخراج می‌شود. آبادان، ماهشهر و خارک از مراکز اصلی صنعت نفت هستند.<br /> <br /> صنایع فولاد خوزستان (مجتمع فولاد خوزستان در اهواز)، صنایع پتروشیمی (ماهشهر)، صنعت نیشکر (هفت‌تپه و کشت و صنعت کارون) از صنایع مهم استان هستند.<br /> <br /> کشاورزی خوزستان به‌دلیل دسترسی به آب فراوان رودخانه‌ها بسیار حاصلخیز است. <br /> <br /> محصولات اصلی: گندم، برنج، خرما (خوزستان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان خرما در ایران)، نیشکر و مرکبات.<br /> <br /> بندر موسوم به خمینی و بندر ماهشهر از بنادر مهم تجاری ایران در خلیج فارس هستند. صنعت ماهیگیری در سواحل خوزستان و صید میگو نیز اهمیت اقتصادی دارد.<br /> <br /> صنایع دستی:<br /> <br /> خوزستان از نظر صنایع دستی بسیار غنی است: قالیچه‌بافی بختیاری با طرح‌های هندسی خاص، حصیربافی (بوریا) عربی، کپوبافی، گلیم‌بافی لری و سفالگری سنتی شوش از مهم‌ترین صنایع دستی هستند.<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> خوزستان سرزمین تنوع قومی و فرهنگی است: عرب‌ها، لرها، بختیاری‌ها و فارس‌زبان‌ها در کنار هم زندگی می‌کنند. هر قوم سنت‌ها و آداب خاص خود را دارد.<br /> <br /> موسیقی خوزستانی از غنی‌ترین گنجینه‌های موسیقی ایران است. موسیقی عربی خوزستان با سازهای سنتی مانند ربابه و طبل، و موسیقی لری‌بختیاری از شاخص‌ترین سبک‌های '''موسیقایی''' هستند.<br /> <br /> مراسم و آیین‌ها:<br /> <br /> مراسم عزاداری عربی (لطمه‌زنی) با نوحه‌های خاص عربی خوزستان شهرت دارد. <br /> <br /> جشن نوروز بختیاری‌ها با رقص چوبی و موسیقی حماسی برگزار می‌شود. <br /> <br /> مراسم عروسی عربی خوزستان با رقص‌های محلی (چوبیه) و موسیقی زنده چندین روز ادامه دارد.<br /> <br /> ورزش‌های محلی:<br /> <br /> کشتی لوچو (کشتی بختیاری)، اسب‌دوانی و قایقرانی در رودخانه‌ها از ورزش‌های سنتی خوزستان هستند. فوتبال در خوزستان بسیار محبوب است و تیم‌های فولاد خوزستان و استقلال خوزستان از تیم‌های مطرح لیگ برتر ایران بوده‌اند.<br /> <br /> صنایع دستی:<br /> <br /> قالی‌بافی بختیاری، حصیربافی عربی (بوریابافی)، سفالگری شوش و سوزن‌دوزی از صنایع دستی برجسته خوزستان هستند.<br /> <br /> غذاهای محلی:<br /> <br /> هریسه (حلیم گوشت و گندم)، سبزی‌پلو با ماهی، مشاط (غذای عربی)، قلیه‌ماهی، فلافل اهوازی و حلوای خوزستانی از غذاها و شیرینی‌های محلی هستند.<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> خوزستان به‌عنوان سرزمین نفت ایران، همواره از مناطق حساس مبارزاتی بوده و مردم آن نقش بزرگی در مقاومت دربرابر دیکتاتوری ایفا کرده‌اند.<br /> <br /> === عملیات آفتاب- ارتش آزادیبخش ملی ایران: ===<br /> نیمه‌شب ۷ فروردین ۱۳۶۷، ارتش آزادیبخش ملی ایران با ۱۵ تیپ رزمی، از جمله تیپ‌های شیرزنان قهرمان مجاهد خلق در جبهه‌ای به طول ۳۰ کیلومتر در غرب شوش در خوزستان، به لشکر ۷۷ خمینی حمله کرد. <br /> <br /> منطقه‌ای به وسعت ۶۰۰ کیلومتر مربع آزاد شد. ۳۲ تن از رشیدترین مجاهدین از جمله بهزاد صالحی‌پور باورصاد از مسجدسلیمان و فریبرز سالک گیلانی از دزفول، در این نبرد حماسی به شهادت رسیدند.<br /> <br /> === کشتار ۶۷ در زندان‌های خوزستان: ===<br /> در تابستان ۱۳۶۷، زندان‌های اهواز و دزفول شاهد کشتار زندانیان مجاهد بودند. ده‌ها تن از مجاهدین خلق و زندانیان سیاسی در کمیسیون‌های مرگ محاکمه صوری شده و اعدام شدند.<br /> <br /> === قیام‌های خوزستان: ===<br /> مردم خوزستان در قیام‌های [[قیام آبان ۱۳۹۸|آبان ۱۳۹۸]]، [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|۱۴۰۱]] و [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|دی ۱۴۰۴]] نقش برجسته‌ای داشتند. در آبان ۱۳۹۸، شهرهای اهواز، ماهشهر و دزفول از کانون‌های اصلی اعتراضات بودند. در ماهشهر، نیروهای سپاه با شلیک مستقیم ده‌ها نفر را به شهادت رساندند.<br /> <br /> در [[کشتار در نیزار ماهشهر|ماهشهر]] نیروهای گارد ویژه غیر بومی از تیپ [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی|فاطمیون افغان]] و [[سپاه پاسداران]]، با تانک و نفربر و دوشکا وارد شدند و به سمت مردم معترض شلیک کردند و مردم را در نیزار ماهشهر کشتار کردند. عفو بین‌الملل از «حمام خون» در ماهشهر گزارش داد.<br /> <br /> در قیام ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴ مردم این استان با تظاهرات گسترده در خیابان‌ها به اعتراض پرداختند، اما نیروهای سرکوبگر جمهوری اسلامی با گلوله جنگی به‌ تظاهرات مسالمت آمیز پاسخ دادند. در این میان در شهر ایذه کودک۹ساله [[کیان پیرفلک]] به همراه پدرش مورد اصابت گلوله قرار گرفت و به‌شهادت رسید.<br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%87%D8%A7&diff=89598 2026-06-18T07:18:04Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>&lt;div class=&quot;main-box&quot;&gt;<br /> &lt;div class=&quot;box-header&quot;&gt;[[پرونده:Earth2.png|40px|alt=|پیوند=]] از میان خبرها&lt;/div&gt;<br /> <br /> &lt;div class=&quot;box-content&quot;&gt;<br /> <br /> [[مریم رجوی]]: مقاومت ایران که قریب به ۵دهه خواهان آزادی و صلح است، از هرگونه تفاهم برای پايان جنگ و مصيبت‌های مردم [[ایران|ايران]]، استقبال ميكند. در ایران کسی جز بقایای شیخ و شاه خواهان جنگ نبوده و نيست(۲۷خرداد ۱۴۰۵)<br /> <br /> بقایی سخنگوی وزارت خارجه رژیم: امضای تفاهمنامه بصورت دیجیتالی بوده‌است و مراسم امضایی در سوییس برگزار نشد-مواد هسته ای به خارج از ایران فرستاده نخواهد شد-آکسیوس: متن تفاهمنامه از آنجا که دو طرف امضا کردند لازم الاجراست- رهبران گروه ۷ کشور صنعتی بزرگ جهان از اعلام توافق بین آمریکا و ایران استقبال کردند(۲۸خرداد ۱۴۰۵)<br /> <br /> اعدام جنایتکارانه ۳۱ زندانی در چهار روز ۲۳ تا ۲۶ خرداد۱۴۰۵؛ هر سه ساعت یک اعدام (۲۸خرداد ۱۴۰۵)<br /> <br /> فعالیت‌های جوانان شورشگر در شهرهای میهن در آستانه ۳۰ خرداد- فعالیت‌های جوانان شورشگر، کارزار &quot;[[سه‌شنبه‌های نه به اعدام]]&quot; در هفته صدو‌بیست‌و‌پنجم-۴۵ شعله، در آستانه ۳۰ خرداد چهل و پنجمین سالگرد مقاومت انقلابی سراسری(۲۷خرداد ۱۴۰۵)<br /> <br /> بیانیه ۳۰۰۰ شخصیت از ۵ قاره و ۵۵ کشور جهان در حمایت از دولت موقت جمهوری دموکراتیک بر اساس [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا|طرح ۱۰ ماده‌یی خانم رجوی]](۲۶خرداد ۱۴۰۵)<br /> <br /> هواداران مجاهدین در پاریس و آخن خواستار حضور گسترده در گردهمایی ۲۰ ژوئن شدند- فعالیت‌های کانون‌های شورشی درسرتاسر میهن، بمناسبت ۳۰ خرداد چهل و پنجمین سالگرد مقاومت انقلابی سراسری (۲۶خرداد ۱۴۰۵)<br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;/div&gt;</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%87%D8%A7&diff=89597 2026-06-18T06:38:54Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>&lt;div class=&quot;main-box&quot;&gt;<br /> &lt;div class=&quot;box-header&quot;&gt;[[پرونده:Earth2.png|40px|alt=|پیوند=]] از میان خبرها&lt;/div&gt;<br /> <br /> &lt;div class=&quot;box-content&quot;&gt;<br /> <br /> مریم رجوی: مقاومت ایران که قریب به ۵دهه خواهان آزادی و صلح است، از هرگونه تفاهم برای پايان جنگ و مصيبت‌های مردم ايران، استقبال ميكند. در ایران کسی جز بقایای شیخ و شاه خواهان جنگ نبوده و نيست(۲۷خرداد ۱۴۰۵)<br /> <br /> بقایی سخنگوی وزارت خارجه: امضای تفاهمنامه بصورت دیجیتالی بوده است و مراسم امضایی در سوییس برگزار نشد- متن تفاهمنامه از آنجا که دو طرف امضا کردند لازم الاجراست- مواد هسته ای به خارج از ایران فرستاده نخواهد شد- رهبران گروه ۷ کشور صنعتی بزرگ جهان از اعلام توافق بین آمریکا و ایران استقبال کردند(۲۸خرداد ۱۴۰۵)<br /> <br /> اعدام جنایتکارانه ۳۱ زندانی در چهار روز ۲۳ تا ۲۶ خرداد۱۴۰۵؛ هر سه ساعت یک اعدام (۲۸خرداد ۱۴۰۵)<br /> <br /> فعالیت‌های جوانان شورشگر در شهرهای میهن در آستانه ۳۰ خرداد- فعالیت‌های جوانان شورشگر، کارزار &quot;[[سه‌شنبه‌های نه به اعدام]]&quot; در هفته صدو‌بیست‌و‌پنجم(۲۷خرداد ۱۴۰۵)<br /> <br /> بیانیه ۳۰۰۰ شخصیت از ۵ قاره و ۵۵ کشور جهان در حمایت از دولت موقت جمهوری دموکراتیک بر اساس [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا|طرح ۱۰ ماده‌یی خانم رجوی]](۲۶خرداد ۱۴۰۵)<br /> <br /> هواداران مجاهدین در پاریس و آخن خواستار حضور گسترده در گردهمایی ۲۰ ژوئن شدند- فعالیت‌های کانون‌های شورشی درسرتاسر میهن، بمناسبت ۳۰ خرداد چهل و پنجمین سالگرد مقاومت انقلابی سراسری (۲۶خرداد ۱۴۰۵)<br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;/div&gt;</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%87%D8%A7&diff=89596 2026-06-18T06:37:50Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>&lt;div class=&quot;main-box&quot;&gt;<br /> &lt;div class=&quot;box-header&quot;&gt;[[پرونده:Earth2.png|40px|alt=|پیوند=]] از میان خبرها&lt;/div&gt;<br /> <br /> &lt;div class=&quot;box-content&quot;&gt;<br /> <br /> مریم رجوی: مقاومت ایران از تفاهم برای پایان جنگ و مصیبتهای مردم ایران، استقبال می‌کند(۲۶خرداد ۱۴۰۵)<br /> <br /> بقایی سخنگوی وزارت خارجه: امضای تفاهمنامه بصورت دیجیتالی بوده است و مراسم امضایی در سوییس برگزار نشد- متن تفاهمنامه از آنجا که دو طرف امضا کردند لازم الاجراست- مواد هسته ای به خارج از ایران فرستاده نخواهد شد- رهبران گروه ۷ کشور صنعتی بزرگ جهان از اعلام توافق بین آمریکا و ایران استقبال کردند(۲۸خرداد ۱۴۰۵)<br /> <br /> اعدام جنایتکارانه ۳۱ زندانی در چهار روز ۲۳ تا ۲۶ خرداد۱۴۰۵؛ هر سه ساعت یک اعدام (۲۷خرداد ۱۴۰۵)<br /> <br /> فعالیت‌های جوانان شورشگر در شهرهای میهن در آستانه ۳۰ خرداد- فعالیت‌های جوانان شورشگر، کارزار &quot;[[سه‌شنبه‌های نه به اعدام]]&quot; در هفته صدو‌بیست‌و‌پنجم(۲۷خرداد ۱۴۰۵)<br /> <br /> بیانیه ۳۰۰۰ شخصیت از ۵ قاره و ۵۵ کشور جهان در حمایت از دولت موقت جمهوری دموکراتیک بر اساس [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا|طرح ۱۰ ماده‌یی خانم رجوی]](۲۶خرداد ۱۴۰۵)<br /> <br /> هواداران مجاهدین در پاریس و آخن خواستار حضور گسترده در گردهمایی ۲۰ ژوئن شدند- فعالیت‌های کانون‌های شورشی درسرتاسر میهن، بمناسبت ۳۰ خرداد چهل و پنجمین سالگرد مقاومت انقلابی سراسری (۲۶خرداد ۱۴۰۵)<br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;/div&gt;</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B4/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=89595 2026-06-17T18:26:53Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div><br /> {{Infobox settlement<br /> | name = استان خوزستان<br /> | other_name = گاهواره تمدن ایلام · سرزمین نفت ایران<br /> | image_skyline = استان خوزستان.jpg<br /> | image_caption = استان خوزستان — اهواز<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان خوزستان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = اهواز (یکی از گرم‌ترین شهرهای جهان · تا ۵۵ درجه)<br /> | established_title = جایگاه تاریخی<br /> | established_date = پایتخت تمدن ایلام (۳۲۰۰ پ.م) · نخستین چاه نفت خاورمیانه (۱۹۰۸)<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۶۴٬۰۵۵ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۴٫۷ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۲۷<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = فارسی، عربی خوزستانی، لری بختیاری<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = گرم و مرطوب — تابستان‌های بسیار گرم (تا ۵۵ درجه سانتی‌گراد)<br /> | blank5_name = رودخانه‌ها<br /> | blank5_info = کارون (بزرگ‌ترین رودخانه ایران) · دز · کرخه · جراحی · هندیجان<br /> | blank6_name = تالاب‌ها<br /> | blank6_info = هورالعظیم · شادگان (تالاب‌های بین‌المللی)<br /> | blank7_name = جزایر<br /> | blank7_info = خارگ (بزرگ‌ترین پایانه صادرات نفت ایران) · مینو · آبادان<br /> | blank_name_sec1 = غرب<br /> | blank_info_sec1 = عراق<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = خلیج فارس<br /> | blank2_name_sec1 = شمال و شرق<br /> | blank2_info_sec1 = استان‌های لرستان، چهارمحال‌وبختیاری، کهگیلویه‌وبویراحمد، بوشهر<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = زیگورات چغازنبیل (۱۲۵۰ پ.م) · سازه‌های آبی شوشتر (ساسانی) · شوش (محوطه باستانی)<br /> | blank1_name_sec2 = شهرهای تاریخی<br /> | blank1_info_sec2 = شوش (پایتخت ایلام و هخامنشی) · شوشتر (شهر پل‌ها) · دزفول (پل ساسانی) · خرمشهر (آزادسازی ۳ خرداد ۱۳۶۱)<br /> | blank2_name_sec2 = نفت و انرژی<br /> | blank2_info_sec2 = بیش از ۸۰٪ نفت ایران · مسجدسلیمان (نخستین چاه نفت خاورمیانه ۱۹۰۸) · پالایشگاه آبادان (زمانی بزرگ‌ترین جهان)<br /> | blank3_name_sec2 = صنایع<br /> | blank3_info_sec2 = فولاد خوزستان · پتروشیمی ماهشهر · نیشکر هفت‌تپه · بنادر امام خمینی و ماهشهر<br /> | blank4_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank4_info_sec2 = گندم · برنج · خرما · نیشکر · مرکبات<br /> | blank5_name_sec2 = صنایع دستی<br /> | blank5_info_sec2 = قالیچه‌بافی بختیاری · حصیربافی (بوریا) عربی · سفالگری شوش · گلیم‌بافی لری<br /> | blank6_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank6_info_sec2 = هریسه · فلافل اهوازی · قلیه‌ماهی · مشاط · سبزی‌پلو با ماهی · حلوای خوزستانی<br /> | blank7_name_sec2 = مقاومت مردمی<br /> | blank7_info_sec2 = عملیات آفتاب ارتش آزادیبخش (۷ فروردین ۱۳۶۷ · ۶۰۰ کیلومتر مربع آزاد شد) · کشتار ۶۷ در زندان‌های اهواز و دزفول · فعالیت واحدهای مقاومت مجاهدین خلق<br /> | blank8_name_sec2 = شهدای مقاومت<br /> | blank8_info_sec2 = بهزاد صالحی‌پور باورصاد (مسجدسلیمان) · فریبرز سالک گیلانی (دزفول) و ده‌ها شهید عملیات آفتاب و کشتار ۶۷<br /> | blank9_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank9_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است'''<br /> <br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> '''استان خوزستان،'''<br /> <br /> مرکز استان: اهواز<br /> <br /> مساحت: ۶۴,۰۵۵ کیلومتر مربع<br /> <br /> جمعیت: حدود ۴.۷ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۲۷ شهرستان (اهواز، دزفول، آبادان، خرمشهر، شوش، شوشتر، مسجدسلیمان، اندیمشک و...)<br /> <br /> آب و هوا: گرم و مرطوب؛ تابستان‌های بسیار گرم (تا ۵۵ درجه)<br /> <br /> زبان: فارسی، عربی خوزستانی، لری بختیاری<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> خوزستان یکی از کهن‌ترین سرزمین‌های متمدن جهان و گاهواره تمدن ایلام است. تمدن ایلامی (حدود ۳۲۰۰ پیش از میلاد) با مرکزیت شوش، از نخستین تمدن‌های بشری بود. '''زیگورات''' چغازنبیل (حدود ۱۲۵۰ پیش از میلاد) در نزدیکی شوش، میراث جهانی یونسکو و یکی از بهترین زیگورات‌های باقی‌مانده جهان است.<br /> <br /> شوش در دوره هخامنشی یکی از چهار پایتخت امپراتوری بود. کاخ آپادانای شوش ساخته داریوش بزرگ، نمونه‌ای از شکوه معماری هخامنشی است. در دوره ساسانی، نظام آبیاری بند و سد شوشتر ساخته شد که اکنون میراث جهانی یونسکو ثبت شده‌است.<br /> <br /> کشف نفت در مسجدسلیمان در سال ۱۲۸۷ شمسی (۱۹۰۸ میلادی) نقطه عطفی در تاریخ خوزستان و ایران بود. مسجدسلیمان نخستین چاه نفت خاورمیانه را در خود جای داد و شرکت نفت ایران و انگلیس (بعدها بریتیش پترولیوم) تأسیس شد. پالایشگاه آبادان تا سال ۱۳۵۹ بزرگ‌ترین پالایشگاه جهان بود.<br /> <br /> نهضت ملی نفت (۱۳۲۹-۱۳۳۲) مستقیماً با خوزستان مرتبط بود. ملی شدن صنعت نفت به رهبری [[دکتر محمد مصدق]]، خوزستان را در مرکز تحولات سیاسی قرار داد. اعتصابات کارگران نفت آبادان و اهواز نقش مهمی در این نهضت داشت.<br /> <br /> [[جنگ ایران و عراق]] (۱۳۵۹-۱۳۶۷) ویرانی عظیمی به خوزستان وارد کرد. شهرهای خرمشهر، آبادان و دزفول در خط مقدم جنگ بودند. خرمشهر پس از ۵۷۸ روز اشغال در ۳ خرداد ۱۳۶۱ آزاد شد.<br /> <br /> شهرهای تاریخی:<br /> <br /> شوش: پایتخت باستانی ایلام و یکی از چهار پایتخت هخامنشی، محل کشف قانون‌نامه حمورابی و شیر سنگی شوش. <br /> <br /> شوشتر: شهر پل‌ها و بندها با شاهکار مهندسی آبی ساسانی (میراث جهانی). <br /> <br /> '''دزفول: شهر پل قدیم ساسانی و مقاومت ۳۳ ماهه در برابر موشک‌باران عراق'''<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> خوزستان در جنوب‌غربی ایران واقع شده و از غرب با عراق و از جنوب با خلیج فارس هم‌مرز است. دشت خوزستان یکی از حاصلخیزترین دشت‌های ایران است که پنج رودخانه بزرگ کارون (بزرگ‌ترین رودخانه ایران)، دز، کرخه، جراحی و هندیجان، از آن عبور می‌کنند.<br /> <br /> آب‌وهوای خوزستان گرم و مرطوب است. شهر اهواز یکی از گرم‌ترین شهرهای جهان محسوب می‌شود با دمای تابستانی تا ۵۵ درجه سانتی‌گراد. تالاب‌های هورالعظیم و شادگان از مهم‌ترین تالاب‌های بین‌المللی ایران هستند.<br /> <br /> جزایر خوزستان:<br /> <br /> جزایر مینو و آبادان در اروندرود و جزیره خارک در خلیج فارس از نقاط مهم استراتژیک خوزستان هستند. جزیره خارک بزرگ‌ترین پایانه صادرات نفت ایران است و بقایای کلیسای نسطوری قرن ۶ میلادی در آن دیده می‌شود.<br /> <br /> بحران‌های زیست‌محیطی:<br /> <br /> خوزستان از ریزگردها (گرد و غبار) و خشکی تالاب‌ها رنج می‌برد. خشک شدن بخش‌های وسیعی از هورالعظیم و تالاب شادگان بحران زیست‌محیطی جدی‌ای ایجاد کرده است واهواز بارها در لیست آلوده‌ترین شهرهای جهان قرار گرفته است.<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> خوزستان غنی‌ترین استان نفت‌خیز ایران و یکی از مهم‌ترین مناطق نفتی جهان است. بیش از ۸۰ درصد نفت ایران و بخش عمده گاز طبیعی از این استان استخراج می‌شود. آبادان، ماهشهر و خارک از مراکز اصلی صنعت نفت هستند.<br /> <br /> صنایع فولاد خوزستان (مجتمع فولاد خوزستان در اهواز)، صنایع پتروشیمی (ماهشهر)، صنعت نیشکر (هفت‌تپه و کشت و صنعت کارون) از صنایع مهم استان هستند.<br /> <br /> کشاورزی خوزستان به‌دلیل دسترسی به آب فراوان رودخانه‌ها بسیار حاصلخیز است. <br /> <br /> محصولات اصلی: گندم، برنج، خرما (خوزستان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان خرما در ایران)، نیشکر و مرکبات.<br /> <br /> بندر موسوم به خمینی و بندر ماهشهر از بنادر مهم تجاری ایران در خلیج فارس هستند. صنعت ماهیگیری در سواحل خوزستان و صید میگو نیز اهمیت اقتصادی دارد.<br /> <br /> صنایع دستی:<br /> <br /> خوزستان از نظر صنایع دستی بسیار غنی است: قالیچه‌بافی بختیاری با طرح‌های هندسی خاص، حصیربافی (بوریا) عربی، کپوبافی، گلیم‌بافی لری و سفالگری سنتی شوش از مهم‌ترین صنایع دستی هستند.<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> خوزستان سرزمین تنوع قومی و فرهنگی است: عرب‌ها، لرها، بختیاری‌ها و فارس‌زبان‌ها در کنار هم زندگی می‌کنند. هر قوم سنت‌ها و آداب خاص خود را دارد.<br /> <br /> موسیقی خوزستانی از غنی‌ترین گنجینه‌های موسیقی ایران است. موسیقی عربی خوزستان با سازهای سنتی مانند ربابه و طبل، و موسیقی لری‌بختیاری از شاخص‌ترین سبک‌های '''موسیقایی''' هستند.<br /> <br /> مراسم و آیین‌ها:<br /> <br /> مراسم عزاداری عربی (لطمه‌زنی) با نوحه‌های خاص عربی خوزستان شهرت دارد. <br /> <br /> جشن نوروز بختیاری‌ها با رقص چوبی و موسیقی حماسی برگزار می‌شود. <br /> <br /> مراسم عروسی عربی خوزستان با رقص‌های محلی (چوبیه) و موسیقی زنده چندین روز ادامه دارد.<br /> <br /> ورزش‌های محلی:<br /> <br /> کشتی لوچو (کشتی بختیاری)، اسب‌دوانی و قایقرانی در رودخانه‌ها از ورزش‌های سنتی خوزستان هستند. فوتبال در خوزستان بسیار محبوب است و تیم‌های فولاد خوزستان و استقلال خوزستان از تیم‌های مطرح لیگ برتر ایران بوده‌اند.<br /> <br /> صنایع دستی:<br /> <br /> قالی‌بافی بختیاری، حصیربافی عربی (بوریابافی)، سفالگری شوش و سوزن‌دوزی از صنایع دستی برجسته خوزستان هستند.<br /> <br /> غذاهای محلی:<br /> <br /> هریسه (حلیم گوشت و گندم)، سبزی‌پلو با ماهی، مشاط (غذای عربی)، قلیه‌ماهی، فلافل اهوازی و حلوای خوزستانی از غذاها و شیرینی‌های محلی هستند.<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> خوزستان به‌عنوان سرزمین نفت ایران، همواره از مناطق حساس مبارزاتی بوده و مردم آن نقش بزرگی در مقاومت ایفا کرده‌اند.<br /> <br /> === عملیات آفتاب- ارتش آزادیبخش ملی ایران: ===<br /> نیمه‌شب ۷ فروردین ۱۳۶۷، ارتش آزادیبخش ملی ایران با ۱۵ تیپ رزمی، از جمله تیپ‌های شیرزنان قهرمان مجاهد خلق در جبهه‌ای به طول ۳۰ کیلومتر در غرب شوش در خوزستان، به لشکر ۷۷ خمینی حمله کرد. <br /> <br /> منطقه‌ای به وسعت ۶۰۰ کیلومتر مربع آزاد شد. ۳۲ تن از رشیدترین مجاهدین از جمله بهزاد صالحی‌پور باورصاد از مسجدسلیمان و فریبرز سالک گیلانی از دزفول، در این نبرد حماسی به شهادت رسیدند.<br /> <br /> === کشتار ۶۷ در زندان‌های خوزستان: ===<br /> در تابستان ۱۳۶۷، زندان‌های اهواز و دزفول شاهد کشتار زندانیان مجاهد بودند. ده‌ها تن از مجاهدین خلق و زندانیان سیاسی در کمیسیون‌های مرگ محاکمه صوری شده و اعدام شدند.<br /> <br /> === قیام‌های خوزستان: ===<br /> مردم خوزستان در قیام‌های آبان ۱۳۹۸، ۱۴۰۱ و دی ۱۴۰۴ نقش برجسته‌ای داشتند. در آبان ۱۳۹۸، شهرهای اهواز، ماهشهر و دزفول از کانون‌های اصلی اعتراضات بودند. در ماهشهر، نیروهای سپاه با شلیک مستقیم ده‌ها نفر را به شهادت رساندند. عفو بین‌الملل از «حمام خون» در ماهشهر گزارش داد.<br /> <br /> واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق:<br /> <br /> واحدهای مقاومت مجاهدین در اهواز، دزفول، مسجدسلیمان و دیگر شهرهای خوزستان فعالیت‌های مستمری در زمینه نصب شعارها و پوسترهای مسعود و مریم رجوی و افشاگری جنایات رژیم انجام داده‌اند.<br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B3/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=89594 2026-06-17T18:02:05Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>{{Infobox settlement<br /> | name = استان گیلان<br /> | other_name = سبز و دلفریب<br /> | image_skyline = خانه میرزا کوچک‌خان جنگلی.jpg<br /> | image_caption = استان گیلان- رشت<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان گیلان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = رشت (شهر باران · شهر خلاق خوراک یونسکو ۲۰۱۵)<br /> | established_title = جایگاه تاریخی<br /> | established_date = زادگاه جنبش جنگل · دروازه تمدن مدرن ایران<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۱۴٬۰۴۴ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۳۹۵)<br /> | blank1_info = ۲٬۵۳۰٬۶۹۶ نفر (دهمین استان پرجمعیت)<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۶<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = گیلکی، تالشی، فارسی<br /> | blank4_name = ارتفاع مرکز استان<br /> | blank4_info = حدود ۵ متر زیر سطح دریا<br /> | blank5_name = بلندترین نقطه<br /> | blank5_info = قله سماموس (۳٬۷۰۱ متر)<br /> | blank6_name = آب و هوا<br /> | blank6_info = معتدل و مرطوب — بیشترین بارش ایران (تا ۲٬۰۰۰ میلی‌متر سالانه)<br /> | blank7_name = رودخانه‌ها<br /> | blank7_info = سفیدرود · شفارود · حویق · سیاهرود<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = دریای خزر و جمهوری آذربایجان (آستارا)<br /> | blank1_name_sec1 = غرب<br /> | blank1_info_sec1 = استان اردبیل<br /> | blank2_name_sec1 = جنوب<br /> | blank2_info_sec1 = استان‌های زنجان و قزوین<br /> | blank3_name_sec1 = شرق<br /> | blank3_info_sec1 = استان مازندران<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = جنگل‌های هیرکانی (ثبت ۲۰۱۹) — قدمت ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال<br /> | blank1_name_sec2 = جاذبه‌های برجسته<br /> | blank1_info_sec2 = تالاب انزلی (رامسر ۱۹۷۵) · قلعه رودخان · ماسوله · بندر انزلی · آبشار ویسادار · مزارع چای لاهیجان<br /> | blank2_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank2_info_sec2 = برنج (هاشمی، صدری، طارم) · چای · زیتون · توتون · مرکبات · ابریشم<br /> | blank3_name_sec2 = صنایع<br /> | blank3_info_sec2 = فولاد رشت · نانوداروهای ضدسرطان · صنایع غذایی · چوب و کاغذ<br /> | blank4_name_sec2 = بندر اصلی<br /> | blank4_info_sec2 = بندر انزلی (مهم‌ترین بندر ایرانی در دریای خزر)<br /> | blank5_name_sec2 = غذاهای معروف<br /> | blank5_info_sec2 = میرزاقاسمی · باقلاقاتق · فسنجان · آلوچه‌شکم‌پُر · اشپل · رشته‌خوشکار<br /> | blank6_name_sec2 = چهره تاریخی<br /> | blank6_info_sec2 = میرزا کوچک‌خان جنگلی — رهبر جنبش جنگل (۱۲۹۶-۱۳۰۰ شمسی)<br /> | blank7_name_sec2 = <br /> | blank7_info_sec2 = <br /> | blank8_name_sec2 = شهدای مقاومت<br /> | blank8_info_sec2 = علی الوندپور · مهناز یوسف‌زاده · حسن آزاده · شهریار رضایی و ده‌ها شهید کشتار ۶۷<br /> | blank9_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank9_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است'''<br /> <br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> == مقدمه و کلیات ==<br /> '''استان گیلان،''' '''سبز و دلفریب'''<br /> <br /> استان گیلان در شمال ایران و در حاشیه دریای خزر قرار دارد و به دلیل طبیعت سرسبز، جنگل‌های هیرکانی، تالاب انزلی و آب‌وهوای مرطوب، از زیباترین استان‌های کشور به شمار می‌رود. مرکز این استان شهر رشت است که به «شهر باران» و «شهر خلاق خوراک» یونسکو شهرت دارد. گیلان از گذشته به دلیل قرار گرفتن در مسیرهای تجاری و تولید ابریشم، نقش مهمی در اقتصاد و تاریخ ایران داشته است. اقتصاد استان بر کشاورزی، به‌ویژه تولید برنج و چای، ماهیگیری، صنعت و گردشگری استوار است. فرهنگ گیلان با زبان گیلکی، آداب و رسوم محلی، صنایع دستی و غذاهای معروفی مانند میرزاقاسمی و باقلاقاتق شناخته می‌شود. همچنین این استان دارای جاذبه‌های گردشگری فراوانی از جمله ماسوله، قلعه رودخان، تالاب انزلی و جنگل‌های هیرکانی است.<br /> <br /> مرکز استان: رشت<br /> <br /> مساحت: ۱۴,۰۴۴ کیلومتر مربع<br /> <br /> جمعیت: حدود ۲,۵۳۰,۶۹۶ نفر (سرشماری ۱۳۹۵ -دهمین استان پرجمعیت)<br /> <br /> تعداد شهرستان: ۱۶ شهرستان<br /> <br /> زبان اصلی: گیلکی، تالشی و فارسی<br /> <br /> ارتفاع مرکز استان: حدود ۵ متر زیر سطح دریا (سطح دریای خزر)<br /> <br /> استان گیلان در شمال ایران، بر کرانه جنوب‌غربی دریای خزر (کاسپین) واقع شده و یکی از سرسبزترین و زیباترین استان‌های ایران است. طبیعت گیلان پوشیده از جنگل‌های انبوه هیرکانی، شالیزارهای سبز، مزارع چای و تالاب‌های بین‌المللی است.<br /> <br /> '''رشت،''' مرکز استان، پرجمعیت‌ترین شهر شمال ایران و یازدهمین شهر پرجمعیت کشور است. این شهر با لقب «شهر باران» شناخته می‌شود و در سال ۲۰۱۵ میلادی از سوی یونسکو به نخستین شهر ایران و خاورمیانه بود که به‌عنوان «شهر خلاق خوراک» انتخاب شد.<br /> <br /> گیلان از دیرباز به دلیل موقعیت استراتژیک خود بر جاده ابریشم، مرکز مهم بازرگانی بوده و از آن به عنوان «دروازه تمدن مدرن» ایران یاد می‌شود.<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> استان گیلان از شمال به دریای خزر و کشور جمهوری آذربایجان (از طریق آستارا با مرز بین‌المللی)، از غرب به استان اردبیل، از جنوب به استان‌های زنجان و قزوین و از شرق به استان مازندران محدود می‌شود.<br /> <br /> گیلان شامل دو بخش اصلی جغرافیایی است: جلگه ساحلی باریک در شمال (با ارتفاع زیر ۱۰۰ متر) و مناطق کوهستانی در جنوب (دامنه‌های شمالی رشته‌کوه البرز). بلندترین نقطه استان قله سماموس با ارتفاع ۳,۷۰۱ متر است.<br /> <br /> آب و هوای گیلان معتدل و مرطوب است و از نظر اقلیمی کاملاً با بقیه ایران متفاوت است. میانگین بارش سالانه در رشت حدود ۱,۳۵۰ میلی‌متر است که در برخی مناطق کوهستانی تا ۲,۰۰۰ میلی‌متر می‌رسد که این میزان بارش، بیشترین بارش در ایران است و در تابستان رطوبت هوا بسیار بالاست.<br /> <br /> مهم‌ترین رودخانه‌های این استان سفیدرود (بزرگ‌ترین رودخانه شمال ایران)، شفارود، حویق و سیاه‌رود هستند. تالاب انزلی با مساحت حدود ۱۵,۰۰۰ هکتار یکی از مهم‌ترین تالاب‌های بین‌المللی است که از سال ۱۹۷۵ میلادی در کنوانسیون رامسر ثبت شد. این تالاب زیستگاه بیش از ۱۰۰ گونه پرنده، ۵۰ گونه ماهی و صدها گونه گیاهی می‌باشد.<br /> <br /> جنگل‌های هیرکانی گیلان از قدیمی‌ترین جنگل‌های پهن‌برگ جهان هستند و قدمت آن‌ها به ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال پیش بازمی‌گردد. این جنگل‌ها در سال ۲۰۱۹ میلادی در فهرست میراث جهانی طبیعی یونسکو ثبت شدند.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1584/ یونسکو - جنگل‌های هیرکانی]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://rsis.ramsar.org/ris/37?__goaway_challenge=meta-refresh&amp;__goaway_id=47279ccae883c911290af4710cac464a کنوانسیون رامسر- تالاب انزلی]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Gilan دانشنامه بریتانیکا- گیلان]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-index/ دانشنامه ایرانیکا- گیلان]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-i-geography/ -iranica-GĪLĀN i. GEOGRAPHY AND ETHNOGRAPHY]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == تاریخ ==<br /> گیلان تاریخی کهن دارد و از دیرباز دارای جنگل‌های انبوه و صعب‌العبور است. در دوران هخامنشی، گیل‌ها (ساکنان گیلان) به عنوان یکی از اقوام ایرانی شناخته می‌شدند.<br /> <br /> در قرن‌های اولیه اسلامی، گیلان به دلیل موقعیت جغرافیایی خود (جنگل‌های انبوه و کوهستان) دیرتر از سایر مناطق ایران، اسلامی شد. حکومت‌های محلی مختلفی از جمله آل‌بویه (که از دیلم و گیلان برخاستند) بر این منطقه حاکم بودند. آل‌بویه از قرن ۴ هجری بر بخش بزرگی از ایران و عراق حکومت کردند.<br /> <br /> در قرن ۱۵ میلادی، گیلان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان ابریشم در جهان بود و به همین دلیل از ثروتمندترین مناطق ایران به شمار می‌رفت. بازرگانان ونیزی، ژنوی و پرتغالی برای خرید ابریشم گیلان به این منطقه سفر می‌کردند.<br /> <br /> در دوران قاجار، رشت مرکز بازرگانی شمال ایران بود و مدارس و نهادهای مدرن از جمله مدارس روسی در آن تأسیس شدند. انقلاب مشروطه (۱۲۸۵-۱۲۹۰ شمسی) در گیلان بازتاب گسترده‌ای داشت.<br /> <br /> مهم‌ترین رویداد تاریخی گیلان در قرن بیستم، جنبش جنگل به رهبری میرزا کوچک‌خان جنگلی (۱۲۹۶-۱۳۰۰ شمسی / ۱۹۱۷-۱۹۲۱ میلادی) بود. میرزا کوچک‌خان با تشکیل نیروی مسلح در جنگل‌های گیلان، علیه نفوذ بیگانگان (به‌ویژه روس و انگلیس) و حکومت مرکزی قاجار قیام کرد. جنبش جنگل موفق شد گیلان و مازندران را از تجاوز بیگانه حفظ کند و در تاریخ ایران جایگاه ویژه‌ای دارد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-iv/ GĪLĀN iv. History in the Early Islamic Period-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-viiia/ GILĀN viiia. In the Constitutional Revolution of 1905-11-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-vii/ GĪLĀN vii. History in the 19th century-iranica]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> [[پرونده:استان گیلان۲.jpg|جایگزین=استان گیلان|بندانگشتی|326x326پیکسل|استان گیلان]]<br /> اقتصاد گیلان عمدتاً بر پایه کشاورزی، ماهیگیری، صنعت و گردشگری استوار است.<br /> <br /> کشاورزی:<br /> <br />   ● برنج: گیلان یکی از دو قطب اصلی تولید برنج ایران (به همراه مازندران) است. برنج هاشمی، صدری و طارم از مرغوب‌ترین ارقام برنج ایرانی هستند<br /> <br />   ● چای: گیلان و مازندران تنها مناطق تولید چای در ایران هستند. مزارع چای لاهیجان و فومن از قدیمی‌ترین مزارع چای ایرانی هستند<br /> <br />   ● زیتون: به‌ویژه در منطقه رودبار<br /> <br />   ● توتون و تنباکو<br /> <br />   ● مرکبات<br /> <br />   ● ابریشم: تولید ابریشم در گیلان سابقه‌ای ۵۰۰ ساله دارد<br /> <br /> ماهیگیری: بندر انزلی مهم‌ترین بندر ایرانی در حاشیه دریای خزر است. صید ماهیان خاویاری (تاسماهی) از دیرباز یکی از منابع مهم درآمد است، هرچند در دهه‌های اخیر به دلیل صید بی‌رویه کاهش یافته است.<br /> <br /> صنعت: صنایع فولاد (فولاد رشت)، نانوداروهای ضدسرطان، صنایع غذایی و تبدیلی، صنایع چوب و کاغذ از صنایع مهم استان هستند.<br /> <br /> گردشگری: گیلان با طبیعت بکر، سواحل دریای خزر، جنگل‌ها، تالاب‌ها و فرهنگ غنی، یکی از مقاصد اصلی گردشگری ایران است.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://safarmarket.com/blog/attractions/iran/rasht/rasht-attraction جاهای دیدنی رشت | معرفی بهترین مکان های تفریحی رشت-سفرمارکت]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://www.beytoote.com/iran/tour/handicrafts-souvenirs02-gilan.html آشنایی با صنایع دستی و سوغات گیلان-بیتوته]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == فرهنگ، آداب و رسوم ==<br /> مردم گیلان به زبان گیلکی سخن می‌گویند که یکی از زبان‌های ایرانی شمال‌غربی است و تفاوت‌های اساسی با فارسی دارد. در بخش‌های غربی استان (تالش و آستارا)، زبان تالشی نیز رایج است. زبان فارسی نیز به عنوان زبان رسمی و آموزشی استفاده می‌شود.<br /> <br /> === فرهنگ و آداب و رسوم گیلان ===<br /> فرهنگ و آداب و رسوم گیلان بسیار غنی و منحصربه‌فرد است:<br /> <br />   ● لباس محلی: زنان گیلانی لباس‌های رنگارنگ با روسری و چادر (پارچه ابریشمی رنگی) می‌پوشند[[پرونده:غذای محلی گیلان-باقلاقاتوق.jpg|جایگزین=باقلاقاتوق-غذای محلی استان گیلان|بندانگشتی|378x378پیکسل|باقلاقاتوق-غذای محلی استان گیلان]]  ● خانه‌های سنتی: خانه‌های چوبی با سقف شیروانی برای مقابله با بارش فراوان&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-xii-rural-housing/ GILĀN xii. Rural Housing-iranica]&lt;/ref&gt;<br /> <br />   ● هنرهای محلی: حصیربافی، جاجیم‌بافی، سفالگری<br /> <br /> === '''غذاهای گیلانی''' ===<br /> غذاهای گیلانی از مشهورترین و خوشمزه‌ترین غذاهای ایرانی هستندو به همین دلیل است که رشت «شهر خلاق خوراک» یونسکو نام‌گذاری شد.<br /> <br />   ● میرزاقاسمی: بادمجان کبابی با گوجه‌فرنگی و تخم‌مرغ- نماد آشپزی گیلانی<br /> <br />   ● باقلاقاتق: خوراک لوبیاسبز با تخم‌مرغ<br /> <br />   ● سیرابیج (سیرابا): سیر پخته با تخم‌مرغ<br /> <br />   ● آلوچه‌شکم‌پُر: آلوچه پُرشده با گردو<br /> <br />   ● آش رشته گیلانی<br /> [[پرونده:جشن برداشت برنج یا جشن خرمن.jpg|جایگزین=جشن برداشت برنج یا جشن خرمن|بندانگشتی|384x384پیکسل|جشن برداشت برنج یا جشن خرمن]]<br />   ● فسنجان: خورش انار و گردو (ریشه گیلانی دارد)<br /> <br />   ● اشپل: تخم ماهی نمک‌سود- غذای سنتی گیلان<br /> <br />   ● رشته‌خوشکار: شیرینی سنتی گیلان&lt;ref&gt;[https://www.unesco.org/en/creative-cities/rasht Rasht-unesco]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://pourdanesh.com/%D9%85%D8%AD%D8%B5%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%AF%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%86/ محصولات صادراتی استان گیلان + فرصت ها و بهترین مقاصد-پوردانش]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === جشن‌ها و مراسم: ===<br />   ● جشن ولانگاری (برداشت زالزالک)<br /> <br />   ● مراسم شب‌نشینی‌های سنتی (شونشینی)<br /> <br />   ● مراسم نشاکاری (کاشت برنج) با آواز و موسیقی محلی<br /> <br />   ● جشن برداشت برنج (خرمن‌کوبی)<br /> <br />   ● نوروزخوانی گیلانی&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-x/ GĪLĀN x. LANGUAGES-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-xiv-ethnic-groups/ GILĀN xiv. Ethnic Groups-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-folklore/ GILAN xvi. FOLKLORE-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;<br /> <br /> == جاذبه‌های گردشگری ==<br /> <br /> === میراث جهانی یونسکو: ===<br /> جنگل‌های هیرکانی (ثبت ۲۰۱۹): جنگل‌های باستانی پهن‌برگ با قدمت ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال که بقایای جنگل‌های دوران سوم زمین‌شناسی هستند. این جنگل‌ها شامل گونه‌های گیاهی و جانوری منحصربه‌فرد از جمله آهوی خالدار فارسی و پلنگ ایرانی هستند.<br /> <br /> '''دیگر جاذبه‌ها:'''<br /> [[پرونده:جنگل هیرکانی.jpg|جایگزین=جنگل‌های هیرکانی|بندانگشتی|343x343پیکسل|جنگل‌های هیرکانی]]<br />   ● تالاب انزلی: تالاب بین‌المللی رامسر با زیستگاه غنی پرندگان و آبزیان<br /> <br />   ● قلعه رودخان: قلعه تاریخی در دل جنگل با قدمت بیش از ۱,۰۰۰ سال<br /> <br />   ● ماسوله: روستای پلکانی منحصربه‌فرد که سقف هر خانه حیاط خانه بالایی است<br /> <br />   ● بندر انزلی: بندر تاریخی بر دریای خزر<br /> <br />   ● سواحل دریای خزر: از آستارا تا رودسر<br /> <br />   ● موزه میراث روستایی گیلان: موزه روباز در حومه رشت<br /> <br />   ● بقعه آقاسیدابراهیم: بنای تاریخی در قلب جنگل<br /> <br />   ● آبشار ویسادار: یکی از بلندترین آبشارهای گیلان<br /> <br />   ● لاهیجان: مزارع چای و قلعه تاریخی<br /> <br />   ● منطقه حفاظت‌شده بوجاق: ساحلی بکر با تالاب و جنگل&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.eghamat24.com/blog/67467/gilan-attractions ۱۰۲ تا از جاهای دیدنی گیلان؛ مکان‌های تاریخی، طبیعی و تفریحی با آدرس و عکس-اقامت۲۴]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> گیلان و رشت، سرزمین میرزا کوچک‌خان جنگلی و مبارزه با بیگانگان، در دوران رژیم آخوندی نیز یکی از کانون‌های پرشور مقاومت مردم ایران بوده است.<br /> <br /> === میراث جنبش جنگل و سازمان مجاهدین خلق: ===<br /> روحیه آزادی‌خواهی میرزا کوچک‌خان جنگلی در مردم گیلان زنده مانده است. واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق در ۱ آذر ۱۴۰۴ (دسامبر ۲۰۲۵)، در ۱۵ شهر از جمله رشت، سالگرد شهادت میرزا کوچک‌خان را گرامی داشتند و پیام آزادی‌خواهی او را بازتاب دادند.&lt;ref&gt;[https://english.mojahedin.org/news/pmoi-resistance-units-honor-legacy-of-mirza-kuchak-khan-across-iran/ سازمان مجاهدین- بزرگداشت میرزا کوچک‌خان توسط واحدهای مقاومت]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === مجاهدان شهید گیلان- شهدای زندان پل عراق رشت: ===<br /> گیلان از نخستین استان‌هایی بود که شاهد اعدام مجاهدین خلق پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ شد. در سحرگاه ۱۰ مرداد ۱۳۶۰، چهار مجاهد خلق، از جمله علی الوندپور (۲۳ ساله از فومن) در زندان پل عراق رشت توسط دژخیمان خمینی تیرباران شدند. آن‌ها در بیدادگاهی نمایشی به مرگ محکوم شده بودند و جان خود را در راه آزادی فدا کردند.&lt;ref&gt;[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/1298 جنبش دادخواهی- شهید علی الوندپور]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === مهناز یوسف‌زاده- مجاهد قهرمان رشت: ===<br /> مجاهد شهید مهناز یوسف‌زاده (متولد ۱۳۴۰ در رشت) در پاییز ۱۳۶۰ در رشت دستگیر و به زندان سپاه بندر انزلی منتقل شد. رژیم وی را برای گرفتن اطلاعات درباره همرزمانش شدیداً شکنجه کرد اما این مجاهد پاکباز تسلیم نشد. مهناز قهرمان در ۸ آذر ۱۳۶۱ در سن ۲۰ سالگی به شهادت رسید. حسن آزاده (۲۶ ساله از رشت) و شهریار رضایی (۲۸ ساله از رشت-ماسال) نیز از مجاهدان شهید گیلان هستند که در کشتار ۱۳۶۷ به شهادت رسیدند.&lt;ref&gt;[https://t.me/massacre_67/42764 تلگرام جنبش دادخواهی- شهید مهناز یوسف‌زاده]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === کشتار ۶۷: ===<br /> در تابستان ۱۳۶۷ (۱۹۸۸)، زندان‌های استان گیلان نیز شاهد کشتار زندانیان سیاسی بودند. ده‌ها زندانی مجاهد خلق و مبارز سیاسی در رشت و شهرهای استان در کمیسیون‌های مرگ به فتوای خمینی اعدام شدند.&lt;ref&gt;[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/16052 جنبش دادخواهی — شهید شهریار رضایی]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/2391 با یاد مجاهد شهید حسن آزاده-سازمان مجاهدین]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === قیام آبان ۱۳۹۸: ===<br /> در [[قیام آبان ۱۳۹۸|آبان ۱۳۹۸]] (نوامبر ۲۰۱۹)، رشت و شهرهای گیلان شاهد اعتراضات گسترده علیه گران شدن بنزین و سرکوب حکومتی بودند. مردم با شعارهای ضد حکومتی به خیابان‌ها آمدند و نیروهای امنیتی با خشونت با آن‌ها برخورد کردند.&lt;ref&gt;[[اعتراضات ۱۳۹۸ ایران|اعتراضات ۱۳۹۸ ایران-ایران‌پدیا]]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === قیام ۱۴۰۱و۱۴۰۴: ===<br /> رشت یکی از شهرهای پیشتاز در [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|قیام سراسری ۱۴۰۱]] و [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|اعتراضات سراسری۱۴۰۴]] بود. مردم رشت و گیلان و لاهیجان و بندر انزلی و رودسر و شهرهای دیگر با شجاعت بی‌نظیر به خیابان‌ها آمدند و به اعتراضات شبانه در محله‌های مختلف ادامه دادند و نیروهای امنیتی رژیم به گلوله‌های جنگی بسیاری از معترضین را به‌شهادت رساندند.ایران‌پدیا در فهرست [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گیلان]] نام ۱۱۶تن از این قهرمانان شهید را به‌ثبت رسانده است.&lt;ref&gt;[https://english.mojahedin.org/news/2024-report-pmoi-resistance-units-lead-courageous-activities-for-irans-freedom/ سازمان مجاهدین- گزارش فعالیت‌های واحدهای مقاومت ۲۰۲۴]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B3/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=89593 2026-06-17T14:30:12Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>{{Infobox settlement<br /> | name = استان گیلان<br /> | other_name = سبز و دلفریب<br /> | image_skyline = خانه میرزا کوچک‌خان جنگلی.jpg<br /> | image_caption = استان گیلان- رشت<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان گیلان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = رشت (شهر باران · شهر خلاق خوراک یونسکو ۲۰۱۵)<br /> | established_title = جایگاه تاریخی<br /> | established_date = زادگاه جنبش جنگل · دروازه تمدن مدرن ایران<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۱۴٬۰۴۴ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۳۹۵)<br /> | blank1_info = ۲٬۵۳۰٬۶۹۶ نفر (دهمین استان پرجمعیت)<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۶<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = گیلکی، تالشی، فارسی<br /> | blank4_name = ارتفاع مرکز استان<br /> | blank4_info = حدود ۵ متر زیر سطح دریا<br /> | blank5_name = بلندترین نقطه<br /> | blank5_info = قله سماموس (۳٬۷۰۱ متر)<br /> | blank6_name = آب و هوا<br /> | blank6_info = معتدل و مرطوب — بیشترین بارش ایران (تا ۲٬۰۰۰ میلی‌متر سالانه)<br /> | blank7_name = رودخانه‌ها<br /> | blank7_info = سفیدرود · شفارود · حویق · سیاهرود<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = دریای خزر و جمهوری آذربایجان (آستارا)<br /> | blank1_name_sec1 = غرب<br /> | blank1_info_sec1 = استان اردبیل<br /> | blank2_name_sec1 = جنوب<br /> | blank2_info_sec1 = استان‌های زنجان و قزوین<br /> | blank3_name_sec1 = شرق<br /> | blank3_info_sec1 = استان مازندران<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = جنگل‌های هیرکانی (ثبت ۲۰۱۹) — قدمت ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال<br /> | blank1_name_sec2 = جاذبه‌های برجسته<br /> | blank1_info_sec2 = تالاب انزلی (رامسر ۱۹۷۵) · قلعه رودخان · ماسوله · بندر انزلی · آبشار ویسادار · مزارع چای لاهیجان<br /> | blank2_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank2_info_sec2 = برنج (هاشمی، صدری، طارم) · چای · زیتون · توتون · مرکبات · ابریشم<br /> | blank3_name_sec2 = صنایع<br /> | blank3_info_sec2 = فولاد رشت · نانوداروهای ضدسرطان · صنایع غذایی · چوب و کاغذ<br /> | blank4_name_sec2 = بندر اصلی<br /> | blank4_info_sec2 = بندر انزلی (مهم‌ترین بندر ایرانی در دریای خزر)<br /> | blank5_name_sec2 = غذاهای معروف<br /> | blank5_info_sec2 = میرزاقاسمی · باقلاقاتق · فسنجان · آلوچه‌شکم‌پُر · اشپل · رشته‌خوشکار<br /> | blank6_name_sec2 = چهره تاریخی<br /> | blank6_info_sec2 = میرزا کوچک‌خان جنگلی — رهبر جنبش جنگل (۱۲۹۶-۱۳۰۰ شمسی)<br /> | blank7_name_sec2 = <br /> | blank7_info_sec2 = <br /> | blank8_name_sec2 = شهدای مقاومت<br /> | blank8_info_sec2 = علی الوندپور · مهناز یوسف‌زاده · حسن آزاده · شهریار رضایی و ده‌ها شهید کشتار ۶۷<br /> | blank9_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank9_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است'''<br /> <br /> '''استان گیلان'''<br /> <br /> '''سبز و دلفریب'''<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> == مقدمه و کلیات ==<br /> مرکز استان: رشت<br /> <br /> مساحت: ۱۴,۰۴۴ کیلومتر مربع<br /> <br /> جمعیت: حدود ۲,۵۳۰,۶۹۶ نفر (سرشماری ۱۳۹۵ -دهمین استان پرجمعیت)<br /> <br /> تعداد شهرستان: ۱۶ شهرستان<br /> <br /> زبان اصلی: گیلکی، تالشی و فارسی<br /> <br /> ارتفاع مرکز استان: حدود ۵ متر زیر سطح دریا (سطح دریای خزر)<br /> <br /> استان گیلان در شمال ایران، بر کرانه جنوب‌غربی دریای خزر (کاسپین) واقع شده و یکی از سرسبزترین و زیباترین استان‌های ایران است. طبیعت گیلان پوشیده از جنگل‌های انبوه هیرکانی، شالیزارهای سبز، مزارع چای و تالاب‌های بین‌المللی است.<br /> <br /> '''رشت،''' مرکز استان، پرجمعیت‌ترین شهر شمال ایران و یازدهمین شهر پرجمعیت کشور است. این شهر با لقب «شهر باران» شناخته می‌شود و در سال ۲۰۱۵ میلادی از سوی یونسکو به نخستین شهر ایران و خاورمیانه بود که به‌عنوان «شهر خلاق خوراک» انتخاب شد.<br /> <br /> گیلان از دیرباز به دلیل موقعیت استراتژیک خود بر جاده ابریشم، مرکز مهم بازرگانی بوده و از آن به عنوان «دروازه تمدن مدرن» ایران یاد می‌شود.<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> استان گیلان از شمال به دریای خزر و کشور جمهوری آذربایجان (از طریق آستارا با مرز بین‌المللی)، از غرب به استان اردبیل، از جنوب به استان‌های زنجان و قزوین و از شرق به استان مازندران محدود می‌شود.<br /> <br /> گیلان شامل دو بخش اصلی جغرافیایی است: جلگه ساحلی باریک در شمال (با ارتفاع زیر ۱۰۰ متر) و مناطق کوهستانی در جنوب (دامنه‌های شمالی رشته‌کوه البرز). بلندترین نقطه استان قله سماموس با ارتفاع ۳,۷۰۱ متر است.<br /> <br /> آب و هوای گیلان معتدل و مرطوب است و از نظر اقلیمی کاملاً با بقیه ایران متفاوت است. میانگین بارش سالانه در رشت حدود ۱,۳۵۰ میلی‌متر است که در برخی مناطق کوهستانی تا ۲,۰۰۰ میلی‌متر می‌رسد که این میزان بارش، بیشترین بارش در ایران است و در تابستان رطوبت هوا بسیار بالاست.<br /> <br /> مهم‌ترین رودخانه‌های این استان سفیدرود (بزرگ‌ترین رودخانه شمال ایران)، شفارود، حویق و سیاه‌رود هستند. تالاب انزلی با مساحت حدود ۱۵,۰۰۰ هکتار یکی از مهم‌ترین تالاب‌های بین‌المللی است که از سال ۱۹۷۵ میلادی در کنوانسیون رامسر ثبت شد. این تالاب زیستگاه بیش از ۱۰۰ گونه پرنده، ۵۰ گونه ماهی و صدها گونه گیاهی می‌باشد.<br /> <br /> جنگل‌های هیرکانی گیلان از قدیمی‌ترین جنگل‌های پهن‌برگ جهان هستند و قدمت آن‌ها به ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال پیش بازمی‌گردد. این جنگل‌ها در سال ۲۰۱۹ میلادی در فهرست میراث جهانی طبیعی یونسکو ثبت شدند.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1584/ یونسکو - جنگل‌های هیرکانی]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://rsis.ramsar.org/ris/37?__goaway_challenge=meta-refresh&amp;__goaway_id=47279ccae883c911290af4710cac464a کنوانسیون رامسر- تالاب انزلی]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Gilan دانشنامه بریتانیکا- گیلان]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-index/ دانشنامه ایرانیکا- گیلان]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-i-geography/ -iranica-GĪLĀN i. GEOGRAPHY AND ETHNOGRAPHY]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == تاریخ ==<br /> گیلان تاریخی کهن دارد و از دیرباز دارای جنگل‌های انبوه و صعب‌العبور است. در دوران هخامنشی، گیل‌ها (ساکنان گیلان) به عنوان یکی از اقوام ایرانی شناخته می‌شدند.<br /> <br /> در قرن‌های اولیه اسلامی، گیلان به دلیل موقعیت جغرافیایی خود (جنگل‌های انبوه و کوهستان) دیرتر از سایر مناطق ایران، اسلامی شد. حکومت‌های محلی مختلفی از جمله آل‌بویه (که از دیلم و گیلان برخاستند) بر این منطقه حاکم بودند. آل‌بویه از قرن ۴ هجری بر بخش بزرگی از ایران و عراق حکومت کردند.<br /> <br /> در قرن ۱۵ میلادی، گیلان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان ابریشم در جهان بود و به همین دلیل از ثروتمندترین مناطق ایران به شمار می‌رفت. بازرگانان ونیزی، ژنوی و پرتغالی برای خرید ابریشم گیلان به این منطقه سفر می‌کردند.<br /> <br /> در دوران قاجار، رشت مرکز بازرگانی شمال ایران بود و مدارس و نهادهای مدرن از جمله مدارس روسی در آن تأسیس شدند. انقلاب مشروطه (۱۲۸۵-۱۲۹۰ شمسی) در گیلان بازتاب گسترده‌ای داشت.<br /> <br /> مهم‌ترین رویداد تاریخی گیلان در قرن بیستم، جنبش جنگل به رهبری میرزا کوچک‌خان جنگلی (۱۲۹۶-۱۳۰۰ شمسی / ۱۹۱۷-۱۹۲۱ میلادی) بود. میرزا کوچک‌خان با تشکیل نیروی مسلح در جنگل‌های گیلان، علیه نفوذ بیگانگان (به‌ویژه روس و انگلیس) و حکومت مرکزی قاجار قیام کرد. جنبش جنگل موفق شد گیلان و مازندران را از تجاوز بیگانه حفظ کند و در تاریخ ایران جایگاه ویژه‌ای دارد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-iv/ GĪLĀN iv. History in the Early Islamic Period-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-viiia/ GILĀN viiia. In the Constitutional Revolution of 1905-11-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-vii/ GĪLĀN vii. History in the 19th century-iranica]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> [[پرونده:استان گیلان۲.jpg|جایگزین=استان گیلان|بندانگشتی|326x326پیکسل|استان گیلان]]<br /> اقتصاد گیلان عمدتاً بر پایه کشاورزی، ماهیگیری، صنعت و گردشگری استوار است.<br /> <br /> کشاورزی:<br /> <br />   ● برنج: گیلان یکی از دو قطب اصلی تولید برنج ایران (به همراه مازندران) است. برنج هاشمی، صدری و طارم از مرغوب‌ترین ارقام برنج ایرانی هستند<br /> <br />   ● چای: گیلان و مازندران تنها مناطق تولید چای در ایران هستند. مزارع چای لاهیجان و فومن از قدیمی‌ترین مزارع چای ایرانی هستند<br /> <br />   ● زیتون: به‌ویژه در منطقه رودبار<br /> <br />   ● توتون و تنباکو<br /> <br />   ● مرکبات<br /> <br />   ● ابریشم: تولید ابریشم در گیلان سابقه‌ای ۵۰۰ ساله دارد<br /> <br /> ماهیگیری: بندر انزلی مهم‌ترین بندر ایرانی در حاشیه دریای خزر است. صید ماهیان خاویاری (تاسماهی) از دیرباز یکی از منابع مهم درآمد است، هرچند در دهه‌های اخیر به دلیل صید بی‌رویه کاهش یافته است.<br /> <br /> صنعت: صنایع فولاد (فولاد رشت)، نانوداروهای ضدسرطان، صنایع غذایی و تبدیلی، صنایع چوب و کاغذ از صنایع مهم استان هستند.<br /> <br /> گردشگری: گیلان با طبیعت بکر، سواحل دریای خزر، جنگل‌ها، تالاب‌ها و فرهنگ غنی، یکی از مقاصد اصلی گردشگری ایران است.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://safarmarket.com/blog/attractions/iran/rasht/rasht-attraction جاهای دیدنی رشت | معرفی بهترین مکان های تفریحی رشت-سفرمارکت]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://www.beytoote.com/iran/tour/handicrafts-souvenirs02-gilan.html آشنایی با صنایع دستی و سوغات گیلان-بیتوته]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == فرهنگ، آداب و رسوم ==<br /> مردم گیلان به زبان گیلکی سخن می‌گویند که یکی از زبان‌های ایرانی شمال‌غربی است و تفاوت‌های اساسی با فارسی دارد. در بخش‌های غربی استان (تالش و آستارا)، زبان تالشی نیز رایج است. زبان فارسی نیز به عنوان زبان رسمی و آموزشی استفاده می‌شود.<br /> <br /> === فرهنگ و آداب و رسوم گیلان ===<br /> فرهنگ و آداب و رسوم گیلان بسیار غنی و منحصربه‌فرد است:<br /> <br />   ● لباس محلی: زنان گیلانی لباس‌های رنگارنگ با روسری و چادر (پارچه ابریشمی رنگی) می‌پوشند[[پرونده:غذای محلی گیلان-باقلاقاتوق.jpg|جایگزین=باقلاقاتوق-غذای محلی استان گیلان|بندانگشتی|378x378پیکسل|باقلاقاتوق-غذای محلی استان گیلان]]  ● خانه‌های سنتی: خانه‌های چوبی با سقف شیروانی برای مقابله با بارش فراوان&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-xii-rural-housing/ GILĀN xii. Rural Housing-iranica]&lt;/ref&gt;<br /> <br />   ● هنرهای محلی: حصیربافی، جاجیم‌بافی، سفالگری<br /> <br /> === '''غذاهای گیلانی''' ===<br /> غذاهای گیلانی از مشهورترین و خوشمزه‌ترین غذاهای ایرانی هستندو به همین دلیل است که رشت «شهر خلاق خوراک» یونسکو نام‌گذاری شد.<br /> <br />   ● میرزاقاسمی: بادمجان کبابی با گوجه‌فرنگی و تخم‌مرغ- نماد آشپزی گیلانی<br /> <br />   ● باقلاقاتق: خوراک لوبیاسبز با تخم‌مرغ<br /> <br />   ● سیرابیج (سیرابا): سیر پخته با تخم‌مرغ<br /> <br />   ● آلوچه‌شکم‌پُر: آلوچه پُرشده با گردو<br /> <br />   ● آش رشته گیلانی<br /> [[پرونده:جشن برداشت برنج یا جشن خرمن.jpg|جایگزین=جشن برداشت برنج یا جشن خرمن|بندانگشتی|384x384پیکسل|جشن برداشت برنج یا جشن خرمن]]<br />   ● فسنجان: خورش انار و گردو (ریشه گیلانی دارد)<br /> <br />   ● اشپل: تخم ماهی نمک‌سود- غذای سنتی گیلان<br /> <br />   ● رشته‌خوشکار: شیرینی سنتی گیلان&lt;ref&gt;[https://www.unesco.org/en/creative-cities/rasht Rasht-unesco]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://pourdanesh.com/%D9%85%D8%AD%D8%B5%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%AF%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%86/ محصولات صادراتی استان گیلان + فرصت ها و بهترین مقاصد-پوردانش]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === جشن‌ها و مراسم: ===<br />   ● جشن ولانگاری (برداشت زالزالک)<br /> <br />   ● مراسم شب‌نشینی‌های سنتی (شونشینی)<br /> <br />   ● مراسم نشاکاری (کاشت برنج) با آواز و موسیقی محلی<br /> <br />   ● جشن برداشت برنج (خرمن‌کوبی)<br /> <br />   ● نوروزخوانی گیلانی&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-x/ GĪLĀN x. LANGUAGES-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-xiv-ethnic-groups/ GILĀN xiv. Ethnic Groups-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-folklore/ GILAN xvi. FOLKLORE-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;<br /> <br /> == جاذبه‌های گردشگری ==<br /> <br /> === میراث جهانی یونسکو: ===<br /> جنگل‌های هیرکانی (ثبت ۲۰۱۹): جنگل‌های باستانی پهن‌برگ با قدمت ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال که بقایای جنگل‌های دوران سوم زمین‌شناسی هستند. این جنگل‌ها شامل گونه‌های گیاهی و جانوری منحصربه‌فرد از جمله آهوی خالدار فارسی و پلنگ ایرانی هستند.<br /> <br /> '''دیگر جاذبه‌ها:'''<br /> [[پرونده:جنگل هیرکانی.jpg|جایگزین=جنگل‌های هیرکانی|بندانگشتی|343x343پیکسل|جنگل‌های هیرکانی]]<br />   ● تالاب انزلی: تالاب بین‌المللی رامسر با زیستگاه غنی پرندگان و آبزیان<br /> <br />   ● قلعه رودخان: قلعه تاریخی در دل جنگل با قدمت بیش از ۱,۰۰۰ سال<br /> <br />   ● ماسوله: روستای پلکانی منحصربه‌فرد که سقف هر خانه حیاط خانه بالایی است<br /> <br />   ● بندر انزلی: بندر تاریخی بر دریای خزر<br /> <br />   ● سواحل دریای خزر: از آستارا تا رودسر<br /> <br />   ● موزه میراث روستایی گیلان: موزه روباز در حومه رشت<br /> <br />   ● بقعه آقاسیدابراهیم: بنای تاریخی در قلب جنگل<br /> <br />   ● آبشار ویسادار: یکی از بلندترین آبشارهای گیلان<br /> <br />   ● لاهیجان: مزارع چای و قلعه تاریخی<br /> <br />   ● منطقه حفاظت‌شده بوجاق: ساحلی بکر با تالاب و جنگل&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.eghamat24.com/blog/67467/gilan-attractions ۱۰۲ تا از جاهای دیدنی گیلان؛ مکان‌های تاریخی، طبیعی و تفریحی با آدرس و عکس-اقامت۲۴]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> گیلان و رشت، سرزمین میرزا کوچک‌خان جنگلی و مبارزه با بیگانگان، در دوران رژیم آخوندی نیز یکی از کانون‌های پرشور مقاومت مردم ایران بوده است.<br /> <br /> === میراث جنبش جنگل و سازمان مجاهدین خلق: ===<br /> روحیه آزادی‌خواهی میرزا کوچک‌خان جنگلی در مردم گیلان زنده مانده است. واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق در ۱ آذر ۱۴۰۴ (دسامبر ۲۰۲۵)، در ۱۵ شهر از جمله رشت، سالگرد شهادت میرزا کوچک‌خان را گرامی داشتند و پیام آزادی‌خواهی او را بازتاب دادند.&lt;ref&gt;[https://english.mojahedin.org/news/pmoi-resistance-units-honor-legacy-of-mirza-kuchak-khan-across-iran/ سازمان مجاهدین- بزرگداشت میرزا کوچک‌خان توسط واحدهای مقاومت]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === مجاهدان شهید گیلان- شهدای زندان پل عراق رشت: ===<br /> گیلان از نخستین استان‌هایی بود که شاهد اعدام مجاهدین خلق پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ شد. در سحرگاه ۱۰ مرداد ۱۳۶۰، چهار مجاهد خلق، از جمله علی الوندپور (۲۳ ساله از فومن) در زندان پل عراق رشت توسط دژخیمان خمینی تیرباران شدند. آن‌ها در بیدادگاهی نمایشی به مرگ محکوم شده بودند و جان خود را در راه آزادی فدا کردند.&lt;ref&gt;[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/1298 جنبش دادخواهی- شهید علی الوندپور]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === مهناز یوسف‌زاده- مجاهد قهرمان رشت: ===<br /> مجاهد شهید مهناز یوسف‌زاده (متولد ۱۳۴۰ در رشت) در پاییز ۱۳۶۰ در رشت دستگیر و به زندان سپاه بندر انزلی منتقل شد. رژیم وی را برای گرفتن اطلاعات درباره همرزمانش شدیداً شکنجه کرد اما این مجاهد پاکباز تسلیم نشد. مهناز قهرمان در ۸ آذر ۱۳۶۱ در سن ۲۰ سالگی به شهادت رسید. حسن آزاده (۲۶ ساله از رشت) و شهریار رضایی (۲۸ ساله از رشت-ماسال) نیز از مجاهدان شهید گیلان هستند که در کشتار ۱۳۶۷ به شهادت رسیدند.&lt;ref&gt;[https://t.me/massacre_67/42764 تلگرام جنبش دادخواهی- شهید مهناز یوسف‌زاده]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === کشتار ۶۷: ===<br /> در تابستان ۱۳۶۷ (۱۹۸۸)، زندان‌های استان گیلان نیز شاهد کشتار زندانیان سیاسی بودند. ده‌ها زندانی مجاهد خلق و مبارز سیاسی در رشت و شهرهای استان در کمیسیون‌های مرگ به فتوای خمینی اعدام شدند.&lt;ref&gt;[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/16052 جنبش دادخواهی — شهید شهریار رضایی]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/2391 با یاد مجاهد شهید حسن آزاده-سازمان مجاهدین]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === قیام آبان ۱۳۹۸: ===<br /> در [[قیام آبان ۱۳۹۸|آبان ۱۳۹۸]] (نوامبر ۲۰۱۹)، رشت و شهرهای گیلان شاهد اعتراضات گسترده علیه گران شدن بنزین و سرکوب حکومتی بودند. مردم با شعارهای ضد حکومتی به خیابان‌ها آمدند و نیروهای امنیتی با خشونت با آن‌ها برخورد کردند.&lt;ref&gt;[[اعتراضات ۱۳۹۸ ایران|اعتراضات ۱۳۹۸ ایران-ایران‌پدیا]]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === قیام ۱۴۰۱و۱۴۰۴: ===<br /> رشت یکی از شهرهای پیشتاز در [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|قیام سراسری ۱۴۰۱]] و [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|اعتراضات سراسری۱۴۰۴]] بود. مردم رشت و گیلان و لاهیجان و بندر انزلی و رودسر و شهرهای دیگر با شجاعت بی‌نظیر به خیابان‌ها آمدند و به اعتراضات شبانه در محله‌های مختلف ادامه دادند و نیروهای امنیتی رژیم به گلوله‌های جنگی بسیاری از معترضین را به‌شهادت رساندند.ایران‌پدیا در فهرست [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گیلان]] نام ۱۱۶تن از این قهرمانان شهید را به‌ثبت رسانده است.&lt;ref&gt;[https://english.mojahedin.org/news/2024-report-pmoi-resistance-units-lead-courageous-activities-for-irans-freedom/ سازمان مجاهدین- گزارش فعالیت‌های واحدهای مقاومت ۲۰۲۴]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B3/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=89578 2026-06-17T13:51:45Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>{{Infobox settlement<br /> | name = استان گیلان<br /> | other_name = سبز و دلفریب<br /> | image_skyline = خانه میرزا کوچک‌خان جنگلی.jpg<br /> | image_caption = استان گیلان — رشت<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان گیلان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = رشت (شهر باران · شهر خلاق خوراک یونسکو ۲۰۱۵)<br /> | established_title = جایگاه تاریخی<br /> | established_date = زادگاه جنبش جنگل · دروازه تمدن مدرن ایران<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۱۴٬۰۴۴ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۳۹۵)<br /> | blank1_info = ۲٬۵۳۰٬۶۹۶ نفر (دهمین استان پرجمعیت)<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۶<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = گیلکی، تالشی، فارسی<br /> | blank4_name = ارتفاع مرکز استان<br /> | blank4_info = حدود ۵ متر زیر سطح دریا<br /> | blank5_name = بلندترین نقطه<br /> | blank5_info = قله سماموس (۳٬۷۰۱ متر)<br /> | blank6_name = آب و هوا<br /> | blank6_info = معتدل و مرطوب — بیشترین بارش ایران (تا ۲٬۰۰۰ میلی‌متر سالانه)<br /> | blank7_name = رودخانه‌ها<br /> | blank7_info = سفیدرود · شفارود · حویق · سیاهرود<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = دریای خزر و جمهوری آذربایجان (آستارا)<br /> | blank1_name_sec1 = غرب<br /> | blank1_info_sec1 = استان اردبیل<br /> | blank2_name_sec1 = جنوب<br /> | blank2_info_sec1 = استان‌های زنجان و قزوین<br /> | blank3_name_sec1 = شرق<br /> | blank3_info_sec1 = استان مازندران<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = جنگل‌های هیرکانی (ثبت ۲۰۱۹) — قدمت ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال<br /> | blank1_name_sec2 = جاذبه‌های برجسته<br /> | blank1_info_sec2 = تالاب انزلی (رامسر ۱۹۷۵) · قلعه رودخان · ماسوله · بندر انزلی · آبشار ویسادار · مزارع چای لاهیجان<br /> | blank2_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank2_info_sec2 = برنج (هاشمی، صدری، طارم) · چای · زیتون · توتون · مرکبات · ابریشم<br /> | blank3_name_sec2 = صنایع<br /> | blank3_info_sec2 = فولاد رشت · نانوداروهای ضدسرطان · صنایع غذایی · چوب و کاغذ<br /> | blank4_name_sec2 = بندر اصلی<br /> | blank4_info_sec2 = بندر انزلی (مهم‌ترین بندر ایرانی در دریای خزر)<br /> | blank5_name_sec2 = غذاهای معروف<br /> | blank5_info_sec2 = میرزاقاسمی · باقلاقاتق · فسنجان · آلوچه‌شکم‌پُر · اشپل · رشته‌خوشکار<br /> | blank6_name_sec2 = چهره تاریخی<br /> | blank6_info_sec2 = میرزا کوچک‌خان جنگلی — رهبر جنبش جنگل (۱۲۹۶-۱۳۰۰ شمسی)<br /> | blank7_name_sec2 = <br /> | blank7_info_sec2 = <br /> | blank8_name_sec2 = شهدای مقاومت<br /> | blank8_info_sec2 = علی الوندپور · مهناز یوسف‌زاده · حسن آزاده · شهریار رضایی و ده‌ها شهید کشتار ۶۷<br /> | blank9_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank9_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است'''<br /> <br /> '''استان گیلان'''<br /> <br /> '''سبز و دلفریب'''<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> == مقدمه و کلیات ==<br /> مرکز استان: رشت<br /> <br /> مساحت: ۱۴,۰۴۴ کیلومتر مربع<br /> <br /> جمعیت: حدود ۲,۵۳۰,۶۹۶ نفر (سرشماری ۱۳۹۵ -دهمین استان پرجمعیت)<br /> <br /> تعداد شهرستان: ۱۶ شهرستان<br /> <br /> زبان اصلی: گیلکی، تالشی و فارسی<br /> <br /> ارتفاع مرکز استان: حدود ۵ متر زیر سطح دریا (سطح دریای خزر)<br /> <br /> استان گیلان در شمال ایران، بر کرانه جنوب‌غربی دریای خزر (کاسپین) واقع شده و یکی از سرسبزترین و زیباترین استان‌های ایران است. طبیعت گیلان پوشیده از جنگل‌های انبوه هیرکانی، شالیزارهای سبز، مزارع چای و تالاب‌های بین‌المللی است.<br /> <br /> '''رشت،''' مرکز استان، پرجمعیت‌ترین شهر شمال ایران و یازدهمین شهر پرجمعیت کشور است. این شهر با لقب «شهر باران» شناخته می‌شود و در سال ۲۰۱۵ میلادی از سوی یونسکو به نخستین شهر ایران و خاورمیانه بود که به‌عنوان «شهر خلاق خوراک» انتخاب شد.<br /> <br /> گیلان از دیرباز به دلیل موقعیت استراتژیک خود بر جاده ابریشم، مرکز مهم بازرگانی بوده و از آن به عنوان «دروازه تمدن مدرن» ایران یاد می‌شود.<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> استان گیلان از شمال به دریای خزر و کشور جمهوری آذربایجان (از طریق آستارا با مرز بین‌المللی)، از غرب به استان اردبیل، از جنوب به استان‌های زنجان و قزوین و از شرق به استان مازندران محدود می‌شود.<br /> <br /> گیلان شامل دو بخش اصلی جغرافیایی است: جلگه ساحلی باریک در شمال (با ارتفاع زیر ۱۰۰ متر) و مناطق کوهستانی در جنوب (دامنه‌های شمالی رشته‌کوه البرز). بلندترین نقطه استان قله سماموس با ارتفاع ۳,۷۰۱ متر است.<br /> <br /> آب و هوای گیلان معتدل و مرطوب است و از نظر اقلیمی کاملاً با بقیه ایران متفاوت است. میانگین بارش سالانه در رشت حدود ۱,۳۵۰ میلی‌متر است که در برخی مناطق کوهستانی تا ۲,۰۰۰ میلی‌متر می‌رسد که این میزان بارش، بیشترین بارش در ایران است و در تابستان رطوبت هوا بسیار بالاست.<br /> <br /> مهم‌ترین رودخانه‌های این استان سفیدرود (بزرگ‌ترین رودخانه شمال ایران)، شفارود، حویق و سیاه‌رود هستند. تالاب انزلی با مساحت حدود ۱۵,۰۰۰ هکتار یکی از مهم‌ترین تالاب‌های بین‌المللی است که از سال ۱۹۷۵ میلادی در کنوانسیون رامسر ثبت شد. این تالاب زیستگاه بیش از ۱۰۰ گونه پرنده، ۵۰ گونه ماهی و صدها گونه گیاهی می‌باشد.<br /> <br /> جنگل‌های هیرکانی گیلان از قدیمی‌ترین جنگل‌های پهن‌برگ جهان هستند و قدمت آن‌ها به ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال پیش بازمی‌گردد. این جنگل‌ها در سال ۲۰۱۹ میلادی در فهرست میراث جهانی طبیعی یونسکو ثبت شدند.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1584/ یونسکو - جنگل‌های هیرکانی]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://rsis.ramsar.org/ris/37?__goaway_challenge=meta-refresh&amp;__goaway_id=47279ccae883c911290af4710cac464a کنوانسیون رامسر- تالاب انزلی]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Gilan دانشنامه بریتانیکا- گیلان]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-index/ دانشنامه ایرانیکا- گیلان]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-i-geography/ -iranica-GĪLĀN i. GEOGRAPHY AND ETHNOGRAPHY]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == تاریخ ==<br /> گیلان تاریخی کهن دارد و از دیرباز دارای جنگل‌های انبوه و صعب‌العبور است. در دوران هخامنشی، گیل‌ها (ساکنان گیلان) به عنوان یکی از اقوام ایرانی شناخته می‌شدند.<br /> <br /> در قرن‌های اولیه اسلامی، گیلان به دلیل موقعیت جغرافیایی خود (جنگل‌های انبوه و کوهستان) دیرتر از سایر مناطق ایران، اسلامی شد. حکومت‌های محلی مختلفی از جمله آل‌بویه (که از دیلم و گیلان برخاستند) بر این منطقه حاکم بودند. آل‌بویه از قرن ۴ هجری بر بخش بزرگی از ایران و عراق حکومت کردند.<br /> <br /> در قرن ۱۵ میلادی، گیلان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان ابریشم در جهان بود و به همین دلیل از ثروتمندترین مناطق ایران به شمار می‌رفت. بازرگانان ونیزی، ژنوی و پرتغالی برای خرید ابریشم گیلان به این منطقه سفر می‌کردند.<br /> <br /> در دوران قاجار، رشت مرکز بازرگانی شمال ایران بود و مدارس و نهادهای مدرن از جمله مدارس روسی در آن تأسیس شدند. انقلاب مشروطه (۱۲۸۵-۱۲۹۰ شمسی) در گیلان بازتاب گسترده‌ای داشت.<br /> <br /> مهم‌ترین رویداد تاریخی گیلان در قرن بیستم، جنبش جنگل به رهبری میرزا کوچک‌خان جنگلی (۱۲۹۶-۱۳۰۰ شمسی / ۱۹۱۷-۱۹۲۱ میلادی) بود. میرزا کوچک‌خان با تشکیل نیروی مسلح در جنگل‌های گیلان، علیه نفوذ بیگانگان (به‌ویژه روس و انگلیس) و حکومت مرکزی قاجار قیام کرد. جنبش جنگل موفق شد گیلان و مازندران را از تجاوز بیگانه حفظ کند و در تاریخ ایران جایگاه ویژه‌ای دارد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-iv/ GĪLĀN iv. History in the Early Islamic Period-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-viiia/ GILĀN viiia. In the Constitutional Revolution of 1905-11-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-vii/ GĪLĀN vii. History in the 19th century-iranica]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> [[پرونده:استان گیلان۲.jpg|جایگزین=استان گیلان|بندانگشتی|326x326پیکسل|استان گیلان]]<br /> اقتصاد گیلان عمدتاً بر پایه کشاورزی، ماهیگیری، صنعت و گردشگری استوار است.<br /> <br /> کشاورزی:<br /> <br />   ● برنج: گیلان یکی از دو قطب اصلی تولید برنج ایران (به همراه مازندران) است. برنج هاشمی، صدری و طارم از مرغوب‌ترین ارقام برنج ایرانی هستند<br /> <br />   ● چای: گیلان و مازندران تنها مناطق تولید چای در ایران هستند. مزارع چای لاهیجان و فومن از قدیمی‌ترین مزارع چای ایرانی هستند<br /> <br />   ● زیتون: به‌ویژه در منطقه رودبار<br /> <br />   ● توتون و تنباکو<br /> <br />   ● مرکبات<br /> <br />   ● ابریشم: تولید ابریشم در گیلان سابقه‌ای ۵۰۰ ساله دارد<br /> <br /> ماهیگیری: بندر انزلی مهم‌ترین بندر ایرانی در حاشیه دریای خزر است. صید ماهیان خاویاری (تاسماهی) از دیرباز یکی از منابع مهم درآمد است، هرچند در دهه‌های اخیر به دلیل صید بی‌رویه کاهش یافته است.<br /> <br /> صنعت: صنایع فولاد (فولاد رشت)، نانوداروهای ضدسرطان، صنایع غذایی و تبدیلی، صنایع چوب و کاغذ از صنایع مهم استان هستند.<br /> <br /> گردشگری: گیلان با طبیعت بکر، سواحل دریای خزر، جنگل‌ها، تالاب‌ها و فرهنگ غنی، یکی از مقاصد اصلی گردشگری ایران است.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://safarmarket.com/blog/attractions/iran/rasht/rasht-attraction جاهای دیدنی رشت | معرفی بهترین مکان های تفریحی رشت-سفرمارکت]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://www.beytoote.com/iran/tour/handicrafts-souvenirs02-gilan.html آشنایی با صنایع دستی و سوغات گیلان-بیتوته]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == فرهنگ، آداب و رسوم ==<br /> مردم گیلان به زبان گیلکی سخن می‌گویند که یکی از زبان‌های ایرانی شمال‌غربی است و تفاوت‌های اساسی با فارسی دارد. در بخش‌های غربی استان (تالش و آستارا)، زبان تالشی نیز رایج است. زبان فارسی نیز به عنوان زبان رسمی و آموزشی استفاده می‌شود.<br /> <br /> === فرهنگ و آداب و رسوم گیلان ===<br /> فرهنگ و آداب و رسوم گیلان بسیار غنی و منحصربه‌فرد است:<br /> <br />   ● لباس محلی: زنان گیلانی لباس‌های رنگارنگ با روسری و چادر (پارچه ابریشمی رنگی) می‌پوشند[[پرونده:غذای محلی گیلان-باقلاقاتوق.jpg|جایگزین=باقلاقاتوق-غذای محلی استان گیلان|بندانگشتی|378x378پیکسل|باقلاقاتوق-غذای محلی استان گیلان]]  ● خانه‌های سنتی: خانه‌های چوبی با سقف شیروانی برای مقابله با بارش فراوان&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-xii-rural-housing/ GILĀN xii. Rural Housing-iranica]&lt;/ref&gt;<br /> <br />   ● هنرهای محلی: حصیربافی، جاجیم‌بافی، سفالگری<br /> <br /> === '''غذاهای گیلانی''' ===<br /> غذاهای گیلانی از مشهورترین و خوشمزه‌ترین غذاهای ایرانی هستندو به همین دلیل است که رشت «شهر خلاق خوراک» یونسکو نام‌گذاری شد.<br /> <br />   ● میرزاقاسمی: بادمجان کبابی با گوجه‌فرنگی و تخم‌مرغ- نماد آشپزی گیلانی<br /> <br />   ● باقلاقاتق: خوراک لوبیاسبز با تخم‌مرغ<br /> <br />   ● سیرابیج (سیرابا): سیر پخته با تخم‌مرغ<br /> <br />   ● آلوچه‌شکم‌پُر: آلوچه پُرشده با گردو<br /> <br />   ● آش رشته گیلانی<br /> [[پرونده:جشن برداشت برنج یا جشن خرمن.jpg|جایگزین=جشن برداشت برنج یا جشن خرمن|بندانگشتی|384x384پیکسل|جشن برداشت برنج یا جشن خرمن]]<br />   ● فسنجان: خورش انار و گردو (ریشه گیلانی دارد)<br /> <br />   ● اشپل: تخم ماهی نمک‌سود- غذای سنتی گیلان<br /> <br />   ● رشته‌خوشکار: شیرینی سنتی گیلان&lt;ref&gt;[https://www.unesco.org/en/creative-cities/rasht Rasht-unesco]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://pourdanesh.com/%D9%85%D8%AD%D8%B5%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%AF%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%86/ محصولات صادراتی استان گیلان + فرصت ها و بهترین مقاصد-پوردانش]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === جشن‌ها و مراسم: ===<br />   ● جشن ولانگاری (برداشت زالزالک)<br /> <br />   ● مراسم شب‌نشینی‌های سنتی (شونشینی)<br /> <br />   ● مراسم نشاکاری (کاشت برنج) با آواز و موسیقی محلی<br /> <br />   ● جشن برداشت برنج (خرمن‌کوبی)<br /> <br />   ● نوروزخوانی گیلانی&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-x/ GĪLĀN x. LANGUAGES-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-xiv-ethnic-groups/ GILĀN xiv. Ethnic Groups-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-folklore/ GILAN xvi. FOLKLORE-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;<br /> <br /> == جاذبه‌های گردشگری ==<br /> <br /> === میراث جهانی یونسکو: ===<br /> جنگل‌های هیرکانی (ثبت ۲۰۱۹): جنگل‌های باستانی پهن‌برگ با قدمت ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال که بقایای جنگل‌های دوران سوم زمین‌شناسی هستند. این جنگل‌ها شامل گونه‌های گیاهی و جانوری منحصربه‌فرد از جمله آهوی خالدار فارسی و پلنگ ایرانی هستند.<br /> <br /> '''دیگر جاذبه‌ها:'''<br /> [[پرونده:جنگل هیرکانی.jpg|جایگزین=جنگل‌های هیرکانی|بندانگشتی|343x343پیکسل|جنگل‌های هیرکانی]]<br />   ● تالاب انزلی: تالاب بین‌المللی رامسر با زیستگاه غنی پرندگان و آبزیان<br /> <br />   ● قلعه رودخان: قلعه تاریخی در دل جنگل با قدمت بیش از ۱,۰۰۰ سال<br /> <br />   ● ماسوله: روستای پلکانی منحصربه‌فرد که سقف هر خانه حیاط خانه بالایی است<br /> <br />   ● بندر انزلی: بندر تاریخی بر دریای خزر<br /> <br />   ● سواحل دریای خزر: از آستارا تا رودسر<br /> <br />   ● موزه میراث روستایی گیلان: موزه روباز در حومه رشت<br /> <br />   ● بقعه آقاسیدابراهیم: بنای تاریخی در قلب جنگل<br /> <br />   ● آبشار ویسادار: یکی از بلندترین آبشارهای گیلان<br /> <br />   ● لاهیجان: مزارع چای و قلعه تاریخی<br /> <br />   ● منطقه حفاظت‌شده بوجاق: ساحلی بکر با تالاب و جنگل&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.eghamat24.com/blog/67467/gilan-attractions ۱۰۲ تا از جاهای دیدنی گیلان؛ مکان‌های تاریخی، طبیعی و تفریحی با آدرس و عکس-اقامت۲۴]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> گیلان و رشت، سرزمین میرزا کوچک‌خان جنگلی و مبارزه با بیگانگان، در دوران رژیم آخوندی نیز یکی از کانون‌های پرشور مقاومت مردم ایران بوده است.<br /> <br /> === میراث جنبش جنگل و سازمان مجاهدین خلق: ===<br /> روحیه آزادی‌خواهی میرزا کوچک‌خان جنگلی در مردم گیلان زنده مانده است. واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق در ۱ آذر ۱۴۰۴ (دسامبر ۲۰۲۵)، در ۱۵ شهر از جمله رشت، سالگرد شهادت میرزا کوچک‌خان را گرامی داشتند و پیام آزادی‌خواهی او را بازتاب دادند.&lt;ref&gt;[https://english.mojahedin.org/news/pmoi-resistance-units-honor-legacy-of-mirza-kuchak-khan-across-iran/ سازمان مجاهدین- بزرگداشت میرزا کوچک‌خان توسط واحدهای مقاومت]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === مجاهدان شهید گیلان- شهدای زندان پل عراق رشت: ===<br /> گیلان از نخستین استان‌هایی بود که شاهد اعدام مجاهدین خلق پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ شد. در سحرگاه ۱۰ مرداد ۱۳۶۰، چهار مجاهد خلق، از جمله علی الوندپور (۲۳ ساله از فومن) در زندان پل عراق رشت توسط دژخیمان خمینی تیرباران شدند. آن‌ها در بیدادگاهی نمایشی به مرگ محکوم شده بودند و جان خود را در راه آزادی فدا کردند.&lt;ref&gt;[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/1298 جنبش دادخواهی- شهید علی الوندپور]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === مهناز یوسف‌زاده- مجاهد قهرمان رشت: ===<br /> مجاهد شهید مهناز یوسف‌زاده (متولد ۱۳۴۰ در رشت) در پاییز ۱۳۶۰ در رشت دستگیر و به زندان سپاه بندر انزلی منتقل شد. رژیم وی را برای گرفتن اطلاعات درباره همرزمانش شدیداً شکنجه کرد اما این مجاهد پاکباز تسلیم نشد. مهناز قهرمان در ۸ آذر ۱۳۶۱ در سن ۲۰ سالگی به شهادت رسید. حسن آزاده (۲۶ ساله از رشت) و شهریار رضایی (۲۸ ساله از رشت-ماسال) نیز از مجاهدان شهید گیلان هستند که در کشتار ۱۳۶۷ به شهادت رسیدند.&lt;ref&gt;[https://t.me/massacre_67/42764 تلگرام جنبش دادخواهی- شهید مهناز یوسف‌زاده]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === کشتار ۶۷: ===<br /> در تابستان ۱۳۶۷ (۱۹۸۸)، زندان‌های استان گیلان نیز شاهد کشتار زندانیان سیاسی بودند. ده‌ها زندانی مجاهد خلق و مبارز سیاسی در رشت و شهرهای استان در کمیسیون‌های مرگ به فتوای خمینی اعدام شدند.&lt;ref&gt;[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/16052 جنبش دادخواهی — شهید شهریار رضایی]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/2391 با یاد مجاهد شهید حسن آزاده-سازمان مجاهدین]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === قیام آبان ۱۳۹۸: ===<br /> در [[قیام آبان ۱۳۹۸|آبان ۱۳۹۸]] (نوامبر ۲۰۱۹)، رشت و شهرهای گیلان شاهد اعتراضات گسترده علیه گران شدن بنزین و سرکوب حکومتی بودند. مردم با شعارهای ضد حکومتی به خیابان‌ها آمدند و نیروهای امنیتی با خشونت با آن‌ها برخورد کردند.&lt;ref&gt;[[اعتراضات ۱۳۹۸ ایران|اعتراضات ۱۳۹۸ ایران-ایران‌پدیا]]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === قیام ۱۴۰۱و۱۴۰۴: ===<br /> رشت یکی از شهرهای پیشتاز در [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|قیام سراسری ۱۴۰۱]] و [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|اعتراضات سراسری۱۴۰۴]] بود. مردم رشت و گیلان و لاهیجان و بندر انزلی و رودسر و شهرهای دیگر با شجاعت بی‌نظیر به خیابان‌ها آمدند و به اعتراضات شبانه در محله‌های مختلف ادامه دادند و نیروهای امنیتی رژیم به گلوله‌های جنگی بسیاری از معترضین را به‌شهادت رساندند.ایران‌پدیا در فهرست [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گیلان]] نام ۱۱۶تن از این قهرمانان شهید را به‌ثبت رسانده است.&lt;ref&gt;[https://english.mojahedin.org/news/2024-report-pmoi-resistance-units-lead-courageous-activities-for-irans-freedom/ سازمان مجاهدین- گزارش فعالیت‌های واحدهای مقاومت ۲۰۲۴]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%AC%D9%86%DA%AF%D9%84_%D9%87%DB%8C%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C.jpg&diff=89577 2026-06-17T13:50:39Z

<p>Hamidreza: جنگل‌های هیرکانی</p> <hr /> <div>== خلاصه ==<br /> جنگل‌های هیرکانی</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B3/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=89576 2026-06-17T13:49:46Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>{{Infobox settlement<br /> | name = استان گیلان<br /> | other_name = سبز و دلفریب<br /> | image_skyline = خانه میرزا کوچک‌خان جنگلی.jpg<br /> | image_caption = استان گیلان — رشت<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان گیلان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = رشت (شهر باران · شهر خلاق خوراک یونسکو ۲۰۱۵)<br /> | established_title = جایگاه تاریخی<br /> | established_date = زادگاه جنبش جنگل · دروازه تمدن مدرن ایران<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۱۴٬۰۴۴ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۳۹۵)<br /> | blank1_info = ۲٬۵۳۰٬۶۹۶ نفر (دهمین استان پرجمعیت)<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۶<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = گیلکی، تالشی، فارسی<br /> | blank4_name = ارتفاع مرکز استان<br /> | blank4_info = حدود ۵ متر زیر سطح دریا<br /> | blank5_name = بلندترین نقطه<br /> | blank5_info = قله سماموس (۳٬۷۰۱ متر)<br /> | blank6_name = آب و هوا<br /> | blank6_info = معتدل و مرطوب — بیشترین بارش ایران (تا ۲٬۰۰۰ میلی‌متر سالانه)<br /> | blank7_name = رودخانه‌ها<br /> | blank7_info = سفیدرود · شفارود · حویق · سیاهرود<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = دریای خزر و جمهوری آذربایجان (آستارا)<br /> | blank1_name_sec1 = غرب<br /> | blank1_info_sec1 = استان اردبیل<br /> | blank2_name_sec1 = جنوب<br /> | blank2_info_sec1 = استان‌های زنجان و قزوین<br /> | blank3_name_sec1 = شرق<br /> | blank3_info_sec1 = استان مازندران<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = جنگل‌های هیرکانی (ثبت ۲۰۱۹) — قدمت ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال<br /> | blank1_name_sec2 = جاذبه‌های برجسته<br /> | blank1_info_sec2 = تالاب انزلی (رامسر ۱۹۷۵) · قلعه رودخان · ماسوله · بندر انزلی · آبشار ویسادار · مزارع چای لاهیجان<br /> | blank2_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank2_info_sec2 = برنج (هاشمی، صدری، طارم) · چای · زیتون · توتون · مرکبات · ابریشم<br /> | blank3_name_sec2 = صنایع<br /> | blank3_info_sec2 = فولاد رشت · نانوداروهای ضدسرطان · صنایع غذایی · چوب و کاغذ<br /> | blank4_name_sec2 = بندر اصلی<br /> | blank4_info_sec2 = بندر انزلی (مهم‌ترین بندر ایرانی در دریای خزر)<br /> | blank5_name_sec2 = غذاهای معروف<br /> | blank5_info_sec2 = میرزاقاسمی · باقلاقاتق · فسنجان · آلوچه‌شکم‌پُر · اشپل · رشته‌خوشکار<br /> | blank6_name_sec2 = چهره تاریخی<br /> | blank6_info_sec2 = میرزا کوچک‌خان جنگلی — رهبر جنبش جنگل (۱۲۹۶-۱۳۰۰ شمسی)<br /> | blank7_name_sec2 = <br /> | blank7_info_sec2 = <br /> | blank8_name_sec2 = شهدای مقاومت<br /> | blank8_info_sec2 = علی الوندپور · مهناز یوسف‌زاده · حسن آزاده · شهریار رضایی و ده‌ها شهید کشتار ۶۷<br /> | blank9_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank9_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است'''<br /> <br /> '''استان گیلان'''<br /> <br /> '''سبز و دلفریب'''<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> == مقدمه و کلیات ==<br /> مرکز استان: رشت<br /> <br /> مساحت: ۱۴,۰۴۴ کیلومتر مربع<br /> <br /> جمعیت: حدود ۲,۵۳۰,۶۹۶ نفر (سرشماری ۱۳۹۵ -دهمین استان پرجمعیت)<br /> <br /> تعداد شهرستان: ۱۶ شهرستان<br /> <br /> زبان اصلی: گیلکی، تالشی و فارسی<br /> <br /> ارتفاع مرکز استان: حدود ۵ متر زیر سطح دریا (سطح دریای خزر)<br /> <br /> استان گیلان در شمال ایران، بر کرانه جنوب‌غربی دریای خزر (کاسپین) واقع شده و یکی از سرسبزترین و زیباترین استان‌های ایران است. طبیعت گیلان پوشیده از جنگل‌های انبوه هیرکانی، شالیزارهای سبز، مزارع چای و تالاب‌های بین‌المللی است.<br /> <br /> '''رشت،''' مرکز استان، پرجمعیت‌ترین شهر شمال ایران و یازدهمین شهر پرجمعیت کشور است. این شهر با لقب «شهر باران» شناخته می‌شود و در سال ۲۰۱۵ میلادی از سوی یونسکو به نخستین شهر ایران و خاورمیانه بود که به‌عنوان «شهر خلاق خوراک» انتخاب شد.<br /> <br /> گیلان از دیرباز به دلیل موقعیت استراتژیک خود بر جاده ابریشم، مرکز مهم بازرگانی بوده و از آن به عنوان «دروازه تمدن مدرن» ایران یاد می‌شود.<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> استان گیلان از شمال به دریای خزر و کشور جمهوری آذربایجان (از طریق آستارا با مرز بین‌المللی)، از غرب به استان اردبیل، از جنوب به استان‌های زنجان و قزوین و از شرق به استان مازندران محدود می‌شود.<br /> <br /> گیلان شامل دو بخش اصلی جغرافیایی است: جلگه ساحلی باریک در شمال (با ارتفاع زیر ۱۰۰ متر) و مناطق کوهستانی در جنوب (دامنه‌های شمالی رشته‌کوه البرز). بلندترین نقطه استان قله سماموس با ارتفاع ۳,۷۰۱ متر است.<br /> <br /> آب و هوای گیلان معتدل و مرطوب است و از نظر اقلیمی کاملاً با بقیه ایران متفاوت است. میانگین بارش سالانه در رشت حدود ۱,۳۵۰ میلی‌متر است که در برخی مناطق کوهستانی تا ۲,۰۰۰ میلی‌متر می‌رسد که این میزان بارش، بیشترین بارش در ایران است و در تابستان رطوبت هوا بسیار بالاست.<br /> <br /> مهم‌ترین رودخانه‌های این استان سفیدرود (بزرگ‌ترین رودخانه شمال ایران)، شفارود، حویق و سیاه‌رود هستند. تالاب انزلی با مساحت حدود ۱۵,۰۰۰ هکتار یکی از مهم‌ترین تالاب‌های بین‌المللی است که از سال ۱۹۷۵ میلادی در کنوانسیون رامسر ثبت شد. این تالاب زیستگاه بیش از ۱۰۰ گونه پرنده، ۵۰ گونه ماهی و صدها گونه گیاهی می‌باشد.<br /> <br /> جنگل‌های هیرکانی گیلان از قدیمی‌ترین جنگل‌های پهن‌برگ جهان هستند و قدمت آن‌ها به ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال پیش بازمی‌گردد. این جنگل‌ها در سال ۲۰۱۹ میلادی در فهرست میراث جهانی طبیعی یونسکو ثبت شدند.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1584/ یونسکو - جنگل‌های هیرکانی]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://rsis.ramsar.org/ris/37?__goaway_challenge=meta-refresh&amp;__goaway_id=47279ccae883c911290af4710cac464a کنوانسیون رامسر- تالاب انزلی]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Gilan دانشنامه بریتانیکا- گیلان]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-index/ دانشنامه ایرانیکا- گیلان]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-i-geography/ -iranica-GĪLĀN i. GEOGRAPHY AND ETHNOGRAPHY]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == تاریخ ==<br /> گیلان تاریخی کهن دارد و از دیرباز دارای جنگل‌های انبوه و صعب‌العبور است. در دوران هخامنشی، گیل‌ها (ساکنان گیلان) به عنوان یکی از اقوام ایرانی شناخته می‌شدند.<br /> <br /> در قرن‌های اولیه اسلامی، گیلان به دلیل موقعیت جغرافیایی خود (جنگل‌های انبوه و کوهستان) دیرتر از سایر مناطق ایران، اسلامی شد. حکومت‌های محلی مختلفی از جمله آل‌بویه (که از دیلم و گیلان برخاستند) بر این منطقه حاکم بودند. آل‌بویه از قرن ۴ هجری بر بخش بزرگی از ایران و عراق حکومت کردند.<br /> <br /> در قرن ۱۵ میلادی، گیلان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان ابریشم در جهان بود و به همین دلیل از ثروتمندترین مناطق ایران به شمار می‌رفت. بازرگانان ونیزی، ژنوی و پرتغالی برای خرید ابریشم گیلان به این منطقه سفر می‌کردند.<br /> <br /> در دوران قاجار، رشت مرکز بازرگانی شمال ایران بود و مدارس و نهادهای مدرن از جمله مدارس روسی در آن تأسیس شدند. انقلاب مشروطه (۱۲۸۵-۱۲۹۰ شمسی) در گیلان بازتاب گسترده‌ای داشت.<br /> <br /> مهم‌ترین رویداد تاریخی گیلان در قرن بیستم، جنبش جنگل به رهبری میرزا کوچک‌خان جنگلی (۱۲۹۶-۱۳۰۰ شمسی / ۱۹۱۷-۱۹۲۱ میلادی) بود. میرزا کوچک‌خان با تشکیل نیروی مسلح در جنگل‌های گیلان، علیه نفوذ بیگانگان (به‌ویژه روس و انگلیس) و حکومت مرکزی قاجار قیام کرد. جنبش جنگل موفق شد گیلان و مازندران را از تجاوز بیگانه حفظ کند و در تاریخ ایران جایگاه ویژه‌ای دارد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-iv/ GĪLĀN iv. History in the Early Islamic Period-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-viiia/ GILĀN viiia. In the Constitutional Revolution of 1905-11-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-vii/ GĪLĀN vii. History in the 19th century-iranica]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> [[پرونده:استان گیلان۲.jpg|جایگزین=استان گیلان|بندانگشتی|326x326پیکسل|استان گیلان]]<br /> اقتصاد گیلان عمدتاً بر پایه کشاورزی، ماهیگیری، صنعت و گردشگری استوار است.<br /> <br /> کشاورزی:<br /> <br />   ● برنج: گیلان یکی از دو قطب اصلی تولید برنج ایران (به همراه مازندران) است. برنج هاشمی، صدری و طارم از مرغوب‌ترین ارقام برنج ایرانی هستند<br /> <br />   ● چای: گیلان و مازندران تنها مناطق تولید چای در ایران هستند. مزارع چای لاهیجان و فومن از قدیمی‌ترین مزارع چای ایرانی هستند<br /> <br />   ● زیتون: به‌ویژه در منطقه رودبار<br /> <br />   ● توتون و تنباکو<br /> <br />   ● مرکبات<br /> <br />   ● ابریشم: تولید ابریشم در گیلان سابقه‌ای ۵۰۰ ساله دارد<br /> <br /> ماهیگیری: بندر انزلی مهم‌ترین بندر ایرانی در حاشیه دریای خزر است. صید ماهیان خاویاری (تاسماهی) از دیرباز یکی از منابع مهم درآمد است، هرچند در دهه‌های اخیر به دلیل صید بی‌رویه کاهش یافته است.<br /> <br /> صنعت: صنایع فولاد (فولاد رشت)، نانوداروهای ضدسرطان، صنایع غذایی و تبدیلی، صنایع چوب و کاغذ از صنایع مهم استان هستند.<br /> <br /> گردشگری: گیلان با طبیعت بکر، سواحل دریای خزر، جنگل‌ها، تالاب‌ها و فرهنگ غنی، یکی از مقاصد اصلی گردشگری ایران است.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://safarmarket.com/blog/attractions/iran/rasht/rasht-attraction جاهای دیدنی رشت | معرفی بهترین مکان های تفریحی رشت-سفرمارکت]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://www.beytoote.com/iran/tour/handicrafts-souvenirs02-gilan.html آشنایی با صنایع دستی و سوغات گیلان-بیتوته]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == فرهنگ، آداب و رسوم ==<br /> مردم گیلان به زبان گیلکی سخن می‌گویند که یکی از زبان‌های ایرانی شمال‌غربی است و تفاوت‌های اساسی با فارسی دارد. در بخش‌های غربی استان (تالش و آستارا)، زبان تالشی نیز رایج است. زبان فارسی نیز به عنوان زبان رسمی و آموزشی استفاده می‌شود.<br /> <br /> === فرهنگ و آداب و رسوم گیلان ===<br /> فرهنگ و آداب و رسوم گیلان بسیار غنی و منحصربه‌فرد است:<br /> <br />   ● لباس محلی: زنان گیلانی لباس‌های رنگارنگ با روسری و چادر (پارچه ابریشمی رنگی) می‌پوشند[[پرونده:غذای محلی گیلان-باقلاقاتوق.jpg|جایگزین=باقلاقاتوق-غذای محلی استان گیلان|بندانگشتی|378x378پیکسل|باقلاقاتوق-غذای محلی استان گیلان]]  ● خانه‌های سنتی: خانه‌های چوبی با سقف شیروانی برای مقابله با بارش فراوان&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-xii-rural-housing/ GILĀN xii. Rural Housing-iranica]&lt;/ref&gt;<br /> <br />   ● هنرهای محلی: حصیربافی، جاجیم‌بافی، سفالگری<br /> <br /> === '''غذاهای گیلانی''' ===<br /> غذاهای گیلانی از مشهورترین و خوشمزه‌ترین غذاهای ایرانی هستندو به همین دلیل است که رشت «شهر خلاق خوراک» یونسکو نام‌گذاری شد.<br /> <br />   ● میرزاقاسمی: بادمجان کبابی با گوجه‌فرنگی و تخم‌مرغ- نماد آشپزی گیلانی<br /> <br />   ● باقلاقاتق: خوراک لوبیاسبز با تخم‌مرغ<br /> <br />   ● سیرابیج (سیرابا): سیر پخته با تخم‌مرغ<br /> <br />   ● آلوچه‌شکم‌پُر: آلوچه پُرشده با گردو<br /> <br />   ● آش رشته گیلانی<br /> [[پرونده:جشن برداشت برنج یا جشن خرمن.jpg|جایگزین=جشن برداشت برنج یا جشن خرمن|بندانگشتی|384x384پیکسل|جشن برداشت برنج یا جشن خرمن]]<br />   ● فسنجان: خورش انار و گردو (ریشه گیلانی دارد)<br /> <br />   ● اشپل: تخم ماهی نمک‌سود- غذای سنتی گیلان<br /> <br />   ● رشته‌خوشکار: شیرینی سنتی گیلان&lt;ref&gt;[https://www.unesco.org/en/creative-cities/rasht Rasht-unesco]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://pourdanesh.com/%D9%85%D8%AD%D8%B5%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%AF%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%86/ محصولات صادراتی استان گیلان + فرصت ها و بهترین مقاصد-پوردانش]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === جشن‌ها و مراسم: ===<br />   ● جشن ولانگاری (برداشت زالزالک)<br /> <br />   ● مراسم شب‌نشینی‌های سنتی (شونشینی)<br /> <br />   ● مراسم نشاکاری (کاشت برنج) با آواز و موسیقی محلی<br /> <br />   ● جشن برداشت برنج (خرمن‌کوبی)<br /> <br />   ● نوروزخوانی گیلانی&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-x/ GĪLĀN x. LANGUAGES-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-xiv-ethnic-groups/ GILĀN xiv. Ethnic Groups-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-folklore/ GILAN xvi. FOLKLORE-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;<br /> <br /> == جاذبه‌های گردشگری ==<br /> <br /> === میراث جهانی یونسکو: ===<br /> جنگل‌های هیرکانی (ثبت ۲۰۱۹): جنگل‌های باستانی پهن‌برگ با قدمت ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال که بقایای جنگل‌های دوران سوم زمین‌شناسی هستند. این جنگل‌ها شامل گونه‌های گیاهی و جانوری منحصربه‌فرد از جمله آهوی خالدار فارسی و پلنگ ایرانی هستند.<br /> <br /> '''دیگر جاذبه‌ها:'''<br /> <br />   ● تالاب انزلی: تالاب بین‌المللی رامسر با زیستگاه غنی پرندگان و آبزیان<br /> <br />   ● قلعه رودخان: قلعه تاریخی در دل جنگل با قدمت بیش از ۱,۰۰۰ سال<br /> <br />   ● ماسوله: روستای پلکانی منحصربه‌فرد که سقف هر خانه حیاط خانه بالایی است<br /> <br />   ● بندر انزلی: بندر تاریخی بر دریای خزر<br /> <br />   ● سواحل دریای خزر: از آستارا تا رودسر<br /> <br />   ● موزه میراث روستایی گیلان: موزه روباز در حومه رشت<br /> <br />   ● بقعه آقاسیدابراهیم: بنای تاریخی در قلب جنگل<br /> <br />   ● آبشار ویسادار: یکی از بلندترین آبشارهای گیلان<br /> <br />   ● لاهیجان: مزارع چای و قلعه تاریخی<br /> <br />   ● منطقه حفاظت‌شده بوجاق: ساحلی بکر با تالاب و جنگل&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.eghamat24.com/blog/67467/gilan-attractions ۱۰۲ تا از جاهای دیدنی گیلان؛ مکان‌های تاریخی، طبیعی و تفریحی با آدرس و عکس-اقامت۲۴]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> گیلان و رشت، سرزمین میرزا کوچک‌خان جنگلی و مبارزه با بیگانگان، در دوران رژیم آخوندی نیز یکی از کانون‌های پرشور مقاومت مردم ایران بوده است.<br /> <br /> === میراث جنبش جنگل و سازمان مجاهدین خلق: ===<br /> روحیه آزادی‌خواهی میرزا کوچک‌خان جنگلی در مردم گیلان زنده مانده است. واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق در ۱ آذر ۱۴۰۴ (دسامبر ۲۰۲۵)، در ۱۵ شهر از جمله رشت، سالگرد شهادت میرزا کوچک‌خان را گرامی داشتند و پیام آزادی‌خواهی او را بازتاب دادند.&lt;ref&gt;[https://english.mojahedin.org/news/pmoi-resistance-units-honor-legacy-of-mirza-kuchak-khan-across-iran/ سازمان مجاهدین- بزرگداشت میرزا کوچک‌خان توسط واحدهای مقاومت]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === مجاهدان شهید گیلان- شهدای زندان پل عراق رشت: ===<br /> گیلان از نخستین استان‌هایی بود که شاهد اعدام مجاهدین خلق پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ شد. در سحرگاه ۱۰ مرداد ۱۳۶۰، چهار مجاهد خلق، از جمله علی الوندپور (۲۳ ساله از فومن) در زندان پل عراق رشت توسط دژخیمان خمینی تیرباران شدند. آن‌ها در بیدادگاهی نمایشی به مرگ محکوم شده بودند و جان خود را در راه آزادی فدا کردند.&lt;ref&gt;[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/1298 جنبش دادخواهی- شهید علی الوندپور]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === مهناز یوسف‌زاده- مجاهد قهرمان رشت: ===<br /> مجاهد شهید مهناز یوسف‌زاده (متولد ۱۳۴۰ در رشت) در پاییز ۱۳۶۰ در رشت دستگیر و به زندان سپاه بندر انزلی منتقل شد. رژیم وی را برای گرفتن اطلاعات درباره همرزمانش شدیداً شکنجه کرد اما این مجاهد پاکباز تسلیم نشد. مهناز قهرمان در ۸ آذر ۱۳۶۱ در سن ۲۰ سالگی به شهادت رسید. حسن آزاده (۲۶ ساله از رشت) و شهریار رضایی (۲۸ ساله از رشت-ماسال) نیز از مجاهدان شهید گیلان هستند که در کشتار ۱۳۶۷ به شهادت رسیدند.&lt;ref&gt;[https://t.me/massacre_67/42764 تلگرام جنبش دادخواهی- شهید مهناز یوسف‌زاده]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === کشتار ۶۷: ===<br /> در تابستان ۱۳۶۷ (۱۹۸۸)، زندان‌های استان گیلان نیز شاهد کشتار زندانیان سیاسی بودند. ده‌ها زندانی مجاهد خلق و مبارز سیاسی در رشت و شهرهای استان در کمیسیون‌های مرگ به فتوای خمینی اعدام شدند.&lt;ref&gt;[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/16052 جنبش دادخواهی — شهید شهریار رضایی]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/2391 با یاد مجاهد شهید حسن آزاده-سازمان مجاهدین]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === قیام آبان ۱۳۹۸: ===<br /> در [[قیام آبان ۱۳۹۸|آبان ۱۳۹۸]] (نوامبر ۲۰۱۹)، رشت و شهرهای گیلان شاهد اعتراضات گسترده علیه گران شدن بنزین و سرکوب حکومتی بودند. مردم با شعارهای ضد حکومتی به خیابان‌ها آمدند و نیروهای امنیتی با خشونت با آن‌ها برخورد کردند.&lt;ref&gt;[[اعتراضات ۱۳۹۸ ایران|اعتراضات ۱۳۹۸ ایران-ایران‌پدیا]]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === قیام ۱۴۰۱و۱۴۰۴: ===<br /> رشت یکی از شهرهای پیشتاز در [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|قیام سراسری ۱۴۰۱]] و [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|اعتراضات سراسری۱۴۰۴]] بود. مردم رشت و گیلان و لاهیجان و بندر انزلی و رودسر و شهرهای دیگر با شجاعت بی‌نظیر به خیابان‌ها آمدند و به اعتراضات شبانه در محله‌های مختلف ادامه دادند و نیروهای امنیتی رژیم به گلوله‌های جنگی بسیاری از معترضین را به‌شهادت رساندند.ایران‌پدیا در فهرست [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گیلان]] نام ۱۱۶تن از این قهرمانان شهید را به‌ثبت رسانده است.&lt;ref&gt;[https://english.mojahedin.org/news/2024-report-pmoi-resistance-units-lead-courageous-activities-for-irans-freedom/ سازمان مجاهدین- گزارش فعالیت‌های واحدهای مقاومت ۲۰۲۴]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B3/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=89575 2026-06-17T13:44:17Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>{{Infobox settlement<br /> | name = استان گیلان<br /> | other_name = سبز و دلفریب<br /> | image_skyline = خانه میرزا کوچک‌خان جنگلی.jpg<br /> | image_caption = استان گیلان — رشت<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان گیلان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = رشت (شهر باران · شهر خلاق خوراک یونسکو ۲۰۱۵)<br /> | established_title = جایگاه تاریخی<br /> | established_date = زادگاه جنبش جنگل · دروازه تمدن مدرن ایران<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۱۴٬۰۴۴ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۳۹۵)<br /> | blank1_info = ۲٬۵۳۰٬۶۹۶ نفر (دهمین استان پرجمعیت)<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۶<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = گیلکی، تالشی، فارسی<br /> | blank4_name = ارتفاع مرکز استان<br /> | blank4_info = حدود ۵ متر زیر سطح دریا<br /> | blank5_name = بلندترین نقطه<br /> | blank5_info = قله سماموس (۳٬۷۰۱ متر)<br /> | blank6_name = آب و هوا<br /> | blank6_info = معتدل و مرطوب — بیشترین بارش ایران (تا ۲٬۰۰۰ میلی‌متر سالانه)<br /> | blank7_name = رودخانه‌ها<br /> | blank7_info = سفیدرود · شفارود · حویق · سیاهرود<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = دریای خزر و جمهوری آذربایجان (آستارا)<br /> | blank1_name_sec1 = غرب<br /> | blank1_info_sec1 = استان اردبیل<br /> | blank2_name_sec1 = جنوب<br /> | blank2_info_sec1 = استان‌های زنجان و قزوین<br /> | blank3_name_sec1 = شرق<br /> | blank3_info_sec1 = استان مازندران<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = جنگل‌های هیرکانی (ثبت ۲۰۱۹) — قدمت ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال<br /> | blank1_name_sec2 = جاذبه‌های برجسته<br /> | blank1_info_sec2 = تالاب انزلی (رامسر ۱۹۷۵) · قلعه رودخان · ماسوله · بندر انزلی · آبشار ویسادار · مزارع چای لاهیجان<br /> | blank2_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank2_info_sec2 = برنج (هاشمی، صدری، طارم) · چای · زیتون · توتون · مرکبات · ابریشم<br /> | blank3_name_sec2 = صنایع<br /> | blank3_info_sec2 = فولاد رشت · نانوداروهای ضدسرطان · صنایع غذایی · چوب و کاغذ<br /> | blank4_name_sec2 = بندر اصلی<br /> | blank4_info_sec2 = بندر انزلی (مهم‌ترین بندر ایرانی در دریای خزر)<br /> | blank5_name_sec2 = غذاهای معروف<br /> | blank5_info_sec2 = میرزاقاسمی · باقلاقاتق · فسنجان · آلوچه‌شکم‌پُر · اشپل · رشته‌خوشکار<br /> | blank6_name_sec2 = چهره تاریخی<br /> | blank6_info_sec2 = میرزا کوچک‌خان جنگلی — رهبر جنبش جنگل (۱۲۹۶-۱۳۰۰ شمسی)<br /> | blank7_name_sec2 = <br /> | blank7_info_sec2 = <br /> | blank8_name_sec2 = شهدای مقاومت<br /> | blank8_info_sec2 = علی الوندپور · مهناز یوسف‌زاده · حسن آزاده · شهریار رضایی و ده‌ها شهید کشتار ۶۷<br /> | blank9_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank9_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است'''<br /> <br /> '''استان گیلان'''<br /> <br /> '''سبز و دلفریب'''<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> == مقدمه و کلیات ==<br /> مرکز استان: رشت<br /> <br /> مساحت: ۱۴,۰۴۴ کیلومتر مربع<br /> <br /> جمعیت: حدود ۲,۵۳۰,۶۹۶ نفر (سرشماری ۱۳۹۵ -دهمین استان پرجمعیت)<br /> <br /> تعداد شهرستان: ۱۶ شهرستان<br /> <br /> زبان اصلی: گیلکی، تالشی و فارسی<br /> <br /> ارتفاع مرکز استان: حدود ۵ متر زیر سطح دریا (سطح دریای خزر)<br /> <br /> استان گیلان در شمال ایران، بر کرانه جنوب‌غربی دریای خزر (کاسپین) واقع شده و یکی از سرسبزترین و زیباترین استان‌های ایران است. طبیعت گیلان پوشیده از جنگل‌های انبوه هیرکانی، شالیزارهای سبز، مزارع چای و تالاب‌های بین‌المللی است.<br /> <br /> '''رشت،''' مرکز استان، پرجمعیت‌ترین شهر شمال ایران و یازدهمین شهر پرجمعیت کشور است. این شهر با لقب «شهر باران» شناخته می‌شود و در سال ۲۰۱۵ میلادی از سوی یونسکو به نخستین شهر ایران و خاورمیانه بود که به‌عنوان «شهر خلاق خوراک» انتخاب شد.<br /> <br /> گیلان از دیرباز به دلیل موقعیت استراتژیک خود بر جاده ابریشم، مرکز مهم بازرگانی بوده و از آن به عنوان «دروازه تمدن مدرن» ایران یاد می‌شود.<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> استان گیلان از شمال به دریای خزر و کشور جمهوری آذربایجان (از طریق آستارا با مرز بین‌المللی)، از غرب به استان اردبیل، از جنوب به استان‌های زنجان و قزوین و از شرق به استان مازندران محدود می‌شود.<br /> <br /> گیلان شامل دو بخش اصلی جغرافیایی است: جلگه ساحلی باریک در شمال (با ارتفاع زیر ۱۰۰ متر) و مناطق کوهستانی در جنوب (دامنه‌های شمالی رشته‌کوه البرز). بلندترین نقطه استان قله سماموس با ارتفاع ۳,۷۰۱ متر است.<br /> <br /> آب و هوای گیلان معتدل و مرطوب است و از نظر اقلیمی کاملاً با بقیه ایران متفاوت است. میانگین بارش سالانه در رشت حدود ۱,۳۵۰ میلی‌متر است که در برخی مناطق کوهستانی تا ۲,۰۰۰ میلی‌متر می‌رسد که این میزان بارش، بیشترین بارش در ایران است و در تابستان رطوبت هوا بسیار بالاست.<br /> <br /> مهم‌ترین رودخانه‌های این استان سفیدرود (بزرگ‌ترین رودخانه شمال ایران)، شفارود، حویق و سیاه‌رود هستند. تالاب انزلی با مساحت حدود ۱۵,۰۰۰ هکتار یکی از مهم‌ترین تالاب‌های بین‌المللی است که از سال ۱۹۷۵ میلادی در کنوانسیون رامسر ثبت شد. این تالاب زیستگاه بیش از ۱۰۰ گونه پرنده، ۵۰ گونه ماهی و صدها گونه گیاهی می‌باشد.<br /> <br /> جنگل‌های هیرکانی گیلان از قدیمی‌ترین جنگل‌های پهن‌برگ جهان هستند و قدمت آن‌ها به ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال پیش بازمی‌گردد. این جنگل‌ها در سال ۲۰۱۹ میلادی در فهرست میراث جهانی طبیعی یونسکو ثبت شدند.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1584/ یونسکو - جنگل‌های هیرکانی]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://rsis.ramsar.org/ris/37?__goaway_challenge=meta-refresh&amp;__goaway_id=47279ccae883c911290af4710cac464a کنوانسیون رامسر- تالاب انزلی]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Gilan دانشنامه بریتانیکا- گیلان]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-index/ دانشنامه ایرانیکا- گیلان]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-i-geography/ -iranica-GĪLĀN i. GEOGRAPHY AND ETHNOGRAPHY]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == تاریخ ==<br /> گیلان تاریخی کهن دارد و از دیرباز دارای جنگل‌های انبوه و صعب‌العبور است. در دوران هخامنشی، گیل‌ها (ساکنان گیلان) به عنوان یکی از اقوام ایرانی شناخته می‌شدند.<br /> <br /> در قرن‌های اولیه اسلامی، گیلان به دلیل موقعیت جغرافیایی خود (جنگل‌های انبوه و کوهستان) دیرتر از سایر مناطق ایران، اسلامی شد. حکومت‌های محلی مختلفی از جمله آل‌بویه (که از دیلم و گیلان برخاستند) بر این منطقه حاکم بودند. آل‌بویه از قرن ۴ هجری بر بخش بزرگی از ایران و عراق حکومت کردند.<br /> <br /> در قرن ۱۵ میلادی، گیلان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان ابریشم در جهان بود و به همین دلیل از ثروتمندترین مناطق ایران به شمار می‌رفت. بازرگانان ونیزی، ژنوی و پرتغالی برای خرید ابریشم گیلان به این منطقه سفر می‌کردند.<br /> <br /> در دوران قاجار، رشت مرکز بازرگانی شمال ایران بود و مدارس و نهادهای مدرن از جمله مدارس روسی در آن تأسیس شدند. انقلاب مشروطه (۱۲۸۵-۱۲۹۰ شمسی) در گیلان بازتاب گسترده‌ای داشت.<br /> <br /> مهم‌ترین رویداد تاریخی گیلان در قرن بیستم، جنبش جنگل به رهبری میرزا کوچک‌خان جنگلی (۱۲۹۶-۱۳۰۰ شمسی / ۱۹۱۷-۱۹۲۱ میلادی) بود. میرزا کوچک‌خان با تشکیل نیروی مسلح در جنگل‌های گیلان، علیه نفوذ بیگانگان (به‌ویژه روس و انگلیس) و حکومت مرکزی قاجار قیام کرد. جنبش جنگل موفق شد گیلان و مازندران را از تجاوز بیگانه حفظ کند و در تاریخ ایران جایگاه ویژه‌ای دارد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-iv/ GĪLĀN iv. History in the Early Islamic Period-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-viiia/ GILĀN viiia. In the Constitutional Revolution of 1905-11-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-vii/ GĪLĀN vii. History in the 19th century-iranica]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> [[پرونده:استان گیلان۲.jpg|جایگزین=استان گیلان|بندانگشتی|326x326پیکسل|استان گیلان]]<br /> اقتصاد گیلان عمدتاً بر پایه کشاورزی، ماهیگیری، صنعت و گردشگری استوار است.<br /> <br /> کشاورزی:<br /> <br />   ● برنج: گیلان یکی از دو قطب اصلی تولید برنج ایران (به همراه مازندران) است. برنج هاشمی، صدری و طارم از مرغوب‌ترین ارقام برنج ایرانی هستند<br /> <br />   ● چای: گیلان و مازندران تنها مناطق تولید چای در ایران هستند. مزارع چای لاهیجان و فومن از قدیمی‌ترین مزارع چای ایرانی هستند<br /> <br />   ● زیتون: به‌ویژه در منطقه رودبار<br /> <br />   ● توتون و تنباکو<br /> <br />   ● مرکبات<br /> <br />   ● ابریشم: تولید ابریشم در گیلان سابقه‌ای ۵۰۰ ساله دارد<br /> <br /> ماهیگیری: بندر انزلی مهم‌ترین بندر ایرانی در حاشیه دریای خزر است. صید ماهیان خاویاری (تاسماهی) از دیرباز یکی از منابع مهم درآمد است، هرچند در دهه‌های اخیر به دلیل صید بی‌رویه کاهش یافته است.<br /> <br /> صنعت: صنایع فولاد (فولاد رشت)، نانوداروهای ضدسرطان، صنایع غذایی و تبدیلی، صنایع چوب و کاغذ از صنایع مهم استان هستند.<br /> <br /> گردشگری: گیلان با طبیعت بکر، سواحل دریای خزر، جنگل‌ها، تالاب‌ها و فرهنگ غنی، یکی از مقاصد اصلی گردشگری ایران است.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://safarmarket.com/blog/attractions/iran/rasht/rasht-attraction جاهای دیدنی رشت | معرفی بهترین مکان های تفریحی رشت-سفرمارکت]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://www.beytoote.com/iran/tour/handicrafts-souvenirs02-gilan.html آشنایی با صنایع دستی و سوغات گیلان-بیتوته]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == فرهنگ، آداب و رسوم ==<br /> مردم گیلان به زبان گیلکی سخن می‌گویند که یکی از زبان‌های ایرانی شمال‌غربی است و تفاوت‌های اساسی با فارسی دارد. در بخش‌های غربی استان (تالش و آستارا)، زبان تالشی نیز رایج است. زبان فارسی نیز به عنوان زبان رسمی و آموزشی استفاده می‌شود.<br /> <br /> === فرهنگ و آداب و رسوم گیلان ===<br /> فرهنگ و آداب و رسوم گیلان بسیار غنی و منحصربه‌فرد است:<br /> <br />   ● لباس محلی: زنان گیلانی لباس‌های رنگارنگ با روسری و چادر (پارچه ابریشمی رنگی) می‌پوشند<br /> <br />   ● خانه‌های سنتی: خانه‌های چوبی با سقف شیروانی برای مقابله با بارش فراوان&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-xii-rural-housing/ GILĀN xii. Rural Housing-iranica]&lt;/ref&gt;<br /> <br />   ● هنرهای محلی: حصیربافی، جاجیم‌بافی، سفالگری<br /> <br /> === '''غذاهای گیلانی''' ===<br /> [[پرونده:غذای محلی گیلان-باقلاقاتوق.jpg|جایگزین=باقلاقاتوق-غذای محلی استان گیلان|بندانگشتی|378x378پیکسل|باقلاقاتوق-غذای محلی استان گیلان]]<br /> غذاهای گیلانی از مشهورترین و خوشمزه‌ترین غذاهای ایرانی هستندو به همین دلیل است که رشت «شهر خلاق خوراک» یونسکو نام‌گذاری شد.<br /> <br />   ● میرزاقاسمی: بادمجان کبابی با گوجه‌فرنگی و تخم‌مرغ- نماد آشپزی گیلانی<br /> <br />   ● باقلاقاتق: خوراک لوبیاسبز با تخم‌مرغ<br /> <br />   ● سیرابیج (سیرابا): سیر پخته با تخم‌مرغ<br /> <br />   ● آلوچه‌شکم‌پُر: آلوچه پُرشده با گردو<br /> <br />   ● آش رشته گیلانی<br /> <br />   ● فسنجان: خورش انار و گردو (ریشه گیلانی دارد)<br /> <br />   ● اشپل: تخم ماهی نمک‌سود- غذای سنتی گیلان<br /> <br />   ● رشته‌خوشکار: شیرینی سنتی گیلان&lt;ref&gt;[https://www.unesco.org/en/creative-cities/rasht Rasht-unesco]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://pourdanesh.com/%D9%85%D8%AD%D8%B5%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%AF%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%86/ محصولات صادراتی استان گیلان + فرصت ها و بهترین مقاصد-پوردانش]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === جشن‌ها و مراسم: ===<br />   ● جشن ولانگاری (برداشت زالزالک)<br /> <br />   ● مراسم شب‌نشینی‌های سنتی (شونشینی)<br /> <br />   ● مراسم نشاکاری (کاشت برنج) با آواز و موسیقی محلی<br /> <br />   ● جشن برداشت برنج (خرمن‌کوبی)<br /> <br />   ● نوروزخوانی گیلانی&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-x/ GĪLĀN x. LANGUAGES-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-xiv-ethnic-groups/ GILĀN xiv. Ethnic Groups-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-folklore/ GILAN xvi. FOLKLORE-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;<br /> <br /> == جاذبه‌های گردشگری ==<br /> <br /> === میراث جهانی یونسکو: ===<br /> جنگل‌های هیرکانی (ثبت ۲۰۱۹): جنگل‌های باستانی پهن‌برگ با قدمت ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال که بقایای جنگل‌های دوران سوم زمین‌شناسی هستند. این جنگل‌ها شامل گونه‌های گیاهی و جانوری منحصربه‌فرد از جمله آهوی خالدار فارسی و پلنگ ایرانی هستند.<br /> <br /> '''دیگر جاذبه‌ها:'''<br /> <br />   ● تالاب انزلی: تالاب بین‌المللی رامسر با زیستگاه غنی پرندگان و آبزیان<br /> <br />   ● قلعه رودخان: قلعه تاریخی در دل جنگل با قدمت بیش از ۱,۰۰۰ سال<br /> <br />   ● ماسوله: روستای پلکانی منحصربه‌فرد که سقف هر خانه حیاط خانه بالایی است<br /> <br />   ● بندر انزلی: بندر تاریخی بر دریای خزر<br /> <br />   ● سواحل دریای خزر: از آستارا تا رودسر<br /> <br />   ● موزه میراث روستایی گیلان: موزه روباز در حومه رشت<br /> <br />   ● بقعه آقاسیدابراهیم: بنای تاریخی در قلب جنگل<br /> <br />   ● آبشار ویسادار: یکی از بلندترین آبشارهای گیلان<br /> <br />   ● لاهیجان: مزارع چای و قلعه تاریخی<br /> <br />   ● منطقه حفاظت‌شده بوجاق: ساحلی بکر با تالاب و جنگل&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.eghamat24.com/blog/67467/gilan-attractions ۱۰۲ تا از جاهای دیدنی گیلان؛ مکان‌های تاریخی، طبیعی و تفریحی با آدرس و عکس-اقامت۲۴]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> گیلان و رشت، سرزمین میرزا کوچک‌خان جنگلی و مبارزه با بیگانگان، در دوران رژیم آخوندی نیز یکی از کانون‌های پرشور مقاومت مردم ایران بوده است.<br /> <br /> === میراث جنبش جنگل و سازمان مجاهدین خلق: ===<br /> روحیه آزادی‌خواهی میرزا کوچک‌خان جنگلی در مردم گیلان زنده مانده است. واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق در ۱ آذر ۱۴۰۴ (دسامبر ۲۰۲۵)، در ۱۵ شهر از جمله رشت، سالگرد شهادت میرزا کوچک‌خان را گرامی داشتند و پیام آزادی‌خواهی او را بازتاب دادند.&lt;ref&gt;[https://english.mojahedin.org/news/pmoi-resistance-units-honor-legacy-of-mirza-kuchak-khan-across-iran/ سازمان مجاهدین- بزرگداشت میرزا کوچک‌خان توسط واحدهای مقاومت]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === مجاهدان شهید گیلان- شهدای زندان پل عراق رشت: ===<br /> گیلان از نخستین استان‌هایی بود که شاهد اعدام مجاهدین خلق پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ شد. در سحرگاه ۱۰ مرداد ۱۳۶۰، چهار مجاهد خلق، از جمله علی الوندپور (۲۳ ساله از فومن) در زندان پل عراق رشت توسط دژخیمان خمینی تیرباران شدند. آن‌ها در بیدادگاهی نمایشی به مرگ محکوم شده بودند و جان خود را در راه آزادی فدا کردند.&lt;ref&gt;[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/1298 جنبش دادخواهی- شهید علی الوندپور]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === مهناز یوسف‌زاده- مجاهد قهرمان رشت: ===<br /> مجاهد شهید مهناز یوسف‌زاده (متولد ۱۳۴۰ در رشت) در پاییز ۱۳۶۰ در رشت دستگیر و به زندان سپاه بندر انزلی منتقل شد. رژیم وی را برای گرفتن اطلاعات درباره همرزمانش شدیداً شکنجه کرد اما این مجاهد پاکباز تسلیم نشد. مهناز قهرمان در ۸ آذر ۱۳۶۱ در سن ۲۰ سالگی به شهادت رسید. حسن آزاده (۲۶ ساله از رشت) و شهریار رضایی (۲۸ ساله از رشت-ماسال) نیز از مجاهدان شهید گیلان هستند که در کشتار ۱۳۶۷ به شهادت رسیدند.&lt;ref&gt;[https://t.me/massacre_67/42764 تلگرام جنبش دادخواهی- شهید مهناز یوسف‌زاده]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === کشتار ۶۷: ===<br /> در تابستان ۱۳۶۷ (۱۹۸۸)، زندان‌های استان گیلان نیز شاهد کشتار زندانیان سیاسی بودند. ده‌ها زندانی مجاهد خلق و مبارز سیاسی در رشت و شهرهای استان در کمیسیون‌های مرگ به فتوای خمینی اعدام شدند.&lt;ref&gt;[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/16052 جنبش دادخواهی — شهید شهریار رضایی]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/2391 با یاد مجاهد شهید حسن آزاده-سازمان مجاهدین]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === قیام آبان ۱۳۹۸: ===<br /> در [[قیام آبان ۱۳۹۸|آبان ۱۳۹۸]] (نوامبر ۲۰۱۹)، رشت و شهرهای گیلان شاهد اعتراضات گسترده علیه گران شدن بنزین و سرکوب حکومتی بودند. مردم با شعارهای ضد حکومتی به خیابان‌ها آمدند و نیروهای امنیتی با خشونت با آن‌ها برخورد کردند.&lt;ref&gt;[[اعتراضات ۱۳۹۸ ایران|اعتراضات ۱۳۹۸ ایران-ایران‌پدیا]]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === قیام ۱۴۰۱و۱۴۰۴: ===<br /> رشت یکی از شهرهای پیشتاز در [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|قیام سراسری ۱۴۰۱]] و [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|اعتراضات سراسری۱۴۰۴]] بود. مردم رشت و گیلان و لاهیجان و بندر انزلی و رودسر و شهرهای دیگر با شجاعت بی‌نظیر به خیابان‌ها آمدند و به اعتراضات شبانه در محله‌های مختلف ادامه دادند و نیروهای امنیتی رژیم به گلوله‌های جنگی بسیاری از معترضین را به‌شهادت رساندند.ایران‌پدیا در فهرست [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گیلان]] نام ۱۱۶تن از این قهرمانان شهید را به‌ثبت رسانده است.&lt;ref&gt;[https://english.mojahedin.org/news/2024-report-pmoi-resistance-units-lead-courageous-activities-for-irans-freedom/ سازمان مجاهدین- گزارش فعالیت‌های واحدهای مقاومت ۲۰۲۴]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%AC%D8%B4%D9%86_%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA_%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%AC_%DB%8C%D8%A7_%D8%AC%D8%B4%D9%86_%D8%AE%D8%B1%D9%85%D9%86.jpg&diff=89574 2026-06-17T13:43:45Z

<p>Hamidreza: جشن خرمن</p> <hr /> <div>== خلاصه ==<br /> جشن خرمن</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D8%AD%D9%84%DB%8C_%DA%AF%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D9%82%D9%84%D8%A7%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%88%D9%82.jpg&diff=89573 2026-06-17T13:42:18Z

<p>Hamidreza: باقلاقاتوق</p> <hr /> <div>== خلاصه ==<br /> باقلاقاتوق</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%A8%D8%A7%D9%82%D9%84%D8%A7%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%88%D9%82.jpg&diff=89572 2026-06-17T13:39:55Z

<p>Hamidreza: صفحه را خالی کرد</p> <hr /> <div></div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%A8%D8%A7%D9%82%D9%84%D8%A7%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%88%D9%82.jpg&diff=89571 2026-06-17T13:39:15Z

<p>Hamidreza: Hamidreza پرونده:باقلاقاتوق.jpg را به نسخه قدیمی واگردانی کرد</p> <hr /> <div>== خلاصه ==<br /> باقلاقاتوق</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%A8%D8%A7%D9%82%D9%84%D8%A7%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%88%D9%82.jpg&diff=89570 2026-06-17T13:37:36Z

<p>Hamidreza: Hamidreza پرونده:باقلاقاتوق.jpg را به نسخه قدیمی واگردانی کرد</p> <hr /> <div>== خلاصه ==<br /> باقلاقاتوق</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%A8%D8%A7%D9%82%D9%84%D8%A7%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%88%D9%82.jpg&diff=89569 2026-06-17T13:35:00Z

<p>Hamidreza: Hamidreza پرونده:باقلاقاتوق.jpg را به نسخه قدیمی واگردانی کرد</p> <hr /> <div>== خلاصه ==<br /> باقلاقاتوق</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B3/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=89568 2026-06-17T13:32:48Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>{{Infobox settlement<br /> | name = استان گیلان<br /> | other_name = سبز و دلفریب<br /> | image_skyline = خانه میرزا کوچک‌خان جنگلی.jpg<br /> | image_caption = استان گیلان — رشت<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان گیلان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = رشت (شهر باران · شهر خلاق خوراک یونسکو ۲۰۱۵)<br /> | established_title = جایگاه تاریخی<br /> | established_date = زادگاه جنبش جنگل · دروازه تمدن مدرن ایران<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۱۴٬۰۴۴ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۳۹۵)<br /> | blank1_info = ۲٬۵۳۰٬۶۹۶ نفر (دهمین استان پرجمعیت)<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۶<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = گیلکی، تالشی، فارسی<br /> | blank4_name = ارتفاع مرکز استان<br /> | blank4_info = حدود ۵ متر زیر سطح دریا<br /> | blank5_name = بلندترین نقطه<br /> | blank5_info = قله سماموس (۳٬۷۰۱ متر)<br /> | blank6_name = آب و هوا<br /> | blank6_info = معتدل و مرطوب — بیشترین بارش ایران (تا ۲٬۰۰۰ میلی‌متر سالانه)<br /> | blank7_name = رودخانه‌ها<br /> | blank7_info = سفیدرود · شفارود · حویق · سیاهرود<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = دریای خزر و جمهوری آذربایجان (آستارا)<br /> | blank1_name_sec1 = غرب<br /> | blank1_info_sec1 = استان اردبیل<br /> | blank2_name_sec1 = جنوب<br /> | blank2_info_sec1 = استان‌های زنجان و قزوین<br /> | blank3_name_sec1 = شرق<br /> | blank3_info_sec1 = استان مازندران<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = جنگل‌های هیرکانی (ثبت ۲۰۱۹) — قدمت ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال<br /> | blank1_name_sec2 = جاذبه‌های برجسته<br /> | blank1_info_sec2 = تالاب انزلی (رامسر ۱۹۷۵) · قلعه رودخان · ماسوله · بندر انزلی · آبشار ویسادار · مزارع چای لاهیجان<br /> | blank2_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank2_info_sec2 = برنج (هاشمی، صدری، طارم) · چای · زیتون · توتون · مرکبات · ابریشم<br /> | blank3_name_sec2 = صنایع<br /> | blank3_info_sec2 = فولاد رشت · نانوداروهای ضدسرطان · صنایع غذایی · چوب و کاغذ<br /> | blank4_name_sec2 = بندر اصلی<br /> | blank4_info_sec2 = بندر انزلی (مهم‌ترین بندر ایرانی در دریای خزر)<br /> | blank5_name_sec2 = غذاهای معروف<br /> | blank5_info_sec2 = میرزاقاسمی · باقلاقاتق · فسنجان · آلوچه‌شکم‌پُر · اشپل · رشته‌خوشکار<br /> | blank6_name_sec2 = چهره تاریخی<br /> | blank6_info_sec2 = میرزا کوچک‌خان جنگلی — رهبر جنبش جنگل (۱۲۹۶-۱۳۰۰ شمسی)<br /> | blank7_name_sec2 = <br /> | blank7_info_sec2 = <br /> | blank8_name_sec2 = شهدای مقاومت<br /> | blank8_info_sec2 = علی الوندپور · مهناز یوسف‌زاده · حسن آزاده · شهریار رضایی و ده‌ها شهید کشتار ۶۷<br /> | blank9_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank9_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است'''<br /> <br /> '''استان گیلان'''<br /> <br /> '''سبز و دلفریب'''<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> == مقدمه و کلیات ==<br /> مرکز استان: رشت<br /> <br /> مساحت: ۱۴,۰۴۴ کیلومتر مربع<br /> <br /> جمعیت: حدود ۲,۵۳۰,۶۹۶ نفر (سرشماری ۱۳۹۵ -دهمین استان پرجمعیت)<br /> <br /> تعداد شهرستان: ۱۶ شهرستان<br /> <br /> زبان اصلی: گیلکی، تالشی و فارسی<br /> <br /> ارتفاع مرکز استان: حدود ۵ متر زیر سطح دریا (سطح دریای خزر)<br /> <br /> استان گیلان در شمال ایران، بر کرانه جنوب‌غربی دریای خزر (کاسپین) واقع شده و یکی از سرسبزترین و زیباترین استان‌های ایران است. طبیعت گیلان پوشیده از جنگل‌های انبوه هیرکانی، شالیزارهای سبز، مزارع چای و تالاب‌های بین‌المللی است.<br /> <br /> '''رشت،''' مرکز استان، پرجمعیت‌ترین شهر شمال ایران و یازدهمین شهر پرجمعیت کشور است. این شهر با لقب «شهر باران» شناخته می‌شود و در سال ۲۰۱۵ میلادی از سوی یونسکو به نخستین شهر ایران و خاورمیانه بود که به‌عنوان «شهر خلاق خوراک» انتخاب شد.<br /> <br /> گیلان از دیرباز به دلیل موقعیت استراتژیک خود بر جاده ابریشم، مرکز مهم بازرگانی بوده و از آن به عنوان «دروازه تمدن مدرن» ایران یاد می‌شود.<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> استان گیلان از شمال به دریای خزر و کشور جمهوری آذربایجان (از طریق آستارا با مرز بین‌المللی)، از غرب به استان اردبیل، از جنوب به استان‌های زنجان و قزوین و از شرق به استان مازندران محدود می‌شود.<br /> <br /> گیلان شامل دو بخش اصلی جغرافیایی است: جلگه ساحلی باریک در شمال (با ارتفاع زیر ۱۰۰ متر) و مناطق کوهستانی در جنوب (دامنه‌های شمالی رشته‌کوه البرز). بلندترین نقطه استان قله سماموس با ارتفاع ۳,۷۰۱ متر است.<br /> <br /> آب و هوای گیلان معتدل و مرطوب است و از نظر اقلیمی کاملاً با بقیه ایران متفاوت است. میانگین بارش سالانه در رشت حدود ۱,۳۵۰ میلی‌متر است که در برخی مناطق کوهستانی تا ۲,۰۰۰ میلی‌متر می‌رسد که این میزان بارش، بیشترین بارش در ایران است و در تابستان رطوبت هوا بسیار بالاست.<br /> <br /> مهم‌ترین رودخانه‌های این استان سفیدرود (بزرگ‌ترین رودخانه شمال ایران)، شفارود، حویق و سیاه‌رود هستند. تالاب انزلی با مساحت حدود ۱۵,۰۰۰ هکتار یکی از مهم‌ترین تالاب‌های بین‌المللی است که از سال ۱۹۷۵ میلادی در کنوانسیون رامسر ثبت شد. این تالاب زیستگاه بیش از ۱۰۰ گونه پرنده، ۵۰ گونه ماهی و صدها گونه گیاهی می‌باشد.<br /> <br /> جنگل‌های هیرکانی گیلان از قدیمی‌ترین جنگل‌های پهن‌برگ جهان هستند و قدمت آن‌ها به ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال پیش بازمی‌گردد. این جنگل‌ها در سال ۲۰۱۹ میلادی در فهرست میراث جهانی طبیعی یونسکو ثبت شدند.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1584/ یونسکو - جنگل‌های هیرکانی]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://rsis.ramsar.org/ris/37?__goaway_challenge=meta-refresh&amp;__goaway_id=47279ccae883c911290af4710cac464a کنوانسیون رامسر- تالاب انزلی]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Gilan دانشنامه بریتانیکا- گیلان]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-index/ دانشنامه ایرانیکا- گیلان]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-i-geography/ -iranica-GĪLĀN i. GEOGRAPHY AND ETHNOGRAPHY]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == تاریخ ==<br /> گیلان تاریخی کهن دارد و از دیرباز دارای جنگل‌های انبوه و صعب‌العبور است. در دوران هخامنشی، گیل‌ها (ساکنان گیلان) به عنوان یکی از اقوام ایرانی شناخته می‌شدند.<br /> <br /> در قرن‌های اولیه اسلامی، گیلان به دلیل موقعیت جغرافیایی خود (جنگل‌های انبوه و کوهستان) دیرتر از سایر مناطق ایران، اسلامی شد. حکومت‌های محلی مختلفی از جمله آل‌بویه (که از دیلم و گیلان برخاستند) بر این منطقه حاکم بودند. آل‌بویه از قرن ۴ هجری بر بخش بزرگی از ایران و عراق حکومت کردند.<br /> <br /> در قرن ۱۵ میلادی، گیلان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان ابریشم در جهان بود و به همین دلیل از ثروتمندترین مناطق ایران به شمار می‌رفت. بازرگانان ونیزی، ژنوی و پرتغالی برای خرید ابریشم گیلان به این منطقه سفر می‌کردند.<br /> <br /> در دوران قاجار، رشت مرکز بازرگانی شمال ایران بود و مدارس و نهادهای مدرن از جمله مدارس روسی در آن تأسیس شدند. انقلاب مشروطه (۱۲۸۵-۱۲۹۰ شمسی) در گیلان بازتاب گسترده‌ای داشت.<br /> <br /> مهم‌ترین رویداد تاریخی گیلان در قرن بیستم، جنبش جنگل به رهبری میرزا کوچک‌خان جنگلی (۱۲۹۶-۱۳۰۰ شمسی / ۱۹۱۷-۱۹۲۱ میلادی) بود. میرزا کوچک‌خان با تشکیل نیروی مسلح در جنگل‌های گیلان، علیه نفوذ بیگانگان (به‌ویژه روس و انگلیس) و حکومت مرکزی قاجار قیام کرد. جنبش جنگل موفق شد گیلان و مازندران را از تجاوز بیگانه حفظ کند و در تاریخ ایران جایگاه ویژه‌ای دارد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-iv/ GĪLĀN iv. History in the Early Islamic Period-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-viiia/ GILĀN viiia. In the Constitutional Revolution of 1905-11-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-vii/ GĪLĀN vii. History in the 19th century-iranica]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> [[پرونده:استان گیلان۲.jpg|جایگزین=استان گیلان|بندانگشتی|326x326پیکسل|استان گیلان]]<br /> اقتصاد گیلان عمدتاً بر پایه کشاورزی، ماهیگیری، صنعت و گردشگری استوار است.<br /> <br /> کشاورزی:<br /> <br />   ● برنج: گیلان یکی از دو قطب اصلی تولید برنج ایران (به همراه مازندران) است. برنج هاشمی، صدری و طارم از مرغوب‌ترین ارقام برنج ایرانی هستند<br /> <br />   ● چای: گیلان و مازندران تنها مناطق تولید چای در ایران هستند. مزارع چای لاهیجان و فومن از قدیمی‌ترین مزارع چای ایرانی هستند<br /> <br />   ● زیتون: به‌ویژه در منطقه رودبار<br /> <br />   ● توتون و تنباکو<br /> <br />   ● مرکبات<br /> <br />   ● ابریشم: تولید ابریشم در گیلان سابقه‌ای ۵۰۰ ساله دارد<br /> <br /> ماهیگیری: بندر انزلی مهم‌ترین بندر ایرانی در حاشیه دریای خزر است. صید ماهیان خاویاری (تاسماهی) از دیرباز یکی از منابع مهم درآمد است، هرچند در دهه‌های اخیر به دلیل صید بی‌رویه کاهش یافته است.<br /> <br /> صنعت: صنایع فولاد (فولاد رشت)، نانوداروهای ضدسرطان، صنایع غذایی و تبدیلی، صنایع چوب و کاغذ از صنایع مهم استان هستند.<br /> <br /> گردشگری: گیلان با طبیعت بکر، سواحل دریای خزر، جنگل‌ها، تالاب‌ها و فرهنگ غنی، یکی از مقاصد اصلی گردشگری ایران است.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://safarmarket.com/blog/attractions/iran/rasht/rasht-attraction جاهای دیدنی رشت | معرفی بهترین مکان های تفریحی رشت-سفرمارکت]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://www.beytoote.com/iran/tour/handicrafts-souvenirs02-gilan.html آشنایی با صنایع دستی و سوغات گیلان-بیتوته]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == فرهنگ، آداب و رسوم ==<br /> مردم گیلان به زبان گیلکی سخن می‌گویند که یکی از زبان‌های ایرانی شمال‌غربی است و تفاوت‌های اساسی با فارسی دارد. در بخش‌های غربی استان (تالش و آستارا)، زبان تالشی نیز رایج است. زبان فارسی نیز به عنوان زبان رسمی و آموزشی استفاده می‌شود.<br /> <br /> === فرهنگ و آداب و رسوم گیلان ===<br /> فرهنگ و آداب و رسوم گیلان بسیار غنی و منحصربه‌فرد است:<br /> <br />   ● لباس محلی: زنان گیلانی لباس‌های رنگارنگ با روسری و چادر (پارچه ابریشمی رنگی) می‌پوشند<br /> <br />   ● خانه‌های سنتی: خانه‌های چوبی با سقف شیروانی برای مقابله با بارش فراوان&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-xii-rural-housing/ GILĀN xii. Rural Housing-iranica]&lt;/ref&gt;<br /> <br />   ● هنرهای محلی: حصیربافی، جاجیم‌بافی، سفالگری<br /> <br /> === '''غذاهای گیلانی''' ===<br /> غذاهای گیلانی از مشهورترین و خوشمزه‌ترین غذاهای ایرانی هستندو به همین دلیل است که رشت «شهر خلاق خوراک» یونسکو نام‌گذاری شد.<br /> <br />   ● میرزاقاسمی: بادمجان کبابی با گوجه‌فرنگی و تخم‌مرغ- نماد آشپزی گیلانی<br /> <br />   ● باقلاقاتق: خوراک لوبیاسبز با تخم‌مرغ<br /> <br />   ● سیرابیج (سیرابا): سیر پخته با تخم‌مرغ<br /> <br />   ● آلوچه‌شکم‌پُر: آلوچه پُرشده با گردو<br /> <br />   ● آش رشته گیلانی<br /> <br />   ● فسنجان: خورش انار و گردو (ریشه گیلانی دارد)<br /> <br />   ● اشپل: تخم ماهی نمک‌سود- غذای سنتی گیلان<br /> <br />   ● رشته‌خوشکار: شیرینی سنتی گیلان&lt;ref&gt;[https://www.unesco.org/en/creative-cities/rasht Rasht-unesco]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://pourdanesh.com/%D9%85%D8%AD%D8%B5%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%AF%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%86/ محصولات صادراتی استان گیلان + فرصت ها و بهترین مقاصد-پوردانش]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === جشن‌ها و مراسم: ===<br />   ● جشن ولانگاری (برداشت زالزالک)<br /> <br />   ● مراسم شب‌نشینی‌های سنتی (شونشینی)<br /> <br />   ● مراسم نشاکاری (کاشت برنج) با آواز و موسیقی محلی<br /> <br />   ● جشن برداشت برنج (خرمن‌کوبی)<br /> <br />   ● نوروزخوانی گیلانی&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-x/ GĪLĀN x. LANGUAGES-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-xiv-ethnic-groups/ GILĀN xiv. Ethnic Groups-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-folklore/ GILAN xvi. FOLKLORE-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;<br /> <br /> == جاذبه‌های گردشگری ==<br /> <br /> === میراث جهانی یونسکو: ===<br /> جنگل‌های هیرکانی (ثبت ۲۰۱۹): جنگل‌های باستانی پهن‌برگ با قدمت ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال که بقایای جنگل‌های دوران سوم زمین‌شناسی هستند. این جنگل‌ها شامل گونه‌های گیاهی و جانوری منحصربه‌فرد از جمله آهوی خالدار فارسی و پلنگ ایرانی هستند.<br /> <br /> '''دیگر جاذبه‌ها:'''<br /> <br />   ● تالاب انزلی: تالاب بین‌المللی رامسر با زیستگاه غنی پرندگان و آبزیان<br /> <br />   ● قلعه رودخان: قلعه تاریخی در دل جنگل با قدمت بیش از ۱,۰۰۰ سال<br /> <br />   ● ماسوله: روستای پلکانی منحصربه‌فرد که سقف هر خانه حیاط خانه بالایی است<br /> <br />   ● بندر انزلی: بندر تاریخی بر دریای خزر<br /> <br />   ● سواحل دریای خزر: از آستارا تا رودسر<br /> <br />   ● موزه میراث روستایی گیلان: موزه روباز در حومه رشت<br /> <br />   ● بقعه آقاسیدابراهیم: بنای تاریخی در قلب جنگل<br /> <br />   ● آبشار ویسادار: یکی از بلندترین آبشارهای گیلان<br /> <br />   ● لاهیجان: مزارع چای و قلعه تاریخی<br /> <br />   ● منطقه حفاظت‌شده بوجاق: ساحلی بکر با تالاب و جنگل&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.eghamat24.com/blog/67467/gilan-attractions ۱۰۲ تا از جاهای دیدنی گیلان؛ مکان‌های تاریخی، طبیعی و تفریحی با آدرس و عکس-اقامت۲۴]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> گیلان و رشت، سرزمین میرزا کوچک‌خان جنگلی و مبارزه با بیگانگان، در دوران رژیم آخوندی نیز یکی از کانون‌های پرشور مقاومت مردم ایران بوده است.<br /> <br /> === میراث جنبش جنگل و سازمان مجاهدین خلق: ===<br /> روحیه آزادی‌خواهی میرزا کوچک‌خان جنگلی در مردم گیلان زنده مانده است. واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق در ۱ آذر ۱۴۰۴ (دسامبر ۲۰۲۵)، در ۱۵ شهر از جمله رشت، سالگرد شهادت میرزا کوچک‌خان را گرامی داشتند و پیام آزادی‌خواهی او را بازتاب دادند.&lt;ref&gt;[https://english.mojahedin.org/news/pmoi-resistance-units-honor-legacy-of-mirza-kuchak-khan-across-iran/ سازمان مجاهدین- بزرگداشت میرزا کوچک‌خان توسط واحدهای مقاومت]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === مجاهدان شهید گیلان- شهدای زندان پل عراق رشت: ===<br /> گیلان از نخستین استان‌هایی بود که شاهد اعدام مجاهدین خلق پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ شد. در سحرگاه ۱۰ مرداد ۱۳۶۰، چهار مجاهد خلق، از جمله علی الوندپور (۲۳ ساله از فومن) در زندان پل عراق رشت توسط دژخیمان خمینی تیرباران شدند. آن‌ها در بیدادگاهی نمایشی به مرگ محکوم شده بودند و جان خود را در راه آزادی فدا کردند.&lt;ref&gt;[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/1298 جنبش دادخواهی- شهید علی الوندپور]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === مهناز یوسف‌زاده- مجاهد قهرمان رشت: ===<br /> مجاهد شهید مهناز یوسف‌زاده (متولد ۱۳۴۰ در رشت) در پاییز ۱۳۶۰ در رشت دستگیر و به زندان سپاه بندر انزلی منتقل شد. رژیم وی را برای گرفتن اطلاعات درباره همرزمانش شدیداً شکنجه کرد اما این مجاهد پاکباز تسلیم نشد. مهناز قهرمان در ۸ آذر ۱۳۶۱ در سن ۲۰ سالگی به شهادت رسید. حسن آزاده (۲۶ ساله از رشت) و شهریار رضایی (۲۸ ساله از رشت-ماسال) نیز از مجاهدان شهید گیلان هستند که در کشتار ۱۳۶۷ به شهادت رسیدند.&lt;ref&gt;[https://t.me/massacre_67/42764 تلگرام جنبش دادخواهی- شهید مهناز یوسف‌زاده]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === کشتار ۶۷: ===<br /> در تابستان ۱۳۶۷ (۱۹۸۸)، زندان‌های استان گیلان نیز شاهد کشتار زندانیان سیاسی بودند. ده‌ها زندانی مجاهد خلق و مبارز سیاسی در رشت و شهرهای استان در کمیسیون‌های مرگ به فتوای خمینی اعدام شدند.&lt;ref&gt;[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/16052 جنبش دادخواهی — شهید شهریار رضایی]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/2391 با یاد مجاهد شهید حسن آزاده-سازمان مجاهدین]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === قیام آبان ۱۳۹۸: ===<br /> در [[قیام آبان ۱۳۹۸|آبان ۱۳۹۸]] (نوامبر ۲۰۱۹)، رشت و شهرهای گیلان شاهد اعتراضات گسترده علیه گران شدن بنزین و سرکوب حکومتی بودند. مردم با شعارهای ضد حکومتی به خیابان‌ها آمدند و نیروهای امنیتی با خشونت با آن‌ها برخورد کردند.&lt;ref&gt;[[اعتراضات ۱۳۹۸ ایران|اعتراضات ۱۳۹۸ ایران-ایران‌پدیا]]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === قیام ۱۴۰۱و۱۴۰۴: ===<br /> رشت یکی از شهرهای پیشتاز در [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|قیام سراسری ۱۴۰۱]] و [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|اعتراضات سراسری۱۴۰۴]] بود. مردم رشت و گیلان و لاهیجان و بندر انزلی و رودسر و شهرهای دیگر با شجاعت بی‌نظیر به خیابان‌ها آمدند و به اعتراضات شبانه در محله‌های مختلف ادامه دادند و نیروهای امنیتی رژیم به گلوله‌های جنگی بسیاری از معترضین را به‌شهادت رساندند.ایران‌پدیا در فهرست [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گیلان]] نام ۱۱۶تن از این قهرمانان شهید را به‌ثبت رسانده است.&lt;ref&gt;[https://english.mojahedin.org/news/2024-report-pmoi-resistance-units-lead-courageous-activities-for-irans-freedom/ سازمان مجاهدین- گزارش فعالیت‌های واحدهای مقاومت ۲۰۲۴]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%A8%D8%A7%D9%82%D9%84%D8%A7%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%88%D9%82.jpg&diff=89567 2026-06-17T13:32:11Z

<p>Hamidreza: Hamidreza نسخه‌ای تازه از پرونده:باقلاقاتوق.jpg را بارگذاری کرد</p> <hr /> <div>== خلاصه ==<br /> باقلاقاتوق</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B3/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=89566 2026-06-17T13:25:43Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>{{Infobox settlement<br /> | name = استان گیلان<br /> | other_name = سبز و دلفریب<br /> | image_skyline = خانه میرزا کوچک‌خان جنگلی.jpg<br /> | image_caption = استان گیلان — رشت<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان گیلان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = رشت (شهر باران · شهر خلاق خوراک یونسکو ۲۰۱۵)<br /> | established_title = جایگاه تاریخی<br /> | established_date = زادگاه جنبش جنگل · دروازه تمدن مدرن ایران<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۱۴٬۰۴۴ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۳۹۵)<br /> | blank1_info = ۲٬۵۳۰٬۶۹۶ نفر (دهمین استان پرجمعیت)<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۶<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = گیلکی، تالشی، فارسی<br /> | blank4_name = ارتفاع مرکز استان<br /> | blank4_info = حدود ۵ متر زیر سطح دریا<br /> | blank5_name = بلندترین نقطه<br /> | blank5_info = قله سماموس (۳٬۷۰۱ متر)<br /> | blank6_name = آب و هوا<br /> | blank6_info = معتدل و مرطوب — بیشترین بارش ایران (تا ۲٬۰۰۰ میلی‌متر سالانه)<br /> | blank7_name = رودخانه‌ها<br /> | blank7_info = سفیدرود · شفارود · حویق · سیاهرود<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = دریای خزر و جمهوری آذربایجان (آستارا)<br /> | blank1_name_sec1 = غرب<br /> | blank1_info_sec1 = استان اردبیل<br /> | blank2_name_sec1 = جنوب<br /> | blank2_info_sec1 = استان‌های زنجان و قزوین<br /> | blank3_name_sec1 = شرق<br /> | blank3_info_sec1 = استان مازندران<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = جنگل‌های هیرکانی (ثبت ۲۰۱۹) — قدمت ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال<br /> | blank1_name_sec2 = جاذبه‌های برجسته<br /> | blank1_info_sec2 = تالاب انزلی (رامسر ۱۹۷۵) · قلعه رودخان · ماسوله · بندر انزلی · آبشار ویسادار · مزارع چای لاهیجان<br /> | blank2_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank2_info_sec2 = برنج (هاشمی، صدری، طارم) · چای · زیتون · توتون · مرکبات · ابریشم<br /> | blank3_name_sec2 = صنایع<br /> | blank3_info_sec2 = فولاد رشت · نانوداروهای ضدسرطان · صنایع غذایی · چوب و کاغذ<br /> | blank4_name_sec2 = بندر اصلی<br /> | blank4_info_sec2 = بندر انزلی (مهم‌ترین بندر ایرانی در دریای خزر)<br /> | blank5_name_sec2 = غذاهای معروف<br /> | blank5_info_sec2 = میرزاقاسمی · باقلاقاتق · فسنجان · آلوچه‌شکم‌پُر · اشپل · رشته‌خوشکار<br /> | blank6_name_sec2 = چهره تاریخی<br /> | blank6_info_sec2 = میرزا کوچک‌خان جنگلی — رهبر جنبش جنگل (۱۲۹۶-۱۳۰۰ شمسی)<br /> | blank7_name_sec2 = <br /> | blank7_info_sec2 = <br /> | blank8_name_sec2 = شهدای مقاومت<br /> | blank8_info_sec2 = علی الوندپور · مهناز یوسف‌زاده · حسن آزاده · شهریار رضایی و ده‌ها شهید کشتار ۶۷<br /> | blank9_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank9_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است'''<br /> <br /> '''استان گیلان'''<br /> <br /> '''سبز و دلفریب'''<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> == مقدمه و کلیات ==<br /> مرکز استان: رشت<br /> <br /> مساحت: ۱۴,۰۴۴ کیلومتر مربع<br /> <br /> جمعیت: حدود ۲,۵۳۰,۶۹۶ نفر (سرشماری ۱۳۹۵ -دهمین استان پرجمعیت)<br /> <br /> تعداد شهرستان: ۱۶ شهرستان<br /> <br /> زبان اصلی: گیلکی، تالشی و فارسی<br /> <br /> ارتفاع مرکز استان: حدود ۵ متر زیر سطح دریا (سطح دریای خزر)<br /> <br /> استان گیلان در شمال ایران، بر کرانه جنوب‌غربی دریای خزر (کاسپین) واقع شده و یکی از سرسبزترین و زیباترین استان‌های ایران است. طبیعت گیلان پوشیده از جنگل‌های انبوه هیرکانی، شالیزارهای سبز، مزارع چای و تالاب‌های بین‌المللی است.<br /> <br /> '''رشت،''' مرکز استان، پرجمعیت‌ترین شهر شمال ایران و یازدهمین شهر پرجمعیت کشور است. این شهر با لقب «شهر باران» شناخته می‌شود و در سال ۲۰۱۵ میلادی از سوی یونسکو به نخستین شهر ایران و خاورمیانه بود که به‌عنوان «شهر خلاق خوراک» انتخاب شد.<br /> <br /> گیلان از دیرباز به دلیل موقعیت استراتژیک خود بر جاده ابریشم، مرکز مهم بازرگانی بوده و از آن به عنوان «دروازه تمدن مدرن» ایران یاد می‌شود.<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> استان گیلان از شمال به دریای خزر و کشور جمهوری آذربایجان (از طریق آستارا با مرز بین‌المللی)، از غرب به استان اردبیل، از جنوب به استان‌های زنجان و قزوین و از شرق به استان مازندران محدود می‌شود.<br /> <br /> گیلان شامل دو بخش اصلی جغرافیایی است: جلگه ساحلی باریک در شمال (با ارتفاع زیر ۱۰۰ متر) و مناطق کوهستانی در جنوب (دامنه‌های شمالی رشته‌کوه البرز). بلندترین نقطه استان قله سماموس با ارتفاع ۳,۷۰۱ متر است.<br /> <br /> آب و هوای گیلان معتدل و مرطوب است و از نظر اقلیمی کاملاً با بقیه ایران متفاوت است. میانگین بارش سالانه در رشت حدود ۱,۳۵۰ میلی‌متر است که در برخی مناطق کوهستانی تا ۲,۰۰۰ میلی‌متر می‌رسد که این میزان بارش، بیشترین بارش در ایران است و در تابستان رطوبت هوا بسیار بالاست.<br /> <br /> مهم‌ترین رودخانه‌های این استان سفیدرود (بزرگ‌ترین رودخانه شمال ایران)، شفارود، حویق و سیاه‌رود هستند. تالاب انزلی با مساحت حدود ۱۵,۰۰۰ هکتار یکی از مهم‌ترین تالاب‌های بین‌المللی است که از سال ۱۹۷۵ میلادی در کنوانسیون رامسر ثبت شد. این تالاب زیستگاه بیش از ۱۰۰ گونه پرنده، ۵۰ گونه ماهی و صدها گونه گیاهی می‌باشد.<br /> <br /> جنگل‌های هیرکانی گیلان از قدیمی‌ترین جنگل‌های پهن‌برگ جهان هستند و قدمت آن‌ها به ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال پیش بازمی‌گردد. این جنگل‌ها در سال ۲۰۱۹ میلادی در فهرست میراث جهانی طبیعی یونسکو ثبت شدند.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1584/ یونسکو - جنگل‌های هیرکانی]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://rsis.ramsar.org/ris/37?__goaway_challenge=meta-refresh&amp;__goaway_id=47279ccae883c911290af4710cac464a کنوانسیون رامسر- تالاب انزلی]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Gilan دانشنامه بریتانیکا- گیلان]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-index/ دانشنامه ایرانیکا- گیلان]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-i-geography/ -iranica-GĪLĀN i. GEOGRAPHY AND ETHNOGRAPHY]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == تاریخ ==<br /> گیلان تاریخی کهن دارد و از دیرباز دارای جنگل‌های انبوه و صعب‌العبور است. در دوران هخامنشی، گیل‌ها (ساکنان گیلان) به عنوان یکی از اقوام ایرانی شناخته می‌شدند.<br /> <br /> در قرن‌های اولیه اسلامی، گیلان به دلیل موقعیت جغرافیایی خود (جنگل‌های انبوه و کوهستان) دیرتر از سایر مناطق ایران، اسلامی شد. حکومت‌های محلی مختلفی از جمله آل‌بویه (که از دیلم و گیلان برخاستند) بر این منطقه حاکم بودند. آل‌بویه از قرن ۴ هجری بر بخش بزرگی از ایران و عراق حکومت کردند.<br /> <br /> در قرن ۱۵ میلادی، گیلان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان ابریشم در جهان بود و به همین دلیل از ثروتمندترین مناطق ایران به شمار می‌رفت. بازرگانان ونیزی، ژنوی و پرتغالی برای خرید ابریشم گیلان به این منطقه سفر می‌کردند.<br /> <br /> در دوران قاجار، رشت مرکز بازرگانی شمال ایران بود و مدارس و نهادهای مدرن از جمله مدارس روسی در آن تأسیس شدند. انقلاب مشروطه (۱۲۸۵-۱۲۹۰ شمسی) در گیلان بازتاب گسترده‌ای داشت.<br /> <br /> مهم‌ترین رویداد تاریخی گیلان در قرن بیستم، جنبش جنگل به رهبری میرزا کوچک‌خان جنگلی (۱۲۹۶-۱۳۰۰ شمسی / ۱۹۱۷-۱۹۲۱ میلادی) بود. میرزا کوچک‌خان با تشکیل نیروی مسلح در جنگل‌های گیلان، علیه نفوذ بیگانگان (به‌ویژه روس و انگلیس) و حکومت مرکزی قاجار قیام کرد. جنبش جنگل موفق شد گیلان و مازندران را از تجاوز بیگانه حفظ کند و در تاریخ ایران جایگاه ویژه‌ای دارد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-iv/ GĪLĀN iv. History in the Early Islamic Period-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-viiia/ GILĀN viiia. In the Constitutional Revolution of 1905-11-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-vii/ GĪLĀN vii. History in the 19th century-iranica]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> [[پرونده:استان گیلان۲.jpg|جایگزین=استان گیلان|بندانگشتی|326x326پیکسل|استان گیلان]]<br /> اقتصاد گیلان عمدتاً بر پایه کشاورزی، ماهیگیری، صنعت و گردشگری استوار است.<br /> <br /> کشاورزی:<br /> <br />   ● برنج: گیلان یکی از دو قطب اصلی تولید برنج ایران (به همراه مازندران) است. برنج هاشمی، صدری و طارم از مرغوب‌ترین ارقام برنج ایرانی هستند<br /> <br />   ● چای: گیلان و مازندران تنها مناطق تولید چای در ایران هستند. مزارع چای لاهیجان و فومن از قدیمی‌ترین مزارع چای ایرانی هستند<br /> <br />   ● زیتون: به‌ویژه در منطقه رودبار<br /> <br />   ● توتون و تنباکو<br /> <br />   ● مرکبات<br /> <br />   ● ابریشم: تولید ابریشم در گیلان سابقه‌ای ۵۰۰ ساله دارد<br /> <br /> ماهیگیری: بندر انزلی مهم‌ترین بندر ایرانی در حاشیه دریای خزر است. صید ماهیان خاویاری (تاسماهی) از دیرباز یکی از منابع مهم درآمد است، هرچند در دهه‌های اخیر به دلیل صید بی‌رویه کاهش یافته است.<br /> <br /> صنعت: صنایع فولاد (فولاد رشت)، نانوداروهای ضدسرطان، صنایع غذایی و تبدیلی، صنایع چوب و کاغذ از صنایع مهم استان هستند.<br /> <br /> گردشگری: گیلان با طبیعت بکر، سواحل دریای خزر، جنگل‌ها، تالاب‌ها و فرهنگ غنی، یکی از مقاصد اصلی گردشگری ایران است.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://safarmarket.com/blog/attractions/iran/rasht/rasht-attraction جاهای دیدنی رشت | معرفی بهترین مکان های تفریحی رشت-سفرمارکت]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://www.beytoote.com/iran/tour/handicrafts-souvenirs02-gilan.html آشنایی با صنایع دستی و سوغات گیلان-بیتوته]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == فرهنگ، آداب و رسوم ==<br /> مردم گیلان به زبان گیلکی سخن می‌گویند که یکی از زبان‌های ایرانی شمال‌غربی است و تفاوت‌های اساسی با فارسی دارد. در بخش‌های غربی استان (تالش و آستارا)، زبان تالشی نیز رایج است. زبان فارسی نیز به عنوان زبان رسمی و آموزشی استفاده می‌شود.<br /> <br /> === فرهنگ و آداب و رسوم گیلان ===<br /> فرهنگ و آداب و رسوم گیلان بسیار غنی و منحصربه‌فرد است:<br /> <br />   ● لباس محلی: زنان گیلانی لباس‌های رنگارنگ با روسری و چادر (پارچه ابریشمی رنگی) می‌پوشند<br /> <br />   ● خانه‌های سنتی: خانه‌های چوبی با سقف شیروانی برای مقابله با بارش فراوان&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-xii-rural-housing/ GILĀN xii. Rural Housing-iranica]&lt;/ref&gt;<br /> <br />   ● هنرهای محلی: حصیربافی، جاجیم‌بافی، سفالگری<br /> <br /> === '''غذاهای گیلانی''' ===<br /> غذاهای گیلانی از مشهورترین و خوشمزه‌ترین غذاهای ایرانی هستندو به همین دلیل است که رشت «شهر خلاق خوراک» یونسکو نام‌گذاری شد.<br /> <br />   ● میرزاقاسمی: بادمجان کبابی با گوجه‌فرنگی و تخم‌مرغ — نماد آشپزی گیلانی<br /> <br />   ● باقلاقاتق: خوراک لوبیاسبز با تخم‌مرغ<br /> <br />   ● سیرابیج (سیرابا): سیر پخته با تخم‌مرغ<br /> <br />   ● آلوچه‌شکم‌پُر: آلوچه پُرشده با گردو<br /> <br />   ● آش رشته گیلانی<br /> <br />   ● فسنجان: خورش انار و گردو (ریشه گیلانی دارد)<br /> <br />   ● اشپل: تخم ماهی نمک‌سود - غذای سنتی گیلان<br /> <br />   ● رشته‌خوشکار: شیرینی سنتی گیلان&lt;ref&gt;[https://www.unesco.org/en/creative-cities/rasht Rasht-unesco]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://pourdanesh.com/%D9%85%D8%AD%D8%B5%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%AF%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%86/ محصولات صادراتی استان گیلان + فرصت ها و بهترین مقاصد-پوردانش]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === جشن‌ها و مراسم: ===<br />   ● جشن ولانگاری (برداشت زالزالک)<br /> <br />   ● مراسم شب‌نشینی‌های سنتی (شونشینی)<br /> <br />   ● مراسم نشاکاری (کاشت برنج) با آواز و موسیقی محلی<br /> <br />   ● جشن برداشت برنج (خرمن‌کوبی)<br /> <br />   ● نوروزخوانی گیلانی&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-x/ GĪLĀN x. LANGUAGES-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-xiv-ethnic-groups/ GILĀN xiv. Ethnic Groups-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-folklore/ GILAN xvi. FOLKLORE-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;<br /> <br /> == جاذبه‌های گردشگری ==<br /> <br /> === میراث جهانی یونسکو: ===<br /> جنگل‌های هیرکانی (ثبت ۲۰۱۹): جنگل‌های باستانی پهن‌برگ با قدمت ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال که بقایای جنگل‌های دوران سوم زمین‌شناسی هستند. این جنگل‌ها شامل گونه‌های گیاهی و جانوری منحصربه‌فرد از جمله آهوی خالدار فارسی و پلنگ ایرانی هستند.<br /> <br /> '''دیگر جاذبه‌ها:'''<br /> <br />   ● تالاب انزلی: تالاب بین‌المللی رامسر با زیستگاه غنی پرندگان و آبزیان<br /> <br />   ● قلعه رودخان: قلعه تاریخی در دل جنگل با قدمت بیش از ۱,۰۰۰ سال<br /> <br />   ● ماسوله: روستای پلکانی منحصربه‌فرد که سقف هر خانه حیاط خانه بالایی است<br /> <br />   ● بندر انزلی: بندر تاریخی بر دریای خزر<br /> <br />   ● سواحل دریای خزر: از آستارا تا رودسر<br /> <br />   ● موزه میراث روستایی گیلان: موزه روباز در حومه رشت<br /> <br />   ● بقعه آقاسیدابراهیم: بنای تاریخی در قلب جنگل<br /> <br />   ● آبشار ویسادار: یکی از بلندترین آبشارهای گیلان<br /> <br />   ● لاهیجان: مزارع چای و قلعه تاریخی<br /> <br />   ● منطقه حفاظت‌شده بوجاق: ساحلی بکر با تالاب و جنگل&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.eghamat24.com/blog/67467/gilan-attractions ۱۰۲ تا از جاهای دیدنی گیلان؛ مکان‌های تاریخی، طبیعی و تفریحی با آدرس و عکس-اقامت۲۴]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> گیلان و رشت، سرزمین میرزا کوچک‌خان جنگلی و مبارزه با بیگانگان، در دوران رژیم آخوندی نیز یکی از کانون‌های پرشور مقاومت مردم ایران بوده است.<br /> <br /> === میراث جنبش جنگل و سازمان مجاهدین خلق: ===<br /> روحیه آزادی‌خواهی میرزا کوچک‌خان جنگلی در مردم گیلان زنده مانده است. واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق در ۱ آذر ۱۴۰۴ (دسامبر ۲۰۲۵)، در ۱۵ شهر از جمله رشت، سالگرد شهادت میرزا کوچک‌خان را گرامی داشتند و پیام آزادی‌خواهی او را بازتاب دادند.&lt;ref&gt;[https://english.mojahedin.org/news/pmoi-resistance-units-honor-legacy-of-mirza-kuchak-khan-across-iran/ سازمان مجاهدین- بزرگداشت میرزا کوچک‌خان توسط واحدهای مقاومت]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === مجاهدان شهید گیلان- شهدای زندان پل عراق رشت: ===<br /> گیلان از نخستین استان‌هایی بود که شاهد اعدام مجاهدین خلق پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ شد. در سحرگاه ۱۰ مرداد ۱۳۶۰، چهار مجاهد خلق، از جمله علی الوندپور (۲۳ ساله از فومن) در زندان پل عراق رشت توسط دژخیمان خمینی تیرباران شدند. آن‌ها در بیدادگاهی نمایشی به مرگ محکوم شده بودند و جان خود را در راه آزادی فدا کردند.&lt;ref&gt;[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/1298 جنبش دادخواهی- شهید علی الوندپور]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === مهناز یوسف‌زاده- مجاهد قهرمان رشت: ===<br /> مجاهد شهید مهناز یوسف‌زاده (متولد ۱۳۴۰ در رشت) در پاییز ۱۳۶۰ در رشت دستگیر و به زندان سپاه بندر انزلی منتقل شد. رژیم وی را برای گرفتن اطلاعات درباره همرزمانش شدیداً شکنجه کرد اما این مجاهد پاکباز تسلیم نشد. مهناز قهرمان در ۸ آذر ۱۳۶۱ در سن ۲۰ سالگی به شهادت رسید. حسن آزاده (۲۶ ساله از رشت) و شهریار رضایی (۲۸ ساله از رشت-ماسال) نیز از مجاهدان شهید گیلان هستند که در کشتار ۱۳۶۷ به شهادت رسیدند.&lt;ref&gt;[https://t.me/massacre_67/42764 تلگرام جنبش دادخواهی- شهید مهناز یوسف‌زاده]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === کشتار ۶۷: ===<br /> در تابستان ۱۳۶۷ (۱۹۸۸)، زندان‌های استان گیلان نیز شاهد کشتار زندانیان سیاسی بودند. ده‌ها زندانی مجاهد خلق و مبارز سیاسی در رشت و شهرهای استان در کمیسیون‌های مرگ به فتوای خمینی اعدام شدند.&lt;ref&gt;[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/16052 جنبش دادخواهی — شهید شهریار رضایی]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/2391 با یاد مجاهد شهید حسن آزاده-سازمان مجاهدین]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === قیام آبان ۱۳۹۸: ===<br /> در [[قیام آبان ۱۳۹۸|آبان ۱۳۹۸]] (نوامبر ۲۰۱۹)، رشت و شهرهای گیلان شاهد اعتراضات گسترده علیه گران شدن بنزین و سرکوب حکومتی بودند. مردم با شعارهای ضد حکومتی به خیابان‌ها آمدند و نیروهای امنیتی با خشونت با آن‌ها برخورد کردند.&lt;ref&gt;[[اعتراضات ۱۳۹۸ ایران|اعتراضات ۱۳۹۸ ایران-ایران‌پدیا]]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === قیام ۱۴۰۱و۱۴۰۴: ===<br /> رشت یکی از شهرهای پیشتاز در [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|قیام سراسری ۱۴۰۱]] و [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|اعتراضات سراسری۱۴۰۴]] بود. مردم رشت و گیلان و لاهیجان و بندر انزلی و رودسر و شهرهای دیگر با شجاعت بی‌نظیر به خیابان‌ها آمدند و به اعتراضات شبانه در محله‌های مختلف ادامه دادند و نیروهای امنیتی رژیم به گلوله‌های جنگی بسیاری از معترضین را به‌شهادت رساندند.ایران‌پدیا در فهرست [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گیلان]] نام ۱۱۶تن از این قهرمانان شهید را به‌ثبت رسانده است.&lt;ref&gt;[https://english.mojahedin.org/news/2024-report-pmoi-resistance-units-lead-courageous-activities-for-irans-freedom/ سازمان مجاهدین- گزارش فعالیت‌های واحدهای مقاومت ۲۰۲۴]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%A8%D8%A7%D9%82%D9%84%D8%A7%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%88%D9%82.jpg&diff=89565 2026-06-17T13:25:13Z

<p>Hamidreza: باقلاقاتوق</p> <hr /> <div>== خلاصه ==<br /> باقلاقاتوق</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%DA%AF%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%86%DB%B2.jpg&diff=89564 2026-06-17T13:19:26Z

<p>Hamidreza: استان گیلان</p> <hr /> <div>== خلاصه ==<br /> استان گیلان</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B3/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=89563 2026-06-17T09:49:45Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>{{Infobox settlement<br /> | name = استان گیلان<br /> | other_name = سبز و دلفریب<br /> | image_skyline = خانه میرزا کوچک‌خان جنگلی.jpg<br /> | image_caption = استان گیلان — رشت<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان گیلان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = رشت (شهر باران · شهر خلاق خوراک یونسکو ۲۰۱۵)<br /> | established_title = جایگاه تاریخی<br /> | established_date = زادگاه جنبش جنگل · دروازه تمدن مدرن ایران<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۱۴٬۰۴۴ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۳۹۵)<br /> | blank1_info = ۲٬۵۳۰٬۶۹۶ نفر (دهمین استان پرجمعیت)<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۶<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = گیلکی، تالشی، فارسی<br /> | blank4_name = ارتفاع مرکز استان<br /> | blank4_info = حدود ۵ متر زیر سطح دریا<br /> | blank5_name = بلندترین نقطه<br /> | blank5_info = قله سماموس (۳٬۷۰۱ متر)<br /> | blank6_name = آب و هوا<br /> | blank6_info = معتدل و مرطوب — بیشترین بارش ایران (تا ۲٬۰۰۰ میلی‌متر سالانه)<br /> | blank7_name = رودخانه‌ها<br /> | blank7_info = سفیدرود · شفارود · حویق · سیاهرود<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = دریای خزر و جمهوری آذربایجان (آستارا)<br /> | blank1_name_sec1 = غرب<br /> | blank1_info_sec1 = استان اردبیل<br /> | blank2_name_sec1 = جنوب<br /> | blank2_info_sec1 = استان‌های زنجان و قزوین<br /> | blank3_name_sec1 = شرق<br /> | blank3_info_sec1 = استان مازندران<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = جنگل‌های هیرکانی (ثبت ۲۰۱۹) — قدمت ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال<br /> | blank1_name_sec2 = جاذبه‌های برجسته<br /> | blank1_info_sec2 = تالاب انزلی (رامسر ۱۹۷۵) · قلعه رودخان · ماسوله · بندر انزلی · آبشار ویسادار · مزارع چای لاهیجان<br /> | blank2_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank2_info_sec2 = برنج (هاشمی، صدری، طارم) · چای · زیتون · توتون · مرکبات · ابریشم<br /> | blank3_name_sec2 = صنایع<br /> | blank3_info_sec2 = فولاد رشت · نانوداروهای ضدسرطان · صنایع غذایی · چوب و کاغذ<br /> | blank4_name_sec2 = بندر اصلی<br /> | blank4_info_sec2 = بندر انزلی (مهم‌ترین بندر ایرانی در دریای خزر)<br /> | blank5_name_sec2 = غذاهای معروف<br /> | blank5_info_sec2 = میرزاقاسمی · باقلاقاتق · فسنجان · آلوچه‌شکم‌پُر · اشپل · رشته‌خوشکار<br /> | blank6_name_sec2 = چهره تاریخی<br /> | blank6_info_sec2 = میرزا کوچک‌خان جنگلی — رهبر جنبش جنگل (۱۲۹۶-۱۳۰۰ شمسی)<br /> | blank7_name_sec2 = <br /> | blank7_info_sec2 = <br /> | blank8_name_sec2 = شهدای مقاومت<br /> | blank8_info_sec2 = علی الوندپور · مهناز یوسف‌زاده · حسن آزاده · شهریار رضایی و ده‌ها شهید کشتار ۶۷<br /> | blank9_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank9_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است'''<br /> <br /> '''استان گیلان'''<br /> <br /> '''سبز و دلفریب'''<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> == مقدمه و کلیات ==<br /> مرکز استان: رشت<br /> <br /> مساحت: ۱۴,۰۴۴ کیلومتر مربع<br /> <br /> جمعیت: حدود ۲,۵۳۰,۶۹۶ نفر (سرشماری ۱۳۹۵ -دهمین استان پرجمعیت)<br /> <br /> تعداد شهرستان: ۱۶ شهرستان<br /> <br /> زبان اصلی: گیلکی، تالشی و فارسی<br /> <br /> ارتفاع مرکز استان: حدود ۵ متر زیر سطح دریا (سطح دریای خزر)<br /> <br /> استان گیلان در شمال ایران، بر کرانه جنوب‌غربی دریای خزر (کاسپین) واقع شده و یکی از سرسبزترین و زیباترین استان‌های ایران است. طبیعت گیلان پوشیده از جنگل‌های انبوه هیرکانی، شالیزارهای سبز، مزارع چای و تالاب‌های بین‌المللی است.<br /> <br /> '''رشت،''' مرکز استان، پرجمعیت‌ترین شهر شمال ایران و یازدهمین شهر پرجمعیت کشور است. این شهر با لقب «شهر باران» شناخته می‌شود و در سال ۲۰۱۵ میلادی از سوی یونسکو به نخستین شهر ایران و خاورمیانه بود که به‌عنوان «شهر خلاق خوراک» انتخاب شد.<br /> <br /> گیلان از دیرباز به دلیل موقعیت استراتژیک خود بر جاده ابریشم، مرکز مهم بازرگانی بوده و از آن به عنوان «دروازه تمدن مدرن» ایران یاد می‌شود.<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> استان گیلان از شمال به دریای خزر و کشور جمهوری آذربایجان (از طریق آستارا با مرز بین‌المللی)، از غرب به استان اردبیل، از جنوب به استان‌های زنجان و قزوین و از شرق به استان مازندران محدود می‌شود.<br /> <br /> گیلان شامل دو بخش اصلی جغرافیایی است: جلگه ساحلی باریک در شمال (با ارتفاع زیر ۱۰۰ متر) و مناطق کوهستانی در جنوب (دامنه‌های شمالی رشته‌کوه البرز). بلندترین نقطه استان قله سماموس با ارتفاع ۳,۷۰۱ متر است.<br /> <br /> آب و هوای گیلان معتدل و مرطوب است و از نظر اقلیمی کاملاً با بقیه ایران متفاوت است. میانگین بارش سالانه در رشت حدود ۱,۳۵۰ میلی‌متر است که در برخی مناطق کوهستانی تا ۲,۰۰۰ میلی‌متر می‌رسد که این میزان بارش، بیشترین بارش در ایران است و در تابستان رطوبت هوا بسیار بالاست.<br /> <br /> مهم‌ترین رودخانه‌های این استان سفیدرود (بزرگ‌ترین رودخانه شمال ایران)، شفارود، حویق و سیاه‌رود هستند. تالاب انزلی با مساحت حدود ۱۵,۰۰۰ هکتار یکی از مهم‌ترین تالاب‌های بین‌المللی است که از سال ۱۹۷۵ میلادی در کنوانسیون رامسر ثبت شد. این تالاب زیستگاه بیش از ۱۰۰ گونه پرنده، ۵۰ گونه ماهی و صدها گونه گیاهی می‌باشد.<br /> <br /> جنگل‌های هیرکانی گیلان از قدیمی‌ترین جنگل‌های پهن‌برگ جهان هستند و قدمت آن‌ها به ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال پیش بازمی‌گردد. این جنگل‌ها در سال ۲۰۱۹ میلادی در فهرست میراث جهانی طبیعی یونسکو ثبت شدند.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1584/ یونسکو - جنگل‌های هیرکانی]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://rsis.ramsar.org/ris/37?__goaway_challenge=meta-refresh&amp;__goaway_id=47279ccae883c911290af4710cac464a کنوانسیون رامسر- تالاب انزلی]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Gilan دانشنامه بریتانیکا- گیلان]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-index/ دانشنامه ایرانیکا- گیلان]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-i-geography/ -iranica-GĪLĀN i. GEOGRAPHY AND ETHNOGRAPHY]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == تاریخ ==<br /> گیلان تاریخی کهن دارد و از دیرباز دارای جنگل‌های انبوه و صعب‌العبور است. در دوران هخامنشی، گیل‌ها (ساکنان گیلان) به عنوان یکی از اقوام ایرانی شناخته می‌شدند.<br /> <br /> در قرن‌های اولیه اسلامی، گیلان به دلیل موقعیت جغرافیایی خود (جنگل‌های انبوه و کوهستان) دیرتر از سایر مناطق ایران، اسلامی شد. حکومت‌های محلی مختلفی از جمله آل‌بویه (که از دیلم و گیلان برخاستند) بر این منطقه حاکم بودند. آل‌بویه از قرن ۴ هجری بر بخش بزرگی از ایران و عراق حکومت کردند.<br /> <br /> در قرن ۱۵ میلادی، گیلان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان ابریشم در جهان بود و به همین دلیل از ثروتمندترین مناطق ایران به شمار می‌رفت. بازرگانان ونیزی، ژنوی و پرتغالی برای خرید ابریشم گیلان به این منطقه سفر می‌کردند.<br /> <br /> در دوران قاجار، رشت مرکز بازرگانی شمال ایران بود و مدارس و نهادهای مدرن از جمله مدارس روسی در آن تأسیس شدند. انقلاب مشروطه (۱۲۸۵-۱۲۹۰ شمسی) در گیلان بازتاب گسترده‌ای داشت.<br /> <br /> مهم‌ترین رویداد تاریخی گیلان در قرن بیستم، جنبش جنگل به رهبری میرزا کوچک‌خان جنگلی (۱۲۹۶-۱۳۰۰ شمسی / ۱۹۱۷-۱۹۲۱ میلادی) بود. میرزا کوچک‌خان با تشکیل نیروی مسلح در جنگل‌های گیلان، علیه نفوذ بیگانگان (به‌ویژه روس و انگلیس) و حکومت مرکزی قاجار قیام کرد. جنبش جنگل موفق شد گیلان و مازندران را از تجاوز بیگانه حفظ کند و در تاریخ ایران جایگاه ویژه‌ای دارد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-iv/ GĪLĀN iv. History in the Early Islamic Period-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-viiia/ GILĀN viiia. In the Constitutional Revolution of 1905-11-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-vii/ GĪLĀN vii. History in the 19th century-iranica]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> اقتصاد گیلان عمدتاً بر پایه کشاورزی، ماهیگیری، صنعت و گردشگری استوار است.<br /> <br /> کشاورزی:<br /> <br />   ● برنج: گیلان یکی از دو قطب اصلی تولید برنج ایران (به همراه مازندران) است. برنج هاشمی، صدری و طارم از مرغوب‌ترین ارقام برنج ایرانی هستند<br /> <br />   ● چای: گیلان و مازندران تنها مناطق تولید چای در ایران هستند. مزارع چای لاهیجان و فومن از قدیمی‌ترین مزارع چای ایرانی هستند<br /> <br />   ● زیتون: به‌ویژه در منطقه رودبار<br /> <br />   ● توتون و تنباکو<br /> <br />   ● مرکبات<br /> <br />   ● ابریشم: تولید ابریشم در گیلان سابقه‌ای ۵۰۰ ساله دارد<br /> <br /> ماهیگیری: بندر انزلی مهم‌ترین بندر ایرانی در حاشیه دریای خزر است. صید ماهیان خاویاری (تاسماهی) از دیرباز یکی از منابع مهم درآمد است، هرچند در دهه‌های اخیر به دلیل صید بی‌رویه کاهش یافته است.<br /> <br /> صنعت: صنایع فولاد (فولاد رشت)، نانوداروهای ضدسرطان، صنایع غذایی و تبدیلی، صنایع چوب و کاغذ از صنایع مهم استان هستند.<br /> <br /> گردشگری: گیلان با طبیعت بکر، سواحل دریای خزر، جنگل‌ها، تالاب‌ها و فرهنگ غنی، یکی از مقاصد اصلی گردشگری ایران است.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://safarmarket.com/blog/attractions/iran/rasht/rasht-attraction جاهای دیدنی رشت | معرفی بهترین مکان های تفریحی رشت-سفرمارکت]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://www.beytoote.com/iran/tour/handicrafts-souvenirs02-gilan.html آشنایی با صنایع دستی و سوغات گیلان-بیتوته]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == فرهنگ، آداب و رسوم ==<br /> مردم گیلان به زبان گیلکی سخن می‌گویند که یکی از زبان‌های ایرانی شمال‌غربی است و تفاوت‌های اساسی با فارسی دارد. در بخش‌های غربی استان (تالش و آستارا)، زبان تالشی نیز رایج است. زبان فارسی نیز به عنوان زبان رسمی و آموزشی استفاده می‌شود.<br /> <br /> === فرهنگ و آداب و رسوم گیلان ===<br /> فرهنگ و آداب و رسوم گیلان بسیار غنی و منحصربه‌فرد است:<br /> <br />   ● لباس محلی: زنان گیلانی لباس‌های رنگارنگ با روسری و چادر (پارچه ابریشمی رنگی) می‌پوشند<br /> <br />   ● خانه‌های سنتی: خانه‌های چوبی با سقف شیروانی برای مقابله با بارش فراوان&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-xii-rural-housing/ GILĀN xii. Rural Housing-iranica]&lt;/ref&gt;<br /> <br />   ● هنرهای محلی: حصیربافی، جاجیم‌بافی، سفالگری<br /> <br /> === '''غذاهای گیلانی''' ===<br /> غذاهای گیلانی از مشهورترین و خوشمزه‌ترین غذاهای ایرانی هستندو به همین دلیل است که رشت «شهر خلاق خوراک» یونسکو نام‌گذاری شد.<br /> <br />   ● میرزاقاسمی: بادمجان کبابی با گوجه‌فرنگی و تخم‌مرغ — نماد آشپزی گیلانی<br /> <br />   ● باقلاقاتق: خوراک لوبیاسبز با تخم‌مرغ<br /> <br />   ● سیرابیج (سیرابا): سیر پخته با تخم‌مرغ<br /> <br />   ● آلوچه‌شکم‌پُر: آلوچه پُرشده با گردو<br /> <br />   ● آش رشته گیلانی<br /> <br />   ● فسنجان: خورش انار و گردو (ریشه گیلانی دارد)<br /> <br />   ● اشپل: تخم ماهی نمک‌سود - غذای سنتی گیلان<br /> <br />   ● رشته‌خوشکار: شیرینی سنتی گیلان&lt;ref&gt;[https://www.unesco.org/en/creative-cities/rasht Rasht-unesco]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://pourdanesh.com/%D9%85%D8%AD%D8%B5%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%AF%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%86/ محصولات صادراتی استان گیلان + فرصت ها و بهترین مقاصد-پوردانش]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === جشن‌ها و مراسم: ===<br />   ● جشن ولانگاری (برداشت زالزالک)<br /> <br />   ● مراسم شب‌نشینی‌های سنتی (شونشینی)<br /> <br />   ● مراسم نشاکاری (کاشت برنج) با آواز و موسیقی محلی<br /> <br />   ● جشن برداشت برنج (خرمن‌کوبی)<br /> <br />   ● نوروزخوانی گیلانی&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-x/ GĪLĀN x. LANGUAGES-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-xiv-ethnic-groups/ GILĀN xiv. Ethnic Groups-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-folklore/ GILAN xvi. FOLKLORE-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;<br /> <br /> == جاذبه‌های گردشگری ==<br /> <br /> === میراث جهانی یونسکو: ===<br /> جنگل‌های هیرکانی (ثبت ۲۰۱۹): جنگل‌های باستانی پهن‌برگ با قدمت ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال که بقایای جنگل‌های دوران سوم زمین‌شناسی هستند. این جنگل‌ها شامل گونه‌های گیاهی و جانوری منحصربه‌فرد از جمله آهوی خالدار فارسی و پلنگ ایرانی هستند.<br /> <br /> '''دیگر جاذبه‌ها:'''<br /> <br />   ● تالاب انزلی: تالاب بین‌المللی رامسر با زیستگاه غنی پرندگان و آبزیان<br /> <br />   ● قلعه رودخان: قلعه تاریخی در دل جنگل با قدمت بیش از ۱,۰۰۰ سال<br /> <br />   ● ماسوله: روستای پلکانی منحصربه‌فرد که سقف هر خانه حیاط خانه بالایی است<br /> <br />   ● بندر انزلی: بندر تاریخی بر دریای خزر<br /> <br />   ● سواحل دریای خزر: از آستارا تا رودسر<br /> <br />   ● موزه میراث روستایی گیلان: موزه روباز در حومه رشت<br /> <br />   ● بقعه آقاسیدابراهیم: بنای تاریخی در قلب جنگل<br /> <br />   ● آبشار ویسادار: یکی از بلندترین آبشارهای گیلان<br /> <br />   ● لاهیجان: مزارع چای و قلعه تاریخی<br /> <br />   ● منطقه حفاظت‌شده بوجاق: ساحلی بکر با تالاب و جنگل&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.eghamat24.com/blog/67467/gilan-attractions ۱۰۲ تا از جاهای دیدنی گیلان؛ مکان‌های تاریخی، طبیعی و تفریحی با آدرس و عکس-اقامت۲۴]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> گیلان و رشت، سرزمین میرزا کوچک‌خان جنگلی و مبارزه با بیگانگان، در دوران رژیم آخوندی نیز یکی از کانون‌های پرشور مقاومت مردم ایران بوده است.<br /> <br /> === میراث جنبش جنگل و سازمان مجاهدین خلق: ===<br /> روحیه آزادی‌خواهی میرزا کوچک‌خان جنگلی در مردم گیلان زنده مانده است. واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق در ۱ آذر ۱۴۰۴ (دسامبر ۲۰۲۵)، در ۱۵ شهر از جمله رشت، سالگرد شهادت میرزا کوچک‌خان را گرامی داشتند و پیام آزادی‌خواهی او را بازتاب دادند.&lt;ref&gt;[https://english.mojahedin.org/news/pmoi-resistance-units-honor-legacy-of-mirza-kuchak-khan-across-iran/ سازمان مجاهدین- بزرگداشت میرزا کوچک‌خان توسط واحدهای مقاومت]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === مجاهدان شهید گیلان- شهدای زندان پل عراق رشت: ===<br /> گیلان از نخستین استان‌هایی بود که شاهد اعدام مجاهدین خلق پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ شد. در سحرگاه ۱۰ مرداد ۱۳۶۰، چهار مجاهد خلق، از جمله علی الوندپور (۲۳ ساله از فومن) در زندان پل عراق رشت توسط دژخیمان خمینی تیرباران شدند. آن‌ها در بیدادگاهی نمایشی به مرگ محکوم شده بودند و جان خود را در راه آزادی فدا کردند.&lt;ref&gt;[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/1298 جنبش دادخواهی- شهید علی الوندپور]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === مهناز یوسف‌زاده- مجاهد قهرمان رشت: ===<br /> مجاهد شهید مهناز یوسف‌زاده (متولد ۱۳۴۰ در رشت) در پاییز ۱۳۶۰ در رشت دستگیر و به زندان سپاه بندر انزلی منتقل شد. رژیم وی را برای گرفتن اطلاعات درباره همرزمانش شدیداً شکنجه کرد اما این مجاهد پاکباز تسلیم نشد. مهناز قهرمان در ۸ آذر ۱۳۶۱ در سن ۲۰ سالگی به شهادت رسید. حسن آزاده (۲۶ ساله از رشت) و شهریار رضایی (۲۸ ساله از رشت-ماسال) نیز از مجاهدان شهید گیلان هستند که در کشتار ۱۳۶۷ به شهادت رسیدند.&lt;ref&gt;[https://t.me/massacre_67/42764 تلگرام جنبش دادخواهی- شهید مهناز یوسف‌زاده]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === کشتار ۶۷: ===<br /> در تابستان ۱۳۶۷ (۱۹۸۸)، زندان‌های استان گیلان نیز شاهد کشتار زندانیان سیاسی بودند. ده‌ها زندانی مجاهد خلق و مبارز سیاسی در رشت و شهرهای استان در کمیسیون‌های مرگ به فتوای خمینی اعدام شدند.&lt;ref&gt;[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/16052 جنبش دادخواهی — شهید شهریار رضایی]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/2391 با یاد مجاهد شهید حسن آزاده-سازمان مجاهدین]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === قیام آبان ۱۳۹۸: ===<br /> در [[قیام آبان ۱۳۹۸|آبان ۱۳۹۸]] (نوامبر ۲۰۱۹)، رشت و شهرهای گیلان شاهد اعتراضات گسترده علیه گران شدن بنزین و سرکوب حکومتی بودند. مردم با شعارهای ضد حکومتی به خیابان‌ها آمدند و نیروهای امنیتی با خشونت با آن‌ها برخورد کردند.&lt;ref&gt;[[اعتراضات ۱۳۹۸ ایران|اعتراضات ۱۳۹۸ ایران-ایران‌پدیا]]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === قیام ۱۴۰۱و۱۴۰۴: ===<br /> رشت یکی از شهرهای پیشتاز در [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|قیام سراسری ۱۴۰۱]] و [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|اعتراضات سراسری۱۴۰۴]] بود. مردم رشت و گیلان و لاهیجان و بندر انزلی و رودسر و شهرهای دیگر با شجاعت بی‌نظیر به خیابان‌ها آمدند و به اعتراضات شبانه در محله‌های مختلف ادامه دادند و نیروهای امنیتی رژیم به گلوله‌های جنگی بسیاری از معترضین را به‌شهادت رساندند.ایران‌پدیا در فهرست [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گیلان]] نام ۱۱۶تن از این قهرمانان شهید را به‌ثبت رسانده است.&lt;ref&gt;[https://english.mojahedin.org/news/2024-report-pmoi-resistance-units-lead-courageous-activities-for-irans-freedom/ سازمان مجاهدین- گزارش فعالیت‌های واحدهای مقاومت ۲۰۲۴]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87_%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%B2%D8%A7_%DA%A9%D9%88%DA%86%DA%A9%E2%80%8C%D8%AE%D8%A7%D9%86_%D8%AC%D9%86%DA%AF%D9%84%DB%8C.jpg&diff=89562 2026-06-17T09:47:51Z

<p>Hamidreza: خانه میرزاکوچک‌خان جنگلی</p> <hr /> <div>== خلاصه ==<br /> خانه میرزاکوچک‌خان جنگلی</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B3/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=89561 2026-06-17T09:34:13Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>{{Infobox settlement<br /> | name = استان گیلان<br /> | other_name = سبز و دلفریب<br /> | image_skyline = استان گیلان.jpg<br /> | image_caption = استان گیلان — رشت<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان گیلان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = رشت (شهر باران · شهر خلاق خوراک یونسکو ۲۰۱۵)<br /> | established_title = جایگاه تاریخی<br /> | established_date = زادگاه جنبش جنگل · دروازه تمدن مدرن ایران<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۱۴٬۰۴۴ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۳۹۵)<br /> | blank1_info = ۲٬۵۳۰٬۶۹۶ نفر (دهمین استان پرجمعیت)<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۶<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = گیلکی، تالشی، فارسی<br /> | blank4_name = ارتفاع مرکز استان<br /> | blank4_info = حدود ۵ متر زیر سطح دریا<br /> | blank5_name = بلندترین نقطه<br /> | blank5_info = قله سماموس (۳٬۷۰۱ متر)<br /> | blank6_name = آب و هوا<br /> | blank6_info = معتدل و مرطوب — بیشترین بارش ایران (تا ۲٬۰۰۰ میلی‌متر سالانه)<br /> | blank7_name = رودخانه‌ها<br /> | blank7_info = سفیدرود · شفارود · حویق · سیاهرود<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = دریای خزر و جمهوری آذربایجان (آستارا)<br /> | blank1_name_sec1 = غرب<br /> | blank1_info_sec1 = استان اردبیل<br /> | blank2_name_sec1 = جنوب<br /> | blank2_info_sec1 = استان‌های زنجان و قزوین<br /> | blank3_name_sec1 = شرق<br /> | blank3_info_sec1 = استان مازندران<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = جنگل‌های هیرکانی (ثبت ۲۰۱۹) — قدمت ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال<br /> | blank1_name_sec2 = جاذبه‌های برجسته<br /> | blank1_info_sec2 = تالاب انزلی (رامسر ۱۹۷۵) · قلعه رودخان · ماسوله · بندر انزلی · آبشار ویسادار · مزارع چای لاهیجان<br /> | blank2_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank2_info_sec2 = برنج (هاشمی، صدری، طارم) · چای · زیتون · توتون · مرکبات · ابریشم<br /> | blank3_name_sec2 = صنایع<br /> | blank3_info_sec2 = فولاد رشت · نانوداروهای ضدسرطان · صنایع غذایی · چوب و کاغذ<br /> | blank4_name_sec2 = بندر اصلی<br /> | blank4_info_sec2 = بندر انزلی (مهم‌ترین بندر ایرانی در دریای خزر)<br /> | blank5_name_sec2 = غذاهای معروف<br /> | blank5_info_sec2 = میرزاقاسمی · باقلاقاتق · فسنجان · آلوچه‌شکم‌پُر · اشپل · رشته‌خوشکار<br /> | blank6_name_sec2 = چهره تاریخی<br /> | blank6_info_sec2 = میرزا کوچک‌خان جنگلی — رهبر جنبش جنگل (۱۲۹۶-۱۳۰۰ شمسی)<br /> | blank7_name_sec2 = <br /> | blank7_info_sec2 = <br /> | blank8_name_sec2 = شهدای مقاومت<br /> | blank8_info_sec2 = علی الوندپور · مهناز یوسف‌زاده · حسن آزاده · شهریار رضایی و ده‌ها شهید کشتار ۶۷<br /> | blank9_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank9_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است'''<br /> <br /> '''استان گیلان'''<br /> <br /> '''سبز و دلفریب'''<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> == مقدمه و کلیات ==<br /> مرکز استان: رشت<br /> <br /> مساحت: ۱۴,۰۴۴ کیلومتر مربع<br /> <br /> جمعیت: حدود ۲,۵۳۰,۶۹۶ نفر (سرشماری ۱۳۹۵ -دهمین استان پرجمعیت)<br /> <br /> تعداد شهرستان: ۱۶ شهرستان<br /> <br /> زبان اصلی: گیلکی، تالشی و فارسی<br /> <br /> ارتفاع مرکز استان: حدود ۵ متر زیر سطح دریا (سطح دریای خزر)<br /> <br /> استان گیلان در شمال ایران، بر کرانه جنوب‌غربی دریای خزر (کاسپین) واقع شده و یکی از سرسبزترین و زیباترین استان‌های ایران است. طبیعت گیلان پوشیده از جنگل‌های انبوه هیرکانی، شالیزارهای سبز، مزارع چای و تالاب‌های بین‌المللی است.<br /> <br /> '''رشت،''' مرکز استان، پرجمعیت‌ترین شهر شمال ایران و یازدهمین شهر پرجمعیت کشور است. این شهر با لقب «شهر باران» شناخته می‌شود و در سال ۲۰۱۵ میلادی از سوی یونسکو به نخستین شهر ایران و خاورمیانه بود که به‌عنوان «شهر خلاق خوراک» انتخاب شد.<br /> <br /> گیلان از دیرباز به دلیل موقعیت استراتژیک خود بر جاده ابریشم، مرکز مهم بازرگانی بوده و از آن به عنوان «دروازه تمدن مدرن» ایران یاد می‌شود.<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> استان گیلان از شمال به دریای خزر و کشور جمهوری آذربایجان (از طریق آستارا با مرز بین‌المللی)، از غرب به استان اردبیل، از جنوب به استان‌های زنجان و قزوین و از شرق به استان مازندران محدود می‌شود.<br /> <br /> گیلان شامل دو بخش اصلی جغرافیایی است: جلگه ساحلی باریک در شمال (با ارتفاع زیر ۱۰۰ متر) و مناطق کوهستانی در جنوب (دامنه‌های شمالی رشته‌کوه البرز). بلندترین نقطه استان قله سماموس با ارتفاع ۳,۷۰۱ متر است.<br /> <br /> آب و هوای گیلان معتدل و مرطوب است و از نظر اقلیمی کاملاً با بقیه ایران متفاوت است. میانگین بارش سالانه در رشت حدود ۱,۳۵۰ میلی‌متر است که در برخی مناطق کوهستانی تا ۲,۰۰۰ میلی‌متر می‌رسد که این میزان بارش، بیشترین بارش در ایران است و در تابستان رطوبت هوا بسیار بالاست.<br /> <br /> مهم‌ترین رودخانه‌های این استان سفیدرود (بزرگ‌ترین رودخانه شمال ایران)، شفارود، حویق و سیاه‌رود هستند. تالاب انزلی با مساحت حدود ۱۵,۰۰۰ هکتار یکی از مهم‌ترین تالاب‌های بین‌المللی است که از سال ۱۹۷۵ میلادی در کنوانسیون رامسر ثبت شد. این تالاب زیستگاه بیش از ۱۰۰ گونه پرنده، ۵۰ گونه ماهی و صدها گونه گیاهی می‌باشد.<br /> <br /> جنگل‌های هیرکانی گیلان از قدیمی‌ترین جنگل‌های پهن‌برگ جهان هستند و قدمت آن‌ها به ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال پیش بازمی‌گردد. این جنگل‌ها در سال ۲۰۱۹ میلادی در فهرست میراث جهانی طبیعی یونسکو ثبت شدند.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1584/ یونسکو - جنگل‌های هیرکانی]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://rsis.ramsar.org/ris/37?__goaway_challenge=meta-refresh&amp;__goaway_id=47279ccae883c911290af4710cac464a کنوانسیون رامسر- تالاب انزلی]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Gilan دانشنامه بریتانیکا- گیلان]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-index/ دانشنامه ایرانیکا- گیلان]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-i-geography/ -iranica-GĪLĀN i. GEOGRAPHY AND ETHNOGRAPHY]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == تاریخ ==<br /> گیلان تاریخی کهن دارد و از دیرباز دارای جنگل‌های انبوه و صعب‌العبور است. در دوران هخامنشی، گیل‌ها (ساکنان گیلان) به عنوان یکی از اقوام ایرانی شناخته می‌شدند.<br /> <br /> در قرن‌های اولیه اسلامی، گیلان به دلیل موقعیت جغرافیایی خود (جنگل‌های انبوه و کوهستان) دیرتر از سایر مناطق ایران، اسلامی شد. حکومت‌های محلی مختلفی از جمله آل‌بویه (که از دیلم و گیلان برخاستند) بر این منطقه حاکم بودند. آل‌بویه از قرن ۴ هجری بر بخش بزرگی از ایران و عراق حکومت کردند.<br /> <br /> در قرن ۱۵ میلادی، گیلان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان ابریشم در جهان بود و به همین دلیل از ثروتمندترین مناطق ایران به شمار می‌رفت. بازرگانان ونیزی، ژنوی و پرتغالی برای خرید ابریشم گیلان به این منطقه سفر می‌کردند.<br /> <br /> در دوران قاجار، رشت مرکز بازرگانی شمال ایران بود و مدارس و نهادهای مدرن از جمله مدارس روسی در آن تأسیس شدند. انقلاب مشروطه (۱۲۸۵-۱۲۹۰ شمسی) در گیلان بازتاب گسترده‌ای داشت.<br /> <br /> مهم‌ترین رویداد تاریخی گیلان در قرن بیستم، جنبش جنگل به رهبری میرزا کوچک‌خان جنگلی (۱۲۹۶-۱۳۰۰ شمسی / ۱۹۱۷-۱۹۲۱ میلادی) بود. میرزا کوچک‌خان با تشکیل نیروی مسلح در جنگل‌های گیلان، علیه نفوذ بیگانگان (به‌ویژه روس و انگلیس) و حکومت مرکزی قاجار قیام کرد. جنبش جنگل موفق شد گیلان و مازندران را از تجاوز بیگانه حفظ کند و در تاریخ ایران جایگاه ویژه‌ای دارد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-iv/ GĪLĀN iv. History in the Early Islamic Period-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-viiia/ GILĀN viiia. In the Constitutional Revolution of 1905-11-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-vii/ GĪLĀN vii. History in the 19th century-iranica]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> اقتصاد گیلان عمدتاً بر پایه کشاورزی، ماهیگیری، صنعت و گردشگری استوار است.<br /> <br /> کشاورزی:<br /> <br />   ● برنج: گیلان یکی از دو قطب اصلی تولید برنج ایران (به همراه مازندران) است. برنج هاشمی، صدری و طارم از مرغوب‌ترین ارقام برنج ایرانی هستند<br /> <br />   ● چای: گیلان و مازندران تنها مناطق تولید چای در ایران هستند. مزارع چای لاهیجان و فومن از قدیمی‌ترین مزارع چای ایرانی هستند<br /> <br />   ● زیتون: به‌ویژه در منطقه رودبار<br /> <br />   ● توتون و تنباکو<br /> <br />   ● مرکبات<br /> <br />   ● ابریشم: تولید ابریشم در گیلان سابقه‌ای ۵۰۰ ساله دارد<br /> <br /> ماهیگیری: بندر انزلی مهم‌ترین بندر ایرانی در حاشیه دریای خزر است. صید ماهیان خاویاری (تاسماهی) از دیرباز یکی از منابع مهم درآمد است، هرچند در دهه‌های اخیر به دلیل صید بی‌رویه کاهش یافته است.<br /> <br /> صنعت: صنایع فولاد (فولاد رشت)، نانوداروهای ضدسرطان، صنایع غذایی و تبدیلی، صنایع چوب و کاغذ از صنایع مهم استان هستند.<br /> <br /> گردشگری: گیلان با طبیعت بکر، سواحل دریای خزر، جنگل‌ها، تالاب‌ها و فرهنگ غنی، یکی از مقاصد اصلی گردشگری ایران است.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://safarmarket.com/blog/attractions/iran/rasht/rasht-attraction جاهای دیدنی رشت | معرفی بهترین مکان های تفریحی رشت-سفرمارکت]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://www.beytoote.com/iran/tour/handicrafts-souvenirs02-gilan.html آشنایی با صنایع دستی و سوغات گیلان-بیتوته]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == فرهنگ، آداب و رسوم ==<br /> مردم گیلان به زبان گیلکی سخن می‌گویند که یکی از زبان‌های ایرانی شمال‌غربی است و تفاوت‌های اساسی با فارسی دارد. در بخش‌های غربی استان (تالش و آستارا)، زبان تالشی نیز رایج است. زبان فارسی نیز به عنوان زبان رسمی و آموزشی استفاده می‌شود.<br /> <br /> === فرهنگ و آداب و رسوم گیلان ===<br /> فرهنگ و آداب و رسوم گیلان بسیار غنی و منحصربه‌فرد است:<br /> <br />   ● لباس محلی: زنان گیلانی لباس‌های رنگارنگ با روسری و چادر (پارچه ابریشمی رنگی) می‌پوشند<br /> <br />   ● خانه‌های سنتی: خانه‌های چوبی با سقف شیروانی برای مقابله با بارش فراوان&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-xii-rural-housing/ GILĀN xii. Rural Housing-iranica]&lt;/ref&gt;<br /> <br />   ● هنرهای محلی: حصیربافی، جاجیم‌بافی، سفالگری<br /> <br /> === '''غذاهای گیلانی''' ===<br /> غذاهای گیلانی از مشهورترین و خوشمزه‌ترین غذاهای ایرانی هستندو به همین دلیل است که رشت «شهر خلاق خوراک» یونسکو نام‌گذاری شد.<br /> <br />   ● میرزاقاسمی: بادمجان کبابی با گوجه‌فرنگی و تخم‌مرغ — نماد آشپزی گیلانی<br /> <br />   ● باقلاقاتق: خوراک لوبیاسبز با تخم‌مرغ<br /> <br />   ● سیرابیج (سیرابا): سیر پخته با تخم‌مرغ<br /> <br />   ● آلوچه‌شکم‌پُر: آلوچه پُرشده با گردو<br /> <br />   ● آش رشته گیلانی<br /> <br />   ● فسنجان: خورش انار و گردو (ریشه گیلانی دارد)<br /> <br />   ● اشپل: تخم ماهی نمک‌سود - غذای سنتی گیلان<br /> <br />   ● رشته‌خوشکار: شیرینی سنتی گیلان&lt;ref&gt;[https://www.unesco.org/en/creative-cities/rasht Rasht-unesco]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://pourdanesh.com/%D9%85%D8%AD%D8%B5%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%AF%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%86/ محصولات صادراتی استان گیلان + فرصت ها و بهترین مقاصد-پوردانش]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === جشن‌ها و مراسم: ===<br />   ● جشن ولانگاری (برداشت زالزالک)<br /> <br />   ● مراسم شب‌نشینی‌های سنتی (شونشینی)<br /> <br />   ● مراسم نشاکاری (کاشت برنج) با آواز و موسیقی محلی<br /> <br />   ● جشن برداشت برنج (خرمن‌کوبی)<br /> <br />   ● نوروزخوانی گیلانی&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-x/ GĪLĀN x. LANGUAGES-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-xiv-ethnic-groups/ GILĀN xiv. Ethnic Groups-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/gilan-folklore/ GILAN xvi. FOLKLORE-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;<br /> <br /> == جاذبه‌های گردشگری ==<br /> <br /> === میراث جهانی یونسکو: ===<br /> جنگل‌های هیرکانی (ثبت ۲۰۱۹): جنگل‌های باستانی پهن‌برگ با قدمت ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال که بقایای جنگل‌های دوران سوم زمین‌شناسی هستند. این جنگل‌ها شامل گونه‌های گیاهی و جانوری منحصربه‌فرد از جمله آهوی خالدار فارسی و پلنگ ایرانی هستند.<br /> <br /> '''دیگر جاذبه‌ها:'''<br /> <br />   ● تالاب انزلی: تالاب بین‌المللی رامسر با زیستگاه غنی پرندگان و آبزیان<br /> <br />   ● قلعه رودخان: قلعه تاریخی در دل جنگل با قدمت بیش از ۱,۰۰۰ سال<br /> <br />   ● ماسوله: روستای پلکانی منحصربه‌فرد که سقف هر خانه حیاط خانه بالایی است<br /> <br />   ● بندر انزلی: بندر تاریخی بر دریای خزر<br /> <br />   ● سواحل دریای خزر: از آستارا تا رودسر<br /> <br />   ● موزه میراث روستایی گیلان: موزه روباز در حومه رشت<br /> <br />   ● بقعه آقاسیدابراهیم: بنای تاریخی در قلب جنگل<br /> <br />   ● آبشار ویسادار: یکی از بلندترین آبشارهای گیلان<br /> <br />   ● لاهیجان: مزارع چای و قلعه تاریخی<br /> <br />   ● منطقه حفاظت‌شده بوجاق: ساحلی بکر با تالاب و جنگل&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.eghamat24.com/blog/67467/gilan-attractions ۱۰۲ تا از جاهای دیدنی گیلان؛ مکان‌های تاریخی، طبیعی و تفریحی با آدرس و عکس-اقامت۲۴]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> گیلان و رشت، سرزمین میرزا کوچک‌خان جنگلی و مبارزه با بیگانگان، در دوران رژیم آخوندی نیز یکی از کانون‌های پرشور مقاومت مردم ایران بوده است.<br /> <br /> === میراث جنبش جنگل و سازمان مجاهدین خلق: ===<br /> روحیه آزادی‌خواهی میرزا کوچک‌خان جنگلی در مردم گیلان زنده مانده است. واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق در ۱ آذر ۱۴۰۴ (دسامبر ۲۰۲۵)، در ۱۵ شهر از جمله رشت، سالگرد شهادت میرزا کوچک‌خان را گرامی داشتند و پیام آزادی‌خواهی او را بازتاب دادند.&lt;ref&gt;[https://english.mojahedin.org/news/pmoi-resistance-units-honor-legacy-of-mirza-kuchak-khan-across-iran/ سازمان مجاهدین- بزرگداشت میرزا کوچک‌خان توسط واحدهای مقاومت]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === مجاهدان شهید گیلان- شهدای زندان پل عراق رشت: ===<br /> گیلان از نخستین استان‌هایی بود که شاهد اعدام مجاهدین خلق پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ شد. در سحرگاه ۱۰ مرداد ۱۳۶۰، چهار مجاهد خلق، از جمله علی الوندپور (۲۳ ساله از فومن) در زندان پل عراق رشت توسط دژخیمان خمینی تیرباران شدند. آن‌ها در بیدادگاهی نمایشی به مرگ محکوم شده بودند و جان خود را در راه آزادی فدا کردند.&lt;ref&gt;[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/1298 جنبش دادخواهی- شهید علی الوندپور]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === مهناز یوسف‌زاده- مجاهد قهرمان رشت: ===<br /> مجاهد شهید مهناز یوسف‌زاده (متولد ۱۳۴۰ در رشت) در پاییز ۱۳۶۰ در رشت دستگیر و به زندان سپاه بندر انزلی منتقل شد. رژیم وی را برای گرفتن اطلاعات درباره همرزمانش شدیداً شکنجه کرد اما این مجاهد پاکباز تسلیم نشد. مهناز قهرمان در ۸ آذر ۱۳۶۱ در سن ۲۰ سالگی به شهادت رسید. حسن آزاده (۲۶ ساله از رشت) و شهریار رضایی (۲۸ ساله از رشت-ماسال) نیز از مجاهدان شهید گیلان هستند که در کشتار ۱۳۶۷ به شهادت رسیدند.&lt;ref&gt;[https://t.me/massacre_67/42764 تلگرام جنبش دادخواهی- شهید مهناز یوسف‌زاده]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === کشتار ۶۷: ===<br /> در تابستان ۱۳۶۷ (۱۹۸۸)، زندان‌های استان گیلان نیز شاهد کشتار زندانیان سیاسی بودند. ده‌ها زندانی مجاهد خلق و مبارز سیاسی در رشت و شهرهای استان در کمیسیون‌های مرگ به فتوای خمینی اعدام شدند.&lt;ref&gt;[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/16052 جنبش دادخواهی — شهید شهریار رضایی]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/2391 با یاد مجاهد شهید حسن آزاده-سازمان مجاهدین]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === قیام آبان ۱۳۹۸: ===<br /> در [[قیام آبان ۱۳۹۸|آبان ۱۳۹۸]] (نوامبر ۲۰۱۹)، رشت و شهرهای گیلان شاهد اعتراضات گسترده علیه گران شدن بنزین و سرکوب حکومتی بودند. مردم با شعارهای ضد حکومتی به خیابان‌ها آمدند و نیروهای امنیتی با خشونت با آن‌ها برخورد کردند.&lt;ref&gt;[[اعتراضات ۱۳۹۸ ایران|اعتراضات ۱۳۹۸ ایران-ایران‌پدیا]]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === قیام ۱۴۰۱و۱۴۰۴: ===<br /> رشت یکی از شهرهای پیشتاز در [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|قیام سراسری ۱۴۰۱]] و [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|اعتراضات سراسری۱۴۰۴]] بود. مردم رشت و گیلان و لاهیجان و بندر انزلی و رودسر و شهرهای دیگر با شجاعت بی‌نظیر به خیابان‌ها آمدند و به اعتراضات شبانه در محله‌های مختلف ادامه دادند و نیروهای امنیتی رژیم به گلوله‌های جنگی بسیاری از معترضین را به‌شهادت رساندند.ایران‌پدیا در فهرست [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گیلان]] نام ۱۱۶تن از این قهرمانان شهید را به‌ثبت رسانده است.&lt;ref&gt;[https://english.mojahedin.org/news/2024-report-pmoi-resistance-units-lead-courageous-activities-for-irans-freedom/ سازمان مجاهدین- گزارش فعالیت‌های واحدهای مقاومت ۲۰۲۴]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza