https://www.iran-pedia.org/w/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=Hamidreza 2026-09-21T07:07:36Z مشارکت‌های کاربر MediaWiki 1.43.0 https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%87%D8%A7&diff=93089 2026-09-20T13:29:44Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>&lt;div class=&quot;main-box&quot;&gt;<br /> &lt;div class=&quot;box-header&quot;&gt;[[پرونده:Earth2.png|40px|alt=|پیوند=]] از میان خبرها&lt;/div&gt;<br /> <br /> &lt;div class=&quot;box-content&quot;&gt;<br /> انتخاب [[مهناز میمنت]] به‌عنوان [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]] در اجتماع بزرگ مجاهدین در آغاز شصت و دومین سال تأسیس [[سازمان مجاهدین خلق ایران|سازمان]] با آرای مجاهدین در ۷ کشور در سه شور پیاپی <br /> <br /> ۴۰ پیام آتشین در شهرهای میهن در آماده‌باش سراسری رژیم - اعتصاب در شهرهای [[استان کردستان|کردستان]] به دعوت ائتلاف نیروهای سیاسی کردستان ایران در سالگرد قیام و قتل حکومتی [[ژینا امینی]] - تظاهرات ایرانیان آزاده در گرامیداشت [[قیام ۱۴۰۱]] در پاریس -استکهلم با شعار نه‌به‌اعدام- پراتیک جوانان شورشگر در زاهدان در سالگرد قیام ۱۴۰۱- برگزاری میز کتاب علیه اعدام توسط هواداران مجاهدین در بلینزونای سوئیس(۲۸شهریور۱۴۰۵)<br /> <br /> گزارش سازمان حقوق بشر ایران:سازمان حقوق‌بشر ایران روز ۲۶ شهریور ۱۴۰۵ یک گزارش مستند با فهرست اسامی جان‌باختگان قیام دیماه در ۱۷۱ صفحه منتشر کرد.<br /> <br /> [[محمدباقر قالیباف]]:«تا زمانی که شروط جمهوری اسلامی محقق نشده، روزنه‌ای برای بازگشت به شرایط پیشین مذاکره و باز شدن [[تنگه هرمز]] وجود نخواهد داشت» -سوئد یک کارمند سفارت ایران را اخراج و سفیر ایران را احضار کرد -ایران در واکنش به اخراج کارمند سفارت خود در استکهلم یک دیپلمات سوئدی را اخراج کرد- رویترز: رژیم ایران مرکز زبان فرانسه در تهران را پلمپ کرد- برگزاری نشست وزارت خزانه‌داری آمریکا با مؤسسات مالی جهانی برای تشدید فشار بر رژیم ایران - [[هواپیمایی ماهان]] پروازهای خود به ترکیه و عمان را به حالت تعلیق درآورد- ترکیه پس از لغو پروازهای «ماهان ایر»، مجوز «بانک ملت» در استانبول را لغو کرد-عبدالفتاح السیسی، رییس‌جمهوری مصر، در دیدار با جان رتکلیف، بر حمایت کامل قاهره از تلاش‌ها برای دستیابی به توافقی جامع برای پایان دادن به بحران ایران تاکید کرد.(۲۸شهریور۱۴۰۵)<br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;/div&gt;</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%87%D8%A7&diff=93088 2026-09-20T13:28:32Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>&lt;div class=&quot;main-box&quot;&gt;<br /> &lt;div class=&quot;box-header&quot;&gt;[[پرونده:Earth2.png|40px|alt=|پیوند=]] از میان خبرها&lt;/div&gt;<br /> <br /> &lt;div class=&quot;box-content&quot;&gt;<br /> انتخاب [[مهناز میمنت]] به‌عنوان [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]] در اجتماع بزرگ مجاهدین در آغاز شصت و دومین سال تأسیس [[سازمان مجاهدین خلق ایران|سازمان]] با آرای مجاهدین در ۷ کشور در سه شور پیاپی <br /> <br /> ۴۰ پیام آتشین در شهرهای میهن در آماده‌باش سراسری رژیم - اعتصاب در شهرهای [[استان کردستان|کردستان]] به دعوت ائتلاف نیروهای سیاسی کردستان ایران در سالگرد قیام و قتل حکومتی [[ژینا امینی]] - تظاهرات ایرانیان آزاده در گرامیداشت [[قیام ۱۴۰۱]] در پاریس -استکهلم با شعار نه‌به‌اعدام- پراتیک جوانان شورشگر در زاهدان در سالگرد قیام ۱۴۰۱(۲۶شهریور۱۴۰۵)<br /> <br /> گزارش سازمان حقوق بشر ایران:سازمان حقوق‌بشر ایران روز ۲۶ شهریور ۱۴۰۵ یک گزارش مستند با فهرست اسامی جان‌باختگان قیام دیماه در ۱۷۱ صفحه منتشر کرد.<br /> <br /> [[محمدباقر قالیباف]]:«تا زمانی که شروط جمهوری اسلامی محقق نشده، روزنه‌ای برای بازگشت به شرایط پیشین مذاکره و باز شدن [[تنگه هرمز]] وجود نخواهد داشت» -سوئد یک کارمند سفارت ایران را اخراج و سفیر ایران را احضار کرد -ایران در واکنش به اخراج کارمند سفارت خود در استکهلم یک دیپلمات سوئدی را اخراج کرد- رویترز: رژیم ایران مرکز زبان فرانسه در تهران را پلمپ کرد- برگزاری نشست وزارت خزانه‌داری آمریکا با مؤسسات مالی جهانی برای تشدید فشار بر رژیم ایران - [[هواپیمایی ماهان]] پروازهای خود به ترکیه و عمان را به حالت تعلیق درآورد- ترکیه پس از لغو پروازهای «ماهان ایر»، مجوز «بانک ملت» در استانبول را لغو کرد-عبدالفتاح السیسی، رییس‌جمهوری مصر، در دیدار با جان رتکلیف، بر حمایت کامل قاهره از تلاش‌ها برای دستیابی به توافقی جامع برای پایان دادن به بحران ایران تاکید کرد.(۲۸شهریور۱۴۰۵)<br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;/div&gt;</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B1%DB%B0/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=93068 2026-09-19T07:16:50Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>{{Infobox settlement<br /> | name = استان گلستان<br /> | other_name = سرزمین جنگل و استپ - دروازه ترکمن‌صحرا<br /> | image_skyline = استان گلستان.jpg<br /> | image_caption = استان گلستان - برج گنبد قابوس<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان گلستان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = گرگان<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۲۰٬۳۶۷ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۱٫۹ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۴ (گرگان، گنبدکاووس، آق‌قلا، علی‌آباد کتول، بندرگز، مینودشت و...)<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = فارسی، ترکمنی، ترکی، بلوچی، سیستانی<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = معتدل و مرطوب (شمال و جنوب)؛ نیمه‌خشک استپی (شرق - ترکمن‌صحرا)<br /> | blank5_name = تأسیس استان<br /> | blank5_info = ۱۳۷۶ - جدا شده از استان مازندران<br /> | blank6_name = تنوع قومی<br /> | blank6_info = فارس‌ها، ترکمن‌ها، ترک‌ها، بلوچ‌ها، سیستانی‌ها و قزلباش‌ها<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = ترکمنستان<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = استان‌های سمنان و خراسان شمالی<br /> | blank2_name_sec1 = غرب<br /> | blank2_info_sec1 = استان مازندران<br /> | blank3_name_sec1 = شرق<br /> | blank3_info_sec1 = استان خراسان شمالی<br /> | blank_name_sec2 = گنبد قابوس (یونسکو)<br /> | blank_info_sec2 = بلندترین برج آجری جهان (۵۵ متر) - ساخت ۱۰۰۶ میلادی به دستور قابوس بن وشمگیر زیاری<br /> | blank1_name_sec2 = دیوار بزرگ گرگان<br /> | blank1_info_sec2 = ۱۹۵ کیلومتر - دومین دیوار بزرگ جهان پس از دیوار چین - دوره ساسانی (قرن پنجم میلادی)<br /> | blank2_name_sec2 = جنگل‌های هیرکانی (یونسکو)<br /> | blank2_info_sec2 = آخرین بقایای جنگل‌های عصر سوم (۲۵ تا ۵۰ میلیون سال) - زیستگاه پلنگ ایرانی و مرال<br /> | blank3_name_sec2 = پارک ملی گلستان<br /> | blank3_info_sec2 = نخستین پارک ملی ایران - در دل جنگل‌های هیرکانی<br /> | blank4_name_sec2 = ترکمن‌صحرا<br /> | blank4_info_sec2 = دشت استپی زیبا در شمال استان - سرزمین اسب ترکمن و قالی ترکمن<br /> | blank5_name_sec2 = پنبه و کشاورزی<br /> | blank5_info_sec2 = بزرگ‌ترین تولیدکننده پنبه ایران - گندم، برنج، سویا و کلزا<br /> | blank6_name_sec2 = قالی ترکمن<br /> | blank6_info_sec2 = نقوش گُل (مدالیون هندسی) با رنگ قرمز غالب - از معروف‌ترین قالی‌های جهان<br /> | blank7_name_sec2 = اسب ترکمن<br /> | blank7_info_sec2 = آخال‌تکه و یموت - از اصیل‌ترین و زیباترین نژادهای اسب جهان - مسابقات اسب‌دوانی<br /> | blank8_name_sec2 = گردشگری<br /> | blank8_info_sec2 = آبشار لوه · خالدنبی (مقبره باستانی) · سواحل بندرگز<br /> | blank9_name_sec2 = مفاخر<br /> | blank9_info_sec2 = مختومقلی فراغی - بزرگ‌ترین شاعر ترکمن - زاده گلستان<br /> | blank10_name_sec2 = موسیقی<br /> | blank10_info_sec2 = دوتار ترکمنی و مقام‌خوانی - رقص و جشن عروسی ترکمنی<br /> | blank11_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank11_info_sec2 = اوگره (آش ترکمنی) · پلوی ترکمنی · بِلَما · ماهی‌کباب بندرگز · نان یوغوت<br /> | blank12_name_sec2 = رویداد تاریخی<br /> | blank12_info_sec2 = عهدنامه گلستان (۱۸۱۳ میلادی) - جدایی بخش‌های بزرگی از قفقاز از ایران<br /> | blank13_name_sec2 = <br /> | blank13_info_sec2 = <br /> }}<br /> <br /> '''استان گلستان''' در گوشهٔ جنوب‌شرقی دریای خزر، در مرز میان جنگل‌های هیرکانی، دشت ترکمن، کوهپایه‌های البرز شرقی و راه‌های تاریخی آسیای میانه قرار دارد. این استان را می‌توان سرزمینی از «سه اقلیم» دانست: رطوبت خزری در غرب و شمال، ارتفاعات جنگلی در مرکز و جنوب، و دشت‌های خشک‌تر و استپی در شرق.<br /> <br /> همین گوناگونی طبیعی با لایه‌های تاریخی هیرکانیا، جرجان، دولت زیاری، میراث ساسانی، فرهنگ ترکمنی و اقتصاد کشاورزی درهم تنیده شده است. گنبد قابوس، دیوار بزرگ گرگان، ذخیره‌گاه زیست‌کرهٔ گلستان و جنگل‌های هیرکانی، چهار نشانهٔ برجستهٔ این پیوند میان طبیعت، مهندسی و حافظهٔ تاریخی‌اند.<br /> <br /> مرکز استان: گرگان<br /> <br /> مساحت: ۲۰,۳۶۷ کیلومتر مربع<br /> <br /> جمعیت: حدود ۱.۹ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۱۴ شهرستان (گرگان، گنبدکاووس، آق‌قلا، علی‌آباد کتول، بندرگز، مینودشت و...)<br /> <br /> آب و هوا: معتدل و مرطوب (شمال)؛ نیمه‌خشک استپی (شرق)<br /> <br /> زبان: فارسی، ترکمنی، ترکی، بلوچی، سیستانی<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> گلستان، سرزمین جنگل و استپ در شمال‌شرقی ایران واقع شده و از متنوع‌ترین استان‌های ایران از نظر قومی و طبیعی است.استان گلستان تا سال ۱۳۷۶ بخشی از استان مازندران بود و این نام از «گلستان» [[سعدی]] گرفته شده‌است.<br /> <br /> کاوش‌های باستان‌شناسی در محوطه‌هایی مانند تورنگ‌تپه، یاریم‌تپه و دیگر استقرارگاه‌های دشت گرگان نشان داده‌اند که این منطقه از هزاره‌های پیش از میلاد محل سکونت انسان بوده است. قرار گرفتن در مسیر ارتباطی میان فلات ایران و آسیای میانه موجب شد که این ناحیه در دوره‌های مختلف تاریخی اهمیت راهبردی پیدا کند. <br /> <br /> === '''دیوار بزرگ گرگان - دیوار سرخ:''' ===<br /> دیوار بزرگ گرگان (دیوار سرخ یا مار سرخ یا سد اسکندر) با طول بیش از ۱۹۵ کیلومتر، بلندترین و طولانی‌ترین بنای آجری باستانی جهان و دومین دیوار بزرگ جهان پس از دیوار بزرگ چین است. این دیوار در دوره ساسانی (قرن پنجم میلادی) برای دفاع از مرزهای شمال‌شرقی در برابر حملات اقوام بیابان‌گرد ساخته شد.<br /> <br /> پژوهش دانشگاه ادینبرو این دیوار بزرگ را سامانه‌ای دفاعی به طول حدود ۲۰۰ کیلومتر معرفی می‌کند که بیش از ۳۰ دژ از آن پاسداری می‌کردندو طول آن را از مجموع دیوارهای هادریان و آنتونین بیشتر می‌داند. تاریخ‌گذاری علمی، ساخت دیوار را به سده‌های پنجم و ششم میلادی و دورهٔ ساسانی نسبت می‌دهدو نه به دورهٔ اشکانی یا افسانهٔ «دیوار اسکندر».<br /> <br /> در دوره ساسانی و سده‌های نخست اسلامی، بخش بزرگی از استان کنونی گلستان با نام جرجان شناخته می‌شد. شهر تاریخی جرجان، واقع در نزدیکی گنبد کاووس امروزی، در قرون سوم تا پنجم هجری یکی از مهم‌ترین مراکز شهری، علمی و تجاری جهان اسلام بود. وسعت شهر، شبکه پیشرفته آبرسانی و رونق صنایع دستی و بازرگانی، جرجان را به یکی از مهم‌ترین شهرهای شرق ایران تبدیل کرده بود.<br /> <br /> در دوره‌های اشکانی و ساسانی، دشت گرگان هم اهمیت نظامی داشت و هم به‌واسطهٔ کانال‌ها و زمین‌های حاصلخیز، توان اقتصادی قابل توجهی ایجاد می‌کرد. پس از اسلام، جرجان به یکی از مراکز شهری و فرهنگی شمال ایران تبدیل شد. <br /> <br /> ویرانی جرجان در یورش‌های مغول، به‌ویژه در سده‌های چهاردهم و پانزدهم میلادی، بخش مهمی از سیمای شهری پیشین را از میان برد. بااین‌حال، نام و شبکهٔ تاریخی آن در بناهایی چون گنبد قابوس باقی مانده است.<br /> <br /> گرگان امروزی، که در دوره‌هایی استرآباد نامیده می‌شد، باید در نسبت با این لایه‌های تاریخی خوانده شود. شهر معاصر بر روی یک تاریخ واحد بنا نشده، بلکه در میان هیرکانیا، جرجان اسلامی، راه‌های خزری و دولت‌های محلی شمال ایران شکل گرفته است.<br /> === دوره اسلامی تا عصر قاجار ===<br /> پس از شکوفایی جرجان، این منطقه در دوره‌های سلجوقی، ایلخانی، تیموری و صفوی همچنان اهمیت راهبردی خود را حفظ کرد. در دوره صفویه، حضور قبایل ترکمن در شمال منطقه نقش مهمی در شکل‌گیری ساختار جمعیتی کنونی استان داشت.<br /> <br /> در عصر قاجار نیز استرآباد (نام تاریخی گرگان) یکی از شهرهای مهم شمال ایران محسوب می‌شد و به دلیل نزدیکی به مرزهای شمالی، اهمیت نظامی و اداری ویژه‌ای داشت.<br /> <br /> === '''گنبد قابوس - میراث جهانی:''' ===<br /> برج گنبد قابوس، بلندترین برج آجری جهان، در سال ۱۰۰۶ میلادی(۳۷۵ هجری) برای [[آل زیار|'''قابوس بن وشمگیر''']]، فرمانروای [[آل زیار|'''زیاری''']] و ادیب، ساخته شد.<br /> <br /> این برج در نزدیکی ویرانه‌های جرجان باستان قرار دارد. یونسکو ارتفاع آن را ۵۳ متر گزارش می‌کند. برج از آجر پختهٔ بدون لعاب ساخته شده، بدنه‌ای استوانه‌ای و باریک‌شونده دارد و با سقف مخروطی پوشانده شده است.<br /> <br /> اهمیت بنا تنها در قدمت یا مقیاس آن نیست، بلکه گنبد قابوس را نمونه‌ای نوآورانه از معماری اسلامی است که با هندسه و سازهٔ باربر آجری، ارتفاع چشمگیری ایجاد کرده است. فرم مخروطی آن بر برج‌های آرامگاهی ایران، آناتولی و آسیای مرکزی اثر گذاشت و به‌عنوان شاهدی از تبادل فرهنگی میان کوچ‌نشینان آسیای مرکزی و تمدن ایرانی شناخته شد.<br /> <br /> در دوره قاجار، [[عهدنامه ترکمانچای|عهدنامه ترکمنچای]] (۱۲۲۸ هجری) و [[عهدنامه گلستان]] (۱۱۹۲ شمسی / ۱۸۱۳ میلادی) که بخش‌های بزرگی از قفقاز را از ایران جدا کرد، در این منطقه امضا شد.<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> گلستان از شمال به ترکمنستان، از غرب به مازندران و از جنوب به سمنان و خراسان شمالی محدود است. استان از [[جنگل‌های هیرکانی]] (خزری) در جنوب تا دشت‌های استپی ترکمن‌صحرا در شمال گسترده شده است.<br /> <br /> تنوع اقلیمی استان در مقیاس محلی چشمگیر است: از جنگل‌های بارانی معتدل و دره‌های مرطوب تا استپ‌های کوهستانی و دشت‌های خشک. رود مادرَسو در دره‌های ذخیره‌گاه جریان دارد و تغییر ارتفاع، بارش و پوشش گیاهی، زیستگاه‌های متنوعی ایجاد کرده است.<br /> <br /> از منظر جغرافیای تاریخی، دشت گرگان در جنوب‌شرقی خزر یکی از مهم‌ترین پهنه‌های باستان‌شناختی شمال ایران به‌شمار می‌رود و آثار آن از دورهٔ پیشاتاریخ تا عصر اسلامی امتداد دارند.<br /> <br /> == تشکیل استان گلستان ==<br /> تا سال ۱۳۷۶، منطقه کنونی گلستان بخشی از استان مازندران بود. با تصویب مجلس جمهوری اسلامی، استان گلستان تشکیل شد و شهر گرگان به عنوان مرکز آن انتخاب شد.<br /> <br /> استان گلستان با مساحت حدود ۲۰٬۴۳۸ کیلومتر مربع در جنوب شرقی دریای خزر قرار گرفته است. این استان از نظر طبیعی یکی از متنوع‌ترین مناطق ایران است؛ به‌گونه‌ای که فاصله کوتاهی میان سواحل دریای خزر، جنگل‌های انبوه، دشت‌های وسیع و ارتفاعات البرز وجود دارد.<br /> <br /> بخش جنوبی استان را دامنه‌های شمالی رشته‌کوه البرز فرا گرفته است، در حالی که بخش شمالی عمدتاً از دشت گرگان تشکیل شده است. این تفاوت ارتفاع باعث ایجاد اقلیم‌های متنوع در فاصله‌ای نسبتاً کوتاه شده است.<br /> <br /> از مهم‌ترین رودخانه‌های این استان می‌توان به گرگان‌رود، اترک، و قره‌سو اشاره کرد.<br /> <br /> این رودخانه‌ها نقش مهمی در کشاورزی، تأمین آب و شکل‌گیری زیست‌بوم‌های استان دارند.<br /> <br /> استان گلستان دارای سه نوع اقلیم اصلی است:<br /> <br /> * معتدل و مرطوب در نواحی ساحلی<br /> نواحی نزدیک دریای خزر دارای آب‌وهوای معتدل و مرطوب هستند. بارندگی در این مناطق نسبتاً زیاد است و پوشش جنگلی گسترده‌ای را پدید آورده است.<br /> * کوهستانی و سرد در ارتفاعات جنوبی<br /> ارتفاعات جنوبی زمستان‌های سرد و پربرف و تابستان‌های معتدل دارند و بسیاری از سرچشمه‌های رودخانه‌های استان در همین ارتفاعات قرار گرفته‌اند.<br /> * نیمه‌خشک در بخش‌هایی از دشت شمالی<br /> بخش‌هایی از دشت شمالی استان به دلیل فاصله از رطوبت دریای خزر، اقلیمی نیمه‌خشک دارند که برای کشاورزی مکانیزه و دامداری مناسب است.<br /> <br /> این تنوع اقلیمی موجب شکل‌گیری زیستگاه‌های متعدد و تنوع بالای گونه‌های گیاهی و جانوری شده است.<br /> <br /> === جنگل‌های هیرکانی - میراث جهانی: ===<br /> '''[[جنگل‌های هیرکانی]]''' (خزری)، میراث جهانی یونسکو از آخرین بقایای جنگل‌های برگ‌ریز معتدله عصر سوم زمین‌شناسی هستند (قدمت ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال).<br /> <br /> پارک ملی گلستان، نخستین پارک ملی ایران که در این جنگل‌ها واقع شده و زیستگاه پلنگ ایرانی، خرس قهوه‌ای و مرال است.<br /> <br /> بخش مهمی از [[جنگل‌های هیرکانی]] در استان گلستان قرار دارد. این جنگل‌ها که قدمتی میان ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال دارند، در سال ۲۰۱۹ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شدند.<br /> <br /> یونسکو این جنگل‌ها را یکی از ارزشمندترین اکوسیستم‌های جنگلی جهان معرفی کرده است؛ زیرا بیش از ۳۲۰۰ گونه گیاهی آوندی، ۱۸۰ گونه پرنده و ۵۸ گونه پستاندار در این پهنه جنگلی ثبت شده‌اند.<br /> <br /> از گونه‌های شاخص این جنگل‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: پلنگ ایرانی، خرس قهوه‌ای، گرگ، مرال (گوزن قرمز هیرکانی)، شوکا (کوچک‌ترین گوزن ایران و نوعی گوزن ظریف بومی اوراسیا).<br /> <br /> === ترکمن‌صحرا: ===<br /> ترکمن صحرا منطقه‌ای سرسبز، وسیع و تاریخی در شمال شرقی ایران است که بخش‌های زیادی از استان‌های گلستان و خراسان شمالی را شامل می‌شود. این منطقه ۴۰۰ کیلومتری از غرب به دریای خزر و از شمال به مرز ترکمنستان می‌رسد و شهرهایی مانند بندر ترکمن، گنبد کاووس، آق‌قلا، کلاله و گمیشان را در بر می‌گیرد.<br /> <br /> این دیار علاوه بر طبیعت متنوعش که شامل کوه، جنگل، مرتع و سواحل جلگه‌ای است، جاذبه‌های دیدنی ارزشمندی همچون مقبره خالد نبی و گورستان سنگ‌افراشته‌های مرموز آن، تپه‌ماهورهای هزار دره، برج تاریخی گنبد قابوس (بلندترین برج آجری جهان)، آبشار خزه‌ای کبودوال، پل تاریخی آق‌قلا و تالاب اینچه برون دارد. همچنین اسب‌های نژاد اصیل ترکمن، آداب و رسوم سنتی، موسیقی غنی و صنایع دستی برجسته‌ای مانند فرش و گلیم، زیورآلات سنتی و نمدمالی از دیگر جذابیت‌های این منطقه محسوب می‌شوند.&lt;ref&gt;[https://www.eligasht.com/Blog/travelguide/%D8%AA%D8%B1%DA%A9%D9%85%D9%86-%D8%B5%D8%AD%D8%B1%D8%A7/ ترکمن صحرا کجاست؟-الی گشت]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> اقتصاد گلستان بر پایهٔ پیوند میان زمین، آب، جنگل و شبکه‌های انسانی شکل گرفته است و بر کشاورزی، دامداری، شیلات و صنعت استوار است.در دشت‌ها، غلات و محصولات زراعی اهمیت بنیادی دارند و در نواحی خزری، باغداری و فعالیت‌های وابسته به آب تقویت می‌شود. در امتداد ساحل و آبراهه‌ها، شیلات و اقتصاد ساحلی مطرح است.در مناطق روستایی و ترکمن‌نشین، دامداری، صنایع‌دستی و تولیدات خانگی بخشی از معیشت را می‌سازند. ابریشم و بافته‌های سنتی نیز تنها کالا نیستند، بلکه حامل مهارت و هویت‌ این استان را نمایش می‌دهد.<br /> <br /> پنبه و کشاورزی:<br /> <br /> گلستان بزرگ‌ترین تولیدکننده پنبه ایران است. گندم، جو، برنج، سویا و کلزا از محصولات مهم زراعی هستند. ترکمن‌صحرا با خاک حاصلخیز از مراکز اصلی کشاورزی استان است.<br /> <br /> قالی ترکمن:<br /> <br /> قالی ترکمن با نقوش گُل (مدالیون‌های هندسی) و رنگ قرمز غالب از معروف‌ترین قالی‌های جهان است. قالی‌بافی ترکمنی هنری اصیل با قدمت چند صد ساله و ارزش صادراتی بالاست.<br /> <br /> اسب ترکمن:<br /> <br /> اسب ترکمن (آخال‌تکه و یموت) از اصیل‌ترین و زیباترین نژادهای اسب جهان است. مسابقات اسب‌دوانی ترکمن‌صحرا از رویدادهای مهم فرهنگی-ورزشی استان است.<br /> <br /> گردشگری:<br /> <br /> پارک ملی گلستان، برج گنبد قابوس (یونسکو)، آبشار لوه، خالدنبی (مقبره باستانی)، ترکمن‌صحرا و سواحل بندرگز از جاذبه‌های گردشگری هستند.<br /> <br /> بااین‌حال، منابع طبیعی استان با فشارهایی روبه‌رو هستند. یونسکو از ترافیک، چرای بیش از ظرفیت و جنگل‌زدایی در ناحیهٔ گذار ذخیره‌گاه نام می‌برد. <br /> <br /> آیندهٔ اقتصاد گلستان به توانایی آن در تلفیق بهره‌وری کشاورزی با مدیریت آب، حفاظت جنگل با درآمد محلی و توسعهٔ گردشگری با محدودیت‌های محیط‌زیستی وابسته است.<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> گلستان از متنوع‌ترین استان‌های ایران از نظر قومی و فرهنگی است.فارس‌ها، ترکمن‌ها، ترک‌ها، بلوچ‌ها، سیستانی‌ها و قزلباش‌ها در کنار هم زندگی می‌کنند. این تنوع نتیجه قرن‌ها همزیستی اقوام مختلف در این منطقه است.<br /> <br /> === ترکمن‌ها ===<br /> ترکمن‌ها یکی از شناخته‌شده‌ترین گروه‌های قومی استان هستند که عمدتاً در شمال و شمال‌غرب استان زندگی می‌کنند.<br /> <br /> ترکمن‌ها فرهنگ غنی و متمایزی دارند. از پرورش اسب، قالی‌بافی و آلاچیق (یورت/خیمه ترکمنی)و موسیقی دوتار و آوازهای مقامی تا رقص ترکمنی و جشن عروسی ترکمنی از دیدنی‌ترین مراسم فرهنگی ایران هستند.<br /> <br /> موسیقی:<br /> <br /> موسیقی دوتار ترکمنی و مقام‌خوانی از میراث ناملموس فرهنگی است. مختومقلی فراغی، بزرگ‌ترین شاعر ترکمن در گلستان زاده شد و شعرهایش سرود ملی ترکمن‌هاست.<br /> <br /> غذاهای محلی:<br /> <br /> آش ترکمنی (اوگره)، پلوی ترکمنی، بِلَما (ماست خشک‌شده ترکمنی)، قورمه‌سبزی گرگانی، ماهی‌کباب بندرگز و نان یوغوت (نان سنتی ترکمن) از غذاهای سنتی استان هستند.<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> گلستان در تاریخ معاصر شاهد مقاومت و مبارزات مردمی بوده‌است. از دوران مشروطه که بسیاری از مردم این استان برای نبرد با نیروهای محمدعلی شاه به یاری میرزا کوچک‌خان شتافتند، تا دوران استبدادی رضا‌شاه و دیکتاتوری حکومت ولایت فقیه مردم این استان دست به مبارزه علیه ظلم و دیکتاتوری زدند و این سنت را از نسلی به نسل دیگر منتقل کرده‌اند.<br /> <br /> === [[سرکوب عشایر در دوره رضاشاه]]: ===<br /> در دوره رضاشاه، ترکمن‌ها به دلیل موقعیت استراتژیک در مرز شوروی و داشتن فرهنگ کوچ‌نشینی قوی، از ایلمانی بودند که مقاومت شدیدی در برابر سیاست‌های حکومت مرکزی نشان دادند. در سال‌های ۱۳۰۷ تا ۱۳۰۹، شورش ترکمن‌ها به رهبری خاله‌قلی‌خان و دیگر سران عشایر علیه خلع سلاح و مالیات‌های سنگین آغاز شد. ارتش رضاشاه در سال ۱۳۰۹ با حمله‌ای گسترده و به‌کارگیری نیروهای منظم و حتی بمباران هوایی، این مقاومت را به شدت سرکوب کرد.<br /> <br /> در جریان این سرکوب‌ها، هزاران نفر از ترکمن‌ها کشته یا تبعید شدند و زمین‌هایشان به مصادره دولت درآمد. پس از شکست شورش، حکومت سیاست اسکان اجباری (تخته‌قاپو) را بر آن‌ها تحمیل کرد و ترکمن‌ها مجبور به زندگی در روستاهای ثابت شدند. این اقدام ضربه سنگینی به اقتصاد دامداری و زندگی عشایری آن‌ها وارد ساخت و موجی از گرسنگی، بیماری و مرگ‌ومیر گسترده را میان آنان به همراه داشت. حکومت پهلوی با هدایت رسانه‌ها و نیروهای نظامی، این سرکوب را تحت عنوان مقابله با «بی‌نظمی و راهزنی» برای حفظ وحدت ملی توجیه می‌کرد.&lt;ref&gt;[[سرکوب عشایر در دوره رضاشاه|سرکوب عشایر در دوره رضاشاه-ایران‌پدیا]]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === '''اعدام رهبران ترکمن در دوره جمهوری اسلامی:''' ===<br /> در سال‌های نخست پس از [[انقلاب ضد سلطنتی|'''انقلاب ضدسلطنتی''']]، منطقه ترکمن‌صحرا شاهد شکل‌گیری «ستاد مرکزی شوراهای خلق ترکمن» و کانون‌های فرهنگی-سیاسی بود که به رهبری فعالانی چون شیرمحمد درخشنده توماج، عبدالحکیم مختوم، طواغ محمد واحدی و حسین جرجانی اداره می‌شدند. این ستاد با سازمان‌دهی شوراهای دهقانی، خواهان بازگرداندن زمین‌های غصب‌شده توسط فئودال‌ها و مالکان بزرگ پهلوی و تأمین حقوق قومی و منطقه‌ای بود.<br /> <br /> با اوج‌گیری درگیری‌ها و مخالفت جمهوری‌اسلامی، با خودمختاری و فعالیت‌های شورایی مستقل در ترکمن‌صحرا، با فرمان خمینی، [[صادق خلخالی]] و [[محمد ری شهری]] و نیروهای ارتش و [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران]] برای سرکوب این جنبش به منطقه اعزام شدند. در بهمن‌ماه ۱۳۵۸، چهار تن از رهبران اصلی ستاد خلق ترکمن، ربوده شدند و پس از شکنجه شدید، در تاریخ ۲۹ بهمن ۱۳۵۸ مخفیانه تیرباران شدند. پیکرهای آنان بعداً در جاده بجنورد پیدا شد.<br /> <br /> اگرچه در ابتدا مسئولیت این اقدام را کسی برعهده نمی‌گرفت، اما [[صادق خلخالی]] (حاکم شرع خمینی) بعداً اذعان کرد که فرمان اعدام رهبران ترکمن به دستور او و توسط نیروهای سپاه اجرا شده است. کشتار این رهبران ضربه سنگینی به ساختار شوراهای دهقانی ترکمن زد و راه را برای تسلط کامل حکومت مرکزی و سرکوب جنبش خلق ترکمن هموار ساخت.&lt;ref&gt;'''[https://turkmentalk.wordpress.com/2018/02/20/%db%8c%d8%a7%d8%af-%d9%81%d8%af%d8%a7%d8%a6%db%8c%d8%a7%d9%86-%d8%ae%d9%84%d9%82%d8%8c-%d8%b1%d9%87%d8%a8%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d8%ae%d9%84%d9%82-%d8%aa%d8%b1%da%a9%d9%85%d9%86-%d8%aa%d9%88%d9%85%d8%a7/ بمناسبت سالگرد اعدام ناجوانمردانه فدائیان خلق شیرمحمد درخشنده توماج، عبدالحکیم-گفتمان ترکمنها]'''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/persian/iran-47286460 نگاهی به پرونده اعدام رهبران خلق ترکمن پس از سه دهه-بی‌بی سی]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === '''قتل‌عام۶۷ در گلستان:''' ===<br /> زندان گرگان نیز در تابستان ۱۳۶۷ شاهد اعدام زندانیان سیاسی و مجاهد بود. [[کمیسیون مرگ|'''کمیسیون مرگ''']] در گلستان فعال بود و تعدادی از زندانیان مجاهد بدون محاکمه اعدام شدند.<br /> <br /> در تابستان ۱۳۶۷، کشتار زندانیان سیاسی در استان گلستان کنونی (استان مازندران وقت) با قطع کامل ارتباطات و قطع ملاقات‌ها در زندان گرگان اجرا شد. [[هیئت مرگ|'''هیئت مرگ''']] با بازجویی‌های چنددقیقه‌ای، زندانیانی را که بر مواضع سیاسی خود (اعم از هواداران سازمان مجاهدین خلق و گروه‌های چپ) پایبند بودند، به اعدام محکوم کرد. قربانیان اغلب از میان جوانان، معلمان، دانشجویان و دانش‌آموزانی بودند که برخی حتی دوران حبسشان تمام شده بود.<br /> <br /> اسامی برخی از اعدام شدگان از جمله ''حسین پور (دهقان ۶۰ساله)''، محمدابراهیم رجبی ۵۸ ساله (که دخترش پروانه رجبی درسال ۱۳۶۲ تیرباران شد)، طهمورث رحیم‌نژاد(استاد دانشگاه، هفتمین اعدامی و تنها بازمانده خانواده رحیم‌نژاد)، محسن مهرانی، <br /> <br /> ''عقیل ابراهیمی''، ''محسن خلیلی''، ''حسن صادقی''، ''غلامرضا خلیلی'' و ''سید علی‌اکبر میرباقری''.<br /> <br /> * '''جان‌باختگان گروه‌های چپ و اقلیت در گرگان:''' از جمله ''اصغر ذبیحی''، ''رضا افتخاری''، ''علی‌اصغر منوچهری'' و ''محمد ذبیحی''.<br /> <br /> پیکر این اعدام‌شدگان به‌صورت مخفیانه در گورهای بی‌نام‌ونشان به خاک سپرده شد و خبر اعدام آن‌ها ماه‌ها بعد، تنها با تحویل وسایل شخصی‌شان به خانواده‌ها اعلام گردید.&lt;ref&gt;[https://iranhrs.org/%d9%82%d8%aa%d9%84-%d8%b9%d8%a7%d9%85-%d8%b4%d8%af%da%af%d8%a7%d9%86-%db%b6%db%b7%d8%8c-%d8%b7%db%8c%d9%81-%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%a7%d8%ac%d8%aa%d9%85%d8%a7%d8%b9%db%8c/ طیف های اجتماعی قتل عام شدگان ۶۷- قتل عام زندانیان سیاسی در سال ۶۷ – جنایت هولناک علیه بشریت – فصل ششم- کانون حقوق بشر ایران]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://wncri.org/fa/%D8%B3%D9%87-%D8%B2%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%AA%D9%84-%D8%B9%D8%A7%D9%85-%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D8%A7/ سه زن از بستگان قربانیان قتل عام تابستان ۱۳۶۷ بازداشت شدند-زن مقاومت آزادی]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> سیل فاجعه‌بار ۱۳۹۸:<br /> <br /> در فروردین ۱۳۹۸ سیل ویرانگری گلستان را فراگرفت — بخش بزرگی از آق‌قلا زیر آب رفت و ده‌ها هزار نفر بی‌خانمان شدند. ناکارآمدی رژیم در مدیریت بحران و نبود زیرساخت‌های مناسب خشم مردم را برانگیخت. واحدهای مقاومت مجاهدین با افشاگری فساد و سوءمدیریت رژیم در بحران سیل نقش فعالی داشتند.<br /> <br /> قیام ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴:<br /> <br /> گرگان و گنبدکاووس در قیام‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴ شاهد اعتراضات بودند. مردم ترکمن‌صحرا نیز در جنبش «زن، زندگی، آزادی» مشارکت فعال داشتند.<br /> <br /> '''[[آیدا رستمی]]، [[نوید بادپا]]،''' <br /> <br /> '''[[آرنیکا دباغ|آرنیکا دباغ،]] [[متین منتظرالظهور]]، سینا حق‌شناس، [[محمد بهرامی]]،''' <br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%87%D8%A7&diff=93067 2026-09-19T06:37:33Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>&lt;div class=&quot;main-box&quot;&gt;<br /> &lt;div class=&quot;box-header&quot;&gt;[[پرونده:Earth2.png|40px|alt=|پیوند=]] از میان خبرها&lt;/div&gt;<br /> <br /> &lt;div class=&quot;box-content&quot;&gt;<br /> انتخاب [[مهناز میمنت]] به‌عنوان [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]] در اجتماع بزرگ مجاهدین در آغاز شصت و دومین سال تأسیس [[سازمان مجاهدین خلق ایران|سازمان]] با آرای مجاهدین در ۷ کشور در سه شور پیاپی <br /> <br /> ۴۰ پیام آتشین در شهرهای میهن در آماده‌باش سراسری رژیم - اعتصاب در شهرهای [[استان کردستان|کردستان]] به دعوت ائتلاف نیروهای سیاسی کردستان ایران در سالگرد قیام و قتل حکومتی [[ژینا امینی]] - تظاهرات ایرانیان آزاده در گرامیداشت [[قیام ۱۴۰۱]] در پاریس -استکهلم با شعار نه‌به‌اعدام- پراتیک جوانان شورشگر در زاهدان در سالگرد قیام ۱۴۰۱(۲۶شهریور۱۴۰۵)<br /> <br /> گزارش سازمان حقوق بشر ایران:سازمان حقوق‌بشر ایران روز ۲۶ شهریور ۱۴۰۵ یک گزارش مستند با فهرست اسامی جان‌باختگان قیام دیماه در ۱۷۱ صفحه منتشر کرد.<br /> <br /> کنفرانس بین‌المللی آنلاین با حضور گزارشگران کنونی و پیشین ملل متحد حقوقدانان و کارشناسان برجسته حقوق‌بشر و دادستانهای بین‌المللی - عفو بین‌الملل یک گزارش ۱۱۰۰ صفحه‌ای درباره قیام ۱۴۰۱ در پی قتل حکومتی ژینا امینی منتشر کرد- عفو بین‌الملل اعلام کرد مقامات رژیم [[ایران]] مرتکب جنایات علیه بشریت شدند-اتحادیه اروپا: سرکوب مداوم، اعدام‌های سیستماتیک و ارعاب معترضان توسط رژیم ایران محکوم است(۲۵شهریور۱۴۰۵)<br /> <br /> سوئد یک کارمند سفارت ایران را اخراج و سفیر ایران را احضار کرد -ایران در واکنش به اخراج کارمند سفارت خود در استکهلم یک دیپلمات سوئدی را اخراج کرد- برگزاری نشست وزارت خزانه‌داری آمریکا با مؤسسات مالی جهانی برای تشدید فشار بر رژیم ایران - [[هواپیمایی ماهان]] پروازهای خود به ترکیه و عمان را به حالت تعلیق درآورد- ترکیه پس از لغو پروازهای «ماهان ایر»، مجوز «بانک ملت» در استانبول را لغو کرد.(۲۵شهریور۱۴۰۵)<br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;/div&gt;</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%87%D8%A7&diff=93066 2026-09-19T06:37:06Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>&lt;div class=&quot;main-box&quot;&gt;<br /> &lt;div class=&quot;box-header&quot;&gt;[[پرونده:Earth2.png|40px|alt=|پیوند=]] از میان خبرها&lt;/div&gt;<br /> <br /> &lt;div class=&quot;box-content&quot;&gt;<br /> انتخاب [[مهناز میمنت]] به‌عنوان [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]] در اجتماع بزرگ مجاهدین در آغاز شصت و دومین سال تأسیس [[سازمان مجاهدین خلق ایران|سازمان]] با آرای مجاهدین در ۷ کشور در سه شور پیاپی <br /> <br /> ۴۰ پیام آتشین در شهرهای میهن در آماده‌باش سراسری رژیم - اعتصاب در شهرهای [[استان کردستان|کردستان]] به دعوت ائتلاف نیروهای سیاسی کردستان ایران در سالگرد قیام و قتل حکومتی [[ژینا امینی]] - تظاهرات ایرانیان آزاده در گرامیداشت [[قیام ۱۴۰۱]] در پاریس -استکهلم با شعار نه‌به‌اعدام- پراتیک جوانان شورشگر در زاهدان در سالگرد قیام ۱۴۰۱(۲۶شهریور۱۴۰۵)<br /> گزارش سازمان حقوق بشر ایران:سازمان حقوق‌بشر ایران روز ۲۶ شهریور ۱۴۰۵ یک گزارش مستند با فهرست اسامی جان‌باختگان قیام دیماه در ۱۷۱ صفحه منتشر کرد-<br /> <br /> کنفرانس بین‌المللی آنلاین با حضور گزارشگران کنونی و پیشین ملل متحد حقوقدانان و کارشناسان برجسته حقوق‌بشر و دادستانهای بین‌المللی - عفو بین‌الملل یک گزارش ۱۱۰۰ صفحه‌ای درباره قیام ۱۴۰۱ در پی قتل حکومتی ژینا امینی منتشر کرد- عفو بین‌الملل اعلام کرد مقامات رژیم [[ایران]] مرتکب جنایات علیه بشریت شدند-اتحادیه اروپا: سرکوب مداوم، اعدام‌های سیستماتیک و ارعاب معترضان توسط رژیم ایران محکوم است(۲۵شهریور۱۴۰۵)<br /> <br /> سوئد یک کارمند سفارت ایران را اخراج و سفیر ایران را احضار کرد -ایران در واکنش به اخراج کارمند سفارت خود در استکهلم یک دیپلمات سوئدی را اخراج کرد- برگزاری نشست وزارت خزانه‌داری آمریکا با مؤسسات مالی جهانی برای تشدید فشار بر رژیم ایران - [[هواپیمایی ماهان]] پروازهای خود به ترکیه و عمان را به حالت تعلیق درآورد- ترکیه پس از لغو پروازهای «ماهان ایر»، مجوز «بانک ملت» در استانبول را لغو کرد.(۲۵شهریور۱۴۰۵)<br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;/div&gt;</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B1%DB%B0/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=93043 2026-09-18T09:23:03Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>{{Infobox settlement<br /> | name = استان گلستان<br /> | other_name = سرزمین جنگل و استپ — دروازه ترکمن‌صحرا<br /> | image_skyline = استان گلستان.jpg<br /> | image_caption = استان گلستان — برج گنبد قابوس<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان گلستان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = گرگان<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۲۰٬۳۶۷ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۱٫۹ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۴ (گرگان، گنبدکاووس، آق‌قلا، علی‌آباد کتول، بندرگز، مینودشت و...)<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = فارسی، ترکمنی، ترکی، بلوچی، سیستانی<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = معتدل و مرطوب (شمال و جنوب)؛ نیمه‌خشک استپی (شرق — ترکمن‌صحرا)<br /> | blank5_name = تأسیس استان<br /> | blank5_info = ۱۳۷۶ — جدا شده از استان مازندران<br /> | blank6_name = تنوع قومی<br /> | blank6_info = فارس‌ها، ترکمن‌ها، ترک‌ها، بلوچ‌ها، سیستانی‌ها و قزلباش‌ها<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = ترکمنستان<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = استان‌های سمنان و خراسان شمالی<br /> | blank2_name_sec1 = غرب<br /> | blank2_info_sec1 = استان مازندران<br /> | blank3_name_sec1 = شرق<br /> | blank3_info_sec1 = استان خراسان شمالی<br /> | blank_name_sec2 = گنبد قابوس (یونسکو)<br /> | blank_info_sec2 = بلندترین برج آجری جهان (۵۵ متر) — ساخت ۱۰۰۶ میلادی به دستور قابوس بن وشمگیر زیاری<br /> | blank1_name_sec2 = دیوار بزرگ گرگان<br /> | blank1_info_sec2 = ۱۹۵ کیلومتر — دومین دیوار بزرگ جهان پس از دیوار چین — دوره ساسانی (قرن پنجم میلادی)<br /> | blank2_name_sec2 = جنگل‌های هیرکانی (یونسکو)<br /> | blank2_info_sec2 = آخرین بقایای جنگل‌های عصر سوم (۲۵ تا ۵۰ میلیون سال) — زیستگاه پلنگ ایرانی و مرال<br /> | blank3_name_sec2 = پارک ملی گلستان<br /> | blank3_info_sec2 = نخستین پارک ملی ایران — در دل جنگل‌های هیرکانی<br /> | blank4_name_sec2 = ترکمن‌صحرا<br /> | blank4_info_sec2 = دشت استپی زیبا در شمال استان — سرزمین اسب ترکمن و قالی ترکمن<br /> | blank5_name_sec2 = پنبه و کشاورزی<br /> | blank5_info_sec2 = بزرگ‌ترین تولیدکننده پنبه ایران — گندم، برنج، سویا و کلزا<br /> | blank6_name_sec2 = قالی ترکمن<br /> | blank6_info_sec2 = نقوش گُل (مدالیون هندسی) با رنگ قرمز غالب — از معروف‌ترین قالی‌های جهان<br /> | blank7_name_sec2 = اسب ترکمن<br /> | blank7_info_sec2 = آخال‌تکه و یموت — از اصیل‌ترین و زیباترین نژادهای اسب جهان — مسابقات اسب‌دوانی<br /> | blank8_name_sec2 = گردشگری<br /> | blank8_info_sec2 = آبشار لوه · خالدنبی (مقبره باستانی) · سواحل بندرگز<br /> | blank9_name_sec2 = مفاخر<br /> | blank9_info_sec2 = مختومقلی فراغی — بزرگ‌ترین شاعر ترکمن — زاده گلستان<br /> | blank10_name_sec2 = موسیقی<br /> | blank10_info_sec2 = دوتار ترکمنی و مقام‌خوانی — رقص و جشن عروسی ترکمنی<br /> | blank11_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank11_info_sec2 = اوگره (آش ترکمنی) · پلوی ترکمنی · بِلَما · ماهی‌کباب بندرگز · نان یوغوت<br /> | blank12_name_sec2 = رویداد تاریخی<br /> | blank12_info_sec2 = عهدنامه گلستان (۱۸۱۳ میلادی) — جدایی بخش‌های بزرگی از قفقاز از ایران<br /> | blank13_name_sec2 = <br /> | blank13_info_sec2 = <br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است'''<br /> <br /> '''استان گلستان''' در گوشهٔ جنوب‌شرقی دریای خزر، در مرز میان جنگل‌های هیرکانی، دشت ترکمن، کوهپایه‌های البرز شرقی و راه‌های تاریخی آسیای میانه قرار دارد. این استان را می‌توان سرزمینی از «سه اقلیم» دانست: رطوبت خزری در غرب و شمال، ارتفاعات جنگلی در مرکز و جنوب، و دشت‌های خشک‌تر و استپی در شرق. <br /> <br /> همین گوناگونی طبیعی با لایه‌های تاریخی هیرکانیا، جرجان، دولت زیاری، میراث ساسانی، فرهنگ ترکمنی و اقتصاد کشاورزی درهم تنیده شده است. گنبد قابوس، دیوار بزرگ گرگان، ذخیره‌گاه زیست‌کرهٔ گلستان و جنگل‌های هیرکانی، چهار نشانهٔ برجستهٔ این پیوند میان طبیعت، مهندسی و حافظهٔ تاریخی‌اند.<br /> <br /> مرکز استان: گرگان<br /> <br /> مساحت: ۲۰,۳۶۷ کیلومتر مربع<br /> <br /> جمعیت: حدود ۱.۹ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۱۴ شهرستان (گرگان، گنبدکاووس، آق‌قلا، علی‌آباد کتول، بندرگز، مینودشت و...)<br /> <br /> آب و هوا: معتدل و مرطوب (شمال)؛ نیمه‌خشک استپی (شرق)<br /> <br /> زبان: فارسی، ترکمنی، ترکی، بلوچی، سیستانی<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> گلستان، سرزمین جنگل و استپ در شمال‌شرقی ایران واقع شده و از متنوع‌ترین استان‌های ایران از نظر قومی و طبیعی است.استان گلستان تا سال ۱۳۷۶ بخشی از استان مازندران بود و این نام از «گلستان» سعدی گرفته شده‌است.<br /> <br /> کاوش‌های باستان‌شناسی در محوطه‌هایی مانند تورنگ‌تپه، یاریم‌تپه و دیگر استقرارگاه‌های دشت گرگان نشان داده‌اند که این منطقه از هزاره‌های پیش از میلاد محل سکونت انسان بوده است. قرار گرفتن در مسیر ارتباطی میان فلات ایران و آسیای میانه موجب شد که این ناحیه در دوره‌های مختلف تاریخی اهمیت راهبردی پیدا کند. <br /> <br /> === '''دیوار بزرگ گرگان — دیوار سرخ:''' ===<br /> دیوار بزرگ گرگان (دیوار سرخ یا مار سرخ یا سد اسکندر) با طول بیش از ۱۹۵ کیلومتر، بلندترین و طولانی‌ترین بنای آجری باستانی جهان و دومین دیوار بزرگ جهان پس از دیوار بزرگ چین است. این دیوار در دوره ساسانی (قرن پنجم میلادی) برای دفاع از مرزهای شمال‌شرقی در برابر حملات اقوام بیابان‌گرد ساخته شد.<br /> <br /> پژوهش دانشگاه ادینبرو این دیوار بزرگ را سامانه‌ای دفاعی به طول حدود ۲۰۰ کیلومتر معرفی می‌کند که بیش از ۳۰ دژ از آن پاسداری می‌کردندو طول آن را از مجموع دیوارهای هادریان و آنتونین بیشتر می‌داند. تاریخ‌گذاری علمی، ساخت دیوار را به سده‌های پنجم و ششم میلادی و دورهٔ ساسانی نسبت می‌دهدو نه به دورهٔ اشکانی یا افسانهٔ «دیوار اسکندر».<br /> <br /> در دوره ساسانی و سده‌های نخست اسلامی، بخش بزرگی از استان کنونی گلستان با نام جرجان شناخته می‌شد. شهر تاریخی جرجان، واقع در نزدیکی گنبد کاووس امروزی، در قرون سوم تا پنجم هجری یکی از مهم‌ترین مراکز شهری، علمی و تجاری جهان اسلام بود. وسعت شهر، شبکه پیشرفته آبرسانی و رونق صنایع دستی و بازرگانی، جرجان را به یکی از مهم‌ترین شهرهای شرق ایران تبدیل کرده بود.<br /> <br /> در دوره‌های اشکانی و ساسانی، دشت گرگان هم اهمیت نظامی داشت و هم به‌واسطهٔ کانال‌ها و زمین‌های حاصلخیز، توان اقتصادی قابل توجهی ایجاد می‌کرد. پس از اسلام، جرجان به یکی از مراکز شهری و فرهنگی شمال ایران تبدیل شد. <br /> <br /> ویرانی جرجان در یورش‌های مغول، به‌ویژه در سده‌های چهاردهم و پانزدهم میلادی، بخش مهمی از سیمای شهری پیشین را از میان برد. بااین‌حال، نام و شبکهٔ تاریخی آن در بناهایی چون گنبد قابوس باقی مانده است.<br /> <br /> گرگان امروزی، که در دوره‌هایی استرآباد نامیده می‌شد، باید در نسبت با این لایه‌های تاریخی خوانده شود. شهر معاصر بر روی یک تاریخ واحد بنا نشده، بلکه در میان هیرکانیا، جرجان اسلامی، راه‌های خزری و دولت‌های محلی شمال ایران شکل گرفته است.<br /> === دوره اسلامی تا عصر قاجار ===<br /> پس از شکوفایی جرجان، این منطقه در دوره‌های سلجوقی، ایلخانی، تیموری و صفوی همچنان اهمیت راهبردی خود را حفظ کرد. در دوره صفویه، حضور قبایل ترکمن در شمال منطقه نقش مهمی در شکل‌گیری ساختار جمعیتی کنونی استان داشت.<br /> <br /> در عصر قاجار نیز استرآباد (نام تاریخی گرگان) یکی از شهرهای مهم شمال ایران محسوب می‌شد و به دلیل نزدیکی به مرزهای شمالی، اهمیت نظامی و اداری ویژه‌ای داشت.<br /> <br /> === '''گنبد قابوس — میراث جهانی:''' ===<br /> برج گنبد قابوس، بلندترین برج آجری جهان، در سال ۱۰۰۶ میلادی(۳۷۵ هجری) برای [[آل زیار|'''قابوس بن وشمگیر''']]، فرمانروای [[آل زیار|'''زیاری''']] و ادیب، ساخته شد.<br /> <br /> این برج در نزدیکی ویرانه‌های جرجان باستان قرار دارد. یونسکو ارتفاع آن را ۵۳ متر گزارش می‌کند. برج از آجر پختهٔ بدون لعاب ساخته شده، بدنه‌ای استوانه‌ای و باریک‌شونده دارد و با سقف مخروطی پوشانده شده است.<br /> <br /> اهمیت بنا تنها در قدمت یا مقیاس آن نیست، بلکه گنبد قابوس را نمونه‌ای نوآورانه از معماری اسلامی است که با هندسه و سازهٔ باربر آجری، ارتفاع چشمگیری ایجاد کرده است. فرم مخروطی آن بر برج‌های آرامگاهی ایران، آناتولی و آسیای مرکزی اثر گذاشت و به‌عنوان شاهدی از تبادل فرهنگی میان کوچ‌نشینان آسیای مرکزی و تمدن ایرانی شناخته شد.<br /> <br /> در دوره قاجار، [[عهدنامه ترکمانچای|عهدنامه ترکمنچای]] (۱۲۲۸ هجری) و [[عهدنامه گلستان]] (۱۱۹۲ شمسی / ۱۸۱۳ میلادی) که بخش‌های بزرگی از قفقاز را از ایران جدا کرد، در این منطقه امضا شد.<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> گلستان از شمال به ترکمنستان، از غرب به مازندران و از جنوب به سمنان و خراسان شمالی محدود است. استان از [[جنگل‌های هیرکانی]] (خزری) در جنوب تا دشت‌های استپی ترکمن‌صحرا در شمال گسترده شده است.<br /> <br /> تنوع اقلیمی استان در مقیاس محلی چشمگیر است: از جنگل‌های بارانی معتدل و دره‌های مرطوب تا استپ‌های کوهستانی و دشت‌های خشک. رود مادرَسو در دره‌های ذخیره‌گاه جریان دارد و تغییر ارتفاع، بارش و پوشش گیاهی، زیستگاه‌های متنوعی ایجاد کرده است.<br /> <br /> از منظر جغرافیای تاریخی، دشت گرگان در جنوب‌شرقی خزر یکی از مهم‌ترین پهنه‌های باستان‌شناختی شمال ایران به‌شمار می‌رود و آثار آن از دورهٔ پیشاتاریخ تا عصر اسلامی امتداد دارند.<br /> <br /> == '''تشکیل استان گلستان''' ==<br /> تا سال ۱۳۷۶، منطقه کنونی گلستان بخشی از استان مازندران بود. با تصویب مجلس جمهوری اسلامی، استان گلستان تشکیل شد و شهر گرگان به عنوان مرکز آن انتخاب شد.<br /> <br /> استان گلستان با مساحت حدود ۲۰٬۴۳۸ کیلومتر مربع در جنوب شرقی دریای خزر قرار گرفته است. این استان از نظر طبیعی یکی از متنوع‌ترین مناطق ایران است؛ به‌گونه‌ای که فاصله کوتاهی میان سواحل دریای خزر، جنگل‌های انبوه، دشت‌های وسیع و ارتفاعات البرز وجود دارد.<br /> <br /> بخش جنوبی استان را دامنه‌های شمالی رشته‌کوه البرز فرا گرفته است، در حالی که بخش شمالی عمدتاً از دشت گرگان تشکیل شده است. این تفاوت ارتفاع باعث ایجاد اقلیم‌های متنوع در فاصله‌ای نسبتاً کوتاه شده است.<br /> <br /> از مهم‌ترین رودخانه‌های این استان می‌توان به گرگان‌رود، اترک، و قره‌سو اشاره کرد.<br /> <br /> این رودخانه‌ها نقش مهمی در کشاورزی، تأمین آب و شکل‌گیری زیست‌بوم‌های استان دارند.<br /> <br /> استان گلستان دارای سه نوع اقلیم اصلی است:<br /> <br /> * معتدل و مرطوب در نواحی ساحلی<br /> نواحی نزدیک دریای خزر دارای آب‌وهوای معتدل و مرطوب هستند. بارندگی در این مناطق نسبتاً زیاد است و پوشش جنگلی گسترده‌ای را پدید آورده است.<br /> * کوهستانی و سرد در ارتفاعات جنوبی<br /> ارتفاعات جنوبی زمستان‌های سرد و پربرف و تابستان‌های معتدل دارند و بسیاری از سرچشمه‌های رودخانه‌های استان در همین ارتفاعات قرار گرفته‌اند.<br /> * نیمه‌خشک در بخش‌هایی از دشت شمالی<br /> بخش‌هایی از دشت شمالی استان به دلیل فاصله از رطوبت دریای خزر، اقلیمی نیمه‌خشک دارند که برای کشاورزی مکانیزه و دامداری مناسب است.<br /> <br /> این تنوع اقلیمی موجب شکل‌گیری زیستگاه‌های متعدد و تنوع بالای گونه‌های گیاهی و جانوری شده است.<br /> <br /> === جنگل‌های هیرکانی — میراث جهانی: ===<br /> '''[[جنگل‌های هیرکانی]]''' (خزری)، میراث جهانی یونسکو از آخرین بقایای جنگل‌های برگ‌ریز معتدله عصر سوم زمین‌شناسی هستند (قدمت ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال).<br /> <br /> پارک ملی گلستان، نخستین پارک ملی ایران که در این جنگل‌ها واقع شده و زیستگاه پلنگ ایرانی، خرس قهوه‌ای و مرال است.<br /> <br /> بخش مهمی از [[جنگل‌های هیرکانی]] در استان گلستان قرار دارد. این جنگل‌ها که قدمتی میان ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال دارند، در سال ۲۰۱۹ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شدند.<br /> <br /> یونسکو این جنگل‌ها را یکی از ارزشمندترین اکوسیستم‌های جنگلی جهان معرفی کرده است؛ زیرا بیش از ۳۲۰۰ گونه گیاهی آوندی، ۱۸۰ گونه پرنده و ۵۸ گونه پستاندار در این پهنه جنگلی ثبت شده‌اند.<br /> <br /> از گونه‌های شاخص این جنگل‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: پلنگ ایرانی، خرس قهوه‌ای، گرگ، مرال (گوزن قرمز هیرکانی)، شوکا (کوچک‌ترین گوزن ایران و نوعی گوزن ظریف بومی اوراسیا).<br /> <br /> === ترکمن‌صحرا: ===<br /> ترکمن صحرا منطقه‌ای سرسبز، وسیع و تاریخی در شمال شرقی ایران است که بخش‌های زیادی از استان‌های گلستان و خراسان شمالی را شامل می‌شود. این منطقه ۴۰۰ کیلومتری از غرب به دریای خزر و از شمال به مرز ترکمنستان می‌رسد و شهرهایی مانند بندر ترکمن، گنبد کاووس، آق‌قلا، کلاله و گمیشان را در بر می‌گیرد.<br /> <br /> این دیار علاوه بر طبیعت متنوعش که شامل کوه، جنگل، مرتع و سواحل جلگه‌ای است، جاذبه‌های دیدنی ارزشمندی همچون مقبره خالد نبی و گورستان سنگ‌افراشته‌های مرموز آن، تپه‌ماهورهای هزار دره، برج تاریخی گنبد قابوس (بلندترین برج آجری جهان)، آبشار خزه‌ای کبودوال، پل تاریخی آق‌قلا و تالاب اینچه برون دارد. همچنین اسب‌های نژاد اصیل ترکمن، آداب و رسوم سنتی، موسیقی غنی و صنایع دستی برجسته‌ای مانند فرش و گلیم، زیورآلات سنتی و نمدمالی از دیگر جذابیت‌های این منطقه محسوب می‌شوند.&lt;ref&gt;[https://www.eligasht.com/Blog/travelguide/%D8%AA%D8%B1%DA%A9%D9%85%D9%86-%D8%B5%D8%AD%D8%B1%D8%A7/ ترکمن صحرا کجاست؟-الی گشت]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> اقتصاد گلستان بر پایهٔ پیوند میان زمین، آب، جنگل و شبکه‌های انسانی شکل گرفته است و بر کشاورزی، دامداری، شیلات و صنعت استوار است.در دشت‌ها، غلات و محصولات زراعی اهمیت بنیادی دارند و در نواحی خزری، باغداری و فعالیت‌های وابسته به آب تقویت می‌شود. در امتداد ساحل و آبراهه‌ها، شیلات و اقتصاد ساحلی مطرح است.در مناطق روستایی و ترکمن‌نشین، دامداری، صنایع‌دستی و تولیدات خانگی بخشی از معیشت را می‌سازند. ابریشم و بافته‌های سنتی نیز تنها کالا نیستند، بلکه حامل مهارت و هویت‌ این استان را نمایش می‌دهد.<br /> <br /> پنبه و کشاورزی:<br /> <br /> گلستان بزرگ‌ترین تولیدکننده پنبه ایران است. گندم، جو، برنج، سویا و کلزا از محصولات مهم زراعی هستند. ترکمن‌صحرا با خاک حاصلخیز از مراکز اصلی کشاورزی استان است.<br /> <br /> قالی ترکمن:<br /> <br /> قالی ترکمن با نقوش گُل (مدالیون‌های هندسی) و رنگ قرمز غالب از معروف‌ترین قالی‌های جهان است. قالی‌بافی ترکمنی هنری اصیل با قدمت چند صد ساله و ارزش صادراتی بالاست.<br /> <br /> اسب ترکمن:<br /> <br /> اسب ترکمن (آخال‌تکه و یموت) از اصیل‌ترین و زیباترین نژادهای اسب جهان است. مسابقات اسب‌دوانی ترکمن‌صحرا از رویدادهای مهم فرهنگی-ورزشی استان است.<br /> <br /> گردشگری:<br /> <br /> پارک ملی گلستان، برج گنبد قابوس (یونسکو)، آبشار لوه، خالدنبی (مقبره باستانی)، ترکمن‌صحرا و سواحل بندرگز از جاذبه‌های گردشگری هستند.<br /> <br /> بااین‌حال، منابع طبیعی استان با فشارهایی روبه‌رو هستند. یونسکو از ترافیک، چرای بیش از ظرفیت و جنگل‌زدایی در ناحیهٔ گذار ذخیره‌گاه نام می‌برد. <br /> <br /> آیندهٔ اقتصاد گلستان به توانایی آن در تلفیق بهره‌وری کشاورزی با مدیریت آب، حفاظت جنگل با درآمد محلی و توسعهٔ گردشگری با محدودیت‌های محیط‌زیستی وابسته است.<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> گلستان از متنوع‌ترین استان‌های ایران از نظر قومی و فرهنگی است.فارس‌ها، ترکمن‌ها، ترک‌ها، بلوچ‌ها، سیستانی‌ها و قزلباش‌ها در کنار هم زندگی می‌کنند. این تنوع نتیجه قرن‌ها همزیستی اقوام مختلف در این منطقه است.<br /> <br /> === ترکمن‌ها ===<br /> ترکمن‌ها یکی از شناخته‌شده‌ترین گروه‌های قومی استان هستند که عمدتاً در شمال و شمال‌غرب استان زندگی می‌کنند.<br /> <br /> ترکمن‌ها فرهنگ غنی و متمایزی دارند. از پرورش اسب، قالی‌بافی و آلاچیق (یورت/خیمه ترکمنی)و موسیقی دوتار و آوازهای مقامی تا رقص ترکمنی و جشن عروسی ترکمنی از دیدنی‌ترین مراسم فرهنگی ایران هستند.<br /> <br /> موسیقی:<br /> <br /> موسیقی دوتار ترکمنی و مقام‌خوانی از میراث ناملموس فرهنگی است. مختومقلی فراغی، بزرگ‌ترین شاعر ترکمن در گلستان زاده شد و شعرهایش سرود ملی ترکمن‌هاست.<br /> <br /> غذاهای محلی:<br /> <br /> آش ترکمنی (اوگره)، پلوی ترکمنی، بِلَما (ماست خشک‌شده ترکمنی)، قورمه‌سبزی گرگانی، ماهی‌کباب بندرگز و نان یوغوت (نان سنتی ترکمن) از غذاهای سنتی استان هستند.<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> گلستان در تاریخ معاصر شاهد مقاومت و مبارزات مردمی بوده‌است. از دوران مشروطه که بسیاری از مردم این استان برای نبرد با نیروهای محمدعلی شاه به یاری میرزا کوچک‌خان شتافتند، تا دوران استبدادی رضا‌شاه و دیکتاتوری حکومت ولایت فقیه مردم این استان دست به مبارزه علیه ظلم و دیکتاتوری زدند.<br /> <br /> === [[سرکوب عشایر در دوره رضاشاه]]: ===<br /> در دوره رضاشاه، ترکمن‌ها به دلیل موقعیت استراتژیک در مرز شوروی و داشتن فرهنگ کوچ‌نشینی قوی، از ایلمانی بودند که مقاومت شدیدی در برابر سیاست‌های حکومت مرکزی نشان دادند. در سال‌های ۱۳۰۷ تا ۱۳۰۹، شورش ترکمن‌ها به رهبری خاله‌قلی‌خان و دیگر سران عشایر علیه خلع سلاح و مالیات‌های سنگین آغاز شد. ارتش رضاشاه در سال ۱۳۰۹ با حمله‌ای گسترده و به‌کارگیری نیروهای منظم و حتی بمباران هوایی، این مقاومت را به شدت سرکوب کرد.<br /> <br /> در جریان این سرکوب‌ها، هزاران نفر از ترکمن‌ها کشته یا تبعید شدند و زمین‌هایشان به مصادره دولت درآمد. پس از شکست شورش، حکومت سیاست اسکان اجباری (تخته‌قاپو) را بر آن‌ها تحمیل کرد و ترکمن‌ها مجبور به زندگی در روستاهای ثابت شدند. این اقدام ضربه سنگینی به اقتصاد دامداری و زندگی عشایری آن‌ها وارد ساخت و موجی از گرسنگی، بیماری و مرگ‌ومیر گسترده را میان آنان به همراه داشت. حکومت پهلوی با هدایت رسانه‌ها و نیروهای نظامی، این سرکوب را تحت عنوان مقابله با «بی‌نظمی و راهزنی» برای حفظ وحدت ملی توجیه می‌کرد.<br /> <br /> === '''اعدام رهبران ترکمن در دوره جمهوری اسلامی:''' ===<br /> در سال‌های نخست پس از [[انقلاب ضد سلطنتی|'''انقلاب ضدسلطنتی''']]، منطقه ترکمن‌صحرا شاهد شکل‌گیری «ستاد مرکزی شوراهای خلق ترکمن» و کانون‌های فرهنگی-سیاسی بود که به رهبری فعالانی چون شیرمحمد درخشنده توماج، عبدالحکیم مختوم، طواغ محمد واحدی و حسین جرجانی اداره می‌شدند. این ستاد با سازمان‌دهی شوراهای دهقانی، خواهان بازگرداندن زمین‌های غصب‌شده توسط فئودال‌ها و مالکان بزرگ پهلوی و تأمین حقوق قومی و منطقه‌ای بود.<br /> <br /> با اوج‌گیری درگیری‌ها و مخالفت جمهوری‌اسلامی، با خودمختاری و فعالیت‌های شورایی مستقل در ترکمن‌صحرا، نیروهای ارتش و [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران]] برای سرکوب این جنبش به منطقه اعزام شدند. در بهمن‌ماه ۱۳۵۸، چهار تن از رهبران اصلی ستاد خلق ترکمن، ربوده شدند و پس از شکنجه شدید، در تاریخ ۲۹ بهمن ۱۳۵۸ مخفیانه تیرباران شدند. پیکرهای آنان بعداً در جاده بجنورد پیدا شد.<br /> <br /> اگرچه در ابتدا مسئولیت این اقدام را کسی برعهده نمی‌گرفت، اما [[صادق خلخالی]] (حاکم شرع خمینی) بعداً اذعان کرد که فرمان اعدام رهبران ترکمن به دستور او و توسط نیروهای سپاه اجرا شده است. کشتار این رهبران ضربه سنگینی به ساختار شوراهای دهقانی ترکمن زد و راه را برای تسلط کامل حکومت مرکزی و سرکوب جنبش خلق ترکمن هموار ساخت.&lt;ref&gt;'''[https://turkmentalk.wordpress.com/2018/02/20/%db%8c%d8%a7%d8%af-%d9%81%d8%af%d8%a7%d8%a6%db%8c%d8%a7%d9%86-%d8%ae%d9%84%d9%82%d8%8c-%d8%b1%d9%87%d8%a8%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d8%ae%d9%84%d9%82-%d8%aa%d8%b1%da%a9%d9%85%d9%86-%d8%aa%d9%88%d9%85%d8%a7/ بمناسبت سالگرد اعدام ناجوانمردانه فدائیان خلق شیرمحمد درخشنده توماج، عبدالحکیم-گفتمان ترکمنها]'''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/persian/iran-47286460 نگاهی به پرونده اعدام رهبران خلق ترکمن پس از سه دهه-بی‌بی سی]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> مجاهدین در گلستان:<br /> <br /> سازمان مجاهدین خلق در گرگان و گنبدکاووس از سال‌های اول انقلاب فعالیت سیاسی داشت. در سال ۱۳۵۸ درگیری‌های سنگین بین ترکمن‌ها و نیروهای رژیم در گنبدکاووس رخ داد — ترکمن‌ها خواستار خودمختاری و حقوق فرهنگی خود بودند. مجاهدین خلق از حقوق اقلیت‌های قومی حمایت کردند.<br /> <br /> کشتار ۶۷ در گلستان:<br /> <br /> زندان گرگان نیز در تابستان ۱۳۶۷ شاهد اعدام زندانیان سیاسی و مجاهد بود. کمیسیون مرگ در گلستان فعال بود و تعدادی از زندانیان مجاهد بدون محاکمه اعدام شدند.<br /> <br /> سیل فاجعه‌بار ۱۳۹۸:<br /> <br /> در فروردین ۱۳۹۸ سیل ویرانگری گلستان را فراگرفت — بخش بزرگی از آق‌قلا زیر آب رفت و ده‌ها هزار نفر بی‌خانمان شدند. ناکارآمدی رژیم در مدیریت بحران و نبود زیرساخت‌های مناسب خشم مردم را برانگیخت. واحدهای مقاومت مجاهدین با افشاگری فساد و سوءمدیریت رژیم در بحران سیل نقش فعالی داشتند.<br /> <br /> قیام ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴:<br /> <br /> گرگان و گنبدکاووس در قیام‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴ شاهد اعتراضات بودند. مردم ترکمن‌صحرا نیز در جنبش «زن، زندگی، آزادی» مشارکت فعال داشتند.<br /> <br /> '''[[آیدا رستمی]]، [[نوید بادپا]]،''' <br /> <br /> '''[[آرنیکا دباغ|آرنیکا دباغ،]] [[متین منتظرالظهور]]، سینا حق‌شناس، [[محمد بهرامی]]،''' <br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B1%DB%B0/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=93036 2026-09-18T08:50:28Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>{{Infobox settlement<br /> | name = استان گلستان<br /> | other_name = سرزمین جنگل و استپ — دروازه ترکمن‌صحرا<br /> | image_skyline = استان گلستان.jpg<br /> | image_caption = استان گلستان — برج گنبد قابوس<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان گلستان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = گرگان<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۲۰٬۳۶۷ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۱٫۹ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۴ (گرگان، گنبدکاووس، آق‌قلا، علی‌آباد کتول، بندرگز، مینودشت و...)<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = فارسی، ترکمنی، ترکی، بلوچی، سیستانی<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = معتدل و مرطوب (شمال و جنوب)؛ نیمه‌خشک استپی (شرق — ترکمن‌صحرا)<br /> | blank5_name = تأسیس استان<br /> | blank5_info = ۱۳۷۶ — جدا شده از استان مازندران<br /> | blank6_name = تنوع قومی<br /> | blank6_info = فارس‌ها، ترکمن‌ها، ترک‌ها، بلوچ‌ها، سیستانی‌ها و قزلباش‌ها<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = ترکمنستان<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = استان‌های سمنان و خراسان شمالی<br /> | blank2_name_sec1 = غرب<br /> | blank2_info_sec1 = استان مازندران<br /> | blank3_name_sec1 = شرق<br /> | blank3_info_sec1 = استان خراسان شمالی<br /> | blank_name_sec2 = گنبد قابوس (یونسکو)<br /> | blank_info_sec2 = بلندترین برج آجری جهان (۵۵ متر) — ساخت ۱۰۰۶ میلادی به دستور قابوس بن وشمگیر زیاری<br /> | blank1_name_sec2 = دیوار بزرگ گرگان<br /> | blank1_info_sec2 = ۱۹۵ کیلومتر — دومین دیوار بزرگ جهان پس از دیوار چین — دوره ساسانی (قرن پنجم میلادی)<br /> | blank2_name_sec2 = جنگل‌های هیرکانی (یونسکو)<br /> | blank2_info_sec2 = آخرین بقایای جنگل‌های عصر سوم (۲۵ تا ۵۰ میلیون سال) — زیستگاه پلنگ ایرانی و مرال<br /> | blank3_name_sec2 = پارک ملی گلستان<br /> | blank3_info_sec2 = نخستین پارک ملی ایران — در دل جنگل‌های هیرکانی<br /> | blank4_name_sec2 = ترکمن‌صحرا<br /> | blank4_info_sec2 = دشت استپی زیبا در شمال استان — سرزمین اسب ترکمن و قالی ترکمن<br /> | blank5_name_sec2 = پنبه و کشاورزی<br /> | blank5_info_sec2 = بزرگ‌ترین تولیدکننده پنبه ایران — گندم، برنج، سویا و کلزا<br /> | blank6_name_sec2 = قالی ترکمن<br /> | blank6_info_sec2 = نقوش گُل (مدالیون هندسی) با رنگ قرمز غالب — از معروف‌ترین قالی‌های جهان<br /> | blank7_name_sec2 = اسب ترکمن<br /> | blank7_info_sec2 = آخال‌تکه و یموت — از اصیل‌ترین و زیباترین نژادهای اسب جهان — مسابقات اسب‌دوانی<br /> | blank8_name_sec2 = گردشگری<br /> | blank8_info_sec2 = آبشار لوه · خالدنبی (مقبره باستانی) · سواحل بندرگز<br /> | blank9_name_sec2 = مفاخر<br /> | blank9_info_sec2 = مختومقلی فراغی — بزرگ‌ترین شاعر ترکمن — زاده گلستان<br /> | blank10_name_sec2 = موسیقی<br /> | blank10_info_sec2 = دوتار ترکمنی و مقام‌خوانی — رقص و جشن عروسی ترکمنی<br /> | blank11_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank11_info_sec2 = اوگره (آش ترکمنی) · پلوی ترکمنی · بِلَما · ماهی‌کباب بندرگز · نان یوغوت<br /> | blank12_name_sec2 = رویداد تاریخی<br /> | blank12_info_sec2 = عهدنامه گلستان (۱۸۱۳ میلادی) — جدایی بخش‌های بزرگی از قفقاز از ایران<br /> | blank13_name_sec2 = <br /> | blank13_info_sec2 = <br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است'''<br /> <br /> '''استان گلستان''' در گوشهٔ جنوب‌شرقی دریای خزر، در مرز میان جنگل‌های هیرکانی، دشت ترکمن، کوهپایه‌های البرز شرقی و راه‌های تاریخی آسیای میانه قرار دارد. این استان را می‌توان سرزمینی از «سه اقلیم» دانست: رطوبت خزری در غرب و شمال، ارتفاعات جنگلی در مرکز و جنوب، و دشت‌های خشک‌تر و استپی در شرق. <br /> <br /> همین گوناگونی طبیعی با لایه‌های تاریخی هیرکانیا، جرجان، دولت زیاری، میراث ساسانی، فرهنگ ترکمنی و اقتصاد کشاورزی درهم تنیده شده است. گنبد قابوس، دیوار بزرگ گرگان، ذخیره‌گاه زیست‌کرهٔ گلستان و جنگل‌های هیرکانی، چهار نشانهٔ برجستهٔ این پیوند میان طبیعت، مهندسی و حافظهٔ تاریخی‌اند.<br /> <br /> مرکز استان: گرگان<br /> <br /> مساحت: ۲۰,۳۶۷ کیلومتر مربع<br /> <br /> جمعیت: حدود ۱.۹ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۱۴ شهرستان (گرگان، گنبدکاووس، آق‌قلا، علی‌آباد کتول، بندرگز، مینودشت و...)<br /> <br /> آب و هوا: معتدل و مرطوب (شمال)؛ نیمه‌خشک استپی (شرق)<br /> <br /> زبان: فارسی، ترکمنی، ترکی، بلوچی، سیستانی<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> گلستان، سرزمین جنگل و استپ در شمال‌شرقی ایران واقع شده و از متنوع‌ترین استان‌های ایران از نظر قومی و طبیعی است.استان گلستان تا سال ۱۳۷۶ بخشی از استان مازندران بود و این نام از «گلستان» سعدی گرفته شده‌است.<br /> <br /> کاوش‌های باستان‌شناسی در محوطه‌هایی مانند تورنگ‌تپه، یاریم‌تپه و دیگر استقرارگاه‌های دشت گرگان نشان داده‌اند که این منطقه از هزاره‌های پیش از میلاد محل سکونت انسان بوده است. قرار گرفتن در مسیر ارتباطی میان فلات ایران و آسیای میانه موجب شد که این ناحیه در دوره‌های مختلف تاریخی اهمیت راهبردی پیدا کند. <br /> <br /> === '''دیوار بزرگ گرگان — دیوار سرخ:''' ===<br /> دیوار بزرگ گرگان (دیوار سرخ یا مار سرخ یا سد اسکندر) با طول بیش از ۱۹۵ کیلومتر، بلندترین و طولانی‌ترین بنای آجری باستانی جهان و دومین دیوار بزرگ جهان پس از دیوار بزرگ چین است. این دیوار در دوره ساسانی (قرن پنجم میلادی) برای دفاع از مرزهای شمال‌شرقی در برابر حملات اقوام بیابان‌گرد ساخته شد.<br /> <br /> پژوهش دانشگاه ادینبرو این دیوار بزرگ را سامانه‌ای دفاعی به طول حدود ۲۰۰ کیلومتر معرفی می‌کند که بیش از ۳۰ دژ از آن پاسداری می‌کردندو طول آن را از مجموع دیوارهای هادریان و آنتونین بیشتر می‌داند. تاریخ‌گذاری علمی، ساخت دیوار را به سده‌های پنجم و ششم میلادی و دورهٔ ساسانی نسبت می‌دهدو نه به دورهٔ اشکانی یا افسانهٔ «دیوار اسکندر».<br /> <br /> در دوره ساسانی و سده‌های نخست اسلامی، بخش بزرگی از استان کنونی گلستان با نام جرجان شناخته می‌شد. شهر تاریخی جرجان، واقع در نزدیکی گنبد کاووس امروزی، در قرون سوم تا پنجم هجری یکی از مهم‌ترین مراکز شهری، علمی و تجاری جهان اسلام بود. وسعت شهر، شبکه پیشرفته آبرسانی و رونق صنایع دستی و بازرگانی، جرجان را به یکی از مهم‌ترین شهرهای شرق ایران تبدیل کرده بود.<br /> <br /> در دوره‌های اشکانی و ساسانی، دشت گرگان هم اهمیت نظامی داشت و هم به‌واسطهٔ کانال‌ها و زمین‌های حاصلخیز، توان اقتصادی قابل توجهی ایجاد می‌کرد. پس از اسلام، جرجان به یکی از مراکز شهری و فرهنگی شمال ایران تبدیل شد. <br /> <br /> ویرانی جرجان در یورش‌های مغول، به‌ویژه در سده‌های چهاردهم و پانزدهم میلادی، بخش مهمی از سیمای شهری پیشین را از میان برد. بااین‌حال، نام و شبکهٔ تاریخی آن در بناهایی چون گنبد قابوس باقی مانده است.<br /> <br /> گرگان امروزی، که در دوره‌هایی استرآباد نامیده می‌شد، باید در نسبت با این لایه‌های تاریخی خوانده شود. شهر معاصر بر روی یک تاریخ واحد بنا نشده، بلکه در میان هیرکانیا، جرجان اسلامی، راه‌های خزری و دولت‌های محلی شمال ایران شکل گرفته است.<br /> === دوره اسلامی تا عصر قاجار ===<br /> پس از شکوفایی جرجان، این منطقه در دوره‌های سلجوقی، ایلخانی، تیموری و صفوی همچنان اهمیت راهبردی خود را حفظ کرد. در دوره صفویه، حضور قبایل ترکمن در شمال منطقه نقش مهمی در شکل‌گیری ساختار جمعیتی کنونی استان داشت.<br /> <br /> در عصر قاجار نیز استرآباد (نام تاریخی گرگان) یکی از شهرهای مهم شمال ایران محسوب می‌شد و به دلیل نزدیکی به مرزهای شمالی، اهمیت نظامی و اداری ویژه‌ای داشت.<br /> <br /> === '''گنبد قابوس — میراث جهانی:''' ===<br /> برج گنبد قابوس، بلندترین برج آجری جهان، در سال ۱۰۰۶ میلادی(۳۷۵ هجری) برای [[آل زیار|'''قابوس بن وشمگیر''']]، فرمانروای [[آل زیار|'''زیاری''']] و ادیب، ساخته شد.<br /> <br /> این برج در نزدیکی ویرانه‌های جرجان باستان قرار دارد. یونسکو ارتفاع آن را ۵۳ متر گزارش می‌کند. برج از آجر پختهٔ بدون لعاب ساخته شده، بدنه‌ای استوانه‌ای و باریک‌شونده دارد و با سقف مخروطی پوشانده شده است.<br /> <br /> اهمیت بنا تنها در قدمت یا مقیاس آن نیست، بلکه گنبد قابوس را نمونه‌ای نوآورانه از معماری اسلامی است که با هندسه و سازهٔ باربر آجری، ارتفاع چشمگیری ایجاد کرده است. فرم مخروطی آن بر برج‌های آرامگاهی ایران، آناتولی و آسیای مرکزی اثر گذاشت و به‌عنوان شاهدی از تبادل فرهنگی میان کوچ‌نشینان آسیای مرکزی و تمدن ایرانی شناخته شد.<br /> <br /> در دوره قاجار، [[عهدنامه ترکمانچای|عهدنامه ترکمنچای]] (۱۲۲۸ هجری) و [[عهدنامه گلستان]] (۱۱۹۲ شمسی / ۱۸۱۳ میلادی) که بخش‌های بزرگی از قفقاز را از ایران جدا کرد، در این منطقه امضا شد.<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> گلستان از شمال به ترکمنستان، از غرب به مازندران و از جنوب به سمنان و خراسان شمالی محدود است. استان از [[جنگل‌های هیرکانی]] (خزری) در جنوب تا دشت‌های استپی ترکمن‌صحرا در شمال گسترده شده است.<br /> <br /> تنوع اقلیمی استان در مقیاس محلی چشمگیر است: از جنگل‌های بارانی معتدل و دره‌های مرطوب تا استپ‌های کوهستانی و دشت‌های خشک. رود مادرَسو در دره‌های ذخیره‌گاه جریان دارد و تغییر ارتفاع، بارش و پوشش گیاهی، زیستگاه‌های متنوعی ایجاد کرده است.<br /> <br /> از منظر جغرافیای تاریخی، دشت گرگان در جنوب‌شرقی خزر یکی از مهم‌ترین پهنه‌های باستان‌شناختی شمال ایران به‌شمار می‌رود و آثار آن از دورهٔ پیشاتاریخ تا عصر اسلامی امتداد دارند.<br /> <br /> == '''تشکیل استان گلستان''' ==<br /> تا سال ۱۳۷۶، منطقه کنونی گلستان بخشی از استان مازندران بود. با تصویب مجلس جمهوری اسلامی، استان گلستان تشکیل شد و شهر گرگان به عنوان مرکز آن انتخاب شد.<br /> <br /> استان گلستان با مساحت حدود ۲۰٬۴۳۸ کیلومتر مربع در جنوب شرقی دریای خزر قرار گرفته است. این استان از نظر طبیعی یکی از متنوع‌ترین مناطق ایران است؛ به‌گونه‌ای که فاصله کوتاهی میان سواحل دریای خزر، جنگل‌های انبوه، دشت‌های وسیع و ارتفاعات البرز وجود دارد.<br /> <br /> بخش جنوبی استان را دامنه‌های شمالی رشته‌کوه البرز فرا گرفته است، در حالی که بخش شمالی عمدتاً از دشت گرگان تشکیل شده است. این تفاوت ارتفاع باعث ایجاد اقلیم‌های متنوع در فاصله‌ای نسبتاً کوتاه شده است.<br /> <br /> از مهم‌ترین رودخانه‌های این استان می‌توان به گرگان‌رود، اترک، و قره‌سو اشاره کرد.<br /> <br /> این رودخانه‌ها نقش مهمی در کشاورزی، تأمین آب و شکل‌گیری زیست‌بوم‌های استان دارند.<br /> <br /> استان گلستان دارای سه نوع اقلیم اصلی است:<br /> <br /> * معتدل و مرطوب در نواحی ساحلی<br /> نواحی نزدیک دریای خزر دارای آب‌وهوای معتدل و مرطوب هستند. بارندگی در این مناطق نسبتاً زیاد است و پوشش جنگلی گسترده‌ای را پدید آورده است.<br /> * کوهستانی و سرد در ارتفاعات جنوبی<br /> ارتفاعات جنوبی زمستان‌های سرد و پربرف و تابستان‌های معتدل دارند و بسیاری از سرچشمه‌های رودخانه‌های استان در همین ارتفاعات قرار گرفته‌اند.<br /> * نیمه‌خشک در بخش‌هایی از دشت شمالی<br /> بخش‌هایی از دشت شمالی استان به دلیل فاصله از رطوبت دریای خزر، اقلیمی نیمه‌خشک دارند که برای کشاورزی مکانیزه و دامداری مناسب است.<br /> <br /> این تنوع اقلیمی موجب شکل‌گیری زیستگاه‌های متعدد و تنوع بالای گونه‌های گیاهی و جانوری شده است.<br /> <br /> === جنگل‌های هیرکانی — میراث جهانی: ===<br /> '''[[جنگل‌های هیرکانی]]''' (خزری)، میراث جهانی یونسکو از آخرین بقایای جنگل‌های برگ‌ریز معتدله عصر سوم زمین‌شناسی هستند (قدمت ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال).<br /> <br /> پارک ملی گلستان، نخستین پارک ملی ایران که در این جنگل‌ها واقع شده و زیستگاه پلنگ ایرانی، خرس قهوه‌ای و مرال است.<br /> <br /> بخش مهمی از [[جنگل‌های هیرکانی]] در استان گلستان قرار دارد. این جنگل‌ها که قدمتی میان ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال دارند، در سال ۲۰۱۹ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شدند.<br /> <br /> یونسکو این جنگل‌ها را یکی از ارزشمندترین اکوسیستم‌های جنگلی جهان معرفی کرده است؛ زیرا بیش از ۳۲۰۰ گونه گیاهی آوندی، ۱۸۰ گونه پرنده و ۵۸ گونه پستاندار در این پهنه جنگلی ثبت شده‌اند.<br /> <br /> از گونه‌های شاخص این جنگل‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: پلنگ ایرانی، خرس قهوه‌ای، گرگ، مرال (گوزن قرمز هیرکانی)، شوکا (کوچک‌ترین گوزن ایران و نوعی گوزن ظریف بومی اوراسیا).<br /> <br /> === ترکمن‌صحرا: ===<br /> ترکمن صحرا منطقه‌ای سرسبز، وسیع و تاریخی در شمال شرقی ایران است که بخش‌های زیادی از استان‌های گلستان و خراسان شمالی را شامل می‌شود. این منطقه ۴۰۰ کیلومتری از غرب به دریای خزر و از شمال به مرز ترکمنستان می‌رسد و شهرهایی مانند بندر ترکمن، گنبد کاووس، آق‌قلا، کلاله و گمیشان را در بر می‌گیرد.<br /> <br /> این دیار علاوه بر طبیعت متنوعش که شامل کوه، جنگل، مرتع و سواحل جلگه‌ای است، جاذبه‌های دیدنی ارزشمندی همچون مقبره خالد نبی و گورستان سنگ‌افراشته‌های مرموز آن، تپه‌ماهورهای هزار دره، برج تاریخی گنبد قابوس (بلندترین برج آجری جهان)، آبشار خزه‌ای کبودوال، پل تاریخی آق‌قلا و تالاب اینچه برون دارد. همچنین اسب‌های نژاد اصیل ترکمن، آداب و رسوم سنتی، موسیقی غنی و صنایع دستی برجسته‌ای مانند فرش و گلیم، زیورآلات سنتی و نمدمالی از دیگر جذابیت‌های این منطقه محسوب می‌شوند.&lt;ref&gt;[https://www.eligasht.com/Blog/travelguide/%D8%AA%D8%B1%DA%A9%D9%85%D9%86-%D8%B5%D8%AD%D8%B1%D8%A7/ ترکمن صحرا کجاست؟-الی گشت]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> اقتصاد گلستان بر پایهٔ پیوند میان زمین، آب، جنگل و شبکه‌های انسانی شکل گرفته است و بر کشاورزی، دامداری، شیلات و صنعت استوار است.در دشت‌ها، غلات و محصولات زراعی اهمیت بنیادی دارند و در نواحی خزری، باغداری و فعالیت‌های وابسته به آب تقویت می‌شود. در امتداد ساحل و آبراهه‌ها، شیلات و اقتصاد ساحلی مطرح است.در مناطق روستایی و ترکمن‌نشین، دامداری، صنایع‌دستی و تولیدات خانگی بخشی از معیشت را می‌سازند. ابریشم و بافته‌های سنتی نیز تنها کالا نیستند، بلکه حامل مهارت و هویت‌ این استان را نمایش می‌دهد.<br /> <br /> پنبه و کشاورزی:<br /> <br /> گلستان بزرگ‌ترین تولیدکننده پنبه ایران است. گندم، جو، برنج، سویا و کلزا از محصولات مهم زراعی هستند. ترکمن‌صحرا با خاک حاصلخیز از مراکز اصلی کشاورزی استان است.<br /> <br /> قالی ترکمن:<br /> <br /> قالی ترکمن با نقوش گُل (مدالیون‌های هندسی) و رنگ قرمز غالب از معروف‌ترین قالی‌های جهان است. قالی‌بافی ترکمنی هنری اصیل با قدمت چند صد ساله و ارزش صادراتی بالاست.<br /> <br /> اسب ترکمن:<br /> <br /> اسب ترکمن (آخال‌تکه و یموت) از اصیل‌ترین و زیباترین نژادهای اسب جهان است. مسابقات اسب‌دوانی ترکمن‌صحرا از رویدادهای مهم فرهنگی-ورزشی استان است.<br /> <br /> گردشگری:<br /> <br /> پارک ملی گلستان، برج گنبد قابوس (یونسکو)، آبشار لوه، خالدنبی (مقبره باستانی)، ترکمن‌صحرا و سواحل بندرگز از جاذبه‌های گردشگری هستند.<br /> <br /> بااین‌حال، منابع طبیعی استان با فشارهایی روبه‌رو هستند. یونسکو از ترافیک، چرای بیش از ظرفیت و جنگل‌زدایی در ناحیهٔ گذار ذخیره‌گاه نام می‌برد. <br /> <br /> آیندهٔ اقتصاد گلستان به توانایی آن در تلفیق بهره‌وری کشاورزی با مدیریت آب، حفاظت جنگل با درآمد محلی و توسعهٔ گردشگری با محدودیت‌های محیط‌زیستی وابسته است.<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> گلستان از متنوع‌ترین استان‌های ایران از نظر قومی و فرهنگی است.فارس‌ها، ترکمن‌ها، ترک‌ها، بلوچ‌ها، سیستانی‌ها و قزلباش‌ها در کنار هم زندگی می‌کنند. این تنوع نتیجه قرن‌ها همزیستی اقوام مختلف در این منطقه است.<br /> <br /> === ترکمن‌ها ===<br /> ترکمن‌ها یکی از شناخته‌شده‌ترین گروه‌های قومی استان هستند که عمدتاً در شمال و شمال‌غرب استان زندگی می‌کنند.<br /> <br /> ترکمن‌ها فرهنگ غنی و متمایزی دارند. از پرورش اسب، قالی‌بافی و آلاچیق (یورت/خیمه ترکمنی)و موسیقی دوتار و آوازهای مقامی تا رقص ترکمنی و جشن عروسی ترکمنی از دیدنی‌ترین مراسم فرهنگی ایران هستند.<br /> <br /> موسیقی:<br /> <br /> موسیقی دوتار ترکمنی و مقام‌خوانی از میراث ناملموس فرهنگی است. مختومقلی فراغی، بزرگ‌ترین شاعر ترکمن در گلستان زاده شد و شعرهایش سرود ملی ترکمن‌هاست.<br /> <br /> غذاهای محلی:<br /> <br /> آش ترکمنی (اوگره)، پلوی ترکمنی، بِلَما (ماست خشک‌شده ترکمنی)، قورمه‌سبزی گرگانی، ماهی‌کباب بندرگز و نان یوغوت (نان سنتی ترکمن) از غذاهای سنتی استان هستند.<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> گلستان در تاریخ معاصر شاهد مقاومت و مبارزات مردمی بوده‌است. از دوران مشروطه که بسیاری از مردم این استان برای نبرد با نیروهای محمدعلی شاه به یاری میرزا کوچک‌خان شتافتند، تا دوران استبدادی رضا‌شاه و دیکتاتوری حکومت ولایت فقیه مردم این استان دست به مبارزه علیه ظلم و دیکتاتوری زدند.<br /> <br /> === [[سرکوب عشایر در دوره رضاشاه]]: ===<br /> در دوره رضاشاه، ترکمن‌ها به دلیل موقعیت استراتژیک در مرز شوروی و داشتن فرهنگ کوچ‌نشینی قوی، از ایلمانی بودند که مقاومت شدیدی در برابر سیاست‌های حکومت مرکزی نشان دادند. در سال‌های ۱۳۰۷ تا ۱۳۰۹، شورش ترکمن‌ها به رهبری خاله‌قلی‌خان و دیگر سران عشایر علیه خلع سلاح و مالیات‌های سنگین آغاز شد. ارتش رضاشاه در سال ۱۳۰۹ با حمله‌ای گسترده و به‌کارگیری نیروهای منظم و حتی بمباران هوایی، این مقاومت را به شدت سرکوب کرد.<br /> <br /> در جریان این سرکوب‌ها، هزاران نفر از ترکمن‌ها کشته یا تبعید شدند و زمین‌هایشان به مصادره دولت درآمد. پس از شکست شورش، حکومت سیاست اسکان اجباری (تخته‌قاپو) را بر آن‌ها تحمیل کرد و ترکمن‌ها مجبور به زندگی در روستاهای ثابت شدند. این اقدام ضربه سنگینی به اقتصاد دامداری و زندگی عشایری آن‌ها وارد ساخت و موجی از گرسنگی، بیماری و مرگ‌ومیر گسترده را میان آنان به همراه داشت. حکومت پهلوی با هدایت رسانه‌ها و نیروهای نظامی، این سرکوب را تحت عنوان مقابله با «بی‌نظمی و راهزنی» برای حفظ وحدت ملی توجیه می‌کرد.<br /> <br /> مجاهدین در گلستان:<br /> <br /> سازمان مجاهدین خلق در گرگان و گنبدکاووس از سال‌های اول انقلاب فعالیت سیاسی داشت. در سال ۱۳۵۸ درگیری‌های سنگین بین ترکمن‌ها و نیروهای رژیم در گنبدکاووس رخ داد — ترکمن‌ها خواستار خودمختاری و حقوق فرهنگی خود بودند. مجاهدین خلق از حقوق اقلیت‌های قومی حمایت کردند.<br /> <br /> کشتار ۶۷ در گلستان:<br /> <br /> زندان گرگان نیز در تابستان ۱۳۶۷ شاهد اعدام زندانیان سیاسی و مجاهد بود. کمیسیون مرگ در گلستان فعال بود و تعدادی از زندانیان مجاهد بدون محاکمه اعدام شدند.<br /> <br /> سیل فاجعه‌بار ۱۳۹۸:<br /> <br /> در فروردین ۱۳۹۸ سیل ویرانگری گلستان را فراگرفت — بخش بزرگی از آق‌قلا زیر آب رفت و ده‌ها هزار نفر بی‌خانمان شدند. ناکارآمدی رژیم در مدیریت بحران و نبود زیرساخت‌های مناسب خشم مردم را برانگیخت. واحدهای مقاومت مجاهدین با افشاگری فساد و سوءمدیریت رژیم در بحران سیل نقش فعالی داشتند.<br /> <br /> قیام ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴:<br /> <br /> گرگان و گنبدکاووس در قیام‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴ شاهد اعتراضات بودند. مردم ترکمن‌صحرا نیز در جنبش «زن، زندگی، آزادی» مشارکت فعال داشتند.<br /> <br /> '''[[آیدا رستمی]]، [[نوید بادپا]]،''' <br /> <br /> '''[[آرنیکا دباغ|آرنیکا دباغ،]] [[متین منتظرالظهور]]، سینا حق‌شناس، [[محمد بهرامی]]،''' <br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B1%DB%B0/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=93034 2026-09-18T08:24:50Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>{{Infobox settlement<br /> | name = استان گلستان<br /> | other_name = سرزمین جنگل و استپ — دروازه ترکمن‌صحرا<br /> | image_skyline = استان گلستان.jpg<br /> | image_caption = استان گلستان — برج گنبد قابوس<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان گلستان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = گرگان<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۲۰٬۳۶۷ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۱٫۹ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۴ (گرگان، گنبدکاووس، آق‌قلا، علی‌آباد کتول، بندرگز، مینودشت و...)<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = فارسی، ترکمنی، ترکی، بلوچی، سیستانی<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = معتدل و مرطوب (شمال و جنوب)؛ نیمه‌خشک استپی (شرق — ترکمن‌صحرا)<br /> | blank5_name = تأسیس استان<br /> | blank5_info = ۱۳۷۶ — جدا شده از استان مازندران<br /> | blank6_name = تنوع قومی<br /> | blank6_info = فارس‌ها، ترکمن‌ها، ترک‌ها، بلوچ‌ها، سیستانی‌ها و قزلباش‌ها<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = ترکمنستان<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = استان‌های سمنان و خراسان شمالی<br /> | blank2_name_sec1 = غرب<br /> | blank2_info_sec1 = استان مازندران<br /> | blank3_name_sec1 = شرق<br /> | blank3_info_sec1 = استان خراسان شمالی<br /> | blank_name_sec2 = گنبد قابوس (یونسکو)<br /> | blank_info_sec2 = بلندترین برج آجری جهان (۵۵ متر) — ساخت ۱۰۰۶ میلادی به دستور قابوس بن وشمگیر زیاری<br /> | blank1_name_sec2 = دیوار بزرگ گرگان<br /> | blank1_info_sec2 = ۱۹۵ کیلومتر — دومین دیوار بزرگ جهان پس از دیوار چین — دوره ساسانی (قرن پنجم میلادی)<br /> | blank2_name_sec2 = جنگل‌های هیرکانی (یونسکو)<br /> | blank2_info_sec2 = آخرین بقایای جنگل‌های عصر سوم (۲۵ تا ۵۰ میلیون سال) — زیستگاه پلنگ ایرانی و مرال<br /> | blank3_name_sec2 = پارک ملی گلستان<br /> | blank3_info_sec2 = نخستین پارک ملی ایران — در دل جنگل‌های هیرکانی<br /> | blank4_name_sec2 = ترکمن‌صحرا<br /> | blank4_info_sec2 = دشت استپی زیبا در شمال استان — سرزمین اسب ترکمن و قالی ترکمن<br /> | blank5_name_sec2 = پنبه و کشاورزی<br /> | blank5_info_sec2 = بزرگ‌ترین تولیدکننده پنبه ایران — گندم، برنج، سویا و کلزا<br /> | blank6_name_sec2 = قالی ترکمن<br /> | blank6_info_sec2 = نقوش گُل (مدالیون هندسی) با رنگ قرمز غالب — از معروف‌ترین قالی‌های جهان<br /> | blank7_name_sec2 = اسب ترکمن<br /> | blank7_info_sec2 = آخال‌تکه و یموت — از اصیل‌ترین و زیباترین نژادهای اسب جهان — مسابقات اسب‌دوانی<br /> | blank8_name_sec2 = گردشگری<br /> | blank8_info_sec2 = آبشار لوه · خالدنبی (مقبره باستانی) · سواحل بندرگز<br /> | blank9_name_sec2 = مفاخر<br /> | blank9_info_sec2 = مختومقلی فراغی — بزرگ‌ترین شاعر ترکمن — زاده گلستان<br /> | blank10_name_sec2 = موسیقی<br /> | blank10_info_sec2 = دوتار ترکمنی و مقام‌خوانی — رقص و جشن عروسی ترکمنی<br /> | blank11_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank11_info_sec2 = اوگره (آش ترکمنی) · پلوی ترکمنی · بِلَما · ماهی‌کباب بندرگز · نان یوغوت<br /> | blank12_name_sec2 = رویداد تاریخی<br /> | blank12_info_sec2 = عهدنامه گلستان (۱۸۱۳ میلادی) — جدایی بخش‌های بزرگی از قفقاز از ایران<br /> | blank13_name_sec2 = <br /> | blank13_info_sec2 = <br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است'''<br /> <br /> '''استان گلستان''' در گوشهٔ جنوب‌شرقی دریای خزر، در مرز میان جنگل‌های هیرکانی، دشت ترکمن، کوهپایه‌های البرز شرقی و راه‌های تاریخی آسیای میانه قرار دارد. این استان را می‌توان سرزمینی از «سه اقلیم» دانست: رطوبت خزری در غرب و شمال، ارتفاعات جنگلی در مرکز و جنوب، و دشت‌های خشک‌تر و استپی در شرق. <br /> <br /> همین گوناگونی طبیعی با لایه‌های تاریخی هیرکانیا، جرجان، دولت زیاری، میراث ساسانی، فرهنگ ترکمنی و اقتصاد کشاورزی درهم تنیده شده است. گنبد قابوس، دیوار بزرگ گرگان، ذخیره‌گاه زیست‌کرهٔ گلستان و جنگل‌های هیرکانی، چهار نشانهٔ برجستهٔ این پیوند میان طبیعت، مهندسی و حافظهٔ تاریخی‌اند.<br /> <br /> مرکز استان: گرگان<br /> <br /> مساحت: ۲۰,۳۶۷ کیلومتر مربع<br /> <br /> جمعیت: حدود ۱.۹ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۱۴ شهرستان (گرگان، گنبدکاووس، آق‌قلا، علی‌آباد کتول، بندرگز، مینودشت و...)<br /> <br /> آب و هوا: معتدل و مرطوب (شمال)؛ نیمه‌خشک استپی (شرق)<br /> <br /> زبان: فارسی، ترکمنی، ترکی، بلوچی، سیستانی<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> گلستان، سرزمین جنگل و استپ در شمال‌شرقی ایران واقع شده و از متنوع‌ترین استان‌های ایران از نظر قومی و طبیعی است.استان گلستان تا سال ۱۳۷۶ بخشی از استان مازندران بود و این نام از «گلستان» سعدی گرفته شده‌است.<br /> <br /> کاوش‌های باستان‌شناسی در محوطه‌هایی مانند تورنگ‌تپه، یاریم‌تپه و دیگر استقرارگاه‌های دشت گرگان نشان داده‌اند که این منطقه از هزاره‌های پیش از میلاد محل سکونت انسان بوده است. قرار گرفتن در مسیر ارتباطی میان فلات ایران و آسیای میانه موجب شد که این ناحیه در دوره‌های مختلف تاریخی اهمیت راهبردی پیدا کند. <br /> <br /> === '''دیوار بزرگ گرگان — دیوار سرخ:''' ===<br /> دیوار بزرگ گرگان (دیوار سرخ یا مار سرخ یا سد اسکندر) با طول بیش از ۱۹۵ کیلومتر، بلندترین و طولانی‌ترین بنای آجری باستانی جهان و دومین دیوار بزرگ جهان پس از دیوار بزرگ چین است. این دیوار در دوره ساسانی (قرن پنجم میلادی) برای دفاع از مرزهای شمال‌شرقی در برابر حملات اقوام بیابان‌گرد ساخته شد.<br /> <br /> پژوهش دانشگاه ادینبرو این دیوار بزرگ را سامانه‌ای دفاعی به طول حدود ۲۰۰ کیلومتر معرفی می‌کند که بیش از ۳۰ دژ از آن پاسداری می‌کردندو طول آن را از مجموع دیوارهای هادریان و آنتونین بیشتر می‌داند. تاریخ‌گذاری علمی، ساخت دیوار را به سده‌های پنجم و ششم میلادی و دورهٔ ساسانی نسبت می‌دهدو نه به دورهٔ اشکانی یا افسانهٔ «دیوار اسکندر».<br /> <br /> در دوره ساسانی و سده‌های نخست اسلامی، بخش بزرگی از استان کنونی گلستان با نام جرجان شناخته می‌شد. شهر تاریخی جرجان، واقع در نزدیکی گنبد کاووس امروزی، در قرون سوم تا پنجم هجری یکی از مهم‌ترین مراکز شهری، علمی و تجاری جهان اسلام بود. وسعت شهر، شبکه پیشرفته آبرسانی و رونق صنایع دستی و بازرگانی، جرجان را به یکی از مهم‌ترین شهرهای شرق ایران تبدیل کرده بود.<br /> <br /> در دوره‌های اشکانی و ساسانی، دشت گرگان هم اهمیت نظامی داشت و هم به‌واسطهٔ کانال‌ها و زمین‌های حاصلخیز، توان اقتصادی قابل توجهی ایجاد می‌کرد. پس از اسلام، جرجان به یکی از مراکز شهری و فرهنگی شمال ایران تبدیل شد. <br /> <br /> ویرانی جرجان در یورش‌های مغول، به‌ویژه در سده‌های چهاردهم و پانزدهم میلادی، بخش مهمی از سیمای شهری پیشین را از میان برد. بااین‌حال، نام و شبکهٔ تاریخی آن در بناهایی چون گنبد قابوس باقی مانده است.<br /> <br /> گرگان امروزی، که در دوره‌هایی استرآباد نامیده می‌شد، باید در نسبت با این لایه‌های تاریخی خوانده شود. شهر معاصر بر روی یک تاریخ واحد بنا نشده، بلکه در میان هیرکانیا، جرجان اسلامی، راه‌های خزری و دولت‌های محلی شمال ایران شکل گرفته است.<br /> === دوره اسلامی تا عصر قاجار ===<br /> پس از شکوفایی جرجان، این منطقه در دوره‌های سلجوقی، ایلخانی، تیموری و صفوی همچنان اهمیت راهبردی خود را حفظ کرد. در دوره صفویه، حضور قبایل ترکمن در شمال منطقه نقش مهمی در شکل‌گیری ساختار جمعیتی کنونی استان داشت.<br /> <br /> در عصر قاجار نیز استرآباد (نام تاریخی گرگان) یکی از شهرهای مهم شمال ایران محسوب می‌شد و به دلیل نزدیکی به مرزهای شمالی، اهمیت نظامی و اداری ویژه‌ای داشت.<br /> <br /> === '''گنبد قابوس — میراث جهانی:''' ===<br /> برج گنبد قابوس، بلندترین برج آجری جهان، در سال ۱۰۰۶ میلادی(۳۷۵ هجری) برای [[آل زیار|'''قابوس بن وشمگیر''']]، فرمانروای [[آل زیار|'''زیاری''']] و ادیب، ساخته شد.<br /> <br /> این برج در نزدیکی ویرانه‌های جرجان باستان قرار دارد. یونسکو ارتفاع آن را ۵۳ متر گزارش می‌کند. برج از آجر پختهٔ بدون لعاب ساخته شده، بدنه‌ای استوانه‌ای و باریک‌شونده دارد و با سقف مخروطی پوشانده شده است.<br /> <br /> اهمیت بنا تنها در قدمت یا مقیاس آن نیست، بلکه گنبد قابوس را نمونه‌ای نوآورانه از معماری اسلامی است که با هندسه و سازهٔ باربر آجری، ارتفاع چشمگیری ایجاد کرده است. فرم مخروطی آن بر برج‌های آرامگاهی ایران، آناتولی و آسیای مرکزی اثر گذاشت و به‌عنوان شاهدی از تبادل فرهنگی میان کوچ‌نشینان آسیای مرکزی و تمدن ایرانی شناخته شد.<br /> <br /> در دوره قاجار، [[عهدنامه ترکمانچای|عهدنامه ترکمنچای]] (۱۲۲۸ هجری) و [[عهدنامه گلستان]] (۱۱۹۲ شمسی / ۱۸۱۳ میلادی) که بخش‌های بزرگی از قفقاز را از ایران جدا کرد، در این منطقه امضا شد.<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> گلستان از شمال به ترکمنستان، از غرب به مازندران و از جنوب به سمنان و خراسان شمالی محدود است. استان از [[جنگل‌های هیرکانی]] (خزری) در جنوب تا دشت‌های استپی ترکمن‌صحرا در شمال گسترده شده است.<br /> <br /> تنوع اقلیمی استان در مقیاس محلی چشمگیر است: از جنگل‌های بارانی معتدل و دره‌های مرطوب تا استپ‌های کوهستانی و دشت‌های خشک. رود مادرَسو در دره‌های ذخیره‌گاه جریان دارد و تغییر ارتفاع، بارش و پوشش گیاهی، زیستگاه‌های متنوعی ایجاد کرده است.<br /> <br /> از منظر جغرافیای تاریخی، دشت گرگان در جنوب‌شرقی خزر یکی از مهم‌ترین پهنه‌های باستان‌شناختی شمال ایران به‌شمار می‌رود و آثار آن از دورهٔ پیشاتاریخ تا عصر اسلامی امتداد دارند.<br /> <br /> == '''تشکیل استان گلستان''' ==<br /> تا سال ۱۳۷۶، منطقه کنونی گلستان بخشی از استان مازندران بود. با تصویب مجلس جمهوری اسلامی، استان گلستان تشکیل شد و شهر گرگان به عنوان مرکز آن انتخاب شد.<br /> <br /> استان گلستان با مساحت حدود ۲۰٬۴۳۸ کیلومتر مربع در جنوب شرقی دریای خزر قرار گرفته است. این استان از نظر طبیعی یکی از متنوع‌ترین مناطق ایران است؛ به‌گونه‌ای که فاصله کوتاهی میان سواحل دریای خزر، جنگل‌های انبوه، دشت‌های وسیع و ارتفاعات البرز وجود دارد.<br /> <br /> بخش جنوبی استان را دامنه‌های شمالی رشته‌کوه البرز فرا گرفته است، در حالی که بخش شمالی عمدتاً از دشت گرگان تشکیل شده است. این تفاوت ارتفاع باعث ایجاد اقلیم‌های متنوع در فاصله‌ای نسبتاً کوتاه شده است.<br /> <br /> از مهم‌ترین رودخانه‌های این استان می‌توان به گرگان‌رود، اترک، و قره‌سو اشاره کرد.<br /> <br /> این رودخانه‌ها نقش مهمی در کشاورزی، تأمین آب و شکل‌گیری زیست‌بوم‌های استان دارند.<br /> <br /> استان گلستان دارای سه نوع اقلیم اصلی است:<br /> <br /> * معتدل و مرطوب در نواحی ساحلی<br /> نواحی نزدیک دریای خزر دارای آب‌وهوای معتدل و مرطوب هستند. بارندگی در این مناطق نسبتاً زیاد است و پوشش جنگلی گسترده‌ای را پدید آورده است.<br /> * کوهستانی و سرد در ارتفاعات جنوبی<br /> ارتفاعات جنوبی زمستان‌های سرد و پربرف و تابستان‌های معتدل دارند و بسیاری از سرچشمه‌های رودخانه‌های استان در همین ارتفاعات قرار گرفته‌اند.<br /> * نیمه‌خشک در بخش‌هایی از دشت شمالی<br /> بخش‌هایی از دشت شمالی استان به دلیل فاصله از رطوبت دریای خزر، اقلیمی نیمه‌خشک دارند که برای کشاورزی مکانیزه و دامداری مناسب است.<br /> <br /> این تنوع اقلیمی موجب شکل‌گیری زیستگاه‌های متعدد و تنوع بالای گونه‌های گیاهی و جانوری شده است.<br /> <br /> === جنگل‌های هیرکانی — میراث جهانی: ===<br /> '''[[جنگل‌های هیرکانی]]''' (خزری)، میراث جهانی یونسکو از آخرین بقایای جنگل‌های برگ‌ریز معتدله عصر سوم زمین‌شناسی هستند (قدمت ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال).<br /> <br /> پارک ملی گلستان، نخستین پارک ملی ایران که در این جنگل‌ها واقع شده و زیستگاه پلنگ ایرانی، خرس قهوه‌ای و مرال است.<br /> <br /> بخش مهمی از [[جنگل‌های هیرکانی]] در استان گلستان قرار دارد. این جنگل‌ها که قدمتی میان ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال دارند، در سال ۲۰۱۹ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شدند.<br /> <br /> یونسکو این جنگل‌ها را یکی از ارزشمندترین اکوسیستم‌های جنگلی جهان معرفی کرده است؛ زیرا بیش از ۳۲۰۰ گونه گیاهی آوندی، ۱۸۰ گونه پرنده و ۵۸ گونه پستاندار در این پهنه جنگلی ثبت شده‌اند.<br /> <br /> از گونه‌های شاخص این جنگل‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: پلنگ ایرانی، خرس قهوه‌ای، گرگ، مرال (گوزن قرمز هیرکانی)، شوکا (کوچک‌ترین گوزن ایران و نوعی گوزن ظریف بومی اوراسیا).<br /> <br /> ترکمن‌صحرا:<br /> <br /> دشت ترکمن‌صحرا در شمال گلستان یکی از زیباترین دشت‌های استپی ایران است. این دشت وسیع، سرزمین اسب ترکمن (آخال‌تکه) است و قالی ترکمن با نقش‌های ویژه در این سرزمین بافته می‌شود.<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> اقتصاد گلستان بر پایهٔ پیوند میان زمین، آب، جنگل و شبکه‌های انسانی شکل گرفته است و بر کشاورزی، دامداری، شیلات و صنعت استوار است.در دشت‌ها، غلات و محصولات زراعی اهمیت بنیادی دارند و در نواحی خزری، باغداری و فعالیت‌های وابسته به آب تقویت می‌شود. در امتداد ساحل و آبراهه‌ها، شیلات و اقتصاد ساحلی مطرح است.در مناطق روستایی و ترکمن‌نشین، دامداری، صنایع‌دستی و تولیدات خانگی بخشی از معیشت را می‌سازند. ابریشم و بافته‌های سنتی نیز تنها کالا نیستند، بلکه حامل مهارت و هویت‌ این استان را نمایش می‌دهد.<br /> <br /> پنبه و کشاورزی:<br /> <br /> گلستان بزرگ‌ترین تولیدکننده پنبه ایران است. گندم، جو، برنج، سویا و کلزا از محصولات مهم زراعی هستند. ترکمن‌صحرا با خاک حاصلخیز از مراکز اصلی کشاورزی استان است.<br /> <br /> قالی ترکمن:<br /> <br /> قالی ترکمن با نقوش گُل (مدالیون‌های هندسی) و رنگ قرمز غالب از معروف‌ترین قالی‌های جهان است. قالی‌بافی ترکمنی هنری اصیل با قدمت چند صد ساله و ارزش صادراتی بالاست.<br /> <br /> اسب ترکمن:<br /> <br /> اسب ترکمن (آخال‌تکه و یموت) از اصیل‌ترین و زیباترین نژادهای اسب جهان است. مسابقات اسب‌دوانی ترکمن‌صحرا از رویدادهای مهم فرهنگی-ورزشی استان است.<br /> <br /> گردشگری:<br /> <br /> پارک ملی گلستان، برج گنبد قابوس (یونسکو)، آبشار لوه، خالدنبی (مقبره باستانی)، ترکمن‌صحرا و سواحل بندرگز از جاذبه‌های گردشگری هستند.<br /> <br /> بااین‌حال، منابع طبیعی استان با فشارهایی روبه‌رو هستند. یونسکو از ترافیک، چرای بیش از ظرفیت و جنگل‌زدایی در ناحیهٔ گذار ذخیره‌گاه نام می‌برد.آیندهٔ اقتصاد گلستان به توانایی آن در تلفیق بهره‌وری کشاورزی با مدیریت آب، حفاظت جنگل با درآمد محلی و توسعهٔ گردشگری با محدودیت‌های محیط‌زیستی وابسته است.<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> گلستان از متنوع‌ترین استان‌های ایران از نظر قومی و فرهنگی است.فارس‌ها، ترکمن‌ها، ترک‌ها، بلوچ‌ها، سیستانی‌ها و قزلباش‌ها در کنار هم زندگی می‌کنند. این تنوع نتیجه قرن‌ها همزیستی اقوام مختلف در این منطقه است.<br /> <br /> === ترکمن‌ها ===<br /> ترکمن‌ها یکی از شناخته‌شده‌ترین گروه‌های قومی استان هستند که عمدتاً در شمال و شمال‌غرب استان زندگی می‌کنند.<br /> <br /> ترکمن‌ها فرهنگ غنی و متمایزی دارند. از پرورش اسب، قالی‌بافی و آلاچیق (یورت/خیمه ترکمنی)و موسیقی دوتار و آوازهای مقامی تا رقص ترکمنی و جشن عروسی ترکمنی از دیدنی‌ترین مراسم فرهنگی ایران هستند.<br /> <br /> موسیقی:<br /> <br /> موسیقی دوتار ترکمنی و مقام‌خوانی از میراث ناملموس فرهنگی است. مختومقلی فراغی، بزرگ‌ترین شاعر ترکمن در گلستان زاده شد و شعرهایش سرود ملی ترکمن‌هاست.<br /> <br /> غذاهای محلی:<br /> <br /> آش ترکمنی (اوگره)، پلوی ترکمنی، بِلَما (ماست خشک‌شده ترکمنی)، قورمه‌سبزی گرگانی، ماهی‌کباب بندرگز و نان یوغوت (نان سنتی ترکمن) از غذاهای سنتی استان هستند.<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> گلستان در تاریخ معاصر شاهد مقاومت و مبارزات مردمی بوده و مجاهدین خلق در این استان نیز فعالیت داشته‌اند.<br /> <br /> مجاهدین در گلستان:<br /> <br /> سازمان مجاهدین خلق در گرگان و گنبدکاووس از سال‌های اول انقلاب فعالیت سیاسی داشت. در سال ۱۳۵۸ درگیری‌های سنگین بین ترکمن‌ها و نیروهای رژیم در گنبدکاووس رخ داد — ترکمن‌ها خواستار خودمختاری و حقوق فرهنگی خود بودند. مجاهدین خلق از حقوق اقلیت‌های قومی حمایت کردند.<br /> <br /> کشتار ۶۷ در گلستان:<br /> <br /> زندان گرگان نیز در تابستان ۱۳۶۷ شاهد اعدام زندانیان سیاسی و مجاهد بود. کمیسیون مرگ در گلستان فعال بود و تعدادی از زندانیان مجاهد بدون محاکمه اعدام شدند.<br /> <br /> سیل فاجعه‌بار ۱۳۹۸:<br /> <br /> در فروردین ۱۳۹۸ سیل ویرانگری گلستان را فراگرفت — بخش بزرگی از آق‌قلا زیر آب رفت و ده‌ها هزار نفر بی‌خانمان شدند. ناکارآمدی رژیم در مدیریت بحران و نبود زیرساخت‌های مناسب خشم مردم را برانگیخت. واحدهای مقاومت مجاهدین با افشاگری فساد و سوءمدیریت رژیم در بحران سیل نقش فعالی داشتند.<br /> <br /> قیام ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴:<br /> <br /> گرگان و گنبدکاووس در قیام‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴ شاهد اعتراضات بودند. مردم ترکمن‌صحرا نیز در جنبش «زن، زندگی، آزادی» مشارکت فعال داشتند.<br /> <br /> '''[[آیدا رستمی]]،''' <br /> <br /> '''[[آرنیکا دباغ|آرنیکا دباغ،]] [[متین منتظرالظهور]]، سینا حق‌شناس، [[محمد بهرامی]]،''' <br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B1%DB%B0/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=93033 2026-09-18T07:12:52Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>{{Infobox settlement<br /> | name = استان گلستان<br /> | other_name = سرزمین جنگل و استپ — دروازه ترکمن‌صحرا<br /> | image_skyline = استان گلستان.jpg<br /> | image_caption = استان گلستان — برج گنبد قابوس<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان گلستان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = گرگان<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۲۰٬۳۶۷ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۱٫۹ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۴ (گرگان، گنبدکاووس، آق‌قلا، علی‌آباد کتول، بندرگز، مینودشت و...)<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = فارسی، ترکمنی، ترکی، بلوچی، سیستانی<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = معتدل و مرطوب (شمال و جنوب)؛ نیمه‌خشک استپی (شرق — ترکمن‌صحرا)<br /> | blank5_name = تأسیس استان<br /> | blank5_info = ۱۳۷۶ — جدا شده از استان مازندران<br /> | blank6_name = تنوع قومی<br /> | blank6_info = فارس‌ها، ترکمن‌ها، ترک‌ها، بلوچ‌ها، سیستانی‌ها و قزلباش‌ها<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = ترکمنستان<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = استان‌های سمنان و خراسان شمالی<br /> | blank2_name_sec1 = غرب<br /> | blank2_info_sec1 = استان مازندران<br /> | blank3_name_sec1 = شرق<br /> | blank3_info_sec1 = استان خراسان شمالی<br /> | blank_name_sec2 = گنبد قابوس (یونسکو)<br /> | blank_info_sec2 = بلندترین برج آجری جهان (۵۵ متر) — ساخت ۱۰۰۶ میلادی به دستور قابوس بن وشمگیر زیاری<br /> | blank1_name_sec2 = دیوار بزرگ گرگان<br /> | blank1_info_sec2 = ۱۹۵ کیلومتر — دومین دیوار بزرگ جهان پس از دیوار چین — دوره ساسانی (قرن پنجم میلادی)<br /> | blank2_name_sec2 = جنگل‌های هیرکانی (یونسکو)<br /> | blank2_info_sec2 = آخرین بقایای جنگل‌های عصر سوم (۲۵ تا ۵۰ میلیون سال) — زیستگاه پلنگ ایرانی و مرال<br /> | blank3_name_sec2 = پارک ملی گلستان<br /> | blank3_info_sec2 = نخستین پارک ملی ایران — در دل جنگل‌های هیرکانی<br /> | blank4_name_sec2 = ترکمن‌صحرا<br /> | blank4_info_sec2 = دشت استپی زیبا در شمال استان — سرزمین اسب ترکمن و قالی ترکمن<br /> | blank5_name_sec2 = پنبه و کشاورزی<br /> | blank5_info_sec2 = بزرگ‌ترین تولیدکننده پنبه ایران — گندم، برنج، سویا و کلزا<br /> | blank6_name_sec2 = قالی ترکمن<br /> | blank6_info_sec2 = نقوش گُل (مدالیون هندسی) با رنگ قرمز غالب — از معروف‌ترین قالی‌های جهان<br /> | blank7_name_sec2 = اسب ترکمن<br /> | blank7_info_sec2 = آخال‌تکه و یموت — از اصیل‌ترین و زیباترین نژادهای اسب جهان — مسابقات اسب‌دوانی<br /> | blank8_name_sec2 = گردشگری<br /> | blank8_info_sec2 = آبشار لوه · خالدنبی (مقبره باستانی) · سواحل بندرگز<br /> | blank9_name_sec2 = مفاخر<br /> | blank9_info_sec2 = مختومقلی فراغی — بزرگ‌ترین شاعر ترکمن — زاده گلستان<br /> | blank10_name_sec2 = موسیقی<br /> | blank10_info_sec2 = دوتار ترکمنی و مقام‌خوانی — رقص و جشن عروسی ترکمنی<br /> | blank11_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank11_info_sec2 = اوگره (آش ترکمنی) · پلوی ترکمنی · بِلَما · ماهی‌کباب بندرگز · نان یوغوت<br /> | blank12_name_sec2 = رویداد تاریخی<br /> | blank12_info_sec2 = عهدنامه گلستان (۱۸۱۳ میلادی) — جدایی بخش‌های بزرگی از قفقاز از ایران<br /> | blank13_name_sec2 = <br /> | blank13_info_sec2 = <br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است'''<br /> <br /> '''استان گلستان''' در گوشهٔ جنوب‌شرقی دریای خزر، در مرز میان جنگل‌های هیرکانی، دشت ترکمن، کوهپایه‌های البرز شرقی و راه‌های تاریخی آسیای میانه قرار دارد. این استان را می‌توان سرزمینی از «سه اقلیم» دانست: رطوبت خزری در غرب و شمال، ارتفاعات جنگلی در مرکز و جنوب، و دشت‌های خشک‌تر و استپی در شرق. <br /> <br /> همین گوناگونی طبیعی با لایه‌های تاریخی هیرکانیا، جرجان، دولت زیاری، میراث ساسانی، فرهنگ ترکمنی و اقتصاد کشاورزی درهم تنیده شده است. گنبد قابوس، دیوار بزرگ گرگان، ذخیره‌گاه زیست‌کرهٔ گلستان و جنگل‌های هیرکانی، چهار نشانهٔ برجستهٔ این پیوند میان طبیعت، مهندسی و حافظهٔ تاریخی‌اند.<br /> <br /> مرکز استان: گرگان<br /> <br /> مساحت: ۲۰,۳۶۷ کیلومتر مربع<br /> <br /> جمعیت: حدود ۱.۹ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۱۴ شهرستان (گرگان، گنبدکاووس، آق‌قلا، علی‌آباد کتول، بندرگز، مینودشت و...)<br /> <br /> آب و هوا: معتدل و مرطوب (شمال)؛ نیمه‌خشک استپی (شرق)<br /> <br /> زبان: فارسی، ترکمنی، ترکی، بلوچی، سیستانی<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> گلستان، سرزمین جنگل و استپ در شمال‌شرقی ایران واقع شده و از متنوع‌ترین استان‌های ایران از نظر قومی و طبیعی است.استان گلستان تا سال ۱۳۷۶ بخشی از استان مازندران بود و این نام از «گلستان» سعدی گرفته شده‌است.<br /> <br /> کاوش‌های باستان‌شناسی در محوطه‌هایی مانند تورنگ‌تپه، یاریم‌تپه و دیگر استقرارگاه‌های دشت گرگان نشان داده‌اند که این منطقه از هزاره‌های پیش از میلاد محل سکونت انسان بوده است. قرار گرفتن در مسیر ارتباطی میان فلات ایران و آسیای میانه موجب شد که این ناحیه در دوره‌های مختلف تاریخی اهمیت راهبردی پیدا کند. <br /> <br /> === '''دیوار بزرگ گرگان — دیوار سرخ:''' ===<br /> دیوار بزرگ گرگان (دیوار سرخ یا مار سرخ یا سد اسکندر) با طول بیش از ۱۹۵ کیلومتر، بلندترین و طولانی‌ترین بنای آجری باستانی جهان و دومین دیوار بزرگ جهان پس از دیوار بزرگ چین است. این دیوار در دوره ساسانی (قرن پنجم میلادی) برای دفاع از مرزهای شمال‌شرقی در برابر حملات اقوام بیابان‌گرد ساخته شد.<br /> <br /> در دوره ساسانی و سده‌های نخست اسلامی، بخش بزرگی از استان کنونی گلستان با نام جرجان شناخته می‌شد. شهر تاریخی جرجان، واقع در نزدیکی گنبد کاووس امروزی، در قرون سوم تا پنجم هجری یکی از مهم‌ترین مراکز شهری، علمی و تجاری جهان اسلام بود. وسعت شهر، شبکه پیشرفته آبرسانی و رونق صنایع دستی و بازرگانی، جرجان را به یکی از مهم‌ترین شهرهای شرق ایران تبدیل کرده بود.<br /> <br /> در دوره‌های اشکانی و ساسانی، دشت گرگان هم اهمیت نظامی داشت و هم به‌واسطهٔ کانال‌ها و زمین‌های حاصلخیز، توان اقتصادی قابل توجهی ایجاد می‌کرد. پس از اسلام، جرجان به یکی از مراکز شهری و فرهنگی شمال ایران تبدیل شد. <br /> <br /> ویرانی جرجان در یورش‌های مغول، به‌ویژه در سده‌های چهاردهم و پانزدهم میلادی، بخش مهمی از سیمای شهری پیشین را از میان برد؛ بااین‌حال، نام و شبکهٔ تاریخی آن در بناهایی چون گنبد قابوس باقی مانده است.<br /> <br /> گرگان امروزی، که در دوره‌هایی استرآباد نامیده می‌شد، باید در نسبت با این لایه‌های تاریخی خوانده شود. شهر معاصر بر روی یک تاریخ واحد بنا نشده، بلکه در میان هیرکانیا، جرجان اسلامی، راه‌های خزری و دولت‌های محلی شمال ایران شکل گرفته است.<br /> <br /> '''پژوهش دانشگاه ادینبرو این دیوار بزرگ را سامانه‌ای دفاعی به طول حدود ۲۰۰ کیلومتر معرفی می‌کند که بیش از ۳۰ دژ از آن پاسداری می‌کردندو طول آن را از مجموع دیوارهای هادریان و آنتونین بیشتر می‌داند. تاریخ‌گذاری علمی، ساخت دیوار را به سده‌های پنجم و ششم میلادی و دورهٔ ساسانی نسبت می‌دهدو نه به دورهٔ اشکانی یا افسانهٔ «دیوار اسکندر».''' <br /> <br /> === دوره اسلامی تا عصر قاجار ===<br /> پس از شکوفایی جرجان، این منطقه در دوره‌های سلجوقی، ایلخانی، تیموری و صفوی همچنان اهمیت راهبردی خود را حفظ کرد. در دوره صفویه، حضور قبایل ترکمن در شمال منطقه نقش مهمی در شکل‌گیری ساختار جمعیتی کنونی استان داشت.<br /> <br /> در عصر قاجار نیز استرآباد (نام تاریخی گرگان) یکی از شهرهای مهم شمال ایران محسوب می‌شد و به دلیل نزدیکی به مرزهای شمالی، اهمیت نظامی و اداری ویژه‌ای داشت.<br /> <br /> === '''گنبد قابوس — میراث جهانی:''' ===<br /> برج گنبد قابوس، بلندترین برج آجری جهان، در سال ۱۰۰۶ میلادی(۳۷۵ هجری) برای [[آل زیار|'''قابوس بن وشمگیر''']]، فرمانروای [[آل زیار|'''زیاری''']] و ادیب، ساخته شد.<br /> <br /> این برج در نزدیکی ویرانه‌های جرجان باستان قرار دارد. یونسکو ارتفاع آن را ۵۳ متر گزارش می‌کند. برج از آجر پختهٔ بدون لعاب ساخته شده، بدنه‌ای استوانه‌ای و باریک‌شونده دارد و با سقف مخروطی پوشانده شده است.<br /> <br /> اهمیت بنا تنها در قدمت یا مقیاس آن نیست. یونسکو گنبد قابوس را نمونه‌ای نوآورانه از معماری اسلامی می‌داند که با هندسه و سازهٔ باربر آجری، ارتفاع چشمگیری ایجاد کرده است. فرم مخروطی آن بر برج‌های آرامگاهی ایران، آناتولی و آسیای مرکزی اثر گذاشت و به‌عنوان شاهدی از تبادل فرهنگی میان کوچ‌نشینان آسیای مرکزی و تمدن ایرانی شناخته شد.<br /> <br /> در دوره قاجار، [[عهدنامه ترکمانچای|عهدنامه ترکمنچای]] (۱۲۲۸ هجری) و [[عهدنامه گلستان]] (۱۱۹۲ شمسی / ۱۸۱۳ میلادی) که بخش‌های بزرگی از قفقاز را از ایران جدا کرد، در این منطقه امضا شد.<br /> <br /> '''ترکمن‌ها:'''<br /> <br /> '''ترکمن‌ها از اقوام تُرک‌تبار با فرهنگ و زبان خاص خود هستند که قرن‌هاست در شمال‌شرق ایران (گنبدکاووس، آق‌قلا، مراوه‌تپه) ساکن‌اند. فرهنگ ترکمنی — از قالی‌بافی تا اسب‌دوانی و موسیقی — بخش مهمی از هویت گلستان است.'''<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> گلستان از شمال به ترکمنستان، از غرب به مازندران و از جنوب به سمنان و خراسان شمالی محدود است. استان از جنگل‌های هیرکانی (خزری) در جنوب تا دشت‌های استپی ترکمن‌صحرا در شمال گسترده شده است.<br /> <br /> تنوع اقلیمی استان در مقیاس محلی چشمگیر است: از جنگل‌های بارانی معتدل و دره‌های مرطوب تا استپ‌های کوهستانی و دشت‌های خشک. رود مادرَسو در دره‌های ذخیره‌گاه جریان دارد و تغییر ارتفاع، بارش و پوشش گیاهی، زیستگاه‌های متنوعی ایجاد کرده است.<br /> <br /> از منظر جغرافیای تاریخی، دشت گرگان در جنوب‌شرقی خزر یکی از مهم‌ترین پهنه‌های باستان‌شناختی شمال ایران به‌شمار می‌رود و آثار آن از دورهٔ پیشاتاریخ تا عصر اسلامی امتداد دارند.<br /> <br /> === '''تشکیل استان گلستان''' ===<br /> تا سال ۱۳۷۶، منطقه کنونی گلستان بخشی از استان مازندران بود. با تصویب مجلس جمهوری اسلامی، استان گلستان تشکیل شد و شهر گرگان به عنوان مرکز آن انتخاب شد.<br /> <br /> استان گلستان با مساحت حدود ۲۰٬۴۳۸ کیلومتر مربع در جنوب شرقی دریای خزر قرار گرفته است. این استان از نظر طبیعی یکی از متنوع‌ترین مناطق ایران است؛ به‌گونه‌ای که فاصله کوتاهی میان سواحل دریای خزر، جنگل‌های انبوه، دشت‌های وسیع و ارتفاعات البرز وجود دارد.<br /> <br /> بخش جنوبی استان را دامنه‌های شمالی رشته‌کوه البرز فرا گرفته است، در حالی که بخش شمالی عمدتاً از دشت گرگان تشکیل شده است. این تفاوت ارتفاع باعث ایجاد اقلیم‌های متنوع در فاصله‌ای نسبتاً کوتاه شده است.<br /> <br /> از مهم‌ترین رودخانه‌های این استان می‌توان به گرگان‌رود، اترک، و قره‌سو اشاره کرد.<br /> <br /> این رودخانه‌ها نقش مهمی در کشاورزی، تأمین آب و شکل‌گیری زیست‌بوم‌های استان دارند.<br /> <br /> استان گلستان دارای سه نوع اقلیم اصلی است:<br /> <br /> * معتدل و مرطوب در نواحی ساحلی<br /> نواحی نزدیک دریای خزر دارای آب‌وهوای معتدل و مرطوب هستند. بارندگی در این مناطق نسبتاً زیاد است و پوشش جنگلی گسترده‌ای را پدید آورده است.<br /> * کوهستانی و سرد در ارتفاعات جنوبی<br /> ارتفاعات جنوبی زمستان‌های سرد و پربرف و تابستان‌های معتدل دارند و بسیاری از سرچشمه‌های رودخانه‌های استان در همین ارتفاعات قرار گرفته‌اند.<br /> * نیمه‌خشک در بخش‌هایی از دشت شمالی<br /> بخش‌هایی از دشت شمالی استان به دلیل فاصله از رطوبت دریای خزر، اقلیمی نیمه‌خشک دارند که برای کشاورزی مکانیزه و دامداری مناسب است.<br /> <br /> این تنوع اقلیمی موجب شکل‌گیری زیستگاه‌های متعدد و تنوع بالای گونه‌های گیاهی و جانوری شده است.<br /> <br /> جنگل‌های هیرکانی — میراث جهانی:<br /> <br /> جنگل‌های هیرکانی (خزری) — میراث جهانی یونسکو — از آخرین بقایای جنگل‌های برگ‌ریز معتدله عصر سوم زمین‌شناسی هستند (قدمت ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال). پارک ملی گلستان — نخستین پارک ملی ایران — در این جنگل‌ها واقع شده و زیستگاه پلنگ ایرانی، خرس قهوه‌ای و مرال است.<br /> <br /> بخش مهمی از [[جنگل‌های هیرکانی]] در استان گلستان قرار دارد. این جنگل‌ها که قدمتی میان ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال دارند، در سال ۲۰۱۹ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شدند.<br /> <br /> یونسکو این جنگل‌ها را یکی از ارزشمندترین اکوسیستم‌های جنگلی جهان معرفی کرده است؛ زیرا بیش از ۳۲۰۰ گونه گیاهی آوندی، ۱۸۰ گونه پرنده و ۵۸ گونه پستاندار در این پهنه جنگلی ثبت شده‌اند.<br /> <br /> از گونه‌های شاخص این جنگل‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: پلنگ ایرانی، خرس قهوه‌ای، گرگ، مرال (گوزن قرمز هیرکانی)، شوکا(کوچک‌ترین گوزن ایران و نوعی گوزن ظریف بومی اوراسیا)<br /> <br /> '''ترکمن‌صحرا:'''<br /> <br /> '''دشت ترکمن‌صحرا در شمال گلستان یکی از زیباترین دشت‌های استپی ایران است — سرزمین اسب ترکمن (آخال‌تکه) و قالی ترکمن.'''<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> اقتصاد گلستان بر پایهٔ پیوند میان زمین، آب، جنگل و شبکه‌های انسانی شکل گرفته است و بر کشاورزی، دامداری، شیلات و صنعت استوار است.در دشت‌ها، غلات و محصولات زراعی اهمیت بنیادی دارند و در نواحی خزری، باغداری و فعالیت‌های وابسته به آب تقویت می‌شود. در امتداد ساحل و آبراهه‌ها، شیلات و اقتصاد ساحلی مطرح است.در مناطق روستایی و ترکمن‌نشین، دامداری، صنایع‌دستی و تولیدات خانگی بخشی از معیشت را می‌سازند. ابریشم و بافته‌های سنتی نیز تنها کالا نیستند، بلکه حامل مهارت و هویت‌ این استان را نمایش می‌دهد.<br /> <br /> پنبه و کشاورزی:<br /> <br /> گلستان بزرگ‌ترین تولیدکننده پنبه ایران است. گندم، جو، برنج، سویا و کلزا از محصولات مهم زراعی هستند. ترکمن‌صحرا با خاک حاصلخیز از مراکز اصلی کشاورزی استان است.<br /> <br /> قالی ترکمن:<br /> <br /> قالی ترکمن با نقوش گُل (مدالیون‌های هندسی) و رنگ قرمز غالب از معروف‌ترین قالی‌های جهان است. قالی‌بافی ترکمنی هنری اصیل با قدمت چند صد ساله و ارزش صادراتی بالاست.<br /> <br /> اسب ترکمن:<br /> <br /> اسب ترکمن (آخال‌تکه و یموت) از اصیل‌ترین و زیباترین نژادهای اسب جهان است. مسابقات اسب‌دوانی ترکمن‌صحرا از رویدادهای مهم فرهنگی-ورزشی استان است.<br /> <br /> گردشگری:<br /> <br /> پارک ملی گلستان، برج گنبد قابوس (یونسکو)، آبشار لوه، خالدنبی (مقبره باستانی)، ترکمن‌صحرا و سواحل بندرگز از جاذبه‌های گردشگری هستند.<br /> <br /> بااین‌حال، منابع طبیعی استان با فشارهایی روبه‌رو هستند. یونسکو از ترافیک، چرای بیش از ظرفیت و جنگل‌زدایی در ناحیهٔ گذار ذخیره‌گاه نام می‌برد.آیندهٔ اقتصاد گلستان به توانایی آن در تلفیق بهره‌وری کشاورزی با مدیریت آب، حفاظت جنگل با درآمد محلی و توسعهٔ گردشگری با محدودیت‌های محیط‌زیستی وابسته است.<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> گلستان از متنوع‌ترین استان‌های ایران از نظر قومی و فرهنگی است.فارس‌ها، ترکمن‌ها، ترک‌ها، بلوچ‌ها، سیستانی‌ها و قزلباش‌ها در کنار هم زندگی می‌کنند. این تنوع نتیجه قرن‌ها همزیستی اقوام مختلف در این منطقه است.<br /> <br /> === ترکمن‌ها ===<br /> ترکمن‌ها یکی از شناخته‌شده‌ترین گروه‌های قومی استان هستند که عمدتاً در شمال و شمال‌غرب استان زندگی می‌کنند.<br /> <br /> ترکمن‌ها فرهنگ غنی و متمایزی دارند. از پرورش اسب، قالی‌بافی و آلاچیق (یورت/خیمه ترکمنی)و موسیقی دوتار و آوازهای مقامی تا رقص ترکمنی و جشن عروسی ترکمنی از دیدنی‌ترین مراسم فرهنگی ایران هستند.<br /> <br /> موسیقی:<br /> <br /> موسیقی دوتار ترکمنی و مقام‌خوانی از میراث ناملموس فرهنگی است. مختومقلی فراغی، بزرگ‌ترین شاعر ترکمن در گلستان زاده شد و شعرهایش سرود ملی ترکمن‌هاست.<br /> <br /> غذاهای محلی:<br /> <br /> آش ترکمنی (اوگره)، پلوی ترکمنی، بِلَما (ماست خشک‌شده ترکمنی)، قورمه‌سبزی گرگانی، ماهی‌کباب بندرگز و نان یوغوت (نان سنتی ترکمن) از غذاهای سنتی استان هستند.<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> گلستان در تاریخ معاصر شاهد مقاومت و مبارزات مردمی بوده و مجاهدین خلق در این استان نیز فعالیت داشته‌اند.<br /> <br /> مجاهدین در گلستان:<br /> <br /> سازمان مجاهدین خلق در گرگان و گنبدکاووس از سال‌های اول انقلاب فعالیت سیاسی داشت. در سال ۱۳۵۸ درگیری‌های سنگین بین ترکمن‌ها و نیروهای رژیم در گنبدکاووس رخ داد — ترکمن‌ها خواستار خودمختاری و حقوق فرهنگی خود بودند. مجاهدین خلق از حقوق اقلیت‌های قومی حمایت کردند.<br /> <br /> کشتار ۶۷ در گلستان:<br /> <br /> زندان گرگان نیز در تابستان ۱۳۶۷ شاهد اعدام زندانیان سیاسی و مجاهد بود. کمیسیون مرگ در گلستان فعال بود و تعدادی از زندانیان مجاهد بدون محاکمه اعدام شدند.<br /> <br /> سیل فاجعه‌بار ۱۳۹۸:<br /> <br /> در فروردین ۱۳۹۸ سیل ویرانگری گلستان را فراگرفت — بخش بزرگی از آق‌قلا زیر آب رفت و ده‌ها هزار نفر بی‌خانمان شدند. ناکارآمدی رژیم در مدیریت بحران و نبود زیرساخت‌های مناسب خشم مردم را برانگیخت. واحدهای مقاومت مجاهدین با افشاگری فساد و سوءمدیریت رژیم در بحران سیل نقش فعالی داشتند.<br /> <br /> قیام ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴:<br /> <br /> گرگان و گنبدکاووس در قیام‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴ شاهد اعتراضات بودند. مردم ترکمن‌صحرا نیز در جنبش «زن، زندگی، آزادی» مشارکت فعال داشتند.<br /> <br /> '''[[آیدا رستمی]]،''' <br /> <br /> '''[[آرنیکا دباغ|آرنیکا دباغ،]] [[متین منتظرالظهور]]، سینا حق‌شناس، [[محمد بهرامی]]،''' <br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%87%D8%A7&diff=93032 2026-09-18T06:23:23Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>&lt;div class=&quot;main-box&quot;&gt;<br /> &lt;div class=&quot;box-header&quot;&gt;[[پرونده:Earth2.png|40px|alt=|پیوند=]] از میان خبرها&lt;/div&gt;<br /> <br /> &lt;div class=&quot;box-content&quot;&gt;<br /> <br /> پیام مسعود رجوی (۱۷شهریور۱۴۰۵) [[پیام‌های مسعود رجوی|...بیشتر بخوانید]]<br /> <br /> انتخاب [[مهناز میمنت]] به‌عنوان [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]] در اجتماع بزرگ مجاهدین در آغاز شصت و دومین سال تأسیس [[سازمان مجاهدین خلق ایران|سازمان]] با آرای مجاهدین در ۷ کشور در سه شور پیاپی <br /> <br /> پیام [[مریم رجوی]] به‌مناسبت ۶۱مین سالگرد تأسیس سازمان مجاهدین خلق ایران و انتخاب مسئول اول جدید <br /> <br /> ۴۰ پیام آتشین در شهرهای میهن در آماده‌باش سراسری رژیم - اعتصاب در شهرهای [[استان کردستان|کردستان]] به دعوت ائتلاف نیروهای سیاسی کردستان ایران در سالگرد قیام و قتل حکومتی [[ژینا امینی]] - تظاهرات ایرانیان آزاده در گرامیداشت [[قیام ۱۴۰۱]] در پاریس -استکهلم با شعار نه‌به‌اعدام(۲۵شهریور۱۴۰۵)<br /> <br /> کنفرانس بین‌المللی آنلاین با حضور گزارشگران کنونی و پیشین ملل متحد حقوقدانان و کارشناسان برجسته حقوق‌بشر و دادستانهای بین‌المللی - عفو بین‌الملل یک گزارش ۱۱۰۰ صفحه‌ای درباره قیام ۱۴۰۱ در پی قتل حکومتی ژینا امینی منتشر کرد- عفو بین‌الملل اعلام کرد مقامات رژیم [[ایران]] مرتکب جنایات علیه بشریت شدند-اتحادیه اروپا: سرکوب مداوم، اعدام‌های سیستماتیک و ارعاب معترضان توسط رژیم ایران محکوم است(۲۵شهریور۱۴۰۵)<br /> <br /> سوئد یک کارمند سفارت ایران را اخراج و سفیر ایران را احضار کرد -ایران در واکنش به اخراج کارمند سفارت خود در استکهلم یک دیپلمات سوئدی را اخراج کرد- برگزاری نشست وزارت خزانه‌داری آمریکا با مؤسسات مالی جهانی برای تشدید فشار بر رژیم ایران - [[هواپیمایی ماهان]] پروازهای خود به ترکیه و عمان را به حالت تعلیق درآورد.(۲۵شهریور۱۴۰۵)<br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;/div&gt;</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B1%DB%B0/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=93016 2026-09-17T13:59:04Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>{{Infobox settlement<br /> | name = استان گلستان<br /> | other_name = سرزمین جنگل و استپ — دروازه ترکمن‌صحرا<br /> | image_skyline = استان گلستان.jpg<br /> | image_caption = استان گلستان — برج گنبد قابوس<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان گلستان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = گرگان<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۲۰٬۳۶۷ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۱٫۹ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۴ (گرگان، گنبدکاووس، آق‌قلا، علی‌آباد کتول، بندرگز، مینودشت و...)<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = فارسی، ترکمنی، ترکی، بلوچی، سیستانی<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = معتدل و مرطوب (شمال و جنوب)؛ نیمه‌خشک استپی (شرق — ترکمن‌صحرا)<br /> | blank5_name = تأسیس استان<br /> | blank5_info = ۱۳۷۶ — جدا شده از استان مازندران<br /> | blank6_name = تنوع قومی<br /> | blank6_info = فارس‌ها، ترکمن‌ها، ترک‌ها، بلوچ‌ها، سیستانی‌ها و قزلباش‌ها<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = ترکمنستان<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = استان‌های سمنان و خراسان شمالی<br /> | blank2_name_sec1 = غرب<br /> | blank2_info_sec1 = استان مازندران<br /> | blank3_name_sec1 = شرق<br /> | blank3_info_sec1 = استان خراسان شمالی<br /> | blank_name_sec2 = گنبد قابوس (یونسکو)<br /> | blank_info_sec2 = بلندترین برج آجری جهان (۵۵ متر) — ساخت ۱۰۰۶ میلادی به دستور قابوس بن وشمگیر زیاری<br /> | blank1_name_sec2 = دیوار بزرگ گرگان<br /> | blank1_info_sec2 = ۱۹۵ کیلومتر — دومین دیوار بزرگ جهان پس از دیوار چین — دوره ساسانی (قرن پنجم میلادی)<br /> | blank2_name_sec2 = جنگل‌های هیرکانی (یونسکو)<br /> | blank2_info_sec2 = آخرین بقایای جنگل‌های عصر سوم (۲۵ تا ۵۰ میلیون سال) — زیستگاه پلنگ ایرانی و مرال<br /> | blank3_name_sec2 = پارک ملی گلستان<br /> | blank3_info_sec2 = نخستین پارک ملی ایران — در دل جنگل‌های هیرکانی<br /> | blank4_name_sec2 = ترکمن‌صحرا<br /> | blank4_info_sec2 = دشت استپی زیبا در شمال استان — سرزمین اسب ترکمن و قالی ترکمن<br /> | blank5_name_sec2 = پنبه و کشاورزی<br /> | blank5_info_sec2 = بزرگ‌ترین تولیدکننده پنبه ایران — گندم، برنج، سویا و کلزا<br /> | blank6_name_sec2 = قالی ترکمن<br /> | blank6_info_sec2 = نقوش گُل (مدالیون هندسی) با رنگ قرمز غالب — از معروف‌ترین قالی‌های جهان<br /> | blank7_name_sec2 = اسب ترکمن<br /> | blank7_info_sec2 = آخال‌تکه و یموت — از اصیل‌ترین و زیباترین نژادهای اسب جهان — مسابقات اسب‌دوانی<br /> | blank8_name_sec2 = گردشگری<br /> | blank8_info_sec2 = آبشار لوه · خالدنبی (مقبره باستانی) · سواحل بندرگز<br /> | blank9_name_sec2 = مفاخر<br /> | blank9_info_sec2 = مختومقلی فراغی — بزرگ‌ترین شاعر ترکمن — زاده گلستان<br /> | blank10_name_sec2 = موسیقی<br /> | blank10_info_sec2 = دوتار ترکمنی و مقام‌خوانی — رقص و جشن عروسی ترکمنی<br /> | blank11_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank11_info_sec2 = اوگره (آش ترکمنی) · پلوی ترکمنی · بِلَما · ماهی‌کباب بندرگز · نان یوغوت<br /> | blank12_name_sec2 = رویداد تاریخی<br /> | blank12_info_sec2 = عهدنامه گلستان (۱۸۱۳ میلادی) — جدایی بخش‌های بزرگی از قفقاز از ایران<br /> | blank13_name_sec2 = <br /> | blank13_info_sec2 = <br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است'''<br /> <br /> '''استان گلستان''' در گوشهٔ جنوب‌شرقی دریای خزر، در مرز میان جنگل‌های هیرکانی، دشت ترکمن، کوهپایه‌های البرز شرقی و راه‌های تاریخی آسیای میانه قرار دارد. این استان را می‌توان سرزمینی از «سه اقلیم» دانست: رطوبت خزری در غرب و شمال، ارتفاعات جنگلی در مرکز و جنوب، و دشت‌های خشک‌تر و استپی در شرق. <br /> <br /> همین گوناگونی طبیعی با لایه‌های تاریخی هیرکانیا، جرجان، دولت زیاری، میراث ساسانی، فرهنگ ترکمنی و اقتصاد کشاورزی درهم تنیده شده است. گنبد قابوس، دیوار بزرگ گرگان، ذخیره‌گاه زیست‌کرهٔ گلستان و جنگل‌های هیرکانی، چهار نشانهٔ برجستهٔ این پیوند میان طبیعت، مهندسی و حافظهٔ تاریخی‌اند.<br /> <br /> مرکز استان: گرگان<br /> <br /> مساحت: ۲۰,۳۶۷ کیلومتر مربع<br /> <br /> جمعیت: حدود ۱.۹ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۱۴ شهرستان (گرگان، گنبدکاووس، آق‌قلا، علی‌آباد کتول، بندرگز، مینودشت و...)<br /> <br /> آب و هوا: معتدل و مرطوب (شمال)؛ نیمه‌خشک استپی (شرق)<br /> <br /> زبان: فارسی، ترکمنی، ترکی، بلوچی، سیستانی<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> گلستان، سرزمین جنگل و استپ در شمال‌شرقی ایران واقع شده و از متنوع‌ترین استان‌های ایران از نظر قومی و طبیعی است.استان گلستان تا سال ۱۳۷۶ بخشی از استان مازندران بود و این نام از «گلستان» سعدی گرفته شده‌است.<br /> <br /> کاوش‌های باستان‌شناسی در محوطه‌هایی مانند تورنگ‌تپه، یاریم‌تپه و دیگر استقرارگاه‌های دشت گرگان نشان داده‌اند که این منطقه از هزاره‌های پیش از میلاد محل سکونت انسان بوده است. قرار گرفتن در مسیر ارتباطی میان فلات ایران و آسیای میانه موجب شد که این ناحیه در دوره‌های مختلف تاریخی اهمیت راهبردی پیدا کند. <br /> <br /> === '''دیوار بزرگ گرگان — دیوار سرخ:''' ===<br /> دیوار بزرگ گرگان (دیوار سرخ یا مار سرخ یا سد اسکندر) با طول بیش از ۱۹۵ کیلومتر، بلندترین و طولانی‌ترین بنای آجری باستانی جهان و دومین دیوار بزرگ جهان پس از دیوار بزرگ چین است. این دیوار در دوره ساسانی (قرن پنجم میلادی) برای دفاع از مرزهای شمال‌شرقی در برابر حملات اقوام بیابان‌گرد ساخته شد.<br /> <br /> در دوره ساسانی و سده‌های نخست اسلامی، بخش بزرگی از استان کنونی گلستان با نام جرجان شناخته می‌شد. شهر تاریخی جرجان، واقع در نزدیکی گنبد کاووس امروزی، در قرون سوم تا پنجم هجری یکی از مهم‌ترین مراکز شهری، علمی و تجاری جهان اسلام بود. وسعت شهر، شبکه پیشرفته آبرسانی و رونق صنایع دستی و بازرگانی، جرجان را به یکی از مهم‌ترین شهرهای شرق ایران تبدیل کرده بود.<br /> <br /> در دوره‌های اشکانی و ساسانی، دشت گرگان هم اهمیت نظامی داشت و هم به‌واسطهٔ کانال‌ها و زمین‌های حاصلخیز، توان اقتصادی قابل توجهی ایجاد می‌کرد. پس از اسلام، جرجان به یکی از مراکز شهری و فرهنگی شمال ایران تبدیل شد. <br /> <br /> ویرانی جرجان در یورش‌های مغول، به‌ویژه در سده‌های چهاردهم و پانزدهم میلادی، بخش مهمی از سیمای شهری پیشین را از میان برد؛ بااین‌حال، نام و شبکهٔ تاریخی آن در بناهایی چون گنبد قابوس باقی مانده است.<br /> <br /> گرگان امروزی، که در دوره‌هایی استرآباد نامیده می‌شد، باید در نسبت با این لایه‌های تاریخی خوانده شود. شهر معاصر بر روی یک تاریخ واحد بنا نشده، بلکه در میان هیرکانیا، جرجان اسلامی، راه‌های خزری و دولت‌های محلی شمال ایران شکل گرفته است.<br /> <br /> پژوهش دانشگاه ادینبرو این دیوار بزرگ را سامانه‌ای دفاعی به طول حدود ۲۰۰ کیلومتر معرفی می‌کند که بیش از ۳۰ دژ از آن پاسداری می‌کردندو طول آن را از مجموع دیوارهای هادریان و آنتونین بیشتر می‌داند. تاریخ‌گذاری علمی، ساخت دیوار را به سده‌های پنجم و ششم میلادی و دورهٔ ساسانی نسبت می‌دهدو نه به دورهٔ اشکانی یا افسانهٔ «دیوار اسکندر». <br /> <br /> === دوره اسلامی تا عصر قاجار ===<br /> پس از شکوفایی جرجان، این منطقه در دوره‌های سلجوقی، ایلخانی، تیموری و صفوی همچنان اهمیت راهبردی خود را حفظ کرد. در دوره صفویه، حضور قبایل ترکمن در شمال منطقه نقش مهمی در شکل‌گیری ساختار جمعیتی کنونی استان داشت.<br /> <br /> در عصر قاجار نیز استرآباد (نام تاریخی گرگان) یکی از شهرهای مهم شمال ایران محسوب می‌شد و به دلیل نزدیکی به مرزهای شمالی، اهمیت نظامی و اداری ویژه‌ای داشت.<br /> <br /> === '''گنبد قابوس — میراث جهانی:''' ===<br /> برج گنبد قابوس، بلندترین برج آجری جهان، در سال ۱۰۰۶ میلادی(۳۷۵ هجری) برای قابوس بن وشمگیر، فرمانروای زیاری و ادیب، ساخته شد.<br /> <br /> این برج در نزدیکی ویرانه‌های جرجان باستان قرار دارد. یونسکو ارتفاع آن را ۵۳ متر گزارش می‌کند. برج از آجر پختهٔ بدون لعاب ساخته شده، بدنه‌ای استوانه‌ای و باریک‌شونده دارد و با سقف مخروطی پوشانده شده است.<br /> <br /> اهمیت بنا تنها در قدمت یا مقیاس آن نیست. یونسکو گنبد قابوس را نمونه‌ای نوآورانه از معماری اسلامی می‌داند که با هندسه و سازهٔ باربر آجری، ارتفاع چشمگیری ایجاد کرده است. فرم مخروطی آن بر برج‌های آرامگاهی ایران، آناتولی و آسیای مرکزی اثر گذاشت و به‌عنوان شاهدی از تبادل فرهنگی میان کوچ‌نشینان آسیای مرکزی و تمدن ایرانی شناخته شد.<br /> <br /> در دوره قاجار، [[عهدنامه ترکمانچای|عهدنامه ترکمنچای]] (۱۲۲۸ هجری) و [[عهدنامه گلستان]] (۱۱۹۲ شمسی / ۱۸۱۳ میلادی) که بخش‌های بزرگی از قفقاز را از ایران جدا کرد، در این منطقه امضا شد.<br /> <br /> '''ترکمن‌ها:'''<br /> <br /> '''ترکمن‌ها از اقوام تُرک‌تبار با فرهنگ و زبان خاص خود هستند که قرن‌هاست در شمال‌شرق ایران (گنبدکاووس، آق‌قلا، مراوه‌تپه) ساکن‌اند. فرهنگ ترکمنی — از قالی‌بافی تا اسب‌دوانی و موسیقی — بخش مهمی از هویت گلستان است.'''<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> گلستان از شمال به ترکمنستان، از غرب به مازندران و از جنوب به سمنان و خراسان شمالی محدود است. استان از جنگل‌های هیرکانی (خزری) در جنوب تا دشت‌های استپی ترکمن‌صحرا در شمال گسترده شده است.<br /> <br /> تنوع اقلیمی استان در مقیاس محلی چشمگیر است: از جنگل‌های بارانی معتدل و دره‌های مرطوب تا استپ‌های کوهستانی و دشت‌های خشک. رود مادرَسو در دره‌های ذخیره‌گاه جریان دارد و تغییر ارتفاع، بارش و پوشش گیاهی، زیستگاه‌های متنوعی ایجاد کرده است.<br /> <br /> از منظر جغرافیای تاریخی، دشت گرگان در جنوب‌شرقی خزر یکی از مهم‌ترین پهنه‌های باستان‌شناختی شمال ایران به‌شمار می‌رود و آثار آن از دورهٔ پیشاتاریخ تا عصر اسلامی امتداد دارند.<br /> <br /> === '''تشکیل استان گلستان''' ===<br /> تا سال ۱۳۷۶، منطقه کنونی گلستان بخشی از استان مازندران بود. با تصویب مجلس جمهوری اسلامی، استان گلستان تشکیل شد و شهر گرگان به عنوان مرکز آن انتخاب شد.<br /> <br /> استان گلستان با مساحت حدود ۲۰٬۴۳۸ کیلومتر مربع در جنوب شرقی دریای خزر قرار گرفته است. این استان از نظر طبیعی یکی از متنوع‌ترین مناطق ایران است؛ به‌گونه‌ای که فاصله کوتاهی میان سواحل دریای خزر، جنگل‌های انبوه، دشت‌های وسیع و ارتفاعات البرز وجود دارد.<br /> <br /> بخش جنوبی استان را دامنه‌های شمالی رشته‌کوه البرز فرا گرفته است، در حالی که بخش شمالی عمدتاً از دشت گرگان تشکیل شده است. این تفاوت ارتفاع باعث ایجاد اقلیم‌های متنوع در فاصله‌ای نسبتاً کوتاه شده است.<br /> <br /> از مهم‌ترین رودخانه‌های این استان می‌توان به گرگان‌رود، اترک، و قره‌سو اشاره کرد.<br /> <br /> این رودخانه‌ها نقش مهمی در کشاورزی، تأمین آب و شکل‌گیری زیست‌بوم‌های استان دارند.<br /> <br /> استان گلستان دارای سه نوع اقلیم اصلی است:<br /> <br /> * معتدل و مرطوب در نواحی ساحلی<br /> نواحی نزدیک دریای خزر دارای آب‌وهوای معتدل و مرطوب هستند. بارندگی در این مناطق نسبتاً زیاد است و پوشش جنگلی گسترده‌ای را پدید آورده است.<br /> * کوهستانی و سرد در ارتفاعات جنوبی<br /> ارتفاعات جنوبی زمستان‌های سرد و پربرف و تابستان‌های معتدل دارند و بسیاری از سرچشمه‌های رودخانه‌های استان در همین ارتفاعات قرار گرفته‌اند.<br /> * نیمه‌خشک در بخش‌هایی از دشت شمالی<br /> بخش‌هایی از دشت شمالی استان به دلیل فاصله از رطوبت دریای خزر، اقلیمی نیمه‌خشک دارند که برای کشاورزی مکانیزه و دامداری مناسب است.<br /> <br /> این تنوع اقلیمی موجب شکل‌گیری زیستگاه‌های متعدد و تنوع بالای گونه‌های گیاهی و جانوری شده است.<br /> <br /> جنگل‌های هیرکانی — میراث جهانی:<br /> <br /> جنگل‌های هیرکانی (خزری) — میراث جهانی یونسکو — از آخرین بقایای جنگل‌های برگ‌ریز معتدله عصر سوم زمین‌شناسی هستند (قدمت ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال). پارک ملی گلستان — نخستین پارک ملی ایران — در این جنگل‌ها واقع شده و زیستگاه پلنگ ایرانی، خرس قهوه‌ای و مرال است.<br /> <br /> بخش مهمی از [[جنگل‌های هیرکانی]] در استان گلستان قرار دارد. این جنگل‌ها که قدمتی میان ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال دارند، در سال ۲۰۱۹ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شدند.<br /> <br /> یونسکو این جنگل‌ها را یکی از ارزشمندترین اکوسیستم‌های جنگلی جهان معرفی کرده است؛ زیرا بیش از ۳۲۰۰ گونه گیاهی آوندی، ۱۸۰ گونه پرنده و ۵۸ گونه پستاندار در این پهنه جنگلی ثبت شده‌اند.<br /> <br /> از گونه‌های شاخص این جنگل‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: پلنگ ایرانی، خرس قهوه‌ای، گرگ، مرال (گوزن قرمز هیرکانی)، شوکا(کوچک‌ترین گوزن ایران و نوعی گوزن ظریف بومی اوراسیا)<br /> <br /> '''ترکمن‌صحرا:'''<br /> <br /> '''دشت ترکمن‌صحرا در شمال گلستان یکی از زیباترین دشت‌های استپی ایران است — سرزمین اسب ترکمن (آخال‌تکه) و قالی ترکمن.'''<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> اقتصاد گلستان بر پایهٔ پیوند میان زمین، آب، جنگل و شبکه‌های انسانی شکل گرفته است و بر کشاورزی، دامداری، شیلات و صنعت استوار است.در دشت‌ها، غلات و محصولات زراعی اهمیت بنیادی دارند و در نواحی خزری، باغداری و فعالیت‌های وابسته به آب تقویت می‌شود. در امتداد ساحل و آبراهه‌ها، شیلات و اقتصاد ساحلی مطرح است.در مناطق روستایی و ترکمن‌نشین، دامداری، صنایع‌دستی و تولیدات خانگی بخشی از معیشت را می‌سازند. ابریشم و بافته‌های سنتی نیز تنها کالا نیستند، بلکه حامل مهارت و هویت‌ این استان را نمایش می‌دهد.<br /> <br /> پنبه و کشاورزی:<br /> <br /> گلستان بزرگ‌ترین تولیدکننده پنبه ایران است. گندم، جو، برنج، سویا و کلزا از محصولات مهم زراعی هستند. ترکمن‌صحرا با خاک حاصلخیز از مراکز اصلی کشاورزی استان است.<br /> <br /> قالی ترکمن:<br /> <br /> قالی ترکمن با نقوش گُل (مدالیون‌های هندسی) و رنگ قرمز غالب از معروف‌ترین قالی‌های جهان است. قالی‌بافی ترکمنی هنری اصیل با قدمت چند صد ساله و ارزش صادراتی بالاست.<br /> <br /> اسب ترکمن:<br /> <br /> اسب ترکمن (آخال‌تکه و یموت) از اصیل‌ترین و زیباترین نژادهای اسب جهان است. مسابقات اسب‌دوانی ترکمن‌صحرا از رویدادهای مهم فرهنگی-ورزشی استان است.<br /> <br /> گردشگری:<br /> <br /> پارک ملی گلستان، برج گنبد قابوس (یونسکو)، آبشار لوه، خالدنبی (مقبره باستانی)، ترکمن‌صحرا و سواحل بندرگز از جاذبه‌های گردشگری هستند.<br /> <br /> بااین‌حال، منابع طبیعی استان با فشارهایی روبه‌رو هستند. یونسکو از ترافیک، چرای بیش از ظرفیت و جنگل‌زدایی در ناحیهٔ گذار ذخیره‌گاه نام می‌برد.آیندهٔ اقتصاد گلستان به توانایی آن در تلفیق بهره‌وری کشاورزی با مدیریت آب، حفاظت جنگل با درآمد محلی و توسعهٔ گردشگری با محدودیت‌های محیط‌زیستی وابسته است.<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> گلستان از متنوع‌ترین استان‌های ایران از نظر قومی و فرهنگی است.فارس‌ها، ترکمن‌ها، ترک‌ها، بلوچ‌ها، سیستانی‌ها و قزلباش‌ها در کنار هم زندگی می‌کنند. این تنوع نتیجه قرن‌ها همزیستی اقوام مختلف در این منطقه است.<br /> <br /> === ترکمن‌ها ===<br /> ترکمن‌ها یکی از شناخته‌شده‌ترین گروه‌های قومی استان هستند که عمدتاً در شمال و شمال‌غرب استان زندگی می‌کنند.<br /> <br /> ترکمن‌ها فرهنگ غنی و متمایزی دارند. از پرورش اسب، قالی‌بافی و آلاچیق (یورت/خیمه ترکمنی)و موسیقی دوتار و آوازهای مقامی تا رقص ترکمنی و جشن عروسی ترکمنی از دیدنی‌ترین مراسم فرهنگی ایران هستند.<br /> <br /> موسیقی:<br /> <br /> موسیقی دوتار ترکمنی و مقام‌خوانی از میراث ناملموس فرهنگی است. مختومقلی فراغی، بزرگ‌ترین شاعر ترکمن در گلستان زاده شد و شعرهایش سرود ملی ترکمن‌هاست.<br /> <br /> غذاهای محلی:<br /> <br /> آش ترکمنی (اوگره)، پلوی ترکمنی، بِلَما (ماست خشک‌شده ترکمنی)، قورمه‌سبزی گرگانی، ماهی‌کباب بندرگز و نان یوغوت (نان سنتی ترکمن) از غذاهای سنتی استان هستند.<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> گلستان در تاریخ معاصر شاهد مقاومت و مبارزات مردمی بوده و مجاهدین خلق در این استان نیز فعالیت داشته‌اند.<br /> <br /> مجاهدین در گلستان:<br /> <br /> سازمان مجاهدین خلق در گرگان و گنبدکاووس از سال‌های اول انقلاب فعالیت سیاسی داشت. در سال ۱۳۵۸ درگیری‌های سنگین بین ترکمن‌ها و نیروهای رژیم در گنبدکاووس رخ داد — ترکمن‌ها خواستار خودمختاری و حقوق فرهنگی خود بودند. مجاهدین خلق از حقوق اقلیت‌های قومی حمایت کردند.<br /> <br /> کشتار ۶۷ در گلستان:<br /> <br /> زندان گرگان نیز در تابستان ۱۳۶۷ شاهد اعدام زندانیان سیاسی و مجاهد بود. کمیسیون مرگ در گلستان فعال بود و تعدادی از زندانیان مجاهد بدون محاکمه اعدام شدند.<br /> <br /> سیل فاجعه‌بار ۱۳۹۸:<br /> <br /> در فروردین ۱۳۹۸ سیل ویرانگری گلستان را فراگرفت — بخش بزرگی از آق‌قلا زیر آب رفت و ده‌ها هزار نفر بی‌خانمان شدند. ناکارآمدی رژیم در مدیریت بحران و نبود زیرساخت‌های مناسب خشم مردم را برانگیخت. واحدهای مقاومت مجاهدین با افشاگری فساد و سوءمدیریت رژیم در بحران سیل نقش فعالی داشتند.<br /> <br /> قیام ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴:<br /> <br /> گرگان و گنبدکاووس در قیام‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴ شاهد اعتراضات بودند. مردم ترکمن‌صحرا نیز در جنبش «زن، زندگی، آزادی» مشارکت فعال داشتند.</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B1%DB%B0/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=93012 2026-09-17T09:43:33Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>{{Infobox settlement<br /> | name = استان گلستان<br /> | other_name = سرزمین جنگل و استپ — دروازه ترکمن‌صحرا<br /> | image_skyline = استان گلستان.jpg<br /> | image_caption = استان گلستان — برج گنبد قابوس<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان گلستان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = گرگان<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۲۰٬۳۶۷ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۱٫۹ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۴ (گرگان، گنبدکاووس، آق‌قلا، علی‌آباد کتول، بندرگز، مینودشت و...)<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = فارسی، ترکمنی، ترکی، بلوچی، سیستانی<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = معتدل و مرطوب (شمال و جنوب)؛ نیمه‌خشک استپی (شرق — ترکمن‌صحرا)<br /> | blank5_name = تأسیس استان<br /> | blank5_info = ۱۳۷۶ — جدا شده از استان مازندران<br /> | blank6_name = تنوع قومی<br /> | blank6_info = فارس‌ها، ترکمن‌ها، ترک‌ها، بلوچ‌ها، سیستانی‌ها و قزلباش‌ها<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = ترکمنستان<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = استان‌های سمنان و خراسان شمالی<br /> | blank2_name_sec1 = غرب<br /> | blank2_info_sec1 = استان مازندران<br /> | blank3_name_sec1 = شرق<br /> | blank3_info_sec1 = استان خراسان شمالی<br /> | blank_name_sec2 = گنبد قابوس (یونسکو)<br /> | blank_info_sec2 = بلندترین برج آجری جهان (۵۵ متر) — ساخت ۱۰۰۶ میلادی به دستور قابوس بن وشمگیر زیاری<br /> | blank1_name_sec2 = دیوار بزرگ گرگان<br /> | blank1_info_sec2 = ۱۹۵ کیلومتر — دومین دیوار بزرگ جهان پس از دیوار چین — دوره ساسانی (قرن پنجم میلادی)<br /> | blank2_name_sec2 = جنگل‌های هیرکانی (یونسکو)<br /> | blank2_info_sec2 = آخرین بقایای جنگل‌های عصر سوم (۲۵ تا ۵۰ میلیون سال) — زیستگاه پلنگ ایرانی و مرال<br /> | blank3_name_sec2 = پارک ملی گلستان<br /> | blank3_info_sec2 = نخستین پارک ملی ایران — در دل جنگل‌های هیرکانی<br /> | blank4_name_sec2 = ترکمن‌صحرا<br /> | blank4_info_sec2 = دشت استپی زیبا در شمال استان — سرزمین اسب ترکمن و قالی ترکمن<br /> | blank5_name_sec2 = پنبه و کشاورزی<br /> | blank5_info_sec2 = بزرگ‌ترین تولیدکننده پنبه ایران — گندم، برنج، سویا و کلزا<br /> | blank6_name_sec2 = قالی ترکمن<br /> | blank6_info_sec2 = نقوش گُل (مدالیون هندسی) با رنگ قرمز غالب — از معروف‌ترین قالی‌های جهان<br /> | blank7_name_sec2 = اسب ترکمن<br /> | blank7_info_sec2 = آخال‌تکه و یموت — از اصیل‌ترین و زیباترین نژادهای اسب جهان — مسابقات اسب‌دوانی<br /> | blank8_name_sec2 = گردشگری<br /> | blank8_info_sec2 = آبشار لوه · خالدنبی (مقبره باستانی) · سواحل بندرگز<br /> | blank9_name_sec2 = مفاخر<br /> | blank9_info_sec2 = مختومقلی فراغی — بزرگ‌ترین شاعر ترکمن — زاده گلستان<br /> | blank10_name_sec2 = موسیقی<br /> | blank10_info_sec2 = دوتار ترکمنی و مقام‌خوانی — رقص و جشن عروسی ترکمنی<br /> | blank11_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank11_info_sec2 = اوگره (آش ترکمنی) · پلوی ترکمنی · بِلَما · ماهی‌کباب بندرگز · نان یوغوت<br /> | blank12_name_sec2 = رویداد تاریخی<br /> | blank12_info_sec2 = عهدنامه گلستان (۱۸۱۳ میلادی) — جدایی بخش‌های بزرگی از قفقاز از ایران<br /> | blank13_name_sec2 = <br /> | blank13_info_sec2 = <br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است'''<br /> <br /> '''استان گلستان''' در گوشهٔ جنوب‌شرقی دریای خزر، در مرز میان جنگل‌های هیرکانی، دشت ترکمن، کوهپایه‌های البرز شرقی و راه‌های تاریخی آسیای میانه قرار دارد. این استان را می‌توان سرزمینی از «سه اقلیم» دانست: رطوبت خزری در غرب و شمال، ارتفاعات جنگلی در مرکز و جنوب، و دشت‌های خشک‌تر و استپی در شرق. <br /> <br /> همین گوناگونی طبیعی با لایه‌های تاریخی هیرکانیا، جرجان، دولت زیاری، میراث ساسانی، فرهنگ ترکمنی و اقتصاد کشاورزی درهم تنیده شده است. گنبد قابوس، دیوار بزرگ گرگان، ذخیره‌گاه زیست‌کرهٔ گلستان و جنگل‌های هیرکانی، چهار نشانهٔ برجستهٔ این پیوند میان طبیعت، مهندسی و حافظهٔ تاریخی‌اند.<br /> <br /> ⬛ مرکز استان: گرگان<br /> <br /> ⬛ مساحت: ۲۰,۳۶۷ کیلومتر مربع<br /> <br /> ⬛ جمعیت: حدود ۱.۹ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> ⬛ شهرستان‌ها: ۱۴ شهرستان (گرگان، گنبدکاووس، آق‌قلا، علی‌آباد کتول، بندرگز، مینودشت و...)<br /> <br /> ⬛ آب و هوا: معتدل و مرطوب (شمال)؛ نیمه‌خشک استپی (شرق)<br /> <br /> ⬛ زبان: فارسی، ترکمنی، ترکی، بلوچی، سیستانی<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> گلستان، سرزمین جنگل و استپ در شمال‌شرقی ایران واقع شده و از متنوع‌ترین استان‌های ایران از نظر قومی و طبیعی است.استان گلستان تا سال ۱۳۷۶ بخشی از استان مازندران بود و این نام از «گلستان» سعدی گرفته شده‌است.<br /> <br /> کاوش‌های باستان‌شناسی در محوطه‌هایی مانند تورنگ‌تپه، یاریم‌تپه و دیگر استقرارگاه‌های دشت گرگان نشان داده‌اند که این منطقه از هزاره‌های پیش از میلاد محل سکونت انسان بوده است. قرار گرفتن در مسیر ارتباطی میان فلات ایران و آسیای میانه موجب شد که این ناحیه در دوره‌های مختلف تاریخی اهمیت راهبردی پیدا کند. <br /> <br /> === '''دیوار بزرگ گرگان — دیوار سرخ:''' ===<br /> دیوار بزرگ گرگان (دیوار سرخ یا مار سرخ یا سد اسکندر) با طول بیش از ۱۹۵ کیلومتر، بلندترین و طولانی‌ترین بنای آجری باستانی جهان و دومین دیوار بزرگ جهان پس از دیوار بزرگ چین است. این دیوار در دوره ساسانی (قرن پنجم میلادی) برای دفاع از مرزهای شمال‌شرقی در برابر حملات اقوام بیابان‌گرد ساخته شد.<br /> <br /> در دوره ساسانی و سده‌های نخست اسلامی، بخش بزرگی از استان کنونی گلستان با نام جرجان شناخته می‌شد. شهر تاریخی جرجان، واقع در نزدیکی گنبد کاووس امروزی، در قرون سوم تا پنجم هجری یکی از مهم‌ترین مراکز شهری، علمی و تجاری جهان اسلام بود. وسعت شهر، شبکه پیشرفته آبرسانی و رونق صنایع دستی و بازرگانی، جرجان را به یکی از مهم‌ترین شهرهای شرق ایران تبدیل کرده بود.<br /> <br /> در دوره‌های اشکانی و ساسانی، دشت گرگان هم اهمیت نظامی داشت و هم به‌واسطهٔ کانال‌ها و زمین‌های حاصلخیز، توان اقتصادی قابل توجهی ایجاد می‌کرد. پس از اسلام، جرجان به یکی از مراکز شهری و فرهنگی شمال ایران تبدیل شد. <br /> <br /> ویرانی جرجان در یورش‌های مغول، به‌ویژه در سده‌های چهاردهم و پانزدهم میلادی، بخش مهمی از سیمای شهری پیشین را از میان برد؛ بااین‌حال، نام و شبکهٔ تاریخی آن در بناهایی چون گنبد قابوس باقی مانده است.<br /> <br /> گرگان امروزی، که در دوره‌هایی استرآباد نامیده می‌شد، باید در نسبت با این لایه‌های تاریخی خوانده شود. شهر معاصر بر روی یک تاریخ واحد بنا نشده، بلکه در میان هیرکانیا، جرجان اسلامی، راه‌های خزری و دولت‌های محلی شمال ایران شکل گرفته است.<br /> <br /> پژوهش دانشگاه ادینبرو این دیوار بزرگ را سامانه‌ای دفاعی به طول حدود ۲۰۰ کیلومتر معرفی می‌کند که بیش از ۳۰ دژ از آن پاسداری می‌کردندو طول آن را از مجموع دیوارهای هادریان و آنتونین بیشتر می‌داند. تاریخ‌گذاری علمی، ساخت دیوار را به سده‌های پنجم و ششم میلادی و دورهٔ ساسانی نسبت می‌دهدو نه به دورهٔ اشکانی یا افسانهٔ «دیوار اسکندر». <br /> <br /> === دوره اسلامی تا عصر قاجار ===<br /> پس از شکوفایی جرجان، این منطقه در دوره‌های سلجوقی، ایلخانی، تیموری و صفوی همچنان اهمیت راهبردی خود را حفظ کرد. در دوره صفویه، حضور قبایل ترکمن در شمال منطقه نقش مهمی در شکل‌گیری ساختار جمعیتی کنونی استان داشت.<br /> <br /> در عصر قاجار نیز استرآباد (نام تاریخی گرگان) یکی از شهرهای مهم شمال ایران محسوب می‌شد و به دلیل نزدیکی به مرزهای شمالی، اهمیت نظامی و اداری ویژه‌ای داشت.<br /> <br /> === '''گنبد قابوس — میراث جهانی:''' ===<br /> برج گنبد قابوس، بلندترین برج آجری جهان، در سال ۱۰۰۶ میلادی(۳۷۵ هجری) برای قابوس بن وشمگیر، فرمانروای زیاری و ادیب، ساخته شد.این برج در نزدیکی ویرانه‌های جرجان باستان قرار دارد. یونسکو ارتفاع آن را ۵۳ متر گزارش می‌کند. برج از آجر پختهٔ بدون لعاب ساخته شده، بدنه‌ای استوانه‌ای و باریک‌شونده دارد و با سقف مخروطی پوشانده شده است.<br /> <br /> اهمیت بنا تنها در قدمت یا مقیاس آن نیست. یونسکو گنبد قابوس را نمونه‌ای نوآورانه از معماری اسلامی می‌داند که با هندسه و سازهٔ باربر آجری، ارتفاع چشمگیری ایجاد کرده است. فرم مخروطی آن بر برج‌های آرامگاهی ایران، آناتولی و آسیای مرکزی اثر گذاشت و به‌عنوان شاهدی از تبادل فرهنگی میان کوچ‌نشینان آسیای مرکزی و تمدن ایرانی شناخته شد.<br /> <br /> در دوره قاجار، [[عهدنامه ترکمانچای|عهدنامه ترکمنچای]] (۱۲۲۸ هجری) و [[عهدنامه گلستان]] (۱۱۹۲ شمسی / ۱۸۱۳ میلادی) که بخش‌های بزرگی از قفقاز را از ایران جدا کرد، در این منطقه امضا شد.<br /> <br /> '''ترکمن‌ها:'''<br /> <br /> '''ترکمن‌ها از اقوام تُرک‌تبار با فرهنگ و زبان خاص خود هستند که قرن‌هاست در شمال‌شرق ایران (گنبدکاووس، آق‌قلا، مراوه‌تپه) ساکن‌اند. فرهنگ ترکمنی — از قالی‌بافی تا اسب‌دوانی و موسیقی — بخش مهمی از هویت گلستان است.'''<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> گلستان از شمال به ترکمنستان، از غرب به مازندران و از جنوب به سمنان و خراسان شمالی محدود است. استان از جنگل‌های هیرکانی (خزری) در جنوب تا دشت‌های استپی ترکمن‌صحرا در شمال گسترده شده است.<br /> <br /> تنوع اقلیمی استان در مقیاس محلی چشمگیر است: از جنگل‌های بارانی معتدل و دره‌های مرطوب تا استپ‌های کوهستانی و دشت‌های خشک. رود مادرَسو در دره‌های ذخیره‌گاه جریان دارد و تغییر ارتفاع، بارش و پوشش گیاهی، زیستگاه‌های متنوعی ایجاد کرده است.<br /> <br /> از منظر جغرافیای تاریخی، دشت گرگان در جنوب‌شرقی خزر یکی از مهم‌ترین پهنه‌های باستان‌شناختی شمال ایران به‌شمار می‌رود و آثار آن از دورهٔ پیشاتاریخ تا عصر اسلامی امتداد دارند.<br /> <br /> === '''تشکیل استان گلستان''' ===<br /> تا سال ۱۳۷۶، منطقه کنونی گلستان بخشی از استان مازندران بود. با تصویب مجلس جمهوری اسلامی، استان گلستان تشکیل شد و شهر گرگان به عنوان مرکز آن انتخاب شد.<br /> <br /> استان گلستان با مساحت حدود ۲۰٬۴۳۸ کیلومتر مربع در جنوب شرقی دریای خزر قرار گرفته است. این استان از نظر طبیعی یکی از متنوع‌ترین مناطق ایران است؛ به‌گونه‌ای که فاصله کوتاهی میان سواحل دریای خزر، جنگل‌های انبوه، دشت‌های وسیع و ارتفاعات البرز وجود دارد.<br /> <br /> بخش جنوبی استان را دامنه‌های شمالی رشته‌کوه البرز فرا گرفته است، در حالی که بخش شمالی عمدتاً از دشت گرگان تشکیل شده است. این تفاوت ارتفاع باعث ایجاد اقلیم‌های متنوع در فاصله‌ای نسبتاً کوتاه شده است.<br /> <br /> از مهم‌ترین رودخانه‌های این استان می‌توان به گرگان‌رود، اترک، و قره‌سو اشاره کرد.<br /> <br /> این رودخانه‌ها نقش مهمی در کشاورزی، تأمین آب و شکل‌گیری زیست‌بوم‌های استان دارند.<br /> <br /> استان گلستان دارای سه نوع اقلیم اصلی است:<br /> <br /> * معتدل و مرطوب در نواحی ساحلی<br /> نواحی نزدیک دریای خزر دارای آب‌وهوای معتدل و مرطوب هستند. بارندگی در این مناطق نسبتاً زیاد است و پوشش جنگلی گسترده‌ای را پدید آورده است.<br /> * کوهستانی و سرد در ارتفاعات جنوبی<br /> ارتفاعات جنوبی زمستان‌های سرد و پربرف و تابستان‌های معتدل دارند و بسیاری از سرچشمه‌های رودخانه‌های استان در همین ارتفاعات قرار گرفته‌اند.<br /> * نیمه‌خشک در بخش‌هایی از دشت شمالی<br /> بخش‌هایی از دشت شمالی استان به دلیل فاصله از رطوبت دریای خزر، اقلیمی نیمه‌خشک دارند که برای کشاورزی مکانیزه و دامداری مناسب است.<br /> <br /> این تنوع اقلیمی موجب شکل‌گیری زیستگاه‌های متعدد و تنوع بالای گونه‌های گیاهی و جانوری شده است.<br /> <br /> جنگل‌های هیرکانی — میراث جهانی:<br /> <br /> جنگل‌های هیرکانی (خزری) — میراث جهانی یونسکو — از آخرین بقایای جنگل‌های برگ‌ریز معتدله عصر سوم زمین‌شناسی هستند (قدمت ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال). پارک ملی گلستان — نخستین پارک ملی ایران — در این جنگل‌ها واقع شده و زیستگاه پلنگ ایرانی، خرس قهوه‌ای و مرال است.<br /> <br /> بخش مهمی از [[جنگل‌های هیرکانی]] در استان گلستان قرار دارد. این جنگل‌ها که قدمتی میان ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال دارند، در سال ۲۰۱۹ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شدند.<br /> <br /> یونسکو این جنگل‌ها را یکی از ارزشمندترین اکوسیستم‌های جنگلی جهان معرفی کرده است؛ زیرا بیش از ۳۲۰۰ گونه گیاهی آوندی، ۱۸۰ گونه پرنده و ۵۸ گونه پستاندار در این پهنه جنگلی ثبت شده‌اند.<br /> <br /> از گونه‌های شاخص این جنگل‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: پلنگ ایرانی، خرس قهوه‌ای، گرگ، مرال (گوزن قرمز هیرکانی)، شوکا(کوچک‌ترین گوزن ایران و نوعی گوزن ظریف بومی اوراسیا)<br /> <br /> ترکمن‌صحرا:<br /> <br /> دشت ترکمن‌صحرا در شمال گلستان یکی از زیباترین دشت‌های استپی ایران است — سرزمین اسب ترکمن (آخال‌تکه) و قالی ترکمن.<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> اقتصاد گلستان بر کشاورزی، دامداری، شیلات و صنعت استوار است. گلستان یکی از مهم‌ترین استان‌های کشاورزی ایران — به‌ویژه تولید پنبه، گندم و دانه‌های روغنی — است.<br /> <br /> پنبه و کشاورزی:<br /> <br /> گلستان بزرگ‌ترین تولیدکننده پنبه ایران است. گندم، جو، برنج، سویا و کلزا از محصولات مهم زراعی هستند. ترکمن‌صحرا با خاک حاصلخیز از مراکز اصلی کشاورزی استان است.<br /> <br /> قالی ترکمن:<br /> <br /> قالی ترکمن با نقوش گُل (مدالیون‌های هندسی) و رنگ قرمز غالب از معروف‌ترین قالی‌های جهان است. قالی‌بافی ترکمنی هنری اصیل با قدمت چند صد ساله و ارزش صادراتی بالاست.<br /> <br /> اسب ترکمن:<br /> <br /> اسب ترکمن (آخال‌تکه و یموت) از اصیل‌ترین و زیباترین نژادهای اسب جهان است. مسابقات اسب‌دوانی ترکمن‌صحرا از رویدادهای مهم فرهنگی-ورزشی استان است.<br /> <br /> گردشگری:<br /> <br /> پارک ملی گلستان، برج گنبد قابوس (یونسکو)، آبشار لوه، خالدنبی (مقبره باستانی)، ترکمن‌صحرا و سواحل بندرگز از جاذبه‌های گردشگری هستند.<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> گلستان از متنوع‌ترین استان‌های ایران از نظر قومی و فرهنگی است — فارس‌ها، ترکمن‌ها، ترک‌ها، بلوچ‌ها، سیستانی‌ها و قزلباش‌ها در کنار هم زندگی می‌کنند.<br /> <br /> فرهنگ ترکمنی:<br /> <br /> ترکمن‌ها فرهنگ غنی و متمایزی دارند — از قالی‌بافی و آلاچیق (یورت/خیمه ترکمنی) تا موسیقی دوتار و آوازهای مقامی. رقص ترکمنی و جشن عروسی ترکمنی از دیدنی‌ترین مراسم فرهنگی ایران هستند.<br /> <br /> موسیقی:<br /> <br /> موسیقی دوتار ترکمنی و مقام‌خوانی از میراث ناملموس فرهنگی است. مختومقلی فراغی — بزرگ‌ترین شاعر ترکمن — در گلستان زاده شد و شعرهایش سرود ملی ترکمن‌هاست.<br /> <br /> غذاهای محلی:<br /> <br /> آش ترکمنی (اوگره)، پلوی ترکمنی، بِلَما (ماست خشک‌شده ترکمنی)، قورمه‌سبزی گرگانی، ماهی‌کباب بندرگز و نان یوغوت (نان سنتی ترکمن) از غذاهای سنتی استان هستند.<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> گلستان در تاریخ معاصر شاهد مقاومت و مبارزات مردمی بوده و مجاهدین خلق در این استان نیز فعالیت داشته‌اند.<br /> <br /> مجاهدین در گلستان:<br /> <br /> سازمان مجاهدین خلق در گرگان و گنبدکاووس از سال‌های اول انقلاب فعالیت سیاسی داشت. در سال ۱۳۵۸ درگیری‌های سنگین بین ترکمن‌ها و نیروهای رژیم در گنبدکاووس رخ داد — ترکمن‌ها خواستار خودمختاری و حقوق فرهنگی خود بودند. مجاهدین خلق از حقوق اقلیت‌های قومی حمایت کردند.<br /> <br /> کشتار ۶۷ در گلستان:<br /> <br /> زندان گرگان نیز در تابستان ۱۳۶۷ شاهد اعدام زندانیان سیاسی و مجاهد بود. کمیسیون مرگ در گلستان فعال بود و تعدادی از زندانیان مجاهد بدون محاکمه اعدام شدند.<br /> <br /> سیل فاجعه‌بار ۱۳۹۸:<br /> <br /> در فروردین ۱۳۹۸ سیل ویرانگری گلستان را فراگرفت — بخش بزرگی از آق‌قلا زیر آب رفت و ده‌ها هزار نفر بی‌خانمان شدند. ناکارآمدی رژیم در مدیریت بحران و نبود زیرساخت‌های مناسب خشم مردم را برانگیخت. واحدهای مقاومت مجاهدین با افشاگری فساد و سوءمدیریت رژیم در بحران سیل نقش فعالی داشتند.<br /> <br /> قیام ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴:<br /> <br /> گرگان و گنبدکاووس در قیام‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴ شاهد اعتراضات بودند. مردم ترکمن‌صحرا نیز در جنبش «زن، زندگی، آزادی» مشارکت فعال داشتند.</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%DA%AF%D9%84%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86.jpg&diff=93011 2026-09-17T09:41:36Z

<p>Hamidreza: استان گلستان سرزمین جنگل و استپ در شمال‌شرقی ایران</p> <hr /> <div>== خلاصه ==<br /> استان گلستان<br /> سرزمین جنگل و استپ در شمال‌شرقی ایران</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B1%DB%B0/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=93010 2026-09-17T09:38:33Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>{{Infobox settlement<br /> | name = استان گلستان<br /> | other_name = سرزمین جنگل و استپ — دروازه ترکمن‌صحرا<br /> | image_skyline = استان گلستان.jpg<br /> | image_caption = استان گلستان — برج گنبد قابوس<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان گلستان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = گرگان<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۲۰٬۳۶۷ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۱٫۹ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۴ (گرگان، گنبدکاووس، آق‌قلا، علی‌آباد کتول، بندرگز، مینودشت و...)<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = فارسی، ترکمنی، ترکی، بلوچی، سیستانی<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = معتدل و مرطوب (شمال و جنوب)؛ نیمه‌خشک استپی (شرق — ترکمن‌صحرا)<br /> | blank5_name = تأسیس استان<br /> | blank5_info = ۱۳۷۶ — جدا شده از استان مازندران<br /> | blank6_name = تنوع قومی<br /> | blank6_info = فارس‌ها، ترکمن‌ها، ترک‌ها، بلوچ‌ها، سیستانی‌ها و قزلباش‌ها<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = ترکمنستان<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = استان‌های سمنان و خراسان شمالی<br /> | blank2_name_sec1 = غرب<br /> | blank2_info_sec1 = استان مازندران<br /> | blank3_name_sec1 = شرق<br /> | blank3_info_sec1 = استان خراسان شمالی<br /> | blank_name_sec2 = گنبد قابوس (یونسکو)<br /> | blank_info_sec2 = بلندترین برج آجری جهان (۵۵ متر) — ساخت ۱۰۰۶ میلادی به دستور قابوس بن وشمگیر زیاری<br /> | blank1_name_sec2 = دیوار بزرگ گرگان<br /> | blank1_info_sec2 = ۱۹۵ کیلومتر — دومین دیوار بزرگ جهان پس از دیوار چین — دوره ساسانی (قرن پنجم میلادی)<br /> | blank2_name_sec2 = جنگل‌های هیرکانی (یونسکو)<br /> | blank2_info_sec2 = آخرین بقایای جنگل‌های عصر سوم (۲۵ تا ۵۰ میلیون سال) — زیستگاه پلنگ ایرانی و مرال<br /> | blank3_name_sec2 = پارک ملی گلستان<br /> | blank3_info_sec2 = نخستین پارک ملی ایران — در دل جنگل‌های هیرکانی<br /> | blank4_name_sec2 = ترکمن‌صحرا<br /> | blank4_info_sec2 = دشت استپی زیبا در شمال استان — سرزمین اسب ترکمن و قالی ترکمن<br /> | blank5_name_sec2 = پنبه و کشاورزی<br /> | blank5_info_sec2 = بزرگ‌ترین تولیدکننده پنبه ایران — گندم، برنج، سویا و کلزا<br /> | blank6_name_sec2 = قالی ترکمن<br /> | blank6_info_sec2 = نقوش گُل (مدالیون هندسی) با رنگ قرمز غالب — از معروف‌ترین قالی‌های جهان<br /> | blank7_name_sec2 = اسب ترکمن<br /> | blank7_info_sec2 = آخال‌تکه و یموت — از اصیل‌ترین و زیباترین نژادهای اسب جهان — مسابقات اسب‌دوانی<br /> | blank8_name_sec2 = گردشگری<br /> | blank8_info_sec2 = آبشار لوه · خالدنبی (مقبره باستانی) · سواحل بندرگز<br /> | blank9_name_sec2 = مفاخر<br /> | blank9_info_sec2 = مختومقلی فراغی — بزرگ‌ترین شاعر ترکمن — زاده گلستان<br /> | blank10_name_sec2 = موسیقی<br /> | blank10_info_sec2 = دوتار ترکمنی و مقام‌خوانی — رقص و جشن عروسی ترکمنی<br /> | blank11_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank11_info_sec2 = اوگره (آش ترکمنی) · پلوی ترکمنی · بِلَما · ماهی‌کباب بندرگز · نان یوغوت<br /> | blank12_name_sec2 = رویداد تاریخی<br /> | blank12_info_sec2 = عهدنامه گلستان (۱۸۱۳ میلادی) — جدایی بخش‌های بزرگی از قفقاز از ایران<br /> | blank13_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank13_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است'''<br /> <br /> '''استان گلستان''' در گوشهٔ جنوب‌شرقی دریای خزر، در مرز میان جنگل‌های هیرکانی، دشت ترکمن، کوهپایه‌های البرز شرقی و راه‌های تاریخی آسیای میانه قرار دارد. این استان را می‌توان سرزمینی از «سه اقلیم» دانست: رطوبت خزری در غرب و شمال، ارتفاعات جنگلی در مرکز و جنوب، و دشت‌های خشک‌تر و استپی در شرق. <br /> <br /> همین گوناگونی طبیعی با لایه‌های تاریخی هیرکانیا، جرجان، دولت زیاری، میراث ساسانی، فرهنگ ترکمنی و اقتصاد کشاورزی درهم تنیده شده است. گنبد قابوس، دیوار بزرگ گرگان، ذخیره‌گاه زیست‌کرهٔ گلستان و جنگل‌های هیرکانی، چهار نشانهٔ برجستهٔ این پیوند میان طبیعت، مهندسی و حافظهٔ تاریخی‌اند.<br /> <br /> ⬛ مرکز استان: گرگان<br /> <br /> ⬛ مساحت: ۲۰,۳۶۷ کیلومتر مربع<br /> <br /> ⬛ جمعیت: حدود ۱.۹ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> ⬛ شهرستان‌ها: ۱۴ شهرستان (گرگان، گنبدکاووس، آق‌قلا، علی‌آباد کتول، بندرگز، مینودشت و...)<br /> <br /> ⬛ آب و هوا: معتدل و مرطوب (شمال)؛ نیمه‌خشک استپی (شرق)<br /> <br /> ⬛ زبان: فارسی، ترکمنی، ترکی، بلوچی، سیستانی<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> گلستان، سرزمین جنگل و استپ در شمال‌شرقی ایران واقع شده و از متنوع‌ترین استان‌های ایران از نظر قومی و طبیعی است.استان گلستان تا سال ۱۳۷۶ بخشی از استان مازندران بود و این نام از «گلستان» سعدی گرفته شده‌است.<br /> <br /> کاوش‌های باستان‌شناسی در محوطه‌هایی مانند تورنگ‌تپه، یاریم‌تپه و دیگر استقرارگاه‌های دشت گرگان نشان داده‌اند که این منطقه از هزاره‌های پیش از میلاد محل سکونت انسان بوده است. قرار گرفتن در مسیر ارتباطی میان فلات ایران و آسیای میانه موجب شد که این ناحیه در دوره‌های مختلف تاریخی اهمیت راهبردی پیدا کند. <br /> <br /> === '''دیوار بزرگ گرگان — دیوار سرخ:''' ===<br /> دیوار بزرگ گرگان (دیوار سرخ یا مار سرخ یا سد اسکندر) با طول بیش از ۱۹۵ کیلومتر، بلندترین و طولانی‌ترین بنای آجری باستانی جهان و دومین دیوار بزرگ جهان پس از دیوار بزرگ چین است. این دیوار در دوره ساسانی (قرن پنجم میلادی) برای دفاع از مرزهای شمال‌شرقی در برابر حملات اقوام بیابان‌گرد ساخته شد.<br /> <br /> در دوره ساسانی و سده‌های نخست اسلامی، بخش بزرگی از استان کنونی گلستان با نام جرجان شناخته می‌شد. شهر تاریخی جرجان، واقع در نزدیکی گنبد کاووس امروزی، در قرون سوم تا پنجم هجری یکی از مهم‌ترین مراکز شهری، علمی و تجاری جهان اسلام بود. وسعت شهر، شبکه پیشرفته آبرسانی و رونق صنایع دستی و بازرگانی، جرجان را به یکی از مهم‌ترین شهرهای شرق ایران تبدیل کرده بود.<br /> <br /> در دوره‌های اشکانی و ساسانی، دشت گرگان هم اهمیت نظامی داشت و هم به‌واسطهٔ کانال‌ها و زمین‌های حاصلخیز، توان اقتصادی قابل توجهی ایجاد می‌کرد. پس از اسلام، جرجان به یکی از مراکز شهری و فرهنگی شمال ایران تبدیل شد. <br /> <br /> ویرانی جرجان در یورش‌های مغول، به‌ویژه در سده‌های چهاردهم و پانزدهم میلادی، بخش مهمی از سیمای شهری پیشین را از میان برد؛ بااین‌حال، نام و شبکهٔ تاریخی آن در بناهایی چون گنبد قابوس باقی مانده است.<br /> <br /> گرگان امروزی، که در دوره‌هایی استرآباد نامیده می‌شد، باید در نسبت با این لایه‌های تاریخی خوانده شود. شهر معاصر بر روی یک تاریخ واحد بنا نشده، بلکه در میان هیرکانیا، جرجان اسلامی، راه‌های خزری و دولت‌های محلی شمال ایران شکل گرفته است.<br /> <br /> پژوهش دانشگاه ادینبرو این دیوار بزرگ را سامانه‌ای دفاعی به طول حدود ۲۰۰ کیلومتر معرفی می‌کند که بیش از ۳۰ دژ از آن پاسداری می‌کردندو طول آن را از مجموع دیوارهای هادریان و آنتونین بیشتر می‌داند. تاریخ‌گذاری علمی، ساخت دیوار را به سده‌های پنجم و ششم میلادی و دورهٔ ساسانی نسبت می‌دهدو نه به دورهٔ اشکانی یا افسانهٔ «دیوار اسکندر». <br /> <br /> === دوره اسلامی تا عصر قاجار ===<br /> پس از شکوفایی جرجان، این منطقه در دوره‌های سلجوقی، ایلخانی، تیموری و صفوی همچنان اهمیت راهبردی خود را حفظ کرد. در دوره صفویه، حضور قبایل ترکمن در شمال منطقه نقش مهمی در شکل‌گیری ساختار جمعیتی کنونی استان داشت.<br /> <br /> در عصر قاجار نیز استرآباد (نام تاریخی گرگان) یکی از شهرهای مهم شمال ایران محسوب می‌شد و به دلیل نزدیکی به مرزهای شمالی، اهمیت نظامی و اداری ویژه‌ای داشت.<br /> <br /> === '''گنبد قابوس — میراث جهانی:''' ===<br /> برج گنبد قابوس، بلندترین برج آجری جهان، در سال ۱۰۰۶ میلادی(۳۷۵ هجری) برای قابوس بن وشمگیر، فرمانروای زیاری و ادیب، ساخته شد.این برج در نزدیکی ویرانه‌های جرجان باستان قرار دارد. یونسکو ارتفاع آن را ۵۳ متر گزارش می‌کند. برج از آجر پختهٔ بدون لعاب ساخته شده، بدنه‌ای استوانه‌ای و باریک‌شونده دارد و با سقف مخروطی پوشانده شده است.<br /> <br /> اهمیت بنا تنها در قدمت یا مقیاس آن نیست. یونسکو گنبد قابوس را نمونه‌ای نوآورانه از معماری اسلامی می‌داند که با هندسه و سازهٔ باربر آجری، ارتفاع چشمگیری ایجاد کرده است. فرم مخروطی آن بر برج‌های آرامگاهی ایران، آناتولی و آسیای مرکزی اثر گذاشت و به‌عنوان شاهدی از تبادل فرهنگی میان کوچ‌نشینان آسیای مرکزی و تمدن ایرانی شناخته شد.<br /> <br /> در دوره قاجار، [[عهدنامه ترکمانچای|عهدنامه ترکمنچای]] (۱۲۲۸ هجری) و [[عهدنامه گلستان]] (۱۱۹۲ شمسی / ۱۸۱۳ میلادی) که بخش‌های بزرگی از قفقاز را از ایران جدا کرد، در این منطقه امضا شد.<br /> <br /> '''ترکمن‌ها:'''<br /> <br /> '''ترکمن‌ها از اقوام تُرک‌تبار با فرهنگ و زبان خاص خود هستند که قرن‌هاست در شمال‌شرق ایران (گنبدکاووس، آق‌قلا، مراوه‌تپه) ساکن‌اند. فرهنگ ترکمنی — از قالی‌بافی تا اسب‌دوانی و موسیقی — بخش مهمی از هویت گلستان است.'''<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> گلستان از شمال به ترکمنستان، از غرب به مازندران و از جنوب به سمنان و خراسان شمالی محدود است. استان از جنگل‌های هیرکانی (خزری) در جنوب تا دشت‌های استپی ترکمن‌صحرا در شمال گسترده شده است.<br /> <br /> تنوع اقلیمی استان در مقیاس محلی چشمگیر است: از جنگل‌های بارانی معتدل و دره‌های مرطوب تا استپ‌های کوهستانی و دشت‌های خشک. رود مادرَسو در دره‌های ذخیره‌گاه جریان دارد و تغییر ارتفاع، بارش و پوشش گیاهی، زیستگاه‌های متنوعی ایجاد کرده است.<br /> <br /> از منظر جغرافیای تاریخی، دشت گرگان در جنوب‌شرقی خزر یکی از مهم‌ترین پهنه‌های باستان‌شناختی شمال ایران به‌شمار می‌رود و آثار آن از دورهٔ پیشاتاریخ تا عصر اسلامی امتداد دارند.<br /> <br /> === '''تشکیل استان گلستان''' ===<br /> تا سال ۱۳۷۶، منطقه کنونی گلستان بخشی از استان مازندران بود. با تصویب مجلس جمهوری اسلامی، استان گلستان تشکیل شد و شهر گرگان به عنوان مرکز آن انتخاب شد.<br /> <br /> استان گلستان با مساحت حدود ۲۰٬۴۳۸ کیلومتر مربع در جنوب شرقی دریای خزر قرار گرفته است. این استان از نظر طبیعی یکی از متنوع‌ترین مناطق ایران است؛ به‌گونه‌ای که فاصله کوتاهی میان سواحل دریای خزر، جنگل‌های انبوه، دشت‌های وسیع و ارتفاعات البرز وجود دارد.<br /> <br /> بخش جنوبی استان را دامنه‌های شمالی رشته‌کوه البرز فرا گرفته است، در حالی که بخش شمالی عمدتاً از دشت گرگان تشکیل شده است. این تفاوت ارتفاع باعث ایجاد اقلیم‌های متنوع در فاصله‌ای نسبتاً کوتاه شده است.<br /> <br /> از مهم‌ترین رودخانه‌های این استان می‌توان به گرگان‌رود، اترک، و قره‌سو اشاره کرد.<br /> <br /> این رودخانه‌ها نقش مهمی در کشاورزی، تأمین آب و شکل‌گیری زیست‌بوم‌های استان دارند.<br /> <br /> استان گلستان دارای سه نوع اقلیم اصلی است:<br /> <br /> * معتدل و مرطوب در نواحی ساحلی<br /> نواحی نزدیک دریای خزر دارای آب‌وهوای معتدل و مرطوب هستند. بارندگی در این مناطق نسبتاً زیاد است و پوشش جنگلی گسترده‌ای را پدید آورده است.<br /> * کوهستانی و سرد در ارتفاعات جنوبی<br /> ارتفاعات جنوبی زمستان‌های سرد و پربرف و تابستان‌های معتدل دارند و بسیاری از سرچشمه‌های رودخانه‌های استان در همین ارتفاعات قرار گرفته‌اند.<br /> * نیمه‌خشک در بخش‌هایی از دشت شمالی<br /> بخش‌هایی از دشت شمالی استان به دلیل فاصله از رطوبت دریای خزر، اقلیمی نیمه‌خشک دارند که برای کشاورزی مکانیزه و دامداری مناسب است.<br /> <br /> این تنوع اقلیمی موجب شکل‌گیری زیستگاه‌های متعدد و تنوع بالای گونه‌های گیاهی و جانوری شده است.<br /> <br /> جنگل‌های هیرکانی — میراث جهانی:<br /> <br /> جنگل‌های هیرکانی (خزری) — میراث جهانی یونسکو — از آخرین بقایای جنگل‌های برگ‌ریز معتدله عصر سوم زمین‌شناسی هستند (قدمت ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال). پارک ملی گلستان — نخستین پارک ملی ایران — در این جنگل‌ها واقع شده و زیستگاه پلنگ ایرانی، خرس قهوه‌ای و مرال است.<br /> <br /> بخش مهمی از [[جنگل‌های هیرکانی]] در استان گلستان قرار دارد. این جنگل‌ها که قدمتی میان ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال دارند، در سال ۲۰۱۹ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شدند.<br /> <br /> یونسکو این جنگل‌ها را یکی از ارزشمندترین اکوسیستم‌های جنگلی جهان معرفی کرده است؛ زیرا بیش از ۳۲۰۰ گونه گیاهی آوندی، ۱۸۰ گونه پرنده و ۵۸ گونه پستاندار در این پهنه جنگلی ثبت شده‌اند.<br /> <br /> از گونه‌های شاخص این جنگل‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: پلنگ ایرانی، خرس قهوه‌ای، گرگ، مرال (گوزن قرمز هیرکانی)، شوکا(کوچک‌ترین گوزن ایران و نوعی گوزن ظریف بومی اوراسیا)<br /> <br /> ترکمن‌صحرا:<br /> <br /> دشت ترکمن‌صحرا در شمال گلستان یکی از زیباترین دشت‌های استپی ایران است — سرزمین اسب ترکمن (آخال‌تکه) و قالی ترکمن.<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> اقتصاد گلستان بر کشاورزی، دامداری، شیلات و صنعت استوار است. گلستان یکی از مهم‌ترین استان‌های کشاورزی ایران — به‌ویژه تولید پنبه، گندم و دانه‌های روغنی — است.<br /> <br /> پنبه و کشاورزی:<br /> <br /> گلستان بزرگ‌ترین تولیدکننده پنبه ایران است. گندم، جو، برنج، سویا و کلزا از محصولات مهم زراعی هستند. ترکمن‌صحرا با خاک حاصلخیز از مراکز اصلی کشاورزی استان است.<br /> <br /> قالی ترکمن:<br /> <br /> قالی ترکمن با نقوش گُل (مدالیون‌های هندسی) و رنگ قرمز غالب از معروف‌ترین قالی‌های جهان است. قالی‌بافی ترکمنی هنری اصیل با قدمت چند صد ساله و ارزش صادراتی بالاست.<br /> <br /> اسب ترکمن:<br /> <br /> اسب ترکمن (آخال‌تکه و یموت) از اصیل‌ترین و زیباترین نژادهای اسب جهان است. مسابقات اسب‌دوانی ترکمن‌صحرا از رویدادهای مهم فرهنگی-ورزشی استان است.<br /> <br /> گردشگری:<br /> <br /> پارک ملی گلستان، برج گنبد قابوس (یونسکو)، آبشار لوه، خالدنبی (مقبره باستانی)، ترکمن‌صحرا و سواحل بندرگز از جاذبه‌های گردشگری هستند.<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> گلستان از متنوع‌ترین استان‌های ایران از نظر قومی و فرهنگی است — فارس‌ها، ترکمن‌ها، ترک‌ها، بلوچ‌ها، سیستانی‌ها و قزلباش‌ها در کنار هم زندگی می‌کنند.<br /> <br /> فرهنگ ترکمنی:<br /> <br /> ترکمن‌ها فرهنگ غنی و متمایزی دارند — از قالی‌بافی و آلاچیق (یورت/خیمه ترکمنی) تا موسیقی دوتار و آوازهای مقامی. رقص ترکمنی و جشن عروسی ترکمنی از دیدنی‌ترین مراسم فرهنگی ایران هستند.<br /> <br /> موسیقی:<br /> <br /> موسیقی دوتار ترکمنی و مقام‌خوانی از میراث ناملموس فرهنگی است. مختومقلی فراغی — بزرگ‌ترین شاعر ترکمن — در گلستان زاده شد و شعرهایش سرود ملی ترکمن‌هاست.<br /> <br /> غذاهای محلی:<br /> <br /> آش ترکمنی (اوگره)، پلوی ترکمنی، بِلَما (ماست خشک‌شده ترکمنی)، قورمه‌سبزی گرگانی، ماهی‌کباب بندرگز و نان یوغوت (نان سنتی ترکمن) از غذاهای سنتی استان هستند.<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> گلستان در تاریخ معاصر شاهد مقاومت و مبارزات مردمی بوده و مجاهدین خلق در این استان نیز فعالیت داشته‌اند.<br /> <br /> مجاهدین در گلستان:<br /> <br /> سازمان مجاهدین خلق در گرگان و گنبدکاووس از سال‌های اول انقلاب فعالیت سیاسی داشت. در سال ۱۳۵۸ درگیری‌های سنگین بین ترکمن‌ها و نیروهای رژیم در گنبدکاووس رخ داد — ترکمن‌ها خواستار خودمختاری و حقوق فرهنگی خود بودند. مجاهدین خلق از حقوق اقلیت‌های قومی حمایت کردند.<br /> <br /> کشتار ۶۷ در گلستان:<br /> <br /> زندان گرگان نیز در تابستان ۱۳۶۷ شاهد اعدام زندانیان سیاسی و مجاهد بود. کمیسیون مرگ در گلستان فعال بود و تعدادی از زندانیان مجاهد بدون محاکمه اعدام شدند.<br /> <br /> سیل فاجعه‌بار ۱۳۹۸:<br /> <br /> در فروردین ۱۳۹۸ سیل ویرانگری گلستان را فراگرفت — بخش بزرگی از آق‌قلا زیر آب رفت و ده‌ها هزار نفر بی‌خانمان شدند. ناکارآمدی رژیم در مدیریت بحران و نبود زیرساخت‌های مناسب خشم مردم را برانگیخت. واحدهای مقاومت مجاهدین با افشاگری فساد و سوءمدیریت رژیم در بحران سیل نقش فعالی داشتند.<br /> <br /> قیام ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴:<br /> <br /> گرگان و گنبدکاووس در قیام‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴ شاهد اعتراضات بودند. مردم ترکمن‌صحرا نیز در جنبش «زن، زندگی، آزادی» مشارکت فعال داشتند.</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%87%D8%A7&diff=93007 2026-09-17T09:33:47Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>&lt;div class=&quot;main-box&quot;&gt;<br /> &lt;div class=&quot;box-header&quot;&gt;[[پرونده:Earth2.png|40px|alt=|پیوند=]] از میان خبرها&lt;/div&gt;<br /> <br /> &lt;div class=&quot;box-content&quot;&gt;<br /> <br /> پیام مسعود رجوی (۱۷شهریور۱۴۰۵) [[پیام‌های مسعود رجوی|...بیشتر بخوانید]]<br /> <br /> انتخاب [[مهناز میمنت]] به‌عنوان [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]] در اجتماع بزرگ مجاهدین در آغاز شصت و دومین سال تأسیس [[سازمان مجاهدین خلق ایران|سازمان]] با آرای مجاهدین در ۷ کشور در سه شور پیاپی <br /> <br /> پیام [[مریم رجوی]] به‌مناسبت ۶۱مین سالگرد تأسیس سازمان مجاهدین خلق ایران و انتخاب مسئول اول جدید <br /> <br /> ۴۰ پیام آتشین در شهرهای میهن در آماده‌باش سراسری رژیم - اعتصاب در شهرهای [[استان کردستان|کردستان]] به دعوت ائتلاف نیروهای سیاسی کردستان ایران در سالگرد قیام و قتل حکومتی [[ژینا امینی]] - تظاهرات ایرانیان آزاده در گرامیداشت [[قیام ۱۴۰۱]] در پاریس -استکهلم با شعار نه‌به‌اعدام(۲۵شهریور۱۴۰۵)<br /> <br /> کنفرانس بین‌المللی آنلاین با حضور گزارشگران کنونی و پیشین ملل متحد حقوقدانان و کارشناسان برجسته حقوق‌بشر و دادستانهای بین‌المللی - عفو بین‌الملل یک گزارش ۱۱۰۰ صفحه‌ای درباره قیام ۱۴۰۱ در پی قتل حکومتی ژینا امینی منتشر کرد- عفو بین‌الملل اعلام کرد مقامات رژیم [[ایران]] مرتکب جنایات علیه بشریت شدند-اتحادیه اروپا: سرکوب مداوم، اعدام‌های سیستماتیک و ارعاب معترضان توسط رژیم ایران محکوم است(۲۵شهریور۱۴۰۵)<br /> <br /> سوئد یک کارمند سفارت ایران را اخراج و سفیر ایران را احضار کرد - برگزاری نشست وزارت خزانه‌داری آمریکا با مؤسسات مالی جهانی برای تشدید فشار بر رژیم ایران - [[هواپیمایی ماهان]] پروازهای خود به ترکیه و عمان را به حالت تعلیق درآورد.(۲۵شهریور۱۴۰۵)<br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;/div&gt;</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%87%D8%A7&diff=93006 2026-09-17T09:33:31Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>&lt;div class=&quot;main-box&quot;&gt;<br /> &lt;div class=&quot;box-header&quot;&gt;[[پرونده:Earth2.png|40px|alt=|پیوند=]] از میان خبرها&lt;/div&gt;<br /> <br /> &lt;div class=&quot;box-content&quot;&gt;<br /> <br /> پیام مسعود رجوی (۱۷شهریور۱۴۰۵) [[پیام‌های مسعود رجوی|...بیشتر بخوانید]]<br /> <br /> انتخاب [[مهناز میمنت]] به‌عنوان [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]] در اجتماع بزرگ مجاهدین در آغاز شصت و دومین سال تأسیس [[سازمان مجاهدین خلق ایران|سازمان]] با آرای مجاهدین در ۷ کشور در سه شور پیاپی - (۲۳شهریور۱۴۰۵)<br /> <br /> پیام [[مریم رجوی]] به‌مناسبت ۶۱مین سالگرد تأسیس سازمان مجاهدین خلق ایران و انتخاب مسئول اول جدید <br /> <br /> ۴۰ پیام آتشین در شهرهای میهن در آماده‌باش سراسری رژیم - اعتصاب در شهرهای [[استان کردستان|کردستان]] به دعوت ائتلاف نیروهای سیاسی کردستان ایران در سالگرد قیام و قتل حکومتی [[ژینا امینی]] - تظاهرات ایرانیان آزاده در گرامیداشت [[قیام ۱۴۰۱]] در پاریس -استکهلم با شعار نه‌به‌اعدام(۲۵شهریور۱۴۰۵)<br /> <br /> کنفرانس بین‌المللی آنلاین با حضور گزارشگران کنونی و پیشین ملل متحد حقوقدانان و کارشناسان برجسته حقوق‌بشر و دادستانهای بین‌المللی - عفو بین‌الملل یک گزارش ۱۱۰۰ صفحه‌ای درباره قیام ۱۴۰۱ در پی قتل حکومتی ژینا امینی منتشر کرد- عفو بین‌الملل اعلام کرد مقامات رژیم [[ایران]] مرتکب جنایات علیه بشریت شدند-اتحادیه اروپا: سرکوب مداوم، اعدام‌های سیستماتیک و ارعاب معترضان توسط رژیم ایران محکوم است(۲۵شهریور۱۴۰۵)<br /> <br /> سوئد یک کارمند سفارت ایران را اخراج و سفیر ایران را احضار کرد - برگزاری نشست وزارت خزانه‌داری آمریکا با مؤسسات مالی جهانی برای تشدید فشار بر رژیم ایران - [[هواپیمایی ماهان]] پروازهای خود به ترکیه و عمان را به حالت تعلیق درآورد.(۲۵شهریور۱۴۰۵)<br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;/div&gt;</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%87%D8%A7&diff=93005 2026-09-17T09:32:43Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>&lt;div class=&quot;main-box&quot;&gt;<br /> &lt;div class=&quot;box-header&quot;&gt;[[پرونده:Earth2.png|40px|alt=|پیوند=]] از میان خبرها&lt;/div&gt;<br /> <br /> &lt;div class=&quot;box-content&quot;&gt;<br /> <br /> پیام مسعود رجوی (۱۷شهریور۱۴۰۵) [[پیام‌های مسعود رجوی|...بیشتر بخوانید]]<br /> <br /> انتخاب [[مهناز میمنت]] به‌عنوان [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]] در اجتماع بزرگ مجاهدین در آغاز شصت و دومین سال تأسیس [[سازمان مجاهدین خلق ایران|سازمان]] با آرای مجاهدین در ۷ کشور در سه شور پیاپی - پیام تبریک کمیته آلمانی همبستگی برای ایران آزاد به [[مسئول اول]] [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] (۲۳شهریور۱۴۰۵)<br /> <br /> پیام [[مریم رجوی]] به‌مناسبت ۶۱مین سالگرد تأسیس سازمان مجاهدین خلق ایران و انتخاب مسئول اول جدید (۱۶شهریور۱۴۰۵)<br /> <br /> ۴۰ پیام آتشین در شهرهای میهن در آماده‌باش سراسری رژیم - اعتصاب در شهرهای [[استان کردستان|کردستان]] به دعوت ائتلاف نیروهای سیاسی کردستان ایران در سالگرد قیام و قتل حکومتی [[ژینا امینی]] - تظاهرات ایرانیان آزاده در گرامیداشت [[قیام ۱۴۰۱]] در پاریس -استکهلم با شعار نه‌به‌اعدام(۲۵شهریور۱۴۰۵)<br /> <br /> کنفرانس بین‌المللی آنلاین با حضور گزارشگران کنونی و پیشین ملل متحد حقوقدانان و کارشناسان برجسته حقوق‌بشر و دادستانهای بین‌المللی - عفو بین‌الملل یک گزارش ۱۱۰۰ صفحه‌ای درباره قیام ۱۴۰۱ در پی قتل حکومتی ژینا امینی منتشر کرد- عفو بین‌الملل اعلام کرد مقامات رژیم [[ایران]] مرتکب جنایات علیه بشریت شدند-اتحادیه اروپا: سرکوب مداوم، اعدام‌های سیستماتیک و ارعاب معترضان توسط رژیم ایران محکوم است(۲۵شهریور۱۴۰۵)<br /> <br /> سوئد یک کارمند سفارت ایران را اخراج و سفیر ایران را احضار کرد - برگزاری نشست وزارت خزانه‌داری آمریکا با مؤسسات مالی جهانی برای تشدید فشار بر رژیم ایران - [[هواپیمایی ماهان]] پروازهای خود به ترکیه و عمان را به حالت تعلیق درآورد.(۲۵شهریور۱۴۰۵)<br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;/div&gt;</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%87%D8%A7&diff=92995 2026-09-16T19:15:09Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>&lt;div class=&quot;main-box&quot;&gt;<br /> &lt;div class=&quot;box-header&quot;&gt;[[پرونده:Earth2.png|40px|alt=|پیوند=]] از میان خبرها&lt;/div&gt;<br /> <br /> &lt;div class=&quot;box-content&quot;&gt;<br /> <br /> پیام مسعود رجوی (۱۷شهریور۱۴۰۵) [[پیام‌های مسعود رجوی|...بیشتر بخوانید]]<br /> <br /> انتخاب [[مهناز میمنت]] به‌عنوان [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]] در اجتماع بزرگ مجاهدین در آغاز شصت و دومین سال تأسیس [[سازمان مجاهدین خلق ایران|سازمان]] با آرای مجاهدین در ۷ کشور در سه شور پیاپی - پیام تبریک کمیته آلمانی همبستگی برای ایران آزاد به [[مسئول اول]] [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] (۲۳شهریور۱۴۰۵)<br /> <br /> پیام [[مریم رجوی]] به‌مناسبت ۶۱مین سالگرد تأسیس سازمان مجاهدین خلق ایران و انتخاب مسئول اول جدید (۱۶شهریور۱۴۰۵)<br /> <br /> ۴۰ پیام آتشین در شهرهای میهن در آماده‌باش سراسری رژیم - اعتصاب در شهرهای [[استان کردستان|کردستان]] به دعوت ائتلاف نیروهای سیاسی کردستان ایران در سالگرد قیام و قتل حکومتی [[ژینا امینی]] - تظاهرات ایرانیان آزاده در گرامیداشت [[قیام ۱۴۰۱]] در پاریس -استکهلم با شعار نه‌به‌اعدام(۲۵شهریور۱۴۰۵)<br /> <br /> کنفرانس بین‌المللی آنلاین با حضور گزارشگران کنونی و پیشین ملل متحد حقوقدانان و کارشناسان برجسته حقوق‌بشر و دادستانهای بین‌المللی - عفو بین‌الملل یک گزارش ۱۱۰۰ صفحه‌ای درباره قیام ۱۴۰۱ در پی قتل حکومتی ژینا امینی منتشر کرد- عفو بین‌الملل اعلام کرد مقامات رژیم [[ایران]] مرتکب جنایات علیه بشریت شدند.(۲۵شهریور۱۴۰۵)<br /> <br /> سوئد یک کارمند سفارت ایران را اخراج و سفیر ایران را احضار کرد -وزارت خزانه‌داری آمریکا: شبکه مقابله با جرایم مالی این وزارتخانه نشستی با حضور مؤسسات مالی بین‌المللی برگزار کرده است تا اجرای تحریم‌ها علیه ایران و تلاش‌ها برای محدود کردن منابع مالی تهران را تقویت کند - [[هواپیمایی ماهان]] پروازهای خود به ترکیه و عمان را به حالت تعلیق درآورد.(۲۵شهریور۱۴۰۵)<br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;/div&gt;</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B1%DB%B0/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=92930 2026-09-15T14:40:35Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>{{Infobox settlement<br /> | name = استان گلستان<br /> | other_name = سرزمین جنگل و استپ — دروازه ترکمن‌صحرا<br /> | image_skyline = استان گلستان.jpg<br /> | image_caption = استان گلستان — برج گنبد قابوس<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان گلستان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = گرگان<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۲۰٬۳۶۷ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۱٫۹ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۴ (گرگان، گنبدکاووس، آق‌قلا، علی‌آباد کتول، بندرگز، مینودشت و...)<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = فارسی، ترکمنی، ترکی، بلوچی، سیستانی<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = معتدل و مرطوب (شمال و جنوب)؛ نیمه‌خشک استپی (شرق — ترکمن‌صحرا)<br /> | blank5_name = تأسیس استان<br /> | blank5_info = ۱۳۷۶ — جدا شده از استان مازندران<br /> | blank6_name = تنوع قومی<br /> | blank6_info = فارس‌ها، ترکمن‌ها، ترک‌ها، بلوچ‌ها، سیستانی‌ها و قزلباش‌ها<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = ترکمنستان<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = استان‌های سمنان و خراسان شمالی<br /> | blank2_name_sec1 = غرب<br /> | blank2_info_sec1 = استان مازندران<br /> | blank3_name_sec1 = شرق<br /> | blank3_info_sec1 = استان خراسان شمالی<br /> | blank_name_sec2 = گنبد قابوس (یونسکو)<br /> | blank_info_sec2 = بلندترین برج آجری جهان (۵۵ متر) — ساخت ۱۰۰۶ میلادی به دستور قابوس بن وشمگیر زیاری<br /> | blank1_name_sec2 = دیوار بزرگ گرگان<br /> | blank1_info_sec2 = ۱۹۵ کیلومتر — دومین دیوار بزرگ جهان پس از دیوار چین — دوره ساسانی (قرن پنجم میلادی)<br /> | blank2_name_sec2 = جنگل‌های هیرکانی (یونسکو)<br /> | blank2_info_sec2 = آخرین بقایای جنگل‌های عصر سوم (۲۵ تا ۵۰ میلیون سال) — زیستگاه پلنگ ایرانی و مرال<br /> | blank3_name_sec2 = پارک ملی گلستان<br /> | blank3_info_sec2 = نخستین پارک ملی ایران — در دل جنگل‌های هیرکانی<br /> | blank4_name_sec2 = ترکمن‌صحرا<br /> | blank4_info_sec2 = دشت استپی زیبا در شمال استان — سرزمین اسب ترکمن و قالی ترکمن<br /> | blank5_name_sec2 = پنبه و کشاورزی<br /> | blank5_info_sec2 = بزرگ‌ترین تولیدکننده پنبه ایران — گندم، برنج، سویا و کلزا<br /> | blank6_name_sec2 = قالی ترکمن<br /> | blank6_info_sec2 = نقوش گُل (مدالیون هندسی) با رنگ قرمز غالب — از معروف‌ترین قالی‌های جهان<br /> | blank7_name_sec2 = اسب ترکمن<br /> | blank7_info_sec2 = آخال‌تکه و یموت — از اصیل‌ترین و زیباترین نژادهای اسب جهان — مسابقات اسب‌دوانی<br /> | blank8_name_sec2 = گردشگری<br /> | blank8_info_sec2 = آبشار لوه · خالدنبی (مقبره باستانی) · سواحل بندرگز<br /> | blank9_name_sec2 = مفاخر<br /> | blank9_info_sec2 = مختومقلی فراغی — بزرگ‌ترین شاعر ترکمن — زاده گلستان<br /> | blank10_name_sec2 = موسیقی<br /> | blank10_info_sec2 = دوتار ترکمنی و مقام‌خوانی — رقص و جشن عروسی ترکمنی<br /> | blank11_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank11_info_sec2 = اوگره (آش ترکمنی) · پلوی ترکمنی · بِلَما · ماهی‌کباب بندرگز · نان یوغوت<br /> | blank12_name_sec2 = رویداد تاریخی<br /> | blank12_info_sec2 = عهدنامه گلستان (۱۸۱۳ میلادی) — جدایی بخش‌های بزرگی از قفقاز از ایران<br /> | blank13_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank13_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است'''<br /> <br /> '''استان گلستان''' در گوشهٔ جنوب‌شرقی دریای خزر، در مرز میان جنگل‌های هیرکانی، دشت ترکمن، کوهپایه‌های البرز شرقی و راه‌های تاریخی آسیای میانه قرار دارد. این استان را می‌توان سرزمینی از «سه اقلیم» دانست: رطوبت خزری در غرب و شمال، ارتفاعات جنگلی در مرکز و جنوب، و دشت‌های خشک‌تر و استپی در شرق. <br /> <br /> همین گوناگونی طبیعی با لایه‌های تاریخی هیرکانیا، جرجان، دولت زیاری، میراث ساسانی، فرهنگ ترکمنی و اقتصاد کشاورزی درهم تنیده شده است. گنبد قابوس، دیوار بزرگ گرگان، ذخیره‌گاه زیست‌کرهٔ گلستان و جنگل‌های هیرکانی، چهار نشانهٔ برجستهٔ این پیوند میان طبیعت، مهندسی و حافظهٔ تاریخی‌اند.<br /> <br /> ⬛ مرکز استان: گرگان<br /> <br /> ⬛ مساحت: ۲۰,۳۶۷ کیلومتر مربع<br /> <br /> ⬛ جمعیت: حدود ۱.۹ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> ⬛ شهرستان‌ها: ۱۴ شهرستان (گرگان، گنبدکاووس، آق‌قلا، علی‌آباد کتول، بندرگز، مینودشت و...)<br /> <br /> ⬛ آب و هوا: معتدل و مرطوب (شمال)؛ نیمه‌خشک استپی (شرق)<br /> <br /> ⬛ زبان: فارسی، ترکمنی، ترکی، بلوچی، سیستانی<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> گلستان، سرزمین جنگل و استپ در شمال‌شرقی ایران واقع شده و از متنوع‌ترین استان‌های ایران از نظر قومی و طبیعی است.استان گلستان تا سال ۱۳۷۶ بخشی از استان مازندران بود و این نام از «گلستان» سعدی گرفته شده‌است.<br /> <br /> کاوش‌های باستان‌شناسی در محوطه‌هایی مانند تورنگ‌تپه، یاریم‌تپه و دیگر استقرارگاه‌های دشت گرگان نشان داده‌اند که این منطقه از هزاره‌های پیش از میلاد محل سکونت انسان بوده است. قرار گرفتن در مسیر ارتباطی میان فلات ایران و آسیای میانه موجب شد که این ناحیه در دوره‌های مختلف تاریخی اهمیت راهبردی پیدا کند. <br /> <br /> === '''دیوار بزرگ گرگان — دیوار سرخ:''' ===<br /> دیوار بزرگ گرگان (دیوار سرخ یا مار سرخ یا سد اسکندر) با طول بیش از ۱۹۵ کیلومتر، بلندترین و طولانی‌ترین بنای آجری باستانی جهان و دومین دیوار بزرگ جهان پس از دیوار بزرگ چین است. این دیوار در دوره ساسانی (قرن پنجم میلادی) برای دفاع از مرزهای شمال‌شرقی در برابر حملات اقوام بیابان‌گرد ساخته شد.<br /> <br /> در دوره ساسانی و سده‌های نخست اسلامی، بخش بزرگی از استان کنونی گلستان با نام جرجان شناخته می‌شد. شهر تاریخی جرجان، واقع در نزدیکی گنبد کاووس امروزی، در قرون سوم تا پنجم هجری یکی از مهم‌ترین مراکز شهری، علمی و تجاری جهان اسلام بود. وسعت شهر، شبکه پیشرفته آبرسانی و رونق صنایع دستی و بازرگانی، جرجان را به یکی از مهم‌ترین شهرهای شرق ایران تبدیل کرده بود.<br /> <br /> در دوره‌های اشکانی و ساسانی، دشت گرگان هم اهمیت نظامی داشت و هم به‌واسطهٔ کانال‌ها و زمین‌های حاصلخیز، توان اقتصادی قابل توجهی ایجاد می‌کرد. پس از اسلام، جرجان به یکی از مراکز شهری و فرهنگی شمال ایران تبدیل شد. <br /> <br /> ویرانی جرجان در یورش‌های مغول، به‌ویژه در سده‌های چهاردهم و پانزدهم میلادی، بخش مهمی از سیمای شهری پیشین را از میان برد؛ بااین‌حال، نام و شبکهٔ تاریخی آن در بناهایی چون گنبد قابوس باقی مانده است.<br /> <br /> گرگان امروزی، که در دوره‌هایی استرآباد نامیده می‌شد، باید در نسبت با این لایه‌های تاریخی خوانده شود. شهر معاصر بر روی یک تاریخ واحد بنا نشده، بلکه در میان هیرکانیا، جرجان اسلامی، راه‌های خزری و دولت‌های محلی شمال ایران شکل گرفته است.<br /> <br /> پژوهش دانشگاه ادینبرو این دیوار بزرگ را سامانه‌ای دفاعی به طول حدود ۲۰۰ کیلومتر معرفی می‌کند که بیش از ۳۰ دژ از آن پاسداری می‌کردندو طول آن را از مجموع دیوارهای هادریان و آنتونین بیشتر می‌داند. تاریخ‌گذاری علمی، ساخت دیوار را به سده‌های پنجم و ششم میلادی و دورهٔ ساسانی نسبت می‌دهدو نه به دورهٔ اشکانی یا افسانهٔ «دیوار اسکندر». <br /> <br /> === دوره اسلامی تا عصر قاجار ===<br /> پس از شکوفایی جرجان، این منطقه در دوره‌های سلجوقی، ایلخانی، تیموری و صفوی همچنان اهمیت راهبردی خود را حفظ کرد. در دوره صفویه، حضور قبایل ترکمن در شمال منطقه نقش مهمی در شکل‌گیری ساختار جمعیتی کنونی استان داشت.<br /> <br /> در عصر قاجار نیز استرآباد (نام تاریخی گرگان) یکی از شهرهای مهم شمال ایران محسوب می‌شد و به دلیل نزدیکی به مرزهای شمالی، اهمیت نظامی و اداری ویژه‌ای داشت.<br /> <br /> === '''گنبد قابوس — میراث جهانی:''' ===<br /> برج گنبد قابوس، بلندترین برج آجری جهان، در سال ۱۰۰۶ میلادی(۳۷۵ هجری) برای قابوس بن وشمگیر، فرمانروای زیاری و ادیب، ساخته شد.این برج در نزدیکی ویرانه‌های جرجان باستان قرار دارد. یونسکو ارتفاع آن را ۵۳ متر گزارش می‌کند. برج از آجر پختهٔ بدون لعاب ساخته شده، بدنه‌ای استوانه‌ای و باریک‌شونده دارد و با سقف مخروطی پوشانده شده است.<br /> <br /> اهمیت بنا تنها در قدمت یا مقیاس آن نیست. یونسکو گنبد قابوس را نمونه‌ای نوآورانه از معماری اسلامی می‌داند که با هندسه و سازهٔ باربر آجری، ارتفاع چشمگیری ایجاد کرده است. فرم مخروطی آن بر برج‌های آرامگاهی ایران، آناتولی و آسیای مرکزی اثر گذاشت و به‌عنوان شاهدی از تبادل فرهنگی میان کوچ‌نشینان آسیای مرکزی و تمدن ایرانی شناخته شد.<br /> <br /> در دوره قاجار، [[عهدنامه ترکمانچای|عهدنامه ترکمنچای]] (۱۲۲۸ هجری) و [[عهدنامه گلستان]] (۱۱۹۲ شمسی / ۱۸۱۳ میلادی) که بخش‌های بزرگی از قفقاز را از ایران جدا کرد، در این منطقه امضا شد.<br /> <br /> '''ترکمن‌ها:'''<br /> <br /> '''ترکمن‌ها از اقوام تُرک‌تبار با فرهنگ و زبان خاص خود هستند که قرن‌هاست در شمال‌شرق ایران (گنبدکاووس، آق‌قلا، مراوه‌تپه) ساکن‌اند. فرهنگ ترکمنی — از قالی‌بافی تا اسب‌دوانی و موسیقی — بخش مهمی از هویت گلستان است.'''<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> گلستان از شمال به ترکمنستان، از غرب به مازندران و از جنوب به سمنان و خراسان شمالی محدود است. استان از جنگل‌های هیرکانی (خزری) در جنوب تا دشت‌های استپی ترکمن‌صحرا در شمال گسترده شده است.<br /> <br /> تنوع اقلیمی استان در مقیاس محلی چشمگیر است: از جنگل‌های بارانی معتدل و دره‌های مرطوب تا استپ‌های کوهستانی و دشت‌های خشک. رود مادرَسو در دره‌های ذخیره‌گاه جریان دارد و تغییر ارتفاع، بارش و پوشش گیاهی، زیستگاه‌های متنوعی ایجاد کرده است.<br /> <br /> از منظر جغرافیای تاریخی، دشت گرگان در جنوب‌شرقی خزر یکی از مهم‌ترین پهنه‌های باستان‌شناختی شمال ایران به‌شمار می‌رود و آثار آن از دورهٔ پیشاتاریخ تا عصر اسلامی امتداد دارند.<br /> <br /> === '''تشکیل استان گلستان''' ===<br /> تا سال ۱۳۷۶، منطقه کنونی گلستان بخشی از استان مازندران بود. با تصویب مجلس جمهوری اسلامی، استان گلستان تشکیل شد و شهر گرگان به عنوان مرکز آن انتخاب شد.<br /> <br /> استان گلستان با مساحت حدود ۲۰٬۴۳۸ کیلومتر مربع در جنوب شرقی دریای خزر قرار گرفته است. این استان از نظر طبیعی یکی از متنوع‌ترین مناطق ایران است؛ به‌گونه‌ای که فاصله کوتاهی میان سواحل دریای خزر، جنگل‌های انبوه، دشت‌های وسیع و ارتفاعات البرز وجود دارد.<br /> <br /> بخش جنوبی استان را دامنه‌های شمالی رشته‌کوه البرز فرا گرفته است، در حالی که بخش شمالی عمدتاً از دشت گرگان تشکیل شده است. این تفاوت ارتفاع باعث ایجاد اقلیم‌های متنوع در فاصله‌ای نسبتاً کوتاه شده است.<br /> <br /> از مهم‌ترین رودخانه‌های این استان می‌توان به گرگان‌رود، اترک، و قره‌سو اشاره کرد.<br /> <br /> این رودخانه‌ها نقش مهمی در کشاورزی، تأمین آب و شکل‌گیری زیست‌بوم‌های استان دارند.<br /> <br /> استان گلستان دارای سه نوع اقلیم اصلی است:<br /> <br /> * معتدل و مرطوب در نواحی ساحلی<br /> نواحی نزدیک دریای خزر دارای آب‌وهوای معتدل و مرطوب هستند. بارندگی در این مناطق نسبتاً زیاد است و پوشش جنگلی گسترده‌ای را پدید آورده است.<br /> * کوهستانی و سرد در ارتفاعات جنوبی<br /> ارتفاعات جنوبی زمستان‌های سرد و پربرف و تابستان‌های معتدل دارند و بسیاری از سرچشمه‌های رودخانه‌های استان در همین ارتفاعات قرار گرفته‌اند.<br /> * نیمه‌خشک در بخش‌هایی از دشت شمالی<br /> بخش‌هایی از دشت شمالی استان به دلیل فاصله از رطوبت دریای خزر، اقلیمی نیمه‌خشک دارند که برای کشاورزی مکانیزه و دامداری مناسب است.<br /> <br /> این تنوع اقلیمی موجب شکل‌گیری زیستگاه‌های متعدد و تنوع بالای گونه‌های گیاهی و جانوری شده است.<br /> <br /> جنگل‌های هیرکانی — میراث جهانی:<br /> <br /> جنگل‌های هیرکانی (خزری) — میراث جهانی یونسکو — از آخرین بقایای جنگل‌های برگ‌ریز معتدله عصر سوم زمین‌شناسی هستند (قدمت ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال). پارک ملی گلستان — نخستین پارک ملی ایران — در این جنگل‌ها واقع شده و زیستگاه پلنگ ایرانی، خرس قهوه‌ای و مرال است.<br /> <br /> بخش مهمی از [[جنگل‌های هیرکانی]] در استان گلستان قرار دارد. این جنگل‌ها که قدمتی میان ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال دارند، در سال ۲۰۱۹ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شدند.<br /> <br /> یونسکو این جنگل‌ها را یکی از ارزشمندترین اکوسیستم‌های جنگلی جهان معرفی کرده است؛ زیرا بیش از ۳۲۰۰ گونه گیاهی آوندی، ۱۸۰ گونه پرنده و ۵۸ گونه پستاندار در این پهنه جنگلی ثبت شده‌اند.<br /> <br /> از گونه‌های شاخص این جنگل‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:<br /> <br /> [[پلنگ ایرانی]]<br /> <br /> [[خرس قهوه‌ای]]<br /> <br /> [[گرگ]]<br /> <br /> [[مرال]]<br /> <br /> [[شوکا]]<br /> <br /> ترکمن‌صحرا:<br /> <br /> دشت ترکمن‌صحرا در شمال گلستان یکی از زیباترین دشت‌های استپی ایران است — سرزمین اسب ترکمن (آخال‌تکه) و قالی ترکمن.<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> اقتصاد گلستان بر کشاورزی، دامداری، شیلات و صنعت استوار است. گلستان یکی از مهم‌ترین استان‌های کشاورزی ایران — به‌ویژه تولید پنبه، گندم و دانه‌های روغنی — است.<br /> <br /> پنبه و کشاورزی:<br /> <br /> گلستان بزرگ‌ترین تولیدکننده پنبه ایران است. گندم، جو، برنج، سویا و کلزا از محصولات مهم زراعی هستند. ترکمن‌صحرا با خاک حاصلخیز از مراکز اصلی کشاورزی استان است.<br /> <br /> قالی ترکمن:<br /> <br /> قالی ترکمن با نقوش گُل (مدالیون‌های هندسی) و رنگ قرمز غالب از معروف‌ترین قالی‌های جهان است. قالی‌بافی ترکمنی هنری اصیل با قدمت چند صد ساله و ارزش صادراتی بالاست.<br /> <br /> اسب ترکمن:<br /> <br /> اسب ترکمن (آخال‌تکه و یموت) از اصیل‌ترین و زیباترین نژادهای اسب جهان است. مسابقات اسب‌دوانی ترکمن‌صحرا از رویدادهای مهم فرهنگی-ورزشی استان است.<br /> <br /> گردشگری:<br /> <br /> پارک ملی گلستان، برج گنبد قابوس (یونسکو)، آبشار لوه، خالدنبی (مقبره باستانی)، ترکمن‌صحرا و سواحل بندرگز از جاذبه‌های گردشگری هستند.<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> گلستان از متنوع‌ترین استان‌های ایران از نظر قومی و فرهنگی است — فارس‌ها، ترکمن‌ها، ترک‌ها، بلوچ‌ها، سیستانی‌ها و قزلباش‌ها در کنار هم زندگی می‌کنند.<br /> <br /> فرهنگ ترکمنی:<br /> <br /> ترکمن‌ها فرهنگ غنی و متمایزی دارند — از قالی‌بافی و آلاچیق (یورت/خیمه ترکمنی) تا موسیقی دوتار و آوازهای مقامی. رقص ترکمنی و جشن عروسی ترکمنی از دیدنی‌ترین مراسم فرهنگی ایران هستند.<br /> <br /> موسیقی:<br /> <br /> موسیقی دوتار ترکمنی و مقام‌خوانی از میراث ناملموس فرهنگی است. مختومقلی فراغی — بزرگ‌ترین شاعر ترکمن — در گلستان زاده شد و شعرهایش سرود ملی ترکمن‌هاست.<br /> <br /> غذاهای محلی:<br /> <br /> آش ترکمنی (اوگره)، پلوی ترکمنی، بِلَما (ماست خشک‌شده ترکمنی)، قورمه‌سبزی گرگانی، ماهی‌کباب بندرگز و نان یوغوت (نان سنتی ترکمن) از غذاهای سنتی استان هستند.<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> گلستان در تاریخ معاصر شاهد مقاومت و مبارزات مردمی بوده و مجاهدین خلق در این استان نیز فعالیت داشته‌اند.<br /> <br /> مجاهدین در گلستان:<br /> <br /> سازمان مجاهدین خلق در گرگان و گنبدکاووس از سال‌های اول انقلاب فعالیت سیاسی داشت. در سال ۱۳۵۸ درگیری‌های سنگین بین ترکمن‌ها و نیروهای رژیم در گنبدکاووس رخ داد — ترکمن‌ها خواستار خودمختاری و حقوق فرهنگی خود بودند. مجاهدین خلق از حقوق اقلیت‌های قومی حمایت کردند.<br /> <br /> کشتار ۶۷ در گلستان:<br /> <br /> زندان گرگان نیز در تابستان ۱۳۶۷ شاهد اعدام زندانیان سیاسی و مجاهد بود. کمیسیون مرگ در گلستان فعال بود و تعدادی از زندانیان مجاهد بدون محاکمه اعدام شدند.<br /> <br /> سیل فاجعه‌بار ۱۳۹۸:<br /> <br /> در فروردین ۱۳۹۸ سیل ویرانگری گلستان را فراگرفت — بخش بزرگی از آق‌قلا زیر آب رفت و ده‌ها هزار نفر بی‌خانمان شدند. ناکارآمدی رژیم در مدیریت بحران و نبود زیرساخت‌های مناسب خشم مردم را برانگیخت. واحدهای مقاومت مجاهدین با افشاگری فساد و سوءمدیریت رژیم در بحران سیل نقش فعالی داشتند.<br /> <br /> قیام ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴:<br /> <br /> گرگان و گنبدکاووس در قیام‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴ شاهد اعتراضات بودند. مردم ترکمن‌صحرا نیز در جنبش «زن، زندگی، آزادی» مشارکت فعال داشتند.</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B1%DB%B0/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=92929 2026-09-15T14:15:39Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>{{Infobox settlement<br /> | name = استان گلستان<br /> | other_name = سرزمین جنگل و استپ — دروازه ترکمن‌صحرا<br /> | image_skyline = استان گلستان.jpg<br /> | image_caption = استان گلستان — برج گنبد قابوس<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان گلستان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = گرگان<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۲۰٬۳۶۷ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۱٫۹ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۴ (گرگان، گنبدکاووس، آق‌قلا، علی‌آباد کتول، بندرگز، مینودشت و...)<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = فارسی، ترکمنی، ترکی، بلوچی، سیستانی<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = معتدل و مرطوب (شمال و جنوب)؛ نیمه‌خشک استپی (شرق — ترکمن‌صحرا)<br /> | blank5_name = تأسیس استان<br /> | blank5_info = ۱۳۷۶ — جدا شده از استان مازندران<br /> | blank6_name = تنوع قومی<br /> | blank6_info = فارس‌ها، ترکمن‌ها، ترک‌ها، بلوچ‌ها، سیستانی‌ها و قزلباش‌ها<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = ترکمنستان<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = استان‌های سمنان و خراسان شمالی<br /> | blank2_name_sec1 = غرب<br /> | blank2_info_sec1 = استان مازندران<br /> | blank3_name_sec1 = شرق<br /> | blank3_info_sec1 = استان خراسان شمالی<br /> | blank_name_sec2 = گنبد قابوس (یونسکو)<br /> | blank_info_sec2 = بلندترین برج آجری جهان (۵۵ متر) — ساخت ۱۰۰۶ میلادی به دستور قابوس بن وشمگیر زیاری<br /> | blank1_name_sec2 = دیوار بزرگ گرگان<br /> | blank1_info_sec2 = ۱۹۵ کیلومتر — دومین دیوار بزرگ جهان پس از دیوار چین — دوره ساسانی (قرن پنجم میلادی)<br /> | blank2_name_sec2 = جنگل‌های هیرکانی (یونسکو)<br /> | blank2_info_sec2 = آخرین بقایای جنگل‌های عصر سوم (۲۵ تا ۵۰ میلیون سال) — زیستگاه پلنگ ایرانی و مرال<br /> | blank3_name_sec2 = پارک ملی گلستان<br /> | blank3_info_sec2 = نخستین پارک ملی ایران — در دل جنگل‌های هیرکانی<br /> | blank4_name_sec2 = ترکمن‌صحرا<br /> | blank4_info_sec2 = دشت استپی زیبا در شمال استان — سرزمین اسب ترکمن و قالی ترکمن<br /> | blank5_name_sec2 = پنبه و کشاورزی<br /> | blank5_info_sec2 = بزرگ‌ترین تولیدکننده پنبه ایران — گندم، برنج، سویا و کلزا<br /> | blank6_name_sec2 = قالی ترکمن<br /> | blank6_info_sec2 = نقوش گُل (مدالیون هندسی) با رنگ قرمز غالب — از معروف‌ترین قالی‌های جهان<br /> | blank7_name_sec2 = اسب ترکمن<br /> | blank7_info_sec2 = آخال‌تکه و یموت — از اصیل‌ترین و زیباترین نژادهای اسب جهان — مسابقات اسب‌دوانی<br /> | blank8_name_sec2 = گردشگری<br /> | blank8_info_sec2 = آبشار لوه · خالدنبی (مقبره باستانی) · سواحل بندرگز<br /> | blank9_name_sec2 = مفاخر<br /> | blank9_info_sec2 = مختومقلی فراغی — بزرگ‌ترین شاعر ترکمن — زاده گلستان<br /> | blank10_name_sec2 = موسیقی<br /> | blank10_info_sec2 = دوتار ترکمنی و مقام‌خوانی — رقص و جشن عروسی ترکمنی<br /> | blank11_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank11_info_sec2 = اوگره (آش ترکمنی) · پلوی ترکمنی · بِلَما · ماهی‌کباب بندرگز · نان یوغوت<br /> | blank12_name_sec2 = رویداد تاریخی<br /> | blank12_info_sec2 = عهدنامه گلستان (۱۸۱۳ میلادی) — جدایی بخش‌های بزرگی از قفقاز از ایران<br /> | blank13_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank13_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است'''<br /> <br /> '''استان گلستان''' در گوشهٔ جنوب‌شرقی دریای خزر، در مرز میان جنگل‌های هیرکانی، دشت ترکمن، کوهپایه‌های البرز شرقی و راه‌های تاریخی آسیای میانه قرار دارد. این استان را می‌توان سرزمینی از «سه اقلیم» دانست: رطوبت خزری در غرب و شمال، ارتفاعات جنگلی در مرکز و جنوب، و دشت‌های خشک‌تر و استپی در شرق. <br /> <br /> همین گوناگونی طبیعی با لایه‌های تاریخی هیرکانیا، جرجان، دولت زیاری، میراث ساسانی، فرهنگ ترکمنی و اقتصاد کشاورزی درهم تنیده شده است. گنبد قابوس، دیوار بزرگ گرگان، ذخیره‌گاه زیست‌کرهٔ گلستان و جنگل‌های هیرکانی، چهار نشانهٔ برجستهٔ این پیوند میان طبیعت، مهندسی و حافظهٔ تاریخی‌اند.<br /> <br /> ⬛ مرکز استان: گرگان<br /> <br /> ⬛ مساحت: ۲۰,۳۶۷ کیلومتر مربع<br /> <br /> ⬛ جمعیت: حدود ۱.۹ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> ⬛ شهرستان‌ها: ۱۴ شهرستان (گرگان، گنبدکاووس، آق‌قلا، علی‌آباد کتول، بندرگز، مینودشت و...)<br /> <br /> ⬛ آب و هوا: معتدل و مرطوب (شمال)؛ نیمه‌خشک استپی (شرق)<br /> <br /> ⬛ زبان: فارسی، ترکمنی، ترکی، بلوچی، سیستانی<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> گلستان، سرزمین جنگل و استپ در شمال‌شرقی ایران واقع شده و از متنوع‌ترین استان‌های ایران از نظر قومی و طبیعی است.استان گلستان تا سال ۱۳۷۶ بخشی از استان مازندران بود و این نام از «گلستان» سعدی گرفته شده‌است.<br /> <br /> کاوش‌های باستان‌شناسی در محوطه‌هایی مانند تورنگ‌تپه، یاریم‌تپه و دیگر استقرارگاه‌های دشت گرگان نشان داده‌اند که این منطقه از هزاره‌های پیش از میلاد محل سکونت انسان بوده است. قرار گرفتن در مسیر ارتباطی میان فلات ایران و آسیای میانه موجب شد که این ناحیه در دوره‌های مختلف تاریخی اهمیت راهبردی پیدا کند. <br /> <br /> === '''دیوار بزرگ گرگان — دیوار سرخ:''' ===<br /> دیوار بزرگ گرگان (دیوار سرخ یا مار سرخ یا سد اسکندر) با طول بیش از ۱۹۵ کیلومتر، بلندترین و طولانی‌ترین بنای آجری باستانی جهان و دومین دیوار بزرگ جهان پس از دیوار بزرگ چین است. این دیوار در دوره ساسانی (قرن پنجم میلادی) برای دفاع از مرزهای شمال‌شرقی در برابر حملات اقوام بیابان‌گرد ساخته شد.<br /> <br /> در دوره ساسانی و سده‌های نخست اسلامی، بخش بزرگی از استان کنونی گلستان با نام جرجان شناخته می‌شد. شهر تاریخی جرجان، واقع در نزدیکی گنبد کاووس امروزی، در قرون سوم تا پنجم هجری یکی از مهم‌ترین مراکز شهری، علمی و تجاری جهان اسلام بود. وسعت شهر، شبکه پیشرفته آبرسانی و رونق صنایع دستی و بازرگانی، جرجان را به یکی از مهم‌ترین شهرهای شرق ایران تبدیل کرده بود.<br /> <br /> در دوره‌های اشکانی و ساسانی، دشت گرگان هم اهمیت نظامی داشت و هم به‌واسطهٔ کانال‌ها و زمین‌های حاصلخیز، توان اقتصادی قابل توجهی ایجاد می‌کرد. پس از اسلام، جرجان به یکی از مراکز شهری و فرهنگی شمال ایران تبدیل شد. <br /> <br /> ویرانی جرجان در یورش‌های مغول، به‌ویژه در سده‌های چهاردهم و پانزدهم میلادی، بخش مهمی از سیمای شهری پیشین را از میان برد؛ بااین‌حال، نام و شبکهٔ تاریخی آن در بناهایی چون گنبد قابوس باقی مانده است.<br /> <br /> گرگان امروزی، که در دوره‌هایی استرآباد نامیده می‌شد، باید در نسبت با این لایه‌های تاریخی خوانده شود. شهر معاصر بر روی یک تاریخ واحد بنا نشده، بلکه در میان هیرکانیا، جرجان اسلامی، راه‌های خزری و دولت‌های محلی شمال ایران شکل گرفته است.<br /> <br /> پژوهش دانشگاه ادینبرو این دیوار بزرگ را سامانه‌ای دفاعی به طول حدود ۲۰۰ کیلومتر معرفی می‌کند که بیش از ۳۰ دژ از آن پاسداری می‌کردندو طول آن را از مجموع دیوارهای هادریان و آنتونین بیشتر می‌داند. تاریخ‌گذاری علمی، ساخت دیوار را به سده‌های پنجم و ششم میلادی و دورهٔ ساسانی نسبت می‌دهدو نه به دورهٔ اشکانی یا افسانهٔ «دیوار اسکندر». <br /> <br /> === '''گنبد قابوس — میراث جهانی:''' ===<br /> برج گنبد قابوس، بلندترین برج آجری جهان، در سال ۱۰۰۶ میلادی(۳۷۵ هجری) برای قابوس بن وشمگیر، فرمانروای زیاری و ادیب، ساخته شد.این برج در نزدیکی ویرانه‌های جرجان باستان قرار دارد. یونسکو ارتفاع آن را ۵۳ متر گزارش می‌کند. برج از آجر پختهٔ بدون لعاب ساخته شده، بدنه‌ای استوانه‌ای و باریک‌شونده دارد و با سقف مخروطی پوشانده شده است.<br /> <br /> اهمیت بنا تنها در قدمت یا مقیاس آن نیست. یونسکو گنبد قابوس را نمونه‌ای نوآورانه از معماری اسلامی می‌داند که با هندسه و سازهٔ باربر آجری، ارتفاع چشمگیری ایجاد کرده است. فرم مخروطی آن بر برج‌های آرامگاهی ایران، آناتولی و آسیای مرکزی اثر گذاشت و به‌عنوان شاهدی از تبادل فرهنگی میان کوچ‌نشینان آسیای مرکزی و تمدن ایرانی شناخته شد.<br /> <br /> در دوره قاجار، [[عهدنامه ترکمانچای|عهدنامه ترکمنچای]] (۱۲۲۸ هجری) و [[عهدنامه گلستان]] (۱۱۹۲ شمسی / ۱۸۱۳ میلادی) که بخش‌های بزرگی از قفقاز را از ایران جدا کرد، در این منطقه امضا شد.<br /> <br /> '''ترکمن‌ها:'''<br /> <br /> '''ترکمن‌ها از اقوام تُرک‌تبار با فرهنگ و زبان خاص خود هستند که قرن‌هاست در شمال‌شرق ایران (گنبدکاووس، آق‌قلا، مراوه‌تپه) ساکن‌اند. فرهنگ ترکمنی — از قالی‌بافی تا اسب‌دوانی و موسیقی — بخش مهمی از هویت گلستان است.'''<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> گلستان از شمال به ترکمنستان، از غرب به مازندران و از جنوب به سمنان و خراسان شمالی محدود است. استان از جنگل‌های هیرکانی (خزری) در جنوب تا دشت‌های استپی ترکمن‌صحرا در شمال گسترده شده است.<br /> <br /> تنوع اقلیمی استان در مقیاس محلی چشمگیر است: از جنگل‌های بارانی معتدل و دره‌های مرطوب تا استپ‌های کوهستانی و دشت‌های خشک. رود مادرَسو در دره‌های ذخیره‌گاه جریان دارد و تغییر ارتفاع، بارش و پوشش گیاهی، زیستگاه‌های متنوعی ایجاد کرده است.<br /> <br /> از منظر جغرافیای تاریخی، دشت گرگان در جنوب‌شرقی خزر یکی از مهم‌ترین پهنه‌های باستان‌شناختی شمال ایران به‌شمار می‌رود و آثار آن از دورهٔ پیشاتاریخ تا عصر اسلامی امتداد دارند.<br /> <br /> === '''تشکیل استان گلستان''' ===<br /> تا سال ۱۳۷۶، منطقه کنونی گلستان بخشی از استان مازندران بود. با تصویب مجلس جمهوری اسلامی، استان گلستان تشکیل شد و شهر گرگان به عنوان مرکز آن انتخاب شد.<br /> <br /> استان گلستان با مساحت حدود ۲۰٬۴۳۸ کیلومتر مربع در جنوب شرقی دریای خزر قرار گرفته است. این استان از نظر طبیعی یکی از متنوع‌ترین مناطق ایران است؛ به‌گونه‌ای که فاصله کوتاهی میان سواحل دریای خزر، جنگل‌های انبوه، دشت‌های وسیع و ارتفاعات البرز وجود دارد.<br /> <br /> بخش جنوبی استان را دامنه‌های شمالی رشته‌کوه البرز فرا گرفته است، در حالی که بخش شمالی عمدتاً از دشت گرگان تشکیل شده است. این تفاوت ارتفاع باعث ایجاد اقلیم‌های متنوع در فاصله‌ای نسبتاً کوتاه شده است.<br /> <br /> از مهم‌ترین رودخانه‌های این استان می‌توان به گرگان‌رود، اترک، و قره‌سو اشاره کرد.<br /> <br /> این رودخانه‌ها نقش مهمی در کشاورزی، تأمین آب و شکل‌گیری زیست‌بوم‌های استان دارند.<br /> <br /> استان گلستان دارای سه نوع اقلیم اصلی است:<br /> <br /> * معتدل و مرطوب در نواحی ساحلی<br /> <br /> * کوهستانی و سرد در ارتفاعات جنوبی<br /> <br /> * نیمه‌خشک در بخش‌هایی از دشت شمالی<br /> <br /> این تنوع اقلیمی موجب شکل‌گیری زیستگاه‌های متعدد و تنوع بالای گونه‌های گیاهی و جانوری شده است.<br /> <br /> جنگل‌های هیرکانی — میراث جهانی:<br /> <br /> جنگل‌های هیرکانی (خزری) — میراث جهانی یونسکو — از آخرین بقایای جنگل‌های برگ‌ریز معتدله عصر سوم زمین‌شناسی هستند (قدمت ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال). پارک ملی گلستان — نخستین پارک ملی ایران — در این جنگل‌ها واقع شده و زیستگاه پلنگ ایرانی، خرس قهوه‌ای و مرال است.<br /> <br /> ترکمن‌صحرا:<br /> <br /> دشت ترکمن‌صحرا در شمال گلستان یکی از زیباترین دشت‌های استپی ایران است — سرزمین اسب ترکمن (آخال‌تکه) و قالی ترکمن.<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> اقتصاد گلستان بر کشاورزی، دامداری، شیلات و صنعت استوار است. گلستان یکی از مهم‌ترین استان‌های کشاورزی ایران — به‌ویژه تولید پنبه، گندم و دانه‌های روغنی — است.<br /> <br /> پنبه و کشاورزی:<br /> <br /> گلستان بزرگ‌ترین تولیدکننده پنبه ایران است. گندم، جو، برنج، سویا و کلزا از محصولات مهم زراعی هستند. ترکمن‌صحرا با خاک حاصلخیز از مراکز اصلی کشاورزی استان است.<br /> <br /> قالی ترکمن:<br /> <br /> قالی ترکمن با نقوش گُل (مدالیون‌های هندسی) و رنگ قرمز غالب از معروف‌ترین قالی‌های جهان است. قالی‌بافی ترکمنی هنری اصیل با قدمت چند صد ساله و ارزش صادراتی بالاست.<br /> <br /> اسب ترکمن:<br /> <br /> اسب ترکمن (آخال‌تکه و یموت) از اصیل‌ترین و زیباترین نژادهای اسب جهان است. مسابقات اسب‌دوانی ترکمن‌صحرا از رویدادهای مهم فرهنگی-ورزشی استان است.<br /> <br /> گردشگری:<br /> <br /> پارک ملی گلستان، برج گنبد قابوس (یونسکو)، آبشار لوه، خالدنبی (مقبره باستانی)، ترکمن‌صحرا و سواحل بندرگز از جاذبه‌های گردشگری هستند.<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> گلستان از متنوع‌ترین استان‌های ایران از نظر قومی و فرهنگی است — فارس‌ها، ترکمن‌ها، ترک‌ها، بلوچ‌ها، سیستانی‌ها و قزلباش‌ها در کنار هم زندگی می‌کنند.<br /> <br /> فرهنگ ترکمنی:<br /> <br /> ترکمن‌ها فرهنگ غنی و متمایزی دارند — از قالی‌بافی و آلاچیق (یورت/خیمه ترکمنی) تا موسیقی دوتار و آوازهای مقامی. رقص ترکمنی و جشن عروسی ترکمنی از دیدنی‌ترین مراسم فرهنگی ایران هستند.<br /> <br /> موسیقی:<br /> <br /> موسیقی دوتار ترکمنی و مقام‌خوانی از میراث ناملموس فرهنگی است. مختومقلی فراغی — بزرگ‌ترین شاعر ترکمن — در گلستان زاده شد و شعرهایش سرود ملی ترکمن‌هاست.<br /> <br /> غذاهای محلی:<br /> <br /> آش ترکمنی (اوگره)، پلوی ترکمنی، بِلَما (ماست خشک‌شده ترکمنی)، قورمه‌سبزی گرگانی، ماهی‌کباب بندرگز و نان یوغوت (نان سنتی ترکمن) از غذاهای سنتی استان هستند.<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> گلستان در تاریخ معاصر شاهد مقاومت و مبارزات مردمی بوده و مجاهدین خلق در این استان نیز فعالیت داشته‌اند.<br /> <br /> مجاهدین در گلستان:<br /> <br /> سازمان مجاهدین خلق در گرگان و گنبدکاووس از سال‌های اول انقلاب فعالیت سیاسی داشت. در سال ۱۳۵۸ درگیری‌های سنگین بین ترکمن‌ها و نیروهای رژیم در گنبدکاووس رخ داد — ترکمن‌ها خواستار خودمختاری و حقوق فرهنگی خود بودند. مجاهدین خلق از حقوق اقلیت‌های قومی حمایت کردند.<br /> <br /> کشتار ۶۷ در گلستان:<br /> <br /> زندان گرگان نیز در تابستان ۱۳۶۷ شاهد اعدام زندانیان سیاسی و مجاهد بود. کمیسیون مرگ در گلستان فعال بود و تعدادی از زندانیان مجاهد بدون محاکمه اعدام شدند.<br /> <br /> سیل فاجعه‌بار ۱۳۹۸:<br /> <br /> در فروردین ۱۳۹۸ سیل ویرانگری گلستان را فراگرفت — بخش بزرگی از آق‌قلا زیر آب رفت و ده‌ها هزار نفر بی‌خانمان شدند. ناکارآمدی رژیم در مدیریت بحران و نبود زیرساخت‌های مناسب خشم مردم را برانگیخت. واحدهای مقاومت مجاهدین با افشاگری فساد و سوءمدیریت رژیم در بحران سیل نقش فعالی داشتند.<br /> <br /> قیام ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴:<br /> <br /> گرگان و گنبدکاووس در قیام‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴ شاهد اعتراضات بودند. مردم ترکمن‌صحرا نیز در جنبش «زن، زندگی، آزادی» مشارکت فعال داشتند.</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B1%DB%B0/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=92926 2026-09-15T13:55:18Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>{{Infobox settlement<br /> | name = استان گلستان<br /> | other_name = سرزمین جنگل و استپ — دروازه ترکمن‌صحرا<br /> | image_skyline = استان گلستان.jpg<br /> | image_caption = استان گلستان — برج گنبد قابوس<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان گلستان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = گرگان<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۲۰٬۳۶۷ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۱٫۹ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۴ (گرگان، گنبدکاووس، آق‌قلا، علی‌آباد کتول، بندرگز، مینودشت و...)<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = فارسی، ترکمنی، ترکی، بلوچی، سیستانی<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = معتدل و مرطوب (شمال و جنوب)؛ نیمه‌خشک استپی (شرق — ترکمن‌صحرا)<br /> | blank5_name = تأسیس استان<br /> | blank5_info = ۱۳۷۶ — جدا شده از استان مازندران<br /> | blank6_name = تنوع قومی<br /> | blank6_info = فارس‌ها، ترکمن‌ها، ترک‌ها، بلوچ‌ها، سیستانی‌ها و قزلباش‌ها<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = ترکمنستان<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = استان‌های سمنان و خراسان شمالی<br /> | blank2_name_sec1 = غرب<br /> | blank2_info_sec1 = استان مازندران<br /> | blank3_name_sec1 = شرق<br /> | blank3_info_sec1 = استان خراسان شمالی<br /> | blank_name_sec2 = گنبد قابوس (یونسکو)<br /> | blank_info_sec2 = بلندترین برج آجری جهان (۵۵ متر) — ساخت ۱۰۰۶ میلادی به دستور قابوس بن وشمگیر زیاری<br /> | blank1_name_sec2 = دیوار بزرگ گرگان<br /> | blank1_info_sec2 = ۱۹۵ کیلومتر — دومین دیوار بزرگ جهان پس از دیوار چین — دوره ساسانی (قرن پنجم میلادی)<br /> | blank2_name_sec2 = جنگل‌های هیرکانی (یونسکو)<br /> | blank2_info_sec2 = آخرین بقایای جنگل‌های عصر سوم (۲۵ تا ۵۰ میلیون سال) — زیستگاه پلنگ ایرانی و مرال<br /> | blank3_name_sec2 = پارک ملی گلستان<br /> | blank3_info_sec2 = نخستین پارک ملی ایران — در دل جنگل‌های هیرکانی<br /> | blank4_name_sec2 = ترکمن‌صحرا<br /> | blank4_info_sec2 = دشت استپی زیبا در شمال استان — سرزمین اسب ترکمن و قالی ترکمن<br /> | blank5_name_sec2 = پنبه و کشاورزی<br /> | blank5_info_sec2 = بزرگ‌ترین تولیدکننده پنبه ایران — گندم، برنج، سویا و کلزا<br /> | blank6_name_sec2 = قالی ترکمن<br /> | blank6_info_sec2 = نقوش گُل (مدالیون هندسی) با رنگ قرمز غالب — از معروف‌ترین قالی‌های جهان<br /> | blank7_name_sec2 = اسب ترکمن<br /> | blank7_info_sec2 = آخال‌تکه و یموت — از اصیل‌ترین و زیباترین نژادهای اسب جهان — مسابقات اسب‌دوانی<br /> | blank8_name_sec2 = گردشگری<br /> | blank8_info_sec2 = آبشار لوه · خالدنبی (مقبره باستانی) · سواحل بندرگز<br /> | blank9_name_sec2 = مفاخر<br /> | blank9_info_sec2 = مختومقلی فراغی — بزرگ‌ترین شاعر ترکمن — زاده گلستان<br /> | blank10_name_sec2 = موسیقی<br /> | blank10_info_sec2 = دوتار ترکمنی و مقام‌خوانی — رقص و جشن عروسی ترکمنی<br /> | blank11_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank11_info_sec2 = اوگره (آش ترکمنی) · پلوی ترکمنی · بِلَما · ماهی‌کباب بندرگز · نان یوغوت<br /> | blank12_name_sec2 = رویداد تاریخی<br /> | blank12_info_sec2 = عهدنامه گلستان (۱۸۱۳ میلادی) — جدایی بخش‌های بزرگی از قفقاز از ایران<br /> | blank13_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank13_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است'''<br /> <br /> '''استان گلستان''' در گوشهٔ جنوب‌شرقی دریای خزر، در مرز میان جنگل‌های هیرکانی، دشت ترکمن، کوهپایه‌های البرز شرقی و راه‌های تاریخی آسیای میانه قرار دارد. این استان را می‌توان سرزمینی از «سه اقلیم» دانست: رطوبت خزری در غرب و شمال، ارتفاعات جنگلی در مرکز و جنوب، و دشت‌های خشک‌تر و استپی در شرق. <br /> <br /> همین گوناگونی طبیعی با لایه‌های تاریخی هیرکانیا، جرجان، دولت زیاری، میراث ساسانی، فرهنگ ترکمنی و اقتصاد کشاورزی درهم تنیده شده است. گنبد قابوس، دیوار بزرگ گرگان، ذخیره‌گاه زیست‌کرهٔ گلستان و جنگل‌های هیرکانی، چهار نشانهٔ برجستهٔ این پیوند میان طبیعت، مهندسی و حافظهٔ تاریخی‌اند.<br /> <br /> ⬛ مرکز استان: گرگان<br /> <br /> ⬛ مساحت: ۲۰,۳۶۷ کیلومتر مربع<br /> <br /> ⬛ جمعیت: حدود ۱.۹ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> ⬛ شهرستان‌ها: ۱۴ شهرستان (گرگان، گنبدکاووس، آق‌قلا، علی‌آباد کتول، بندرگز، مینودشت و...)<br /> <br /> ⬛ آب و هوا: معتدل و مرطوب (شمال)؛ نیمه‌خشک استپی (شرق)<br /> <br /> ⬛ زبان: فارسی، ترکمنی، ترکی، بلوچی، سیستانی<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> گلستان، سرزمین جنگل و استپ در شمال‌شرقی ایران واقع شده و از متنوع‌ترین استان‌های ایران از نظر قومی و طبیعی است.استان گلستان تا سال ۱۳۷۶ بخشی از استان مازندران بود و این نام از «گلستان» سعدی گرفته شده‌است.<br /> <br /> کاوش‌های باستان‌شناسی در محوطه‌هایی مانند تورنگ‌تپه، یاریم‌تپه و دیگر استقرارگاه‌های دشت گرگان نشان داده‌اند که این منطقه از هزاره‌های پیش از میلاد محل سکونت انسان بوده است. قرار گرفتن در مسیر ارتباطی میان فلات ایران و آسیای میانه موجب شد که این ناحیه در دوره‌های مختلف تاریخی اهمیت راهبردی پیدا کند. <br /> <br /> === '''دیوار بزرگ گرگان — دیوار سرخ:''' ===<br /> دیوار بزرگ گرگان (دیوار سرخ یا مار سرخ یا سد اسکندر) با طول بیش از ۱۹۵ کیلومتر، بلندترین و طولانی‌ترین بنای آجری باستانی جهان و دومین دیوار بزرگ جهان پس از دیوار بزرگ چین است. این دیوار در دوره ساسانی (قرن پنجم میلادی) برای دفاع از مرزهای شمال‌شرقی در برابر حملات اقوام بیابان‌گرد ساخته شد.<br /> <br /> در دوره ساسانی و سده‌های نخست اسلامی، بخش بزرگی از استان کنونی گلستان با نام جرجان شناخته می‌شد. شهر تاریخی جرجان، واقع در نزدیکی گنبد کاووس امروزی، در قرون سوم تا پنجم هجری یکی از مهم‌ترین مراکز شهری، علمی و تجاری جهان اسلام بود. وسعت شهر، شبکه پیشرفته آبرسانی و رونق صنایع دستی و بازرگانی، جرجان را به یکی از مهم‌ترین شهرهای شرق ایران تبدیل کرده بود.<br /> <br /> در دوره‌های اشکانی و ساسانی، دشت گرگان هم اهمیت نظامی داشت و هم به‌واسطهٔ کانال‌ها و زمین‌های حاصلخیز، توان اقتصادی قابل توجهی ایجاد می‌کرد. پس از اسلام، جرجان به یکی از مراکز شهری و فرهنگی شمال ایران تبدیل شد. <br /> <br /> ویرانی جرجان در یورش‌های مغول، به‌ویژه در سده‌های چهاردهم و پانزدهم میلادی، بخش مهمی از سیمای شهری پیشین را از میان برد؛ بااین‌حال، نام و شبکهٔ تاریخی آن در بناهایی چون گنبد قابوس باقی مانده است.<br /> <br /> گرگان امروزی، که در دوره‌هایی استرآباد نامیده می‌شد، باید در نسبت با این لایه‌های تاریخی خوانده شود. شهر معاصر بر روی یک تاریخ واحد بنا نشده، بلکه در میان هیرکانیا، جرجان اسلامی، راه‌های خزری و دولت‌های محلی شمال ایران شکل گرفته است.<br /> <br /> === '''گنبد قابوس — میراث جهانی:''' ===<br /> برج گنبد قابوس — بلندترین برج آجری جهان (۵۵ متر) — میراث جهانی یونسکو است. این برج در سال ۳۷۵ هجری (۱۰۰۶ میلادی) به دستور قابوس بن وشمگیر — از شاهان زیاری — ساخته شد و شاهکار معماری اسلامی ایران محسوب می‌شود.<br /> <br /> در دوره قاجار، عهدنامه ترکمنچای (۱۲۲۸ هجری) و عهدنامه گلستان (۱۱۹۲ شمسی / ۱۸۱۳ میلادی) — که بخش‌های بزرگی از قفقاز را از ایران جدا کرد — در این منطقه امضا شد.<br /> <br /> ترکمن‌ها:<br /> <br /> ترکمن‌ها از اقوام تُرک‌تبار با فرهنگ و زبان خاص خود هستند که قرن‌هاست در شمال‌شرق ایران (گنبدکاووس، آق‌قلا، مراوه‌تپه) ساکن‌اند. فرهنگ ترکمنی — از قالی‌بافی تا اسب‌دوانی و موسیقی — بخش مهمی از هویت گلستان است.<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> گلستان از شمال به ترکمنستان، از غرب به مازندران و از جنوب به سمنان و خراسان شمالی محدود است. استان از جنگل‌های هیرکانی (خزری) در جنوب تا دشت‌های استپی ترکمن‌صحرا در شمال گسترده شده است.<br /> <br /> تنوع اقلیمی استان در مقیاس محلی چشمگیر است: از جنگل‌های بارانی معتدل و دره‌های مرطوب تا استپ‌های کوهستانی و دشت‌های خشک. رود مادرَسو در دره‌های ذخیره‌گاه جریان دارد و تغییر ارتفاع، بارش و پوشش گیاهی، زیستگاه‌های متنوعی ایجاد کرده است.<br /> <br /> از منظر جغرافیای تاریخی، دشت گرگان در جنوب‌شرقی خزر یکی از مهم‌ترین پهنه‌های باستان‌شناختی شمال ایران به‌شمار می‌رود و آثار آن از دورهٔ پیشاتاریخ تا عصر اسلامی امتداد دارند.<br /> <br /> جنگل‌های هیرکانی — میراث جهانی:<br /> <br /> جنگل‌های هیرکانی (خزری) — میراث جهانی یونسکو — از آخرین بقایای جنگل‌های برگ‌ریز معتدله عصر سوم زمین‌شناسی هستند (قدمت ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال). پارک ملی گلستان — نخستین پارک ملی ایران — در این جنگل‌ها واقع شده و زیستگاه پلنگ ایرانی، خرس قهوه‌ای و مرال است.<br /> <br /> ترکمن‌صحرا:<br /> <br /> دشت ترکمن‌صحرا در شمال گلستان یکی از زیباترین دشت‌های استپی ایران است — سرزمین اسب ترکمن (آخال‌تکه) و قالی ترکمن.<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> اقتصاد گلستان بر کشاورزی، دامداری، شیلات و صنعت استوار است. گلستان یکی از مهم‌ترین استان‌های کشاورزی ایران — به‌ویژه تولید پنبه، گندم و دانه‌های روغنی — است.<br /> <br /> پنبه و کشاورزی:<br /> <br /> گلستان بزرگ‌ترین تولیدکننده پنبه ایران است. گندم، جو، برنج، سویا و کلزا از محصولات مهم زراعی هستند. ترکمن‌صحرا با خاک حاصلخیز از مراکز اصلی کشاورزی استان است.<br /> <br /> قالی ترکمن:<br /> <br /> قالی ترکمن با نقوش گُل (مدالیون‌های هندسی) و رنگ قرمز غالب از معروف‌ترین قالی‌های جهان است. قالی‌بافی ترکمنی هنری اصیل با قدمت چند صد ساله و ارزش صادراتی بالاست.<br /> <br /> اسب ترکمن:<br /> <br /> اسب ترکمن (آخال‌تکه و یموت) از اصیل‌ترین و زیباترین نژادهای اسب جهان است. مسابقات اسب‌دوانی ترکمن‌صحرا از رویدادهای مهم فرهنگی-ورزشی استان است.<br /> <br /> گردشگری:<br /> <br /> پارک ملی گلستان، برج گنبد قابوس (یونسکو)، آبشار لوه، خالدنبی (مقبره باستانی)، ترکمن‌صحرا و سواحل بندرگز از جاذبه‌های گردشگری هستند.<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> گلستان از متنوع‌ترین استان‌های ایران از نظر قومی و فرهنگی است — فارس‌ها، ترکمن‌ها، ترک‌ها، بلوچ‌ها، سیستانی‌ها و قزلباش‌ها در کنار هم زندگی می‌کنند.<br /> <br /> فرهنگ ترکمنی:<br /> <br /> ترکمن‌ها فرهنگ غنی و متمایزی دارند — از قالی‌بافی و آلاچیق (یورت/خیمه ترکمنی) تا موسیقی دوتار و آوازهای مقامی. رقص ترکمنی و جشن عروسی ترکمنی از دیدنی‌ترین مراسم فرهنگی ایران هستند.<br /> <br /> موسیقی:<br /> <br /> موسیقی دوتار ترکمنی و مقام‌خوانی از میراث ناملموس فرهنگی است. مختومقلی فراغی — بزرگ‌ترین شاعر ترکمن — در گلستان زاده شد و شعرهایش سرود ملی ترکمن‌هاست.<br /> <br /> غذاهای محلی:<br /> <br /> آش ترکمنی (اوگره)، پلوی ترکمنی، بِلَما (ماست خشک‌شده ترکمنی)، قورمه‌سبزی گرگانی، ماهی‌کباب بندرگز و نان یوغوت (نان سنتی ترکمن) از غذاهای سنتی استان هستند.<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> گلستان در تاریخ معاصر شاهد مقاومت و مبارزات مردمی بوده و مجاهدین خلق در این استان نیز فعالیت داشته‌اند.<br /> <br /> مجاهدین در گلستان:<br /> <br /> سازمان مجاهدین خلق در گرگان و گنبدکاووس از سال‌های اول انقلاب فعالیت سیاسی داشت. در سال ۱۳۵۸ درگیری‌های سنگین بین ترکمن‌ها و نیروهای رژیم در گنبدکاووس رخ داد — ترکمن‌ها خواستار خودمختاری و حقوق فرهنگی خود بودند. مجاهدین خلق از حقوق اقلیت‌های قومی حمایت کردند.<br /> <br /> کشتار ۶۷ در گلستان:<br /> <br /> زندان گرگان نیز در تابستان ۱۳۶۷ شاهد اعدام زندانیان سیاسی و مجاهد بود. کمیسیون مرگ در گلستان فعال بود و تعدادی از زندانیان مجاهد بدون محاکمه اعدام شدند.<br /> <br /> سیل فاجعه‌بار ۱۳۹۸:<br /> <br /> در فروردین ۱۳۹۸ سیل ویرانگری گلستان را فراگرفت — بخش بزرگی از آق‌قلا زیر آب رفت و ده‌ها هزار نفر بی‌خانمان شدند. ناکارآمدی رژیم در مدیریت بحران و نبود زیرساخت‌های مناسب خشم مردم را برانگیخت. واحدهای مقاومت مجاهدین با افشاگری فساد و سوءمدیریت رژیم در بحران سیل نقش فعالی داشتند.<br /> <br /> قیام ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴:<br /> <br /> گرگان و گنبدکاووس در قیام‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴ شاهد اعتراضات بودند. مردم ترکمن‌صحرا نیز در جنبش «زن، زندگی، آزادی» مشارکت فعال داشتند.</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B1%DB%B0/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=92906 2026-09-15T05:48:27Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>{{Infobox settlement<br /> | name = استان گلستان<br /> | other_name = سرزمین جنگل و استپ — دروازه ترکمن‌صحرا<br /> | image_skyline = استان گلستان.jpg<br /> | image_caption = استان گلستان — برج گنبد قابوس<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان گلستان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = گرگان<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۲۰٬۳۶۷ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۱٫۹ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۴ (گرگان، گنبدکاووس، آق‌قلا، علی‌آباد کتول، بندرگز، مینودشت و...)<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = فارسی، ترکمنی، ترکی، بلوچی، سیستانی<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = معتدل و مرطوب (شمال و جنوب)؛ نیمه‌خشک استپی (شرق — ترکمن‌صحرا)<br /> | blank5_name = تأسیس استان<br /> | blank5_info = ۱۳۷۶ — جدا شده از استان مازندران<br /> | blank6_name = تنوع قومی<br /> | blank6_info = فارس‌ها، ترکمن‌ها، ترک‌ها، بلوچ‌ها، سیستانی‌ها و قزلباش‌ها<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = ترکمنستان<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = استان‌های سمنان و خراسان شمالی<br /> | blank2_name_sec1 = غرب<br /> | blank2_info_sec1 = استان مازندران<br /> | blank3_name_sec1 = شرق<br /> | blank3_info_sec1 = استان خراسان شمالی<br /> | blank_name_sec2 = گنبد قابوس (یونسکو)<br /> | blank_info_sec2 = بلندترین برج آجری جهان (۵۵ متر) — ساخت ۱۰۰۶ میلادی به دستور قابوس بن وشمگیر زیاری<br /> | blank1_name_sec2 = دیوار بزرگ گرگان<br /> | blank1_info_sec2 = ۱۹۵ کیلومتر — دومین دیوار بزرگ جهان پس از دیوار چین — دوره ساسانی (قرن پنجم میلادی)<br /> | blank2_name_sec2 = جنگل‌های هیرکانی (یونسکو)<br /> | blank2_info_sec2 = آخرین بقایای جنگل‌های عصر سوم (۲۵ تا ۵۰ میلیون سال) — زیستگاه پلنگ ایرانی و مرال<br /> | blank3_name_sec2 = پارک ملی گلستان<br /> | blank3_info_sec2 = نخستین پارک ملی ایران — در دل جنگل‌های هیرکانی<br /> | blank4_name_sec2 = ترکمن‌صحرا<br /> | blank4_info_sec2 = دشت استپی زیبا در شمال استان — سرزمین اسب ترکمن و قالی ترکمن<br /> | blank5_name_sec2 = پنبه و کشاورزی<br /> | blank5_info_sec2 = بزرگ‌ترین تولیدکننده پنبه ایران — گندم، برنج، سویا و کلزا<br /> | blank6_name_sec2 = قالی ترکمن<br /> | blank6_info_sec2 = نقوش گُل (مدالیون هندسی) با رنگ قرمز غالب — از معروف‌ترین قالی‌های جهان<br /> | blank7_name_sec2 = اسب ترکمن<br /> | blank7_info_sec2 = آخال‌تکه و یموت — از اصیل‌ترین و زیباترین نژادهای اسب جهان — مسابقات اسب‌دوانی<br /> | blank8_name_sec2 = گردشگری<br /> | blank8_info_sec2 = آبشار لوه · خالدنبی (مقبره باستانی) · سواحل بندرگز<br /> | blank9_name_sec2 = مفاخر<br /> | blank9_info_sec2 = مختومقلی فراغی — بزرگ‌ترین شاعر ترکمن — زاده گلستان<br /> | blank10_name_sec2 = موسیقی<br /> | blank10_info_sec2 = دوتار ترکمنی و مقام‌خوانی — رقص و جشن عروسی ترکمنی<br /> | blank11_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank11_info_sec2 = اوگره (آش ترکمنی) · پلوی ترکمنی · بِلَما · ماهی‌کباب بندرگز · نان یوغوت<br /> | blank12_name_sec2 = رویداد تاریخی<br /> | blank12_info_sec2 = عهدنامه گلستان (۱۸۱۳ میلادی) — جدایی بخش‌های بزرگی از قفقاز از ایران<br /> | blank13_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank13_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است'''<br /> <br /> '''استان گلستان''' در گوشهٔ جنوب‌شرقی دریای خزر، در مرز میان جنگل‌های هیرکانی، دشت ترکمن، کوهپایه‌های البرز شرقی و راه‌های تاریخی آسیای میانه قرار دارد. این استان را می‌توان سرزمینی از «سه اقلیم» دانست: رطوبت خزری در غرب و شمال، ارتفاعات جنگلی در مرکز و جنوب، و دشت‌های خشک‌تر و استپی در شرق. <br /> <br /> همین گوناگونی طبیعی با لایه‌های تاریخی هیرکانیا، جرجان، دولت زیاری، میراث ساسانی، فرهنگ ترکمنی و اقتصاد کشاورزی درهم تنیده شده است. گنبد قابوس، دیوار بزرگ گرگان، ذخیره‌گاه زیست‌کرهٔ گلستان و جنگل‌های هیرکانی، چهار نشانهٔ برجستهٔ این پیوند میان طبیعت، مهندسی و حافظهٔ تاریخی‌اند.<br /> <br /> ⬛ مرکز استان: گرگان<br /> <br /> ⬛ مساحت: ۲۰,۳۶۷ کیلومتر مربع<br /> <br /> ⬛ جمعیت: حدود ۱.۹ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> ⬛ شهرستان‌ها: ۱۴ شهرستان (گرگان، گنبدکاووس، آق‌قلا، علی‌آباد کتول، بندرگز، مینودشت و...)<br /> <br /> ⬛ آب و هوا: معتدل و مرطوب (شمال)؛ نیمه‌خشک استپی (شرق)<br /> <br /> ⬛ زبان: فارسی، ترکمنی، ترکی، بلوچی، سیستانی<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> گلستان، سرزمین جنگل و استپ در شمال‌شرقی ایران واقع شده و از متنوع‌ترین استان‌های ایران از نظر قومی و طبیعی است.استان گلستان تا سال ۱۳۷۶ بخشی از استان مازندران بود و این نام از «گلستان» سعدی گرفته شده‌است.<br /> <br /> در بررسی باستان‌شناسی گرگان، از دشت گرگان به‌عنوان منطقه‌ای با محوطه‌های متعدد از پیشاتاریخ تا دورهٔ اسلامی یاد می‌شود. <br /> <br /> شهرها و اقامتگاه‌هایی مانند زدرکارتا و محل‌های سلطنتی هیرکانیا سخن گفته‌اند، هرچند شناسایی قطعی همهٔ این مکان‌ها با شهر امروزی گرگان ممکن نیست<br /> <br /> دیوار بزرگ گرگان — دیوار سرخ:<br /> <br /> دیوار بزرگ گرگان (دیوار سرخ یا سد اسکندر) با طول بیش از ۱۹۵ کیلومتر، بلندترین و طولانی‌ترین بنای آجری باستانی جهان و دومین دیوار بزرگ جهان پس از دیوار بزرگ چین است. این دیوار در دوره ساسانی (قرن پنجم میلادی) برای دفاع از مرزهای شمال‌شرقی در برابر حملات اقوام بیابان‌گرد ساخته شد.<br /> <br /> گنبد قابوس — میراث جهانی:<br /> <br /> برج گنبد قابوس — بلندترین برج آجری جهان (۵۵ متر) — میراث جهانی یونسکو است. این برج در سال ۳۷۵ هجری (۱۰۰۶ میلادی) به دستور قابوس بن وشمگیر — از شاهان زیاری — ساخته شد و شاهکار معماری اسلامی ایران محسوب می‌شود.<br /> <br /> در دوره قاجار، عهدنامه ترکمنچای (۱۲۲۸ هجری) و عهدنامه گلستان (۱۱۹۲ شمسی / ۱۸۱۳ میلادی) — که بخش‌های بزرگی از قفقاز را از ایران جدا کرد — در این منطقه امضا شد.<br /> <br /> ترکمن‌ها:<br /> <br /> ترکمن‌ها از اقوام تُرک‌تبار با فرهنگ و زبان خاص خود هستند که قرن‌هاست در شمال‌شرق ایران (گنبدکاووس، آق‌قلا، مراوه‌تپه) ساکن‌اند. فرهنگ ترکمنی — از قالی‌بافی تا اسب‌دوانی و موسیقی — بخش مهمی از هویت گلستان است.<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> گلستان از شمال به ترکمنستان، از غرب به مازندران و از جنوب به سمنان و خراسان شمالی محدود است. استان از جنگل‌های هیرکانی (خزری) در جنوب تا دشت‌های استپی ترکمن‌صحرا در شمال گسترده شده است.<br /> <br /> تنوع اقلیمی استان در مقیاس محلی چشمگیر است: از جنگل‌های بارانی معتدل و دره‌های مرطوب تا استپ‌های کوهستانی و دشت‌های خشک. رود مادرَسو در دره‌های ذخیره‌گاه جریان دارد و تغییر ارتفاع، بارش و پوشش گیاهی، زیستگاه‌های متنوعی ایجاد کرده است.<br /> <br /> از منظر جغرافیای تاریخی، دشت گرگان در جنوب‌شرقی خزر یکی از مهم‌ترین پهنه‌های باستان‌شناختی شمال ایران به‌شمار می‌رود و آثار آن از دورهٔ پیشاتاریخ تا عصر اسلامی امتداد دارند.<br /> <br /> جنگل‌های هیرکانی — میراث جهانی:<br /> <br /> جنگل‌های هیرکانی (خزری) — میراث جهانی یونسکو — از آخرین بقایای جنگل‌های برگ‌ریز معتدله عصر سوم زمین‌شناسی هستند (قدمت ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال). پارک ملی گلستان — نخستین پارک ملی ایران — در این جنگل‌ها واقع شده و زیستگاه پلنگ ایرانی، خرس قهوه‌ای و مرال است.<br /> <br /> ترکمن‌صحرا:<br /> <br /> دشت ترکمن‌صحرا در شمال گلستان یکی از زیباترین دشت‌های استپی ایران است — سرزمین اسب ترکمن (آخال‌تکه) و قالی ترکمن.<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> اقتصاد گلستان بر کشاورزی، دامداری، شیلات و صنعت استوار است. گلستان یکی از مهم‌ترین استان‌های کشاورزی ایران — به‌ویژه تولید پنبه، گندم و دانه‌های روغنی — است.<br /> <br /> پنبه و کشاورزی:<br /> <br /> گلستان بزرگ‌ترین تولیدکننده پنبه ایران است. گندم، جو، برنج، سویا و کلزا از محصولات مهم زراعی هستند. ترکمن‌صحرا با خاک حاصلخیز از مراکز اصلی کشاورزی استان است.<br /> <br /> قالی ترکمن:<br /> <br /> قالی ترکمن با نقوش گُل (مدالیون‌های هندسی) و رنگ قرمز غالب از معروف‌ترین قالی‌های جهان است. قالی‌بافی ترکمنی هنری اصیل با قدمت چند صد ساله و ارزش صادراتی بالاست.<br /> <br /> اسب ترکمن:<br /> <br /> اسب ترکمن (آخال‌تکه و یموت) از اصیل‌ترین و زیباترین نژادهای اسب جهان است. مسابقات اسب‌دوانی ترکمن‌صحرا از رویدادهای مهم فرهنگی-ورزشی استان است.<br /> <br /> گردشگری:<br /> <br /> پارک ملی گلستان، برج گنبد قابوس (یونسکو)، آبشار لوه، خالدنبی (مقبره باستانی)، ترکمن‌صحرا و سواحل بندرگز از جاذبه‌های گردشگری هستند.<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> گلستان از متنوع‌ترین استان‌های ایران از نظر قومی و فرهنگی است — فارس‌ها، ترکمن‌ها، ترک‌ها، بلوچ‌ها، سیستانی‌ها و قزلباش‌ها در کنار هم زندگی می‌کنند.<br /> <br /> فرهنگ ترکمنی:<br /> <br /> ترکمن‌ها فرهنگ غنی و متمایزی دارند — از قالی‌بافی و آلاچیق (یورت/خیمه ترکمنی) تا موسیقی دوتار و آوازهای مقامی. رقص ترکمنی و جشن عروسی ترکمنی از دیدنی‌ترین مراسم فرهنگی ایران هستند.<br /> <br /> موسیقی:<br /> <br /> موسیقی دوتار ترکمنی و مقام‌خوانی از میراث ناملموس فرهنگی است. مختومقلی فراغی — بزرگ‌ترین شاعر ترکمن — در گلستان زاده شد و شعرهایش سرود ملی ترکمن‌هاست.<br /> <br /> غذاهای محلی:<br /> <br /> آش ترکمنی (اوگره)، پلوی ترکمنی، بِلَما (ماست خشک‌شده ترکمنی)، قورمه‌سبزی گرگانی، ماهی‌کباب بندرگز و نان یوغوت (نان سنتی ترکمن) از غذاهای سنتی استان هستند.<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> گلستان در تاریخ معاصر شاهد مقاومت و مبارزات مردمی بوده و مجاهدین خلق در این استان نیز فعالیت داشته‌اند.<br /> <br /> مجاهدین در گلستان:<br /> <br /> سازمان مجاهدین خلق در گرگان و گنبدکاووس از سال‌های اول انقلاب فعالیت سیاسی داشت. در سال ۱۳۵۸ درگیری‌های سنگین بین ترکمن‌ها و نیروهای رژیم در گنبدکاووس رخ داد — ترکمن‌ها خواستار خودمختاری و حقوق فرهنگی خود بودند. مجاهدین خلق از حقوق اقلیت‌های قومی حمایت کردند.<br /> <br /> کشتار ۶۷ در گلستان:<br /> <br /> زندان گرگان نیز در تابستان ۱۳۶۷ شاهد اعدام زندانیان سیاسی و مجاهد بود. کمیسیون مرگ در گلستان فعال بود و تعدادی از زندانیان مجاهد بدون محاکمه اعدام شدند.<br /> <br /> سیل فاجعه‌بار ۱۳۹۸:<br /> <br /> در فروردین ۱۳۹۸ سیل ویرانگری گلستان را فراگرفت — بخش بزرگی از آق‌قلا زیر آب رفت و ده‌ها هزار نفر بی‌خانمان شدند. ناکارآمدی رژیم در مدیریت بحران و نبود زیرساخت‌های مناسب خشم مردم را برانگیخت. واحدهای مقاومت مجاهدین با افشاگری فساد و سوءمدیریت رژیم در بحران سیل نقش فعالی داشتند.<br /> <br /> قیام ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴:<br /> <br /> گرگان و گنبدکاووس در قیام‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴ شاهد اعتراضات بودند. مردم ترکمن‌صحرا نیز در جنبش «زن، زندگی، آزادی» مشارکت فعال داشتند.</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B1%DB%B0/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=92865 2026-09-14T18:38:14Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>{{Infobox settlement<br /> | name = استان گلستان<br /> | other_name = سرزمین جنگل و استپ — دروازه ترکمن‌صحرا<br /> | image_skyline = استان گلستان.jpg<br /> | image_caption = استان گلستان — برج گنبد قابوس<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان گلستان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = گرگان<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۲۰٬۳۶۷ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۱٫۹ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۴ (گرگان، گنبدکاووس، آق‌قلا، علی‌آباد کتول، بندرگز، مینودشت و...)<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = فارسی، ترکمنی، ترکی، بلوچی، سیستانی<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = معتدل و مرطوب (شمال و جنوب)؛ نیمه‌خشک استپی (شرق — ترکمن‌صحرا)<br /> | blank5_name = تأسیس استان<br /> | blank5_info = ۱۳۷۶ — جدا شده از استان مازندران<br /> | blank6_name = تنوع قومی<br /> | blank6_info = فارس‌ها، ترکمن‌ها، ترک‌ها، بلوچ‌ها، سیستانی‌ها و قزلباش‌ها<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = ترکمنستان<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = استان‌های سمنان و خراسان شمالی<br /> | blank2_name_sec1 = غرب<br /> | blank2_info_sec1 = استان مازندران<br /> | blank3_name_sec1 = شرق<br /> | blank3_info_sec1 = استان خراسان شمالی<br /> | blank_name_sec2 = گنبد قابوس (یونسکو)<br /> | blank_info_sec2 = بلندترین برج آجری جهان (۵۵ متر) — ساخت ۱۰۰۶ میلادی به دستور قابوس بن وشمگیر زیاری<br /> | blank1_name_sec2 = دیوار بزرگ گرگان<br /> | blank1_info_sec2 = ۱۹۵ کیلومتر — دومین دیوار بزرگ جهان پس از دیوار چین — دوره ساسانی (قرن پنجم میلادی)<br /> | blank2_name_sec2 = جنگل‌های هیرکانی (یونسکو)<br /> | blank2_info_sec2 = آخرین بقایای جنگل‌های عصر سوم (۲۵ تا ۵۰ میلیون سال) — زیستگاه پلنگ ایرانی و مرال<br /> | blank3_name_sec2 = پارک ملی گلستان<br /> | blank3_info_sec2 = نخستین پارک ملی ایران — در دل جنگل‌های هیرکانی<br /> | blank4_name_sec2 = ترکمن‌صحرا<br /> | blank4_info_sec2 = دشت استپی زیبا در شمال استان — سرزمین اسب ترکمن و قالی ترکمن<br /> | blank5_name_sec2 = پنبه و کشاورزی<br /> | blank5_info_sec2 = بزرگ‌ترین تولیدکننده پنبه ایران — گندم، برنج، سویا و کلزا<br /> | blank6_name_sec2 = قالی ترکمن<br /> | blank6_info_sec2 = نقوش گُل (مدالیون هندسی) با رنگ قرمز غالب — از معروف‌ترین قالی‌های جهان<br /> | blank7_name_sec2 = اسب ترکمن<br /> | blank7_info_sec2 = آخال‌تکه و یموت — از اصیل‌ترین و زیباترین نژادهای اسب جهان — مسابقات اسب‌دوانی<br /> | blank8_name_sec2 = گردشگری<br /> | blank8_info_sec2 = آبشار لوه · خالدنبی (مقبره باستانی) · سواحل بندرگز<br /> | blank9_name_sec2 = مفاخر<br /> | blank9_info_sec2 = مختومقلی فراغی — بزرگ‌ترین شاعر ترکمن — زاده گلستان<br /> | blank10_name_sec2 = موسیقی<br /> | blank10_info_sec2 = دوتار ترکمنی و مقام‌خوانی — رقص و جشن عروسی ترکمنی<br /> | blank11_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank11_info_sec2 = اوگره (آش ترکمنی) · پلوی ترکمنی · بِلَما · ماهی‌کباب بندرگز · نان یوغوت<br /> | blank12_name_sec2 = رویداد تاریخی<br /> | blank12_info_sec2 = عهدنامه گلستان (۱۸۱۳ میلادی) — جدایی بخش‌های بزرگی از قفقاز از ایران<br /> | blank13_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank13_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است'''<br /> <br /> '''استان گلستان''' در گوشهٔ جنوب‌شرقی دریای خزر، در مرز میان جنگل‌های هیرکانی، دشت ترکمن، کوهپایه‌های البرز شرقی و راه‌های تاریخی آسیای میانه قرار دارد. این استان را می‌توان سرزمینی از «سه اقلیم» دانست: رطوبت خزری در غرب و شمال، ارتفاعات جنگلی در مرکز و جنوب، و دشت‌های خشک‌تر و استپی در شرق. <br /> <br /> همین گوناگونی طبیعی با لایه‌های تاریخی هیرکانیا، جرجان، دولت زیاری، میراث ساسانی، فرهنگ ترکمنی و اقتصاد کشاورزی درهم تنیده شده است. گنبد قابوس، دیوار بزرگ گرگان، ذخیره‌گاه زیست‌کرهٔ گلستان و جنگل‌های هیرکانی، چهار نشانهٔ برجستهٔ این پیوند میان طبیعت، مهندسی و حافظهٔ تاریخی‌اند.<br /> <br /> ⬛ مرکز استان: گرگان<br /> <br /> ⬛ مساحت: ۲۰,۳۶۷ کیلومتر مربع<br /> <br /> ⬛ جمعیت: حدود ۱.۹ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> ⬛ شهرستان‌ها: ۱۴ شهرستان (گرگان، گنبدکاووس، آق‌قلا، علی‌آباد کتول، بندرگز، مینودشت و...)<br /> <br /> ⬛ آب و هوا: معتدل و مرطوب (شمال)؛ نیمه‌خشک استپی (شرق)<br /> <br /> ⬛ زبان: فارسی، ترکمنی، ترکی، بلوچی، سیستانی<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> گلستان — سرزمین جنگل و استپ — در شمال‌شرقی ایران واقع شده و از متنوع‌ترین استان‌های ایران از نظر قومی و طبیعی است. نام استان از «گلستان» سعدی گرفته شده. گلستان تا سال ۱۳۷۶ بخشی از استان مازندران بود.<br /> <br /> در بررسی باستان‌شناسی گرگان، از دشت گرگان به‌عنوان منطقه‌ای با محوطه‌های متعدد از پیشاتاریخ تا دورهٔ اسلامی یاد می‌شود. منابع کلاسیک از شهرها و اقامتگاه‌هایی مانند زدرکارتا و محل‌های سلطنتی هیرکانیا سخن گفته‌اند، هرچند شناسایی قطعی همهٔ این مکان‌ها با شهر امروزی گرگان ممکن نیست<br /> <br /> دیوار بزرگ گرگان — دیوار سرخ:<br /> <br /> دیوار بزرگ گرگان (دیوار سرخ یا سد اسکندر) با طول بیش از ۱۹۵ کیلومتر، بلندترین و طولانی‌ترین بنای آجری باستانی جهان و دومین دیوار بزرگ جهان پس از دیوار بزرگ چین است. این دیوار در دوره ساسانی (قرن پنجم میلادی) برای دفاع از مرزهای شمال‌شرقی در برابر حملات اقوام بیابان‌گرد ساخته شد.<br /> <br /> گنبد قابوس — میراث جهانی:<br /> <br /> برج گنبد قابوس — بلندترین برج آجری جهان (۵۵ متر) — میراث جهانی یونسکو است. این برج در سال ۳۷۵ هجری (۱۰۰۶ میلادی) به دستور قابوس بن وشمگیر — از شاهان زیاری — ساخته شد و شاهکار معماری اسلامی ایران محسوب می‌شود.<br /> <br /> در دوره قاجار، عهدنامه ترکمنچای (۱۲۲۸ هجری) و عهدنامه گلستان (۱۱۹۲ شمسی / ۱۸۱۳ میلادی) — که بخش‌های بزرگی از قفقاز را از ایران جدا کرد — در این منطقه امضا شد.<br /> <br /> ترکمن‌ها:<br /> <br /> ترکمن‌ها از اقوام تُرک‌تبار با فرهنگ و زبان خاص خود هستند که قرن‌هاست در شمال‌شرق ایران (گنبدکاووس، آق‌قلا، مراوه‌تپه) ساکن‌اند. فرهنگ ترکمنی — از قالی‌بافی تا اسب‌دوانی و موسیقی — بخش مهمی از هویت گلستان است.<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> گلستان از شمال به ترکمنستان، از غرب به مازندران و از جنوب به سمنان و خراسان شمالی محدود است. استان از جنگل‌های هیرکانی (خزری) در جنوب تا دشت‌های استپی ترکمن‌صحرا در شمال گسترده شده است.<br /> <br /> تنوع اقلیمی استان در مقیاس محلی چشمگیر است: از جنگل‌های بارانی معتدل و دره‌های مرطوب تا استپ‌های کوهستانی و دشت‌های خشک. رود مادرَسو در دره‌های ذخیره‌گاه جریان دارد و تغییر ارتفاع، بارش و پوشش گیاهی، زیستگاه‌های متنوعی ایجاد کرده است.<br /> <br /> از منظر جغرافیای تاریخی، دشت گرگان در جنوب‌شرقی خزر یکی از مهم‌ترین پهنه‌های باستان‌شناختی شمال ایران به‌شمار می‌رود و آثار آن از دورهٔ پیشاتاریخ تا عصر اسلامی امتداد دارند.<br /> <br /> جنگل‌های هیرکانی — میراث جهانی:<br /> <br /> جنگل‌های هیرکانی (خزری) — میراث جهانی یونسکو — از آخرین بقایای جنگل‌های برگ‌ریز معتدله عصر سوم زمین‌شناسی هستند (قدمت ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال). پارک ملی گلستان — نخستین پارک ملی ایران — در این جنگل‌ها واقع شده و زیستگاه پلنگ ایرانی، خرس قهوه‌ای و مرال است.<br /> <br /> ترکمن‌صحرا:<br /> <br /> دشت ترکمن‌صحرا در شمال گلستان یکی از زیباترین دشت‌های استپی ایران است — سرزمین اسب ترکمن (آخال‌تکه) و قالی ترکمن.<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> اقتصاد گلستان بر کشاورزی، دامداری، شیلات و صنعت استوار است. گلستان یکی از مهم‌ترین استان‌های کشاورزی ایران — به‌ویژه تولید پنبه، گندم و دانه‌های روغنی — است.<br /> <br /> پنبه و کشاورزی:<br /> <br /> گلستان بزرگ‌ترین تولیدکننده پنبه ایران است. گندم، جو، برنج، سویا و کلزا از محصولات مهم زراعی هستند. ترکمن‌صحرا با خاک حاصلخیز از مراکز اصلی کشاورزی استان است.<br /> <br /> قالی ترکمن:<br /> <br /> قالی ترکمن با نقوش گُل (مدالیون‌های هندسی) و رنگ قرمز غالب از معروف‌ترین قالی‌های جهان است. قالی‌بافی ترکمنی هنری اصیل با قدمت چند صد ساله و ارزش صادراتی بالاست.<br /> <br /> اسب ترکمن:<br /> <br /> اسب ترکمن (آخال‌تکه و یموت) از اصیل‌ترین و زیباترین نژادهای اسب جهان است. مسابقات اسب‌دوانی ترکمن‌صحرا از رویدادهای مهم فرهنگی-ورزشی استان است.<br /> <br /> گردشگری:<br /> <br /> پارک ملی گلستان، برج گنبد قابوس (یونسکو)، آبشار لوه، خالدنبی (مقبره باستانی)، ترکمن‌صحرا و سواحل بندرگز از جاذبه‌های گردشگری هستند.<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> گلستان از متنوع‌ترین استان‌های ایران از نظر قومی و فرهنگی است — فارس‌ها، ترکمن‌ها، ترک‌ها، بلوچ‌ها، سیستانی‌ها و قزلباش‌ها در کنار هم زندگی می‌کنند.<br /> <br /> فرهنگ ترکمنی:<br /> <br /> ترکمن‌ها فرهنگ غنی و متمایزی دارند — از قالی‌بافی و آلاچیق (یورت/خیمه ترکمنی) تا موسیقی دوتار و آوازهای مقامی. رقص ترکمنی و جشن عروسی ترکمنی از دیدنی‌ترین مراسم فرهنگی ایران هستند.<br /> <br /> موسیقی:<br /> <br /> موسیقی دوتار ترکمنی و مقام‌خوانی از میراث ناملموس فرهنگی است. مختومقلی فراغی — بزرگ‌ترین شاعر ترکمن — در گلستان زاده شد و شعرهایش سرود ملی ترکمن‌هاست.<br /> <br /> غذاهای محلی:<br /> <br /> آش ترکمنی (اوگره)، پلوی ترکمنی، بِلَما (ماست خشک‌شده ترکمنی)، قورمه‌سبزی گرگانی، ماهی‌کباب بندرگز و نان یوغوت (نان سنتی ترکمن) از غذاهای سنتی استان هستند.<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> گلستان در تاریخ معاصر شاهد مقاومت و مبارزات مردمی بوده و مجاهدین خلق در این استان نیز فعالیت داشته‌اند.<br /> <br /> مجاهدین در گلستان:<br /> <br /> سازمان مجاهدین خلق در گرگان و گنبدکاووس از سال‌های اول انقلاب فعالیت سیاسی داشت. در سال ۱۳۵۸ درگیری‌های سنگین بین ترکمن‌ها و نیروهای رژیم در گنبدکاووس رخ داد — ترکمن‌ها خواستار خودمختاری و حقوق فرهنگی خود بودند. مجاهدین خلق از حقوق اقلیت‌های قومی حمایت کردند.<br /> <br /> کشتار ۶۷ در گلستان:<br /> <br /> زندان گرگان نیز در تابستان ۱۳۶۷ شاهد اعدام زندانیان سیاسی و مجاهد بود. کمیسیون مرگ در گلستان فعال بود و تعدادی از زندانیان مجاهد بدون محاکمه اعدام شدند.<br /> <br /> سیل فاجعه‌بار ۱۳۹۸:<br /> <br /> در فروردین ۱۳۹۸ سیل ویرانگری گلستان را فراگرفت — بخش بزرگی از آق‌قلا زیر آب رفت و ده‌ها هزار نفر بی‌خانمان شدند. ناکارآمدی رژیم در مدیریت بحران و نبود زیرساخت‌های مناسب خشم مردم را برانگیخت. واحدهای مقاومت مجاهدین با افشاگری فساد و سوءمدیریت رژیم در بحران سیل نقش فعالی داشتند.<br /> <br /> قیام ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴:<br /> <br /> گرگان و گنبدکاووس در قیام‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴ شاهد اعتراضات بودند. مردم ترکمن‌صحرا نیز در جنبش «زن، زندگی، آزادی» مشارکت فعال داشتند.</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%B7%D8%B1%D8%AD_%DB%B1%DB%B0_%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87_%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%85_%D8%B1%D8%AC%D9%88%DB%8C&diff=92843 2026-09-14T09:19:10Z

<p>Hamidreza: تغییرمسیر به طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا</p> <hr /> <div>#تغییر_مسیر [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا]]</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87_%DB%B1%DB%B0_%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%85_%D8%B1%D8%AC%D9%88%DB%8C&diff=92842 2026-09-14T09:18:22Z

<p>Hamidreza: تغییرمسیر به طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا</p> <hr /> <div>#تغییر_مسیر [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا]]</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=Ten_point_plan&diff=92841 2026-09-14T09:16:51Z

<p>Hamidreza: تغییرمسیر به طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا</p> <hr /> <div>#تغییر_مسیر [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا]]</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AA%D9%86_%D9%BE%D9%88%DB%8C%D9%86%D8%AA_%D9%BE%D9%84%D9%86_%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%85_%D8%B1%D8%AC%D9%88%DB%8C&diff=92840 2026-09-14T09:15:53Z

<p>Hamidreza: تغییرمسیر به طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا</p> <hr /> <div>#تغییر_مسیر [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا]]</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%87%D8%A7&diff=92837 2026-09-14T09:07:57Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>&lt;div class=&quot;main-box&quot;&gt;<br /> &lt;div class=&quot;box-header&quot;&gt;[[پرونده:Earth2.png|40px|alt=|پیوند=]] از میان خبرها&lt;/div&gt;<br /> <br /> &lt;div class=&quot;box-content&quot;&gt;<br /> <br /> پیام مسعود رجوی (۱۷شهریور۱۴۰۵) [[پیام‌های مسعود رجوی|...بیشتر بخوانید]]<br /> <br /> انتخاب [[مهناز میمنت]] به‌عنوان [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]] در اجتماع بزرگ مجاهدین در آغاز شصت و دومین سال تأسیس [[سازمان مجاهدین خلق ایران|سازمان]] با آرای مجاهدین در ۷ کشور در سه شور پیاپی - پیام تبریک کمیته آلمانی همبستگی برای ایران آزاد به [[مسئول اول]] [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] (۲۳شهریور۱۴۰۵)<br /> <br /> پیام [[مریم رجوی]] به‌مناسبت ۶۱مین سالگرد تأسیس سازمان مجاهدین خلق ایران و انتخاب مسئول اول جدید (۱۶شهریور۱۴۰۵)<br /> <br /> تظاهرات ایرانیان آزاده در گرامیداشت [[قیام ۱۴۰۱]] در پاریس -استکهلم با شعار نه‌به‌اعدام(۲۲شهریور۱۴۰۵)<br /> پیام زندانیان سیاسی [[ارغوان فلاحی]] و [[فروغ تقی‌پور]] - [[پریسا کمالی]] - سیدمهدی وفایی ثانی - [[محمدجواد وفایی ثانی]] - میثم دهبان‌زاده و محمد حسنی - [[علی معزی]] - [[خسرو رهنما]] - سپهر امام‌جمعه - اکبر باقری و اسدالله هادی به‌مناسبت نیمه شهریور سالروز تأسیس [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> <br /> خودداری اتریش از صدور ویزا برای محمد اسلامی رئیس سازمان انرژی هسته‌ای و هیئت همراه - شورای امنیت با وجود مخالفت روسیه و چین، به اجرای تحریم‌ها علیه جمهوری اسلامی رای داد-کشف سکوهای پرتاب [[پهپاد]] در نزدیکی مرز عراق و ایران در پی هدف قرار دادن عربستان- وزیر انرژی آمریکا، گفت توافق با ایران بر سر عبور از تنگه هرمز گزینه قابل اتکایی نیست و بازار نفت باید همچنان به مسیرهای جایگزین انتقال انرژی متکی باشد.(۲۲شهریور۱۴۰۵)<br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;/div&gt;</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%87%D8%A7&diff=92836 2026-09-14T09:07:06Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>&lt;div class=&quot;main-box&quot;&gt;<br /> &lt;div class=&quot;box-header&quot;&gt;[[پرونده:Earth2.png|40px|alt=|پیوند=]] از میان خبرها&lt;/div&gt;<br /> <br /> &lt;div class=&quot;box-content&quot;&gt;<br /> <br /> پیام مسعود رجوی (۱۷شهریور۱۴۰۵) [[پیام‌های مسعود رجوی|...بیشتر بخوانید]]<br /> <br /> انتخاب [[مهناز میمنت]] به‌عنوان [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]] در اجتماع بزرگ مجاهدین در آغاز شصت و دومین سال تأسیس [[سازمان مجاهدین خلق ایران|سازمان]] با آرای مجاهدین در ۷ کشور در سه شور پیاپی - پیام تبریک کمیته آلمانی همبستگی برای ایران آزاد به [[مسئول اول]] [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] (۲۳شهریور۱۴۰۵)<br /> <br /> پیام [[مریم رجوی]] به‌مناسبت ۶۱مین سالگرد تأسیس سازمان مجاهدین خلق ایران و انتخاب مسئول اول جدید (۱۶شهریور۱۴۰۵)<br /> <br /> تظاهرات ایرانیان آزاده در گرامیداشت [[قیام ۱۴۰۱]] در پاریس -استکهلم با شعار نه‌به‌اعدام(۲۲شهریور۱۴۰۵)<br /> پیام زندانیان سیاسی [[ارغوان فلاحی]] و [[فروغ تقی‌پور]] - [[پریسا کمالی]] - سیدمهدی وفایی ثانی - [[محمدجواد وفایی ثانی]] - میثم دهبان‌زاده و محمد حسنی - [[علی معزی]] - [[خسرو رهنما]] - سپهر امام‌جمعه - اکبر باقری و اسدالله هادی به‌مناسبت نیمه شهریور سالروز تأسیس [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> <br /> خودداری اتریش از صدور ویزا برای محمد اسلامی رئیس سازمان انرژی هسته‌ای و هیئت همراه - شورای امنیت با وجود مخالفت روسیه و چین، به اجرای تحریم‌ها علیه جمهوری اسلامی رای داد-کشف سکوهای پرتاب [[پهپاد]]در نزدیکی مرز عراق و ایران در پی هدف قرار دادن عربستان- وزیر انرژی آمریکا، گفت توافق با ایران بر سر عبور از تنگه هرمز گزینه قابل اتکایی نیست و بازار نفت باید همچنان به مسیرهای جایگزین انتقال انرژی متکی باشد.(۲۲شهریور۱۴۰۵)<br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;/div&gt;</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%87%D8%A7&diff=92835 2026-09-14T09:05:53Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>&lt;div class=&quot;main-box&quot;&gt;<br /> &lt;div class=&quot;box-header&quot;&gt;[[پرونده:Earth2.png|40px|alt=|پیوند=]] از میان خبرها&lt;/div&gt;<br /> <br /> &lt;div class=&quot;box-content&quot;&gt;<br /> <br /> پیام مسعود رجوی (۱۷شهریور۱۴۰۵) [[پیام‌های مسعود رجوی|...بیشتر بخوانید]]<br /> <br /> انتخاب [[مهناز میمنت]] به‌عنوان [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]] در اجتماع بزرگ مجاهدین در آغاز شصت و دومین سال تأسیس [[سازمان مجاهدین خلق ایران|سازمان]] با آرای مجاهدین در ۷ کشور در سه شور پیاپی - پیام تبریک کمیته آلمانی همبستگی برای ایران آزاد به [[مسئول اول [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]|مسئول اول]] سازمان مجاهدین خلق ایران (۲۳شهریور۱۴۰۵)<br /> <br /> پیام [[مریم رجوی]] به‌مناسبت ۶۱مین سالگرد تأسیس سازمان مجاهدین خلق ایران و انتخاب مسئول اول جدید (۱۶شهریور۱۴۰۵)<br /> <br /> تظاهرات ایرانیان آزاده در گرامیداشت [[قیام ۱۴۰۱]] در پاریس -استکهلم با شعار نه‌به‌اعدام(۲۲شهریور۱۴۰۵)<br /> پیام زندانیان سیاسی [[ارغوان فلاحی]] و [[فروغ تقی‌پور]] - [[پریسا کمالی]] - سیدمهدی وفایی ثانی - [[محمدجواد وفایی ثانی]] - میثم دهبان‌زاده و محمد حسنی - [[علی معزی]] - [[خسرو رهنما]] - سپهر امام‌جمعه - اکبر باقری و اسدالله هادی به‌مناسبت نیمه شهریور سالروز تأسیس [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> <br /> خودداری اتریش از صدور ویزا برای محمد اسلامی رئیس سازمان انرژی هسته‌ای و هیئت همراه - شورای امنیت با وجود مخالفت روسیه و چین، به اجرای تحریم‌ها علیه جمهوری اسلامی رای داد-کشف سکوهای پرتاب [[پهپاد]]در نزدیکی مرز عراق و ایران در پی هدف قرار دادن عربستان- وزیر انرژی آمریکا، گفت توافق با ایران بر سر عبور از تنگه هرمز گزینه قابل اتکایی نیست و بازار نفت باید همچنان به مسیرهای جایگزین انتقال انرژی متکی باشد.(۲۲شهریور۱۴۰۵)<br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;/div&gt;</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%87%D8%A7&diff=92834 2026-09-13T18:03:29Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>&lt;div class=&quot;main-box&quot;&gt;<br /> &lt;div class=&quot;box-header&quot;&gt;[[پرونده:Earth2.png|40px|alt=|پیوند=]] از میان خبرها&lt;/div&gt;<br /> <br /> &lt;div class=&quot;box-content&quot;&gt;<br /> <br /> پیام مسعود رجوی (۱۷شهریور۱۴۰۵) [[پیام‌های مسعود رجوی|...بیشتر بخوانید]]<br /> <br /> انتخاب [[مهناز میمنت]] به‌عنوان [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]] در اجتماع بزرگ مجاهدین در آغاز شصت و دومین سال تأسیس [[سازمان مجاهدین خلق ایران|سازمان]] با آرای مجاهدین در ۷ کشور در سه شور پیاپی (۱۶شهریور۱۴۰۵)<br /> <br /> پیام [[مریم رجوی]] به‌مناسبت ۶۱مین سالگرد تأسیس سازمان مجاهدین خلق ایران و انتخاب مسئول اول جدید (۱۶شهریور۱۴۰۵)<br /> <br /> رویترز: تظاهرات ایرانیان آزاده در گرامیداشت [[قیام ۱۴۰۱]] در پاریس -<br /> پیام زندانیان سیاسی [[ارغوان فلاحی]] و [[فروغ تقی‌پور]] - [[پریسا کمالی]] - سیدمهدی وفایی ثانی - [[محمدجواد وفایی ثانی]] - میثم دهبان‌زاده و محمد حسنی - [[علی معزی]] - [[خسرو رهنما]] - سپهر امام‌جمعه - اکبر باقری و اسدالله هادی به‌مناسبت نیمه شهریور سالروز تأسیس [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> <br /> تبعید زندانی سیاسی [[پریسا کمالی]] به زندان بندرعباس. پریسا به اتهام عضویت در مجاهدین در بیدادگاه ضد انقلاب اردکان به ۶ سال زندان محکوم شده است -فشارهای ضدانسانی در زندانهای مختلف، شرایط فاجعه‌بار زیستی و بهداشتی زندان مرکزی قم - نامه ۶۳ عضو مجلس نمایندگان از هر دو حزب به وزیر خارجه مارکو روبیو درباره تشدید اعدامها در ایران - گرامیداشت شهیدان [[قتل‌عام ۶۷]] و محکومیت [[اعدام در ایران|اعدامها در ایران]] در تالار ریبرن کنگره آمریکا(۱۹شهریور۱۴۰۵)<br /> <br /> شورای امنیت با وجود مخالفت روسیه و چین، به اجرای تحریم‌ها علیه جمهوری اسلامی رای داد-کشف سکوهای پرتاب [[پهپاد]]در نزدیکی مرز عراق و ایران در پی هدف قرار دادن عربستان- وزیر انرژی آمریکا، گفت توافق با ایران بر سر عبور از تنگه هرمز گزینه قابل اتکایی نیست و بازار نفت باید همچنان به مسیرهای جایگزین انتقال انرژی متکی باشد.(۲۲شهریور۱۴۰۵)<br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;/div&gt;</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%87%D8%A7&diff=92833 2026-09-13T18:02:48Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>&lt;div class=&quot;main-box&quot;&gt;<br /> &lt;div class=&quot;box-header&quot;&gt;[[پرونده:Earth2.png|40px|alt=|پیوند=]] از میان خبرها&lt;/div&gt;<br /> <br /> &lt;div class=&quot;box-content&quot;&gt;<br /> <br /> پیام مسعود رجوی (۱۷شهریور۱۴۰۵) [[پیام‌های مسعود رجوی|...بیشتر بخوانید]]<br /> <br /> انتخاب [[مهناز میمنت]] به‌عنوان [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]] در اجتماع بزرگ مجاهدین در آغاز شصت و دومین سال تأسیس [[سازمان مجاهدین خلق ایران|سازمان]] با آرای مجاهدین در ۷ کشور در سه شور پیاپی (۱۶شهریور۱۴۰۵)<br /> <br /> پیام [[مریم رجوی]] به‌مناسبت ۶۱مین سالگرد تأسیس سازمان مجاهدین خلق ایران و انتخاب مسئول اول جدید (۱۶شهریور۱۴۰۵)<br /> <br /> رویترز: تظاهرات ایرانیان آزاده در گرامیداشت [[قیام ۱۴۰۱]] در پاریس -<br /> پیام زندانیان سیاسی [[ارغوان فلاحی]] و [[فروغ تقی‌پور]] - [[پریسا کمالی]] - سیدمهدی وفایی ثانی - [[محمدجواد وفایی ثانی]] - میثم دهبان‌زاده و محمد حسنی - [[علی معزی]] - [[خسرو رهنما]] - سپهر امام‌جمعه - اکبر باقری و اسدالله هادی به‌مناسبت نیمه شهریور سالروز تأسیس [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> <br /> تبعید زندانی سیاسی [[پریسا کمالی]] به زندان بندرعباس پریسا به اتهام عضویت در مجاهدین در بیدادگاه ضد انقلاب اردکان به ۶ سال زندان محکوم شده است -فشارهای ضدانسانی در زندانهای مختلف، شرایط فاجعه‌بار زیستی و بهداشتی زندان مرکزی قم - نامه ۶۳ عضو مجلس نمایندگان از هر دو حزب به وزیر خارجه مارکو روبیو درباره تشدید اعدامها در ایران - گرامیداشت شهیدان [[قتل‌عام ۶۷]] و محکومیت [[اعدام در ایران|اعدامها در ایران]] در تالار ریبرن کنگره آمریکا(۱۹شهریور۱۴۰۵)<br /> <br /> شورای امنیت با وجود مخالفت روسیه و چین، به اجرای تحریم‌ها علیه جمهوری اسلامی رای داد-کشف سکوهای پرتاب [[پهپاد]]در نزدیکی مرز عراق و ایران در پی هدف قرار دادن عربستان- وزیر انرژی آمریکا، گفت توافق با ایران بر سر عبور از تنگه هرمز گزینه قابل اتکایی نیست و بازار نفت باید همچنان به مسیرهای جایگزین انتقال انرژی متکی باشد.(۲۲شهریور۱۴۰۵)<br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;/div&gt;</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%87%D8%A7&diff=92832 2026-09-13T18:02:22Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>&lt;div class=&quot;main-box&quot;&gt;<br /> &lt;div class=&quot;box-header&quot;&gt;[[پرونده:Earth2.png|40px|alt=|پیوند=]] از میان خبرها&lt;/div&gt;<br /> <br /> &lt;div class=&quot;box-content&quot;&gt;<br /> <br /> پیام مسعود رجوی (۱۷شهریور۱۴۰۵) [[پیام‌های مسعود رجوی|...بیشتر بخوانید]]<br /> <br /> انتخاب [[مهناز میمنت]] به‌عنوان [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]] در اجتماع بزرگ مجاهدین در آغاز شصت و دومین سال تأسیس [[سازمان مجاهدین خلق ایران|سازمان]] با آرای مجاهدین در ۷ کشور در سه شور پیاپی (۱۶شهریور۱۴۰۵)<br /> <br /> پیام [[مریم رجوی]] به‌مناسبت ۶۱مین سالگرد تأسیس سازمان مجاهدین خلق ایران و انتخاب مسئول اول جدید (۱۶شهریور۱۴۰۵)<br /> <br /> رویترز: تظاهرات ایرانیان آزاده در گرامیداشت [[قیام ۱۴۰۱]] در پاریس -<br /> پیام زندانیان سیاسی [[ارغوان فلاحی]] و [[فروغ تقی‌پور]] - [[پریسا کمالی]] - سیدمهدی وفایی ثانی - [[محمدجواد وفایی ثانی]] - میثم دهبان‌زاده و محمد حسنی - [[علی معزی]] - [[خسرو رهنما]] - سپهر امام‌جمعه - اکبر باقری و اسدالله هادی به‌مناسبت نیمه شهریور سالروز تأسیس [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> <br /> تبعید زندانی سیاسی [[پریسا کمالی]] به زندان بندرعباس پریسا به اتهام عضویت در مجاهدین در بیدادگاه ضد انقلاب اردکان به ۶ سال زندان محکوم شده است -فشارهای ضدانسانی در زندانهای مختلف، شرایط فاجعه‌بار زیستی و بهداشتی زندان مرکزی قم - نامه ۶۳ عضو مجلس نمایندگان از هر دو حزب به وزیر خارجه مارکو روبیو درباره تشدید اعدامها در ایران - گرامیداشت شهیدان [[قتل‌عام ۶۷]] و محکومیت [[اعدام در ایران|اعدامها در ایران]] در تالار ریبرن کنگره آمریکا(۱۹شهریور۱۴۰۵)<br /> <br /> شورای امنیت با وجود مخالفت روسیه و چین، به اجرای تحریم‌ها علیه جمهوری اسلامی رای داد-کشف سکوهای پرتاب [[پهپاد]] '''متن پررنگ'''در نزدیکی مرز عراق و ایران در پی هدف قرار دادن عربستان- وزیر انرژی آمریکا، گفت توافق با ایران بر سر عبور از تنگه هرمز گزینه قابل اتکایی نیست و بازار نفت باید همچنان به مسیرهای جایگزین انتقال انرژی متکی باشد..(۲۲شهریور۱۴۰۵)<br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;/div&gt;</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%87%DB%8C%D8%A7%D8%AA_%D9%85%D8%B1%DA%AF&diff=92737 2026-09-12T09:40:31Z

<p>Hamidreza: تغییرمسیر به هیئت مرگ</p> <hr /> <div>#تغییر_مسیر [[هیئت مرگ]]</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D9%85%DB%8C%D8%B3%DB%8C%D9%88%D9%86_%D9%85%D8%B1%DA%AF&diff=92736 2026-09-12T09:39:44Z

<p>Hamidreza: تغییرمسیر به هیئت مرگ</p> <hr /> <div>#تغییر_مسیر [[هیئت مرگ]]</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3&diff=92735 2026-09-12T09:24:14Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>{{Infobox settlement<br /> | name = استان فارس<br /> | other_name = گهواره تمدن ایران<br /> | image_skyline = پاسارگاد.jpg<br /> | image_caption = استان فارس - شیراز<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان فارس در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = شیراز (پنجمین شهر پرجمعیت ایران)<br /> | established_title = جایگاه تاریخی<br /> | established_date = خاستگاه امپراتوری هخامنشی - پایتخت دوره زندیه<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۱۲۲٬۶۰۸ کیلومتر مربع (چهارمین استان بزرگ ایران)<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۵٬۰۵۴٬۷۰۰ نفر (چهارمین استان پرجمعیت)<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۳۷<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = فارسی (گویش شیرازی)، ترکی قشقایی، لری<br /> | blank4_name = ارتفاع مرکز استان<br /> | blank4_info = حدود ۱٬۴۸۶ متر از سطح دریا<br /> | blank5_name = بلندترین نقطه<br /> | blank5_info = قله دنا (۴٬۴۰۹ متر)<br /> | blank6_name = آب و هوا<br /> | blank6_info = سردسیر (شمال و مناطق مرتفع) · گرمسیر (جنوب و مناطق کم‌ارتفاع)<br /> | blank7_name = رودخانه اصلی<br /> | blank7_info = رودخانه کُر<br /> | blank8_name = دریاچه‌ها<br /> | blank8_info = بختگان · طشک · مهارلو<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = استان اصفهان<br /> | blank1_name_sec1 = شمال غرب<br /> | blank1_info_sec1 = استان کهگیلویه و بویراحمد<br /> | blank2_name_sec1 = غرب و جنوب غرب<br /> | blank2_info_sec1 = استان بوشهر<br /> | blank3_name_sec1 = شرق<br /> | blank3_info_sec1 = استان کرمان<br /> | blank4_name_sec1 = جنوب شرق<br /> | blank4_info_sec1 = استان هرمزگان<br /> | blank5_name_sec1 = شمال شرق<br /> | blank5_info_sec1 = استان یزد<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = تخت‌جمشید (ثبت ۱۹۷۹) · پاسارگاد (ثبت ۲۰۰۴)<br /> | blank1_name_sec2 = جاذبه‌های تاریخی<br /> | blank1_info_sec2 = ارگ کریم‌خان · نقش رستم · نقش رجب · بیشاپور · مسجد نصیرالملک<br /> | blank2_name_sec2 = جاذبه‌های فرهنگی<br /> | blank2_info_sec2 = حافظیه · سعدیه · باغ ارم · بازار وکیل<br /> | blank3_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank3_info_sec2 = انجیر · مرکبات · خرما · گندم · انگور · گل محمدی<br /> | blank4_name_sec2 = صنایع دستی<br /> | blank4_info_sec2 = فرش قشقایی · خاتم‌کاری · سفالگری · نقره‌کاری<br /> | blank5_name_sec2 = صنعت<br /> | blank5_info_sec2 = پالایشگاه نفت · پتروشیمی · شهرک‌های صنعتی<br /> | blank6_name_sec2 = <br /> | blank6_info_sec2 = <br /> }}<br /> <br /> '''استان فارس،''' واقع در جنوب '''[[ایران]]'''، یکی از مهم‌ترین و تاریخی‌ترین استان‌های کشور به‌شمار می‌رود و در حافظه تاریخی ایرانیان جایگاهی ویژه دارد. این استان را به‌عنوان گهواره تمدن ایرانی و خاستگاه نخستین شاهنشاهی بزرگ ایران، یعنی امپراتوری هخامنشی، می‌شناسند. نام «پارس» که در گذر زمان به «فارس» تبدیل شده، ریشه نام‌های «پرشیا» (Persia) و «فارسی» (Persian) در زبان‌های اروپایی است و از همین سرزمین تاریخی سرچشمه گرفته است. فارس در طول بیش از دو هزار و پانصد سال، نقشی بنیادین در شکل‌گیری هویت سیاسی، فرهنگی و تمدنی ایران ایفا کرده و بسیاری از مهم‌ترین رویدادهای تاریخ ایران با این منطقه پیوند خورده‌اند.<br /> <br /> فارس از نظر میراث تاریخی و فرهنگی یکی از غنی‌ترین مناطق ایران و جهان محسوب می‌شود. این استان با در اختیار داشتن مجموعه‌ای از آثار برجسته باستانی، از جمله تخت‌جمشید، پاسارگاد، نقش رستم، نقش رجب، شهر باستانی بیشاپور و ده‌ها محوطه و بنای تاریخی دیگر، گنجینه‌ای بی‌همتا از تمدن بشری را در خود جای داده است. <br /> <br /> تخت‌جمشید، پایتخت آیینی و تشریفاتی هخامنشیان، نماد شکوه و اقتدار یکی از بزرگ‌ترین امپراتوری‌های جهان باستان به‌شمار می‌رود. پاسارگاد نیز به‌عنوان نخستین پایتخت هخامنشیان و محل آرامگاه کوروش بزرگ، از مهم‌ترین میراث فرهنگی ایران و جهان شناخته می‌شود و در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است.<br /> <br /> مرکز استان فارس، شهر شیراز، یکی از مشهورترین و پرجمعیت‌ترین شهرهای ایران است که با جمعیتی چند میلیونی، در زمره پنج شهر بزرگ کشور قرار دارد. <br /> <br /> شیراز به‌دلیل پیشینه فرهنگی و ادبی درخشان خود، به «شهر شعر و ادب فارسی» شهرت یافته است. این شهر زادگاه یا محل زندگی بسیاری از اندیشمندان، شاعران، هنرمندان و دانشمندان ایرانی بوده و آرامگاه دو تن از بزرگ‌ترین شاعران زبان فارسی، حافظ و سعدی، در آن قرار دارد.<br /> <br /> حافظیه و سعدیه از مهم‌ترین جاذبه‌های فرهنگی و گردشگری ایران به‌شمار می‌روند و هر ساله پذیرای شمار زیادی از گردشگران داخلی و خارجی هستند.<br /> <br /> شیراز افزون بر جایگاه ادبی و فرهنگی خود، در تاریخ سیاسی ایران نیز نقشی برجسته داشته است. این شهر در دوران حکومت زندیه، میان سال‌های ۱۷۵۰ تا ۱۷۹۴ میلادی، پایتخت ایران بود و در این دوره شاهد رونق عمرانی، اقتصادی و فرهنگی چشمگیری شد. بسیاری از بناهای شاخص شیراز، از جمله ارگ کریم‌خان، بازار وکیل، مسجد وکیل و حمام وکیل، یادگار همین دوران هستند و از مهم‌ترین آثار تاریخی شهر به‌شمار می‌روند.<br /> <br /> استان فارس با مساحتی حدود ۱۲۲ هزار و ۶۰۸ کیلومتر مربع، چهارمین استان بزرگ ایران از نظر وسعت است. این استان از شمال با استان‌های اصفهان و یزد، از غرب با کهگیلویه و بویراحمد و بوشهر، از شرق با کرمان و هرمزگان و از جنوب با هرمزگان هم‌مرز است. تنوع جغرافیایی و اقلیمی فارس بسیار گسترده است؛ به‌گونه‌ای که از مناطق کوهستانی و سردسیر در شمال و شمال غرب تا نواحی گرم و نیمه‌بیابانی در جنوب و جنوب شرقی آن امتداد می‌یابد. این تنوع طبیعی موجب شکل‌گیری زیست‌بوم‌های گوناگون و غنای قابل توجه پوشش گیاهی و جانوری در سطح استان شده است.<br /> <br /> بر اساس برآوردهای جمعیتی سال ۱۴۰۰، جمعیت استان فارس حدود ۵ میلیون و ۵۴ هزار و ۷۰۰ نفر بوده است که این استان را در جایگاه چهارمین استان پرجمعیت ایران قرار می‌دهد. فارس دارای ۳۷ شهرستان، ده‌ها شهر و صدها روستا است و از نظر تقسیمات کشوری یکی از گسترده‌ترین استان‌های کشور محسوب می‌شود.<br /> <br /> شهرستان‌های شیراز، مرودشت، جهرم، کازرون، فسا، داراب و لارستان از مهم‌ترین مراکز جمعیتی و اقتصادی استان به‌شمار می‌روند.<br /> <br /> زبان اصلی مردم استان فارس، فارسی است و گویش شیرازی از شناخته‌شده‌ترین گویش‌های این منطقه محسوب می‌شود. با این حال، تنوع قومی و فرهنگی استان سبب شده است که زبان‌ها و گویش‌های دیگری نیز در بخش‌های مختلف آن رواج داشته باشد. <br /> <br /> گویش‌های لری در مناطق غربی و شمال غربی، و زبان ترکی قشقایی در میان ایل بزرگ قشقایی و برخی دیگر از جوامع ترک‌زبان استان رایج است. این تنوع زبانی و فرهنگی، فارس را به یکی از کانون‌های مهم همزیستی اقوام و فرهنگ‌های مختلف در ایران تبدیل کرده است.<br /> <br /> شهر شیراز، مرکز اداری و سیاسی استان، در ارتفاعی حدود ۱۴۸۶ متر از سطح دریا قرار دارد و به‌دلیل موقعیت جغرافیایی خود از آب‌وهوایی معتدل‌تر نسبت به بسیاری از مناطق جنوبی ایران برخوردار است. <br /> <br /> باغ‌های تاریخی همچون باغ ارم، باغ دلگشا و باغ عفیف‌آباد، همراه با معماری سنتی، بناهای مذهبی، مراکز فرهنگی و دانشگاه‌های معتبر، شیراز را به یکی از مهم‌ترین قطب‌های گردشگری، آموزشی و فرهنگی ایران تبدیل کرده‌اند.<br /> <br /> امروزه استان فارس افزون بر اهمیت تاریخی و فرهنگی، از نظر کشاورزی، صنعت، آموزش عالی و گردشگری نیز جایگاهی برجسته در ایران دارد. این استان یکی از قطب‌های تولید محصولات کشاورزی، به‌ویژه گندم، مرکبات و محصولات باغی است و هم‌زمان با برخورداری از میراثی غنی و تمدنی چند هزار ساله، نقش مهمی در توسعه اقتصادی و فرهنگی کشور ایفا می‌کند. به همین دلیل، فارس نه تنها بخشی از تاریخ ایران، بلکه یکی از مهم‌ترین نمادهای هویت ملی و فرهنگی ایرانیان به‌شمار می‌رود.<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> استان فارس تقریباً در بخش جنوب‌مرکزی ایران واقع شده و ۷.۴ درصد مساحت کشور را تشکیل می‌دهد. از شمال به استان اصفهان، از شمال‌غرب به استان کهگیلویه و بویراحمد، از غرب و جنوب‌غرب به استان بوشهر، از شرق به [[استان کرمان]]، از جنوب‌شرق به [[استان هرمزگان]] و از شمال‌شرق به [[استان یزد]] محدود است.<br /> <br /> حدود ۷۰ درصد از وسعت استان فارس را مناطق کوهستانی تشکیل می‌دهد که بخشی از رشته‌کوه‌های زاگرس هستند. این کوه‌ها جهت شمال‌غربی-جنوب‌شرقی دارند و دشت‌ها و دره‌های حاصلخیز متعددی را بین خود جای داده‌اند. بلندترین نقطه استان، قله دنا با ارتفاع ۴,۴۰۹ متر است.<br /> <br /> اقلیم استان فارس به دو بخش اصلی تقسیم می‌شود: گرمسیر (مناطق جنوبی و کم‌ارتفاع با اقلیم گرم) و سردسیر (مناطق شمالی و مرتفع با اقلیم سرد). دشت‌ها و فلات‌های سردسیر مراکز اصلی کشاورزی هستند و توسط رودخانه کُر و دیگر رودخانه‌ها آبیاری می‌شوند.<br /> <br /> رودخانه کُر مهم‌ترین رودخانه استان است که از ارتفاعات شمال‌غربی سرچشمه می‌گیرد و به دریاچه بختگان می‌ریزد. دریاچه‌های بختگان، طشک و مهارلو از مهم‌ترین دریاچه‌های استان هستند. آبشار مارگون با ارتفاع حدود ۷۰ متر یکی از زیباترین آبشارهای ایران است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.britannica.com/topic/Zand-dynasty دانشنامه بریتانیکا - شیراز]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/shiraz-i-history-to-1940/ SHIRAZ i. HISTORY TO 1940-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://www.alibaba.ir/mag/fars/shiraz/shiraz-attractions/ جاهای دیدنی شیراز؛ ۴۳ مکان دیدنی که هوش از سرتان می‌برد-علی بابا]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == تاریخ ==<br /> فارس خاستگاه تمدن ایرانی و محل تولد نخستین امپراتوری جهانی تاریخ، یعنی امپراتوری هخامنشی است. کوروش بزرگ در سال ۵۵۰ پیش از میلاد امپراتوری هخامنشی را بنیان نهاد و پایتخت خود را در پاسارگاد قرار داد. منشور حقوق بشر کوروش، نخستین سند حقوق بشری جهان، گواه اندیشه‌های متعالی این پادشاه است.<br /> [[پرونده:استان فارس.jpg|جایگزین=استان فارس|بندانگشتی|استان فارس|356x356پیکسل]]<br /> داریوش اول در اواخر قرن ششم پیش از میلاد (حدود ۵۱۸ پ.م.) ساخت تخت‌جمشید (پرسپولیس) را آغاز کرد. تخت‌جمشید مرکز تشریفاتی امپراتوری هخامنشی بود و در جشن‌های نوروز، نمایندگان ۲۳ ملت تابعه هدایای خود را به شاهنشاه تقدیم می‌کردند. نقش‌برجسته‌های تخت‌جمشید نمایانگر تنوع فرهنگی و قومی امپراتوری هخامنشی هستند.<br /> <br /> اسکندر مقدونی در سال ۳۳۰ پیش از میلاد تخت‌جمشید را به آتش کشید. پس از آن، فارس بخشی از امپراتوری سلوکی شد. در دوران اشکانی (۲۴۷ پ.م. تا ۲۲۴ م.)، فارس خودمختاری نسبی داشت. امپراتوری ساسانی (۲۲۴-۶۵۱ میلادی) دوباره از فارس برخاست و اردشیر بابکان پایتخت خود را در استخر (نزدیک تخت‌جمشید) قرار داد.<br /> <br /> پس از ورود اسلام، فارس نقش مهمی در شکل‌گیری فرهنگ ایرانی-اسلامی ایفا کرد. شیراز در قرن‌های ۴ تا ۸ هجری مرکز ادب و عرفان فارسی بود و شاعرانی چون حافظ (۷۲۶-۷۹۲ هجری)، سعدی (۶۰۶-۶۹۰ هجری) و ملاصدرا (۹۷۹-۱۰۵۰ هجری) از این سرزمین برخاستند.<br /> <br /> در قرن ۱۸ میلادی، کریم‌خان زند شیراز را به پایتختی برگزید (۱۷۵۰-۱۷۷۹) و شهر را با بناهای زیبا آراست. ارگ کریم‌خان، بازار وکیل و حمام وکیل از یادگارهای این دوران هستند.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Persis دانشنامه بریتانیکا - فارس]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> اقتصاد استان فارس بر پایه کشاورزی، دامداری، صنایع پتروشیمی و گردشگری استوار است. فارس یکی از مهم‌ترین قطب‌های کشاورزی ایران است و بیشترین جنگل‌های کشور را در خود جای داده است.<br /> <br /> محصولات کشاورزی مهم:<br /> <br />   ● انجیر: فارس قطب تولید انجیر ایران و یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان جهان<br /> <br />   ● مرکبات: لیمو، پرتقال و نارنگی در مناطق جنوبی<br /> <br />   ● خرما: به‌ویژه در شهرستان‌های جنوبی مانند لارستان و لامرد<br /> <br />   ● گندم، جو و برنج<br /> <br />   ● انگور، بادام و گردو<br /> <br />   ● گل محمدی و گلاب‌گیری: به‌ویژه در منطقه میمند<br /> <br /> در بخش صنعت، پالایشگاه‌های نفت شیراز، صنایع پتروشیمی، نیروگاه‌ها و شهرک‌های صنعتی متعدد فعال هستند. صنایع دستی فارس شامل قالی‌بافی (فرش‌های قشقایی)، خاتم‌کاری، سفالگری و نقره‌کاری شهرت جهانی دارند.<br /> <br /> گردشگری یکی از ظرفیت‌های بالقوه عظیم فارس است. با وجود تخت‌جمشید، پاسارگاد و ده‌ها اثر تاریخی، این استان سالانه میلیون‌ها گردشگر داخلی و خارجی را جذب می‌کند.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.isna.ir/news/1405031810613/%D9%BE%DB%8C%D8%B4-%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%DB%8C%D8%B4-%D8%A7%D8%B2-%DB%B3%DB%B5-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D9%86-%DA%AF%D9%86%D8%AF%D9%85-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B9-%D8%B2%D8%B1%D9%82%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B7%D8%B1%D8%AD پیش‌بینی برداشت بیش از ۳۵ هزار تن گندم از مزارع زرقان/اجرای طرح کشت ارزن علوفه‌ای کم‌آب‌بر-ایسنا]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.isna.ir/news/1404080704119/%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D9%85%D8%AD%D8%B5%D9%88%D9%84-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%A7%D8%BA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D9%88-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA-%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%DB%B1%DB%B4 برداشت محصول از باغ‌های گردو استان فارس پایان یافت/ برداشت ۱۴ هزار تن گردو-ایسنا]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://media.isna.ir/news/1403060301137/%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D8%B1%D8%B7%D8%A8-%D9%88-%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%B4%D8%AA ‌آغاز برداشت رطب و خرما در زرین‌دشت-ایسنا]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == فرهنگ، آداب و رسوم ==<br /> فارس سرزمین تنوع قومی و فرهنگی است. فارس‌ها، لُرها، ترک‌های قشقایی، عرب‌ها و بختیاری‌ها از اقوام اصلی استان هستند. زبان‌های فارسی (با گویش شیرازی)، ترکی قشقایی و لری رایج‌ترین زبان‌ها هستند.<br /> [[پرونده:شیرازی پلو.jpg|جایگزین=شیرازی پلو|بندانگشتی|442x442px|شیرازی پلو]]<br /> ایل قشقایی یکی از بزرگ‌ترین و معروف‌ترین ایلات کوچ‌نشین ایران است که هر ساله مسیر ییلاق و قشلاق خود را بین مناطق سردسیر و گرمسیر فارس طی می‌کنند. فرش‌های قشقایی با نقشه‌های هندسی و رنگ‌های زنده از معروف‌ترین فرش‌های عشایری جهان هستند.<br /> <br /> غذاهای محلی فارس بسیار متنوع‌اند:<br /> <br /> * کلم‌پلو شیرازی: پلو با کلم و گوشت<br /> <br /> * شیرازی پلو در غذاهای محلی شیراز<br /> <br /> * آش سبزی شیرازی<br /> <br /> * فالوده شیرازی: دسر سنتی از نشاسته و گلاب<br /> <br /> * ماست موسیر: ماست با موسیر وحشی<br /> <br /> * سالاد شیرازی: سالاد مشهور با خیار، گوجه و پیاز<br /> <br /> * یخنی نخود<br /> <br /> جشن‌ها و مراسم خاص فارس شامل جشن نوروز در تخت‌جمشید (که هزاران نفر برای تماشای طلوع خورشید، گردهم می‌آیند)، جشن قشقایی‌ها، مراسم عزاداری محرم و جشن‌های محلی مختلف است.&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/shiraz-arts-festival/ SHIRAZ ARTS FESTIVAL-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.alibaba.ir/mag/fars/shiraz/shiraz-traditional-foods/ غذاهای محلی شیراز که نباید طعم آن‌ها را از دست دهید-علی بابا]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.eligasht.com/Blog/tourism/%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2/ معرفی جالب ترین جشنواره های شیراز-الی گشت]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == جاذبه‌های گردشگری ==<br /> [[پرونده:باغ ارم-شیراز.jpg|جایگزین=باغ ارم شیراز|بندانگشتی|باغ ارم شیراز]]<br /> فارس دو اثر ثبت‌شده در فهرست میراث جهانی یونسکو دارد:<br /> <br /> ۱. تخت‌جمشید (پرسپولیس) - ثبت ۱۹۷۹: بنیان‌گذاشته‌شده توسط داریوش اول در ۵۱۸ پیش از میلاد، پایتخت تشریفاتی امپراتوری هخامنشی. با ویرانه‌های باشکوه آپادانا، تالار صد ستون، دروازه ملل و نقش‌برجسته‌های بی‌نظیر، یکی از بزرگ‌ترین مکان‌های باستان‌شناسی جهان.<br /> <br /> ۲. پاسارگاد - ثبت ۲۰۰۴: نخستین پایتخت هخامنشی و محل آرامگاه کوروش بزرگ. ساده و باشکوه، این بنا الهام‌بخش معماران بسیاری در طول تاریخ بوده است.<br /> <br /> دیگر جاذبه‌ها:<br /> <br />   ● ارگ کریم‌خان: قلعه‌ای شکوهمند در قلب شیراز<br /> <br />   ● باغ ارم: یکی از زیباترین باغ‌های ایرانی با سرو ناز معروف<br /> <br />   ● حافظیه: آرامگاه حافظ شیرازی در باغی دلنشین<br /> <br />   ● سعدیه: آرامگاه سعدی شیرازی<br /> [[پرونده:ارگ کریم‌خان.jpg|جایگزین=ارگ کریم‌خان|بندانگشتی|305x305پیکسل|ارگ کریم‌خان]]<br />   ● نقش رستم: مقابر صخره‌ای چهار پادشاه هخامنشی<br /> <br />   ● نقش رجب: نقش‌برجسته‌های ساسانی<br /> <br />   ● بیشاپور: شهر باستانی ساسانی<br /> <br />   ● مسجد نصیرالملک (مسجد صورتی): معروف به نورهای رنگین شیشه‌های رنگی<br /> <br />   ● بازار وکیل و حمام وکیل: از دوران زندیه<br /> <br />   ● دریاچه مهارلو: دریاچه صورتی‌رنگ نزدیک شیراز<br /> <br /> * رصد‌خانه ابوریحان بیرونی &lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/114/ یونسکو - تخت‌جمشید (پرسپولیس)]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1106/ یونسکو - پاسارگاد]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/biography/Karim-Khan-Zand-Mohammad Karīm Khān Zand]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> [[پرونده:گوهر ادب ‌آواز.jpg|جایگزین=گوهر ادب‌آواز|بندانگشتی|300x300پیکسل|گوهر ادب‌آواز]]<br /> استان فارس و شهر شیراز همواره یکی از سنگرهای مقاومت و مردم علیه رژیم آخوندی بوده‌اند. از قهرمانان مقاومت مسلحانه تا شهدای قیام‌های اخیر، مردم فارس بهای سنگینی برای آزادی پرداخته‌اند.<br /> <br /> === گوهر ادب‌آواز ===<br /> '''[[گوهر ادب‌آواز]]،''' (زاده ۱۳۳۹ - درگذشت ۲۰ آذر ۱۳۶۰) درشهرستان جهرم از توابع استان فارس به دنیا آمد. وی با توجه به تفاوتی که میان اسلام مترقی و متحجر دید،‌ جذب سازمان مجاهدین خلق شد. گوهر ادب‌آواز سپس به عضویت [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] درآمد و عضو تیم اطلاعات و شناسایی عملیات در شیراز شد. او در یک عملیات فدائی- امام جمعه وقت شهر شیراز و نماینده [[روح‌الله خمینی]] یعنی «عبدالحسین دستغیب» را در شهر شیراز کشت.<br /> <br /> === برادران ساجدیان- مجاهدان شیرازی: ===<br /> جلال ساجدیان، مجاهد ۲۳ ساله شیرازی که از محلات محروم شیراز برخاسته بود، در اوایل بهمن ۱۳۶۰ در خیابان‌های شیراز دستگیر شد و پس از شکنجه‌های طاقت‌فرسا، در سحرگاه ۱۰ آبان ۱۳۶۱ به جوخه تیرباران سپرده شد. <br /> <br /> برادر او محمد ساجدیان نیز از شهدای سرفراز مجاهدین خلق است که در اسفند ۱۳۶۲ توسط رژیم به شهادت رسید.<br /> <br /> '''کشتار ۶۷ و زندان عادل‌آباد شیراز:'''<br /> <br /> در تابستان ۱۳۶۷ (۱۹۸۸)، [[زندان عادل‌آباد شیراز|'''زندان عادل‌آباد شیراز''']] یکی از مراکز قتل‌عام زندانیان سیاسی بود. صدها زندانی مجاهد خلق و مبارز سیاسی <br /> <br /> در [[هیئت مرگ|'''هیئت های مرگ''']] به فتوای خمینی اعدام شدند. این جنایت که سازمان ملل متحد آن را «جنایت علیه بشریت» خوانده، هرگز مورد بازرسی مستقل قرار نگرفته و مسئولان آن مجازات نشده‌اند.<br /> <br /> === اعدام نوید افکاری - قهرمان کشتی ایران (۱۳۹۹): ===<br /> [[پرونده:نوید افکاری در ورزش.JPG|جایگزین=نوید افکاری|بندانگشتی|262x262پیکسل|نوید افکاری]]<br /> در شهریور ۱۳۹۹ (سپتامبر ۲۰۲۰)، [[نوید افکاری]]، قهرمان کشتی استان فارس، به اتهام مشارکت در اعتراضات مرداد ۱۳۹۷ در شیراز اعدام شد. افکاری تحت شکنجه وادار به اعتراف شده بود. اعدام او موجی از انزجار جهانی برانگیخت و بسیاری از ورزشکاران و سازمان‌های بین‌المللی اعدام او را محکوم کردند. دیده‌بان حقوق بشر اعلام کرد که اعتراف او «تحت شکنجه» به دست آمده بود.<br /> <br /> === اعدام علنی ایمان سبزیکار (۱۴۰۱): ===<br /> در تیرماه ۱۴۰۱ (ژوئیه ۲۰۲۲)، رژیم زندانی سیاسی ایمان سبزیکار را در ملأعام در جنوب شیراز به دار آویخت. این نخستین اعدام علنی پس از دو سال بود و با هدف ارعاب مردم و سرکوب اعتراضات اجتماعی در حال گسترش انجام شد.<br /> <br /> === قیام ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴: ===<br /> شیراز یکی از شورشی‌ترین کانون‌های [[قیام سراسری ۱۴۰۱ ایران|قیام سراسری ۱۴۰۱]] در شهریور ۱۴۰۱ (سپتامبر ۲۰۲۲) و [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|اعتراضات سراسری۱۴۰۴]] بود. جوانان شیرازی با شجاعت در خیابان‌ها، دانشگاه‌ها و محله‌ها به پا خاستند. زنان و دختران نماد مقاومت شدند. نیروهای امنیتی با خشونت شدید به معترضان حمله کردند و ده‌ها نفر کشته و صدها نفر بازداشت شدند.&lt;ref&gt;[https://www.hrw.org/news/2020/09/12/iran-suddenly-executes-wrestler-navid-afkari دیده‌بان حقوق بشر - اعدام نوید افکاری]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://iranfreedom.org/en/human-rights/2022/07/iran-public-hanging-of-political-prisoner-iman-sabzikar-in-shiraz/35381/ شورای ملی مقاومت ایران - اعدام ایمان سبزیکار]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.ncr-iran.org/en/ncri-statements/statement-iran-protest/iran-protests-in-shiraz-and-kazerun-against-power-outages/ شورای ملی مقاومت ایران - اعتراضات شیراز و کازرون]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[الله‌قلی خان جهانگیری|ایران‌پدیا - الله‌قلی‌خان جهانگیری]]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ایران‌پدیا تنها در فهرست [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]] نام بیش از ۶۵تن از شهدا را در لیست استان فارس جمع‌آوری و ثبت نموده است.&lt;ref&gt;[[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان فارس]]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86&diff=92734 2026-09-12T09:17:26Z

<p>Hamidreza: تغییرمسیر به استان اصفهان</p> <hr /> <div>#تغییر_مسیر [[استان اصفهان]]</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D9%85%D8%B5%D8%AF%D9%82&diff=92733 2026-09-12T09:15:57Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>{{Infobox Officeholder<br /> | name = محمد مصدق<br /> | image = تصویر دکتر محمد مصدق.jpg<br /> | caption = دکتر محمد مصدق<br /> | office1 = [[فهرست نخست‌وزیران ایران|سی و پنجمین]] [[نخست‌وزیر ایران]]<br /> | term_start1 = ۳۰ تیر ۱۳۳۱<br /> | term_end1 = ۲۸ مرداد ۱۳۳۲<br /> | monarch1 = [[محمدرضا پهلوی]]<br /> | term_start2 = ۷ اردیبهشت ۱۳۳۰<br /> | term_end2 = ۲۵ تیر ۱۳۳۱<br /> | monarch2 = [[محمدرضا پهلوی]]<br /> | office3 = [[فهرست وزیران دفاع ایران|وزیر دفاع ملی]]<br /> | term_start3 = ۷ مرداد ۱۳۳۱<br /> | term_end3 = ۲۸ مرداد ۱۳۳۲<br /> | primeminister3 = ''خودش''<br /> | monarch3 = [[محمدرضا پهلوی]]<br /> | deputy3 = احمد وثوق{{سخ}}میرمحمد مهنا<br /> | office4 = نمایندهٔ [[مجلس شورای ملی]]{{سخ}}&lt;small&gt;دوره‌ اول ، دوره سوم ، دوره پنجم ، دوره ششم ، دوره چهاردهم و دوره شانزدهم &lt;/small&gt;<br /> | office10 = [[فهرست وزیران امور خارجه ایران|وزیر امور خارجه]]<br /> | term_start10 = ۲۴ خرداد ۱۳۰۲<br /> | term_end10 = ۳۱ شهریور ۱۳۰۲<br /> | monarch10 = [[احمدشاه قاجار]]<br /> | primeminister10 = حسن پیرنیا<br /> | term_start11 = ۸ مهر ۱۳۰۰<br /> | term_end11 = ۱۶ مهر ۱۳۰۰<br /> | monarch11 = [[احمدشاه قاجار]]<br /> | primeminister11 = احمد قوام<br /> | predecessor11 = حسن اسفندیاری<br /> | successor11 = اسدالله مشارالسلطنه|اسدالله قدیمی<br /> | office12 = [[فهرست استانداران آذربایجان|والی آذربایجان]]<br /> | term_start12 = ۲۸ بهمن ۱۳۰۰<br /> | term_end12 = ۲۰ تیر ۱۳۰۱<br /> | monarch12 = [[احمدشاه قاجار]]<br /> | primeminister12 = حسن پیرنیا<br /> | office13 = [[وزارت امور اقتصادی و دارایی|وزیر مالیه]]<br /> | term_start13 = ۱۴ خرداد ۱۳۰۰<br /> | term_end13 = بهمن ۱۳۰۰<br /> | monarch13 = [[احمدشاه قاجار]]<br /> | primeminister13 = احمد قوام<br /> | predecessor13 = <br /> | successor13 = <br /> | office14 = [[فهرست استانداران فارس|والی فارس]]<br /> | term_start14 = ۷ مهر ماه ۱۲۹۹<br /> | term_end14 = ۲ فروردین ۱۳۰۰<br /> | monarch14 = [[احمدشاه قاجار]]<br /> | primeminister14 = حسن پیرنیا<br /> | birth_date = ۲۹ اردیبهشت ۱۲۵۸<br /> | birth_place = [[تهران]]، [[ایران]]<br /> | death_date = ۱۴ اسفند ۱۳۴۵ (۸۷ سال)<br /> | death_place = [[تهران]]، [[ایران]]<br /> | resting_place = [[قلعه احمدآباد (مصدق)|احمدآباد مصدق]]، [[استان البرز]]<br /> | nationality = [[مردمان ایرانی|ایرانی]]<br /> | party = [[جبهه ملی ایران]] (۱۳۲۸–۱۳۴۵)<br /> | spouse = {{marriage|زهرا ضیاءالسلطنه|۱۲۸۰}}<br /> | children = احمد، غلام‌حسین، منصوره، ضیا اشرف، خدیجه<br /> | alma_mater = {{نشکن|مؤسسه مطالعات سیاسی پاریس|مدرسه علوم سیاسی پاریس}}{{سخ}}دانشگاه نوشاتل<br /> | religion = اسلام (شیعه)<br /> | signature = mohammad mossadegh Signature.svg<br /> }}<br /> '''دکتر محمد مصدق،''' در ۲۶ خرداد ۱۲۶۱ خورشیدی، در محله سنگلج [[تهران]] متولد شد. پدرش میرزا هدایت‌الله از رجال متجدد و از اطرافیان میرزا تقی‌خان [[امیرکبیر]] بود. پدر دکتر محمد مصدق وزیردفتر و عموزاده میرزا یوسف‌خان مستوفی‌الممالک، صدراعظم پیشین ایران و مادرش، ملک‌تاج خانم نجم‌السلطنه، نوه عباس میرزا، ولیعهد فتحعلی شاه قاجار و خواهر عبدالحسین میرزا فرمانفرما بود. <br /> <br /> دکتر محمد مصدق در چنین خانواده‌ای، با افکار متجدد آن زمان آشنا گشت. دکتر محمد مصدق، در ۱۹ سالگی با خانم ضیا‌ء‌السلطنه، دختر حاج‌سید زین‌العابدین، ازدواج کرد که حاصل آن پنج فرزند بود.<br /> <br /> دکتر محمد مصدق جوان، در [[انقلاب مشروطه]] به جمع آزادی‌خواهان پیوست و پس از به توپ بستن مجلس توسط [[محمدعلی شاه]]، مدتی مخفی شد. در انتخابات مجلس اول به نمایندگی از [[استان اصفهان|اصفهان]] برگزیده شد، اما چون سنش به حد نصاب ۳۰ سال نرسید، اعتبارنامه‌اش در شعبه رسیدگی مورد مخالفت قرار گرفت و قبل از اینکه گزارش کمیسیون در مجلس مطرح شود، از نمایندگی صرف‌نظر کرد.<br /> <br /> دکتر محمد مصدق برای تحصیل در سال ۱۲۸۸خورشیدی به اروپا رفت. ابتدا در پاریس در مدرسه علوم سیاسی به تحصیل پرداخت و در نهایت، در رشته دکترای حقوق، از مدرسه عالی نوشاتل، در سوییس فارغ‌التحصیل شد. او اولین ایرانی دارای دکترای حقوق است.<br /> <br /> دکتر محمد مصدق پس از فارغ‌التحصیلی، مدتی در کارهای دولتی مشغول گشت، از جمله معاونت وزارت مالیه، رئیس کل محاسبات و همچنین اداره‌ی ولایت فارس، مدتی بر عهده‌ی او بود.<br /> <br /> در زمان ولایت فارس، [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹]] اتفاق افتاد و [[رضاخان]] با کمک [[سید ضیاءالدین طباطبایی]] و همراهی ژنرال آیرونساید انگلیسی و استفاده از نیروهای قزاق خود، سلطنت قاجاریه که با فشار متجددین و مشروطه‌خواهان بسیار ضعیف شده بود را سرنگون کرد. دکتر محمد مصدق با این کودتا و نخست‌وزیری سید ضیاء مخالفت کرد. <br /> <br /> او در کابینه دوم مشیرالدوله، مدت کوتاهی از خرداد تا مهر ۱۳۰۲ وزیر خارجه بود. دکتر محمد مصدق در دوره پنجم مجلس از تهران به عنوان نماینده انتخاب شد. <br /> <br /> او از جمله نمایندگانی بود که در مجلس پنجم با ماده واحده‌ی تغییر سلطنت از قاجار به پهلوی مخالفت کرد و نطقی نیز در این رابطه در مجلس ایراد کرد و قبل از رای‌گیری در این‌باره مجلس را ترک کرد. در مجلس ششم نیز دکتر محمد مصدق به نمایندگی از تهران انتخاب شد و به رغم محکم شدن پایه‌های حکومت رضاخان، پایه‌گذاری [[سلطنت پهلوی]] را زیر سوال برد.<br /> <br /> در مجلس هفتم اما با دخالت دولت در انتخابات هیچ یک از مخالفان رژیم از جمله دکتر محمد مصدق، به مجلس راه نیافتند. پیامد آن، دکتر محمد مصدق توسط [[رضاشاه پهلوی|رضا‌خان]] خانه‌نشین شد. از سال ۱۳۰۷ تا پایان سلطنت رضاشاه در ۱۳۲۰ دکتر محمد مصدق خانه‌نشین و تحت نظر بود. <br /> <br /> دکتر محمد مصدق در ۲۰ شهریور ۱۳۲۰ آزاد گردید و در انتخابات دوره چهاردهم مجلس به عنوان نماینده اول تهران، انتخاب شد و فعالیت سیاسی را از سرگرفت.<br /> <br /> در سالهای بعد از شهریور ۱۳۲۰، به دلیل کنار رفتن رضاخان و ضعف دولت‌های غربی که هنوز درگیر تبعات جنگ جهانی بودند، یک فضای باز سیاسی در ایران شکل گرفت. در این دوران دکتر محمد مصدق رهبری نیروهای ملی ایران را برعهده داشت. در سال ۱۳۲۸ [[جبهه ملی ایران|جبهه ملی]] به رهبری دکتر محمد مصدق و مشارکت نیروها و احزاب ملی شکل گرفت.<br /> <br /> در مجلس دوره شانزدهم دکتر محمد مصدق موفق شد، قانون [[ملی شدن صنعت نفت ایران]] را از تصویب مجلس بگذراند. در اردیبهشت سال ۱۳۳۰ دکتر محمد مصدق به نخست‌وزیری انتخاب شد و قانون خلع ید از شرکت نفت انگلستان را به تصویب رساند.<br /> <br /> دکتر محمد مصدق در پی شکایت دولت انگلستان از دولت ایران به دیوان بین‌المللی لاهه، در مورد خلع ید از شرکت انگلیسی، خود شخصا در دادگاه حاضر شد و از حق ایران در این دعوای حقوقی، دفاعی تاریخی کرد و پیروز شد. پیروزی دکتر محمد مصدق و دفاع تاریخی او در دادگاه لاهه، الهام‌بخش بسیاری از کشورهایی شد که با استعمار در جنگ بودند.<br /> <br /> از جمله، ملی کردن کانال سوئز توسط [[جمال عبدالناصر]] با الهام از دکتر محمد مصدق انجام گرفت.<br /> <br /> درتیرماه ۱۳۳۱ در پی تن ندادن [[محمدرضا شاه پهلوی|محمدرضا شاه]] به شروط دکتر محمد مصدق، او از نخست‌وزیری کناره‌گیری کرد و شاه [[احمد قوام]] ([[قوام‌السلطنه]]) را به نخست‌وزیری برگزید. ولی دولت قوام دیری نپایید، زیرا در [[۳۰ تیر]]۱۳۳۱ مردم در تهران و بسیاری از شهرها به خیابانها ریختند و با شعار «یامرگ یا مصدق» خواهان بازگشت دکتر محمد مصدق به نخست‌وزیری شدند.<br /> <br /> در نهایت، دکتر محمد مصدق برای بار دوم نخست‌وزیر شد. این بار دولت انگلستان شروع به توطئه بر علیه دکتر محمد مصدق کرد. در ۹ اسفند ۱۳۳۱ یک کودتا علیه او خنثی شد، اما توطئه‌ها باز هم ادامه یافت. <br /> <br /> در نهایت با همکاری سازمان سیا و سازمان امنیت بریتانیا و عوامل داخلیشان و عوامل دربار، چون [[شعبان جعفری]] معروف به «شعبان بی‌مخ» و روحانیونی همچون [[آیت‌الله کاشانی]]، در [[کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲|۲۸ مرداد ۱۳۳۲]] در پی یک کودتا، دولت دکتر محمد مصدق سقوط کرد.<br /> <br /> دکتر محمد مصدق، دستگیر و در دادگاه نظامی به زندان و تبعید محکوم شد. او پس از تحمل ۳سال زندان به احمد‌آباد، روستایی در نزدیکی کرج که خانه‌اش در آنجا قرار داشت، تبعید شد و تا پایان عمر در آنجا به سر برد. دکتر محمد مصدق در سال ۱۳۴۵ دراثر بیماری در بیمارستان نجمیه تهران که بانی آن مادر خودش بود درگذشت. &lt;ref&gt;مصدق سال‌های مبارزه و مقاومت ج ۱&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == گاه‌شمار زندگی محمد مصدق ==<br /> [[پرونده:مصدق در دوران کودکی.JPG|بندانگشتی|263x263پیکسل|مصدق در دوران کودکی]]<br /> دکتر محمد مصدق در ۲۶ خرداد ۱۲۶۱ درتهران متولد شد. تحصیلات مقدماتی را در تهران گذراند. در ۹ سالگی پدرش از [[ناصرالدین شاه]] درخواست کرد که پسرش محمد در ردیف مستوفیان زیر دست قرار بگیرد که ناصرالدین شاه پذیرفت.<br /> <br /> بعد از فوت پدرش، که محمد بیش از ۱۲سال نداشت ناصرالدین شاه لقب «مصدق‌السلطنه» به او داد. مدتی پس از ترور ناصرالدین شاه مستوفی خراسان شد.<br /> <br /> پس از تشکیل مدرسه علوم سیاسی در تهران، به خاطر علاقه‌ای که به کسب علوم جدید داشت، از کار مستوفی‌گری کناره‌گیری کرد تا در آن مدرسه تحصیل کند، اما به دلیل ممنوعیت تحصیل برای کسانی‌که قبلا در استخدام دولت بودند، الزامات آن‌ را در خانه مهیا کرد و با کمک استادانی از آن مدرسه، به تحصیل علوم سیاسی پرداخت. <br /> <br /> دکتر محمد مصدق در ۱۹ سالگی با خانم ضیاءالسلطنه (دختر حاج سید زین‌العابدین امام جمعه تهران) ازدواج کرد که حاصل آن ۴ پسر و ۳ دختر بودند. ۲ پسر او به نام‌های محمود و یحیی در کودکی فوت کردند. دیگر فرزندان او احمد، غلامحسین، منصوره، ضیاءاشرف و خدیجه نام داشتند.<br /> <br /> === مصدق در انقلاب مشروطه ===<br /> دکتر محمد مصدق، در دوران انقلاب مشروطه به جرگه‌ی آزادی‌خواهان پیوست. بعد از به توپ بستن مجلس توسط محمدعلی‌ شاه، دکتر محمد مصدق نیز مدتی مخفی بود. در انتخابات مجلس اول، به نمایندگی مردم اصفهان برگزیده شد، اما چون سن او به سی سال که حد نصاب برای انتخاب شدن بود، نرسیده بود، اعتبارنامه‌اش در شعبه رسیدگی مورد اعتراض قرار گرفت، که او نیز از نمایندگی صرفنظر کرد.<br /> <br /> مدتی عضو انجمن مترقی، «جامع آدمیت»‌ بود، چون گفته می‌شد این انجمن با فراماسونری ارتباط‌هایی دارد، از آن کناره‌ گرفت. و به «جامع انسانیت» که [[علی‌اکبر دهخدا]]، عضو فعال آن بود پیوست، مدتی بعد از آن جمعیت نیز کناره‌‌گیری کرد.<br /> <br /> === تحصیل در خارجه و بازگشت به ایران ===<br /> [[پرونده:مصدق در دوران دانشجویی.JPG|بندانگشتی|300x300پیکسل|دکتر محمد مصدق در دوران دانشجویی|جایگزین=دکتر محمد مصدق در دوران دانشجویی]]<br /> دکتر محمد مصدق در سال ۱۲۸۸ خورشیدی برای ادامه تحصیلات، عازم اروپا شد و در مدرسه علوم سیاسی پاریس ثبت نام کرد. ولی پس از چند ماه تحصیل به علت بیماری، به توصیه پزشکان از ادامه تحصیل دست کشید و به ایران بازگشت. در اوایل ۱۲۹۰ خورشیدی، پس از بهبود کامل، بار دیگر به همراه خانواده به اروپا بازگشت.<br /> <br /> دکتر محمد مصدق، فرزندانش را برای تحصیل در مدارس نوشاتل سوییس نام‌نویسی کرد و خود در صدد برآمد امتحانات دور قبلی را به پایان ببرد. او پس از موفقیت به نوشاتل بازگشت و تا اواخر ژوییه ۱۹۱۳ دوره لیسانس و دکترای خود را در رشته حقوق به پایان رسانید. مدتی در دفتر حقوقی یکی از وکلای همان شهر به کارآموزی پرداخت و هم‌زمان رساله دکترای خود را با عنوان «وصیت در فقه اسلام» تدوین نمود.<br /> <br /> رساله‌اش پس از طی مراحل مربوطه، در شورای دانشکده به تصویب رسید و چاپ شد. دکتر محمد مصدق بعد از اخذ درجه دکترا، فرزندانش را برای ادامه تحصیل، در سوییس گذاشت و خود، درست یک روز قبل از آغاز جنگ جهانی اول به ایران بازگشت. دکتر محمد مصدق اولین ایرانی دارای دکترای حقوق بود.<br /> <br /> دکتر محمد مصدق در اواسط سال۱۲۹۳ به دعوت دکتر ولی‌الله‌خان نصر، رییس مدرسه علوم سیاسی تهران، با سمت استادی در آن مدرسه تدریس کرد و کتاب «دستور در محاکم حقوقی» را نوشت. <br /> <br /> === والی‌گری و وزارت ===<br /> [[پرونده:دکتر مصدق در زمان ولایت فارس.JPG|بندانگشتی|372x372پیکسل|دکتر محمد مصدق در زمان والی‌گری فارس|جایگزین=دکتر محمد مصدق در زمان والی‌گری فارس]]<br /> ددکتر محمد مصدق هنگام تشکیل کابینه‌ی دوم وثوق‌الدوله به اروپا رفت. اندکی بعد مشیرالدوله که به جای وثوق‌الدوله نخست‌وزیر شد او را برای تصدی وزارت عدلیه دادگستری به ایران دعوت کرد. مصدق از راه بندر بوشهر به ایران بازگشت. در فارس به درخواست عده‌ای از محترمین و طبقات و اقشار مختلف مردم که از نا‌امنی‌ها و فشارهای حاکمان و والیان گذشته ناراضی بودند و طی تلگراف‌های متعدد از [[مشیرالدوله]] خواهان انتصاب وی به والی‌گری فارس بودند، از طرف نخست‌وزیر به ولایت فارس انتخاب شد. مصدق مدت شش‌ ماه در آن سمت باقی ماند.<br /> <br /> مصدق اولین شخصیت سیاسی بود که با کودتای سیدضیاء و رضاخان مخالفت کرد و آن‌را نپذیرفت. او اعلامیه‌های رژیم کودتا را در فارش منتشر نکرد. تلاش‌هایش برای تشویق [[احمد شاه]] برای مقاومت در برابر کودتا نتیجه نداد و از والی‌گری فارس استعفا داد. بعد از قبول استعفایش از طرف شاه عازم تهران شد. در نزدیکی اصفهان، حاکم اصفهان به او اطلاع داد که می‌خواهند او را دستگیر کنند و به او توصیه کرد که به چهارمحال و بختیاری برود.<br /> <br /> او به آنجا رفت که پس از مدتی کابینه سیدضیاء سقوط کرد و [[قوام‌السلطنه]] نخست‌وزیر شد و مصدق را به عنوان وزیر مالیه به شاه معرفی کرد. مصدق پس از آمدن به تهران به علت وجود «‌آرمیتاژ اسمیت» مستشار انگلیسی مالیه از قبول وزارت امتناع کرد.<br /> <br /> با رفتن اسمیت در آبان ۱۳۰۰ با گرفتن امتیازاتی از مجلس برای اصلاح آن وزارت‌خانه، قبول خدمت کرد. پس از سقوط کابینه قوام در سوم بهمن ۱۳۰۰ مشیر‌الدوله مأمور تشکیل دولت شد. نخست‌وزیر از مصدق خواست که حکومت آذربایجان را که در آن زمان اوضاع مساعدی نداشت بپذیرد.<br /> <br /> مصدق این شغل را به شرطی که ارتش در آنجا تحت امر او باشد پذیرفت. مصدق از بهمن ۱۳۰۰ تا تیر ۱۳۰۱ در آن سمت باقی ماند اما به خاطر دخالت‌های فرمانده قشون آذربایجان در امور اداری آنجا که به دستور وزیر جنگ یعنی [[رضاخان]] صورت می‌گرفت کناره‌گیری کرد.<br /> <br /> مصدق در کابینه دوم مشیرالدوله پیرنیا از خرداد ۱۳۰۲ تا مهر ۱۳۰۲ به وزارت خارجه منصوب شد. وی در این دوران کوتاه در مقابل ادعا و فشار مداوم انگلستان ایستادگی کرد و مانع دستیابی آن به برخی جزایر خلیج فارس از جمله ابوموسی و شیخ شعیب گردید.<br /> <br /> '''نمایندگی مجلس شورای ملی'''<br /> <br /> دکتر محمد مصدق در اولین دوره مجلس از اصفهان به نمایندگی انتخاب شد، ولی چون سنش به سی سالگی نرسیده بود اعتبار نامه‌اش تصویب نشد و طی بررسی در کمیسیون، از نمایندگی انصراف داد. بعد از استعفای مشیرالدوله در سال ۱۳۰۲ احمد شاه حکم نخست‌وزیری رضا‌خان را در ۶ آبان ۱۳۰۲ امضا کرد.<br /> <br /> در ۲۲ بهمن همان سال مجلس پنجم گشایش یافت. در این مجلس مصدق به نمایندگی مردم تهران انتخاب شد. کار انتخاباب ولایات برای اولین بار به دست فرماندهان لشگر و وزارت جنگ افتاد و نطفه‌ی خلع قاجاریه در همین مجلس بسته شد.<br /> <br /> در اواخر همین مجلس، ماده واحده تغییر سلطنت، از قاجاریه و پادشاهی موقت رضاخان تا تشکیل مجلس مؤسسان، مطرح شد که مصدق و اقلیت مجلس با آن مخالفت کردند. در نهایت این ماده واحده در نهم آبان ۱۳۰۴ تصویب شد.<br /> <br /> درانتخابات دوره ششم که در تیر ۱۳۰۵ به پایان رسید، مصدق بار دیگر به نمایندگی از تهران انتخاب شد. در این مجلس نیز مصدق جز‌ء اقلیت مجلس بودند که با محکم شدن پایه‌های حکومت دیکتاتوری مخالفت می‌کردند. مصدق هنگام معرفی کابینه [[مستوفی‌الممالک]] با عضویت [[وثوق‌الدوله]]،‌ عاقد قراداد ۱۹۱۹ در آن کابینه مخالفت کرد و طی بیاناتی در مجلس او را خائن به ملت معرفی کرد.<br /> <br /> در دوره هفتم که پایه‌های حکومت رضاخان کاملا مستحکم شده بود و انتخابات کاملا در کنترل حکومت بود، مصدق حتی یک رأ‌ی هم نیاورد. او در این دوره خانه‌نشین شد. در اواخر حکومت رضاخان به زندان افتاد و بعد از مدتی آزاد شد. بعد از سقوط رضاخان و ایجاد فضای باز سیاسی در مجلس چهاردهم، نماینده اول تهران شد و از این فضا به نفع جنبش ملی مردم ایران استفاده کرد.<br /> <br /> انتخابات دوره پانزدهم مصادف بود با نخست‌وزیری قوام که حزب دولتی دموکرات را پایه‌گذاری کرده بود و با دخالت در انتخابات و کنترل آن به نفع خود اکثریت مجلس را به خود اختصاص دادند و حتی از انتخاب دکتر مصدق نماینده اول تهران در دوره پیشین جلوگیری کردند.<br /> <br /> در انتخابات مجلس شانزدهم مصدق بار دیگر به نمایندگی انتخاب شد و در این مجلس بود که رهبری نهضت ملی شدن نفت را به عهده گرفت و به پیش برد.<br /> <br /> === مصدق در دوران رضا‌شاه ===<br /> <br /> رضاخان در ۶ آبان ۱۳۰۲ با حکم احمدشاه به نخست‌وزیری انتخاب شد. روز ۲۲بهمن ۱۳۲۰ مجلس شورای ملی که مصدق در آن نماینده مردم تهران بود گشایش یافت. در انتخابات این دوره مجلس کار انتخابات در ایالات به دست فرماندهان لشگر و وزارت جنگ افتاد و نطفه خلع قاجاریه در همین مجلس بسته شد.<br /> <br /> رضاخان ابتدا موضوع تغییر رژیم سلطنت به جمهوری را مطرح کرد. این موضوع با مخالفت شدید مردم و تظاهرات وسیع همراه با درگیری مواجه شد و منتفی شد.<br /> <br /> با شکست طرح جمهوری، رضاخان در صدد خلع احمدشاه قاجار و انتقال سلطنت به خودش از شیوه‌های قانونی برآمد و در همین رابطه، در ۹ آبان ۱۳۰۴ ماده واحده‌ای برای تغییر سلطنت به مجلس پنجم ارائه شد. دکتر مصدق، در یک سخنرانی، با ماده واحده‌ی تغییر سلطنت مخالفت کرد و مجلس را ترک کرد.<br /> <br /> ماده واحده تغییر سلطنت با ۸۰ رای موافق از ۸۵ نماینده حاضر تصویب شد و رضاخان به سلطنت موقت انتخاب شد، تا اینکه روز ۱۵ آذر مجلس موسسان با نطق رضاخان گشایش یافت و طی ۵جلسه در تاریخ ۲۲آذر اصول ۳۶،۳۷،۳۸ و ۴۰ متمم قانون اساسی را تغییر داد و سلطنت دائمی ایران به رضاخان پهلوی و اعقاب او واگذار گردید.<br /> <br /> مصدق در دوره ششم مجلس باز هم به نمایندگی مردم تهران انتخاب شد. او در معرفی کابینه [[مستوفی‌الممالک]] با شرکت [[وثوق‌الدوله]] عاقد قرارداد ۱۹۱۹ در دولت و وکالت مجلس مخالفت کرد<br /> <br /> در زمان رضاشاه و با محکم شدن پایه‌های حکومت او بسیاری از شخصیت‌های سیاسی و سیاستمداران با دستگاه حاکم همکاری کرده و بسیار نیز کناره‌گیری کردند. اما مصدق همواره به سیاست‌های رضاخان انتقاد می‌کرد. از جمله مخالفت‌های مصدق با سیاست‌های رضاشاه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:<br /> <br /> * مخالفت با لایحه ساختمان زندان و تعمیر قصور سلطنتی<br /> <br /> * اعتراض به آزاد نبودن انتخابات<br /> <br /> * مخالفت با لایحه راه آهن که نه برای تامین نیاز ایران به راه آهن، بلکه برای تامین منافع استراتژیک انگلستان بود. <br /> کوشش مصدق برای مخالفت با تصویب لایحه راه‌آهن به نتیجه نرسید و مجلس آنرا تصویب کرد. سیزده سال بعد در جریان جنگ جهانی دوم نیروهای نظامی بریتانیا و شوروی به ایران حمله کردند و راه‌آهن سراسری را در اختیار گرفتند و به مدت پنج سال صدها هزار تن جنگ‌افزار از بندر شاه به شوروی حمل کردند.<br /> <br /> پس از پایان دوره ششم مجلس در ۲۲مرداد ۱۳۰۷ با مداخله علنی دولت در انتخابات، هیچ یک از مخالفان رژيم به مجلس راه نیافتند. مصدق که در دوره پیش از نمایندگان تراز اول تهران بود در مجلس هفتم حتی یک رأی هم نداشت. <br /> <br /> پایه‌های حکومت استبدادی محکم شده بود. مصدق خانه‌نشین شد و در احمدآباد به سر می‌برد. در اردیبهشت ۱۳۱۵ ناگهان دچار خونریزی گلو شد. در ایران بیماری او تشخیص داده نشد، در نتیجه همراه فرزندش دکتر غلامحسین مصدق عازم اروپا شد و در یکی از بیمارستان‌های برلین بستری شد.<br /> <br /> پس از بهبودی به ایران بازگشت. روز ۵ تیر ۱۳۱۹ که برای دیدار خانواده به تهران آمده بود، بازداشت می‌شود و بازپرس بدون بازجویی، قرار توقیف او را صادر می‌کند و به زندان انفرادی منتقل می‌شود. روز ۱۷تیرماه، مصدق را از زندان شهربانی به مشهد و سپس به بیرجند می‌فرستند و روز ۲۳تیر او را به زندان شهربانی تحویل می‌دهند.<br /> <br /> آزادی مصدق از زندان بیرجند، در نتیجه دخالت ارنست پرون سوییسی، دوست نزدیک و محرم راز محمدرضا ولیعهد صورت گرفت. او که بر اثر بیماری کبد در بیمارستان نجمیه که مادر مصدق بانی آن بود، بستری شده بود و با عمل جراحی و مراقبت‌های پزشکی بهبود یافته بود، از محمدرضا پهلوی می‌خواهد که مداخله کند تا مصدق آزاد شود. بدین ترتیب ۱۵روز بعد دستور آزادی مصدق صادر شد، و روز ۲۳ آذر به روستای احمدآباد انتقال یافت و همانند گذشته تحت مراقبت قرار گرفت..<br /> <br /> === نهضت ملی شدن نفت ===<br /> روز ۳ شهریور ۱۳۲۰ نیروهای متفقین به ایران حمله کردند و بخش‌های وسیعی از خاک ایران اشغال شد. چند روز بعد رضاشاه امور سلطنت را به ولیعهد واگذار کرد و خود ایران را ترک کرد. سقوط رضاشاه باعث ایجاد فضای باز سیاسی، برای تجدید فعالیت رجال سیاسی و احزاب مختلف شد. دکتر مصدق نیز در ۲۰ شهریور آزاد گردید و بار دیگر به عنوان نماینده اول تهران در دوره چهاردهم مجلس، فعالیت سیاسی را آغاز کرد.<br /> <br /> مشی سیاسی مصدق در تمام دوران زندگی سیاسی‌اش بر دو محور اصلی استوار بود:<br /> <br /> # دفاع از استقلال سیاسی و اقتصادی ایران<br /> # کوشش برای احیای مشروطیت و استقرار دموکراسی.<br /> <br /> مصدق در دفاع از استقلال ایران، طرفدار سیاست موازنه منفی بود؛ یعنی مخالفت با دادن هرگونه امتیاز به بیگانگان، مبارزه با کاپیتولاسیون، مخالفت با تجدید امتیازهای بانک شاهنشاهی، شیلات شمال و غیره از این موارد بودند. او همچنین طرح قانون تحریم دادن امتیاز نفت را در مجلس به تصویب رساند. سپس با تشریح و تفهیم امضاء قراداد ۱۳۱۲ و مبارزه برای جلوگیری از تصویب لایحه قراداد الحاقی در سال ۱۳۲۹ زمینه ملی شدن صنعت نفت ایران را فراهم کرد.<br /> <br /> از جمله اقدامات مصدق در سالهای بعد از شهریور ۲۰ می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:<br /> <br /> * مخالفت با اعتبار نامه [[سید ضیاءالدین طباطبایی]]<br /> * مخالفت با اختیارات دکتر میلسپو آمریکایی رییس کل دارایی ایران<br /> * مخالفت با دادن امتیاز نفت به شوروی و تاکید بر اتخاذ سیاست موازنه منفی<br /> * مخالفت با تغییر قانون اساسی به منظور دادن اختیارات بیشتر به شاه<br /> <br /> دکتر مصدق علیرغم اینکه در دوره چهاردهم نماینده اول تهران بود، در دوره پانزدهم به نمایندگی انتخاب نشد؛ علت آن هم دخالت دولت قوام در انتخابات و جلوگیری از راهیابی مخالفان به مجلس بود. در انتخابات دوره شانزدهم نیز سیاست دولت و دربار جلوگیری از ورود مخالفان به مجلس بود که در پی آن دخالت‌های عناصر نظامی و وابسته به دربار و دولت؛ اعتراض مردم به خصوص تهران را در پی داشت.<br /> <br /> دکتر مصدق با آگاهی به این مسئله و به منظور مقابله با این دخالتها در صدد تشکیل یک جبهه متشکل از احزاب سیاسی و نیز افراد و جمعیتهای مختلف برامد. روز ۲۳ شهریور ۱۳۲۸ نمایندگان اقلیت مجلس پانزدهم و شماری از مدیران روزنامه‌های تهران در منزل دکتر مصدق گردآمدند. چندی بعد این تشکل به پیشنهاد دکتر فاطمی، جبهه‌ی ملی نام گرفت و روز ۱۰ آبان جبهه‌ی ملی رسما موجودیت خود را اعلام کرد.<br /> <br /> روز ۲۵ بهمن ۱۳۲۸ انتخابات مجلس تهران خاتمه یافت و رهبران جبهه ملی در صدر لیست انتخابی تهران قرار گرفتند. همچنین دکتر مصدق به عنوان نماینده اول تهران انتخاب شد.<br /> <br /> در همین دروه بود که مصدق به عنوان عضو کمیسیون نفت مجلس طرح ملی شدن صنعت نفت را به مجلس ارائه داد. که در نهایت این طرح در ۲۴ اسفند ۱۳۲۹ در مجلس و در ۲۹ اسفند در مجلس سنا به تصویب رسید و صنعت نفت ایران ملی شد.<br /> <br /> == کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ ==<br /> [[پرونده:مصدق در میان مردم پس از قیام سی تیر.JPG|بندانگشتی|338x338پیکسل|دکتر محمد مصدق پس از قیام سی تیر جلو مجلس|جایگزین=دکتر محمد مصدق پس از قیام سی تیر جلو مجلس]]<br /> بعد از تصویب ماده واحده ملی شدن صنعت نفت در مجلسین شورای ملی و سنا، بحث بر سر این بود که این قانون چگونه اجرا شود. در این زمان بعد از قتل رزم آرا، حسین علاء به عنوان نخست‌وزیر انتخاب شده بود. <br /> <br /> در واقع تمایل دولت بر این بود به بهانه اینکه ایران توانایی فنی استخراج و اداره تأسیسات نفتی را ندارد، اداره و استخراج و صادرات نفت همچنان به عهده شرکت نفت ایران و انگلیس باشد. در این گیرودار دکتر مصدق طرح ۹ماده‌ای را برای طرز اجرای ملی کردن صنعت نفت در کمیسیون نفت تصویب و تسلیم مجلس شورای ملی کرد. روز ۷ اردیبهشت ۱۳۳۰ حسین علاء از نخست‌وزیری استعفا داد.<br /> <br /> در همین روز در جلسه خصوصی مجلس و قبل از طرح و تصویب گزارش کمیسیون نفت، جمال امامی به مصدق پیشنهاد نخست وزیری کرد که مصدق آنرا پذیرفت، به شرط آن که مجلس در جلسه رسمی به نخست وزیری او ابراز تمایل کند و همچنین طرح پیشنهادی کمیسیون نفت برای اجرای ملی کردن صنعت نفت و قانون خلع ید از شرکت نفت انگلیس را تصویب کند.<br /> <br /> البته امامی و دیگر وابستگان دربار و سفارت بریتانیا انتظار داشتند مصدق این پیشنهاد را رد کند، اما مصدق با هوشیاری در آن مقطع حساس آنرا پذیرفت؛ این در حالی بود که در همین زمان سید ضیاء در حال مذاکره با شاه و در انتظار رأی تمایل مجلس با نخست وزیری‌اش بود.<br /> <br /> روز ۷ اردیبهشت مجلس طرح نه ماده‌ای پیشنهادی کمیسیون نفت را تصویب کرد و روز بعد نیز از تصویب سنا گذشت و شاه نیز آن را امضاء کرد. روز۱۲اردیبهشت مصدق کابینه خود را به مجلس معرفی کرد. مصدق برنامه دولتش را بر پایه دو اصل اجرای قانون ملی شدن صنعت نفت و اصلاح قانون انتخابات قرار داده بود.<br /> <br /> مصدق حق آزادی بیان و آزادی مطبوعات را اساس دموکراسی می‌دانست. او با اعتقاد به این اصل روز ۱۱ شهریور ۱۳۳۰ طی نامه‌ای به شهربانی کل کشور نوشت:<br /> <br /> «شهربانی کل کشور! در جراید آنچه راجع به شخص اینجانب نگاشته می‌شود، هرچه نوشته باشد و هر که نوشته باشد به هیچ وجه نباید مورد تعرض و اعتراض قرار گیرد...»<br /> <br /> در ۶ خرداد ۱۳۳۰ شکایت دولت انگلستان به دیوان لاهه تسلیم دولت ایران شد. از طرف دیگر هیات مدیره ایرانی شرکت نفت برای اجرای قانون خلع ید از شرکت انگلیسی در خرمشهر مستقر گردید. انگلستان اعلام کرد که چند رزمناو و ناوشکن را در آب‌های نزدیک خلیج فارس مستقر کرده است. در ۳۰ خرداد دکتر مصدق اعلام کرد که عملیات خلع ید از شرکت انگلیسی نفت آغاز شده است.<br /> <br /> مصدق در شورای امنیت سازمان ملل برای دفاع از حق ایران شرکت کرد، چرا که دولت انگلستان موضوع نفت را به شورای امنیت کشانده بود. شورای امنیت به نفع ایران رأی داد. همچنین دکتر مصدق در جلسه دادرسی دادگاه لاهه در پی شکایت دولت انگلستان شرکت کرد.<br /> <br /> استدلال و دفاعیه‌ی دکتر مصدق براین مبنا بود که اختلاف بین ایران و شرکت انگلیسی نفت یک موضوع داخلی ایران است، چرا که قرارداد نفت بین ایران و یک شرکت خصوصی منعقد شده و ربطی به دولت انگلستان ندارد؛ پس دادگاه لاهه که مسئول رسیدگی به اختلافات بین‌المللی است صلاحیت رسیدگی به این دعوا را ندارد.<br /> <br /> === قیام ۳۰ تیر ۱۳۳۱ ===<br /> <br /> ۲۵ تیر ۱۳۳۱ مصدق برای محدود کردن اختیارات شاه و جلوگیری از توطئه‌های عوامل دربار و مخالفان، ضمن معرفی کابینه خود به شاه که بعد از تشکیل مجلس هفدهم مجددا انتخاب شده بود، در خواست کرد پست وزارت جنگ و اختیار انتصاب رییس ستاد ارتش و فرماندهان نیروهای سه‌گانه ارتش به نخست‌وزیر داده شود که شاه آن را رد کرد. مصدق بلافاصله استعفا داد. روز ۲۶ تیر شاه قوام را به نخست‌وزیری انتخاب کرد.<br /> <br /> قوام طی بیانیه شدیداللحنی مخالفان را تهدید به سرکوب و برقراری حکومت نظامی کرد. از همان روز تظاهرات و اعتراضات گسترده‌ای شهرهای ایران را فرا گرفت. در نهایت صبح [[۳۰ تیر]] ۱۳۳۱ انبوهی از مردم در تهران و شهرهای ایران به خیابان‌ها ریختند و با «شعار زنده باد مصدق»، «یا مرگ یا مصدق»، «مرگ بر قوام» خواهان برکناری قوام و بازگشت مصدق شدند. قوام استعفا داد، مصدق دوباره نخست‌وزیر شد و شاه با درخواست‌های مصدق موافقت کرد.<br /> <br /> از همان زمان توطئه‌ها بر علیه مصدق توسط عوامل دربار و وابستگان به سفارت انگلستان و طرفداران سیاست‌های انگلستان شروع شد. در واقع این عوامل که از سازش‌ناپذیری مصدق ناامید شدند، از این پس به طور جدی‌تری ایده کودتا و سقوط دولت مصدق را دنبال کردند. <br /> <br /> در واقع بعد از روی کار آمدن آیزنهاور در آمریکا، انگلستان، آمریکا را نیز بر علیه مصدق همراه می‌کند و در نهایت پروژه موسوم به آژاکس برای کودتا و ساقط کردن مصدق با همکار سازمان سیا و ام آی۶ و عوامل دربار کلید می‌خورد.<br /> <br /> فرماندهی کودتا به کرمیت روزولت آمریکایی واگذار می‌شود. ابتدا در ۲۵ مرداد۱۳۳۲ طرح کودتا اجرا می‌شود که طرح لو رفته و تعدادی از عوامل آن دستگیر می‌شوند و شکست می‌خورد. در نهایت بار دیگر کودتا در ۲۸ مرداد ۳۲ این بار با همکاری نیروهای نظامی و اراذل و اوباشی چون، [[شعبان جعفری]] و همینطور رهبران مذهبی چون، [[ابوالقاسم کاشانی|کاشانی]] و بهبهانی اجرا می‌شود و در بعد از ظهر همان‌روز با اشغال خانه دکتر مصدق کودتا پیروز شده و دولت دکتر مصدق سقوط می‌کند.<br /> <br /> == محاکمه، زندان و تبعید دکتر مصدق ==<br /> [[پرونده:مصدق در دادگاه.JPG|بندانگشتی|دکتر محمد مصدق در دادگاه نظامی پس از کودتای ۲۸ مرداد ۳۲[[پرونده:دکتر مصدق در دوران تبعید در احمد آباد.JPG|بندانگشتی|دکتر محمد مصدق در دوران تبعید در احمد آباد|جایگزین=دکتر محمد مصدق در دوران تبعید در احمد آباد]]|جایگزین=دکتر محمد مصدق در دادگاه نظامی پس از کودتای ۲۸ مرداد ۳۲]]<br /> مصدق ساعتی قبل از اشغال خانه‌اش به دست عوامل کودتا، از راه پشت بام از خانه خارج شد. او روز ۲۹ مرداد در منزل یکی از دوستان بازداشت شد و از آن‌جا به فرمانداری نظامی تهران منتقل شد. شاه که قبل از این در پی شکست کودتای ۲۵ مرداد از کشور خارج شده و از طریق بغداد به رم رفته بود؛ پس از [[کودتای ۲۸ مرداد]] و روی کار آمدن دولت سرلشگر زاهدی در ۳۱ مرداد عازم تهران شد. <br /> <br /> بعد از کودتا یک حکومت نظامی خشن برقرار شد و بسیاری از نیروهای نهضت ملی دستگیر و روانه زندان شدند.<br /> <br /> دکتر مصدق در دادگاه نظامی محاکمه شد. در واقع عوامل کودتا برای ریشه کن کردن نهضت ملی به محاکمه مصدق اقدام کردند. لوی هندرسن سفیر آمریکا در ایران بر محاکمه مصدق تأکید داشت و به شاه توصیه کرد: «دولت باید به سرعت و قاطعیت مصدق را محاکمه کند، زیرا تردید و تأخیر در این کار، مصدق پیر را به صورت یک اسطوره در خواهد‌ آورد...».<br /> <br /> با این حال نمی‌شد مصدق را در یک دادگاه دربسته نظامی محاکمه کرد، زیرا افکار عمومی ایران و جهان در انتظار سرنوشت مصدق بودند، که در زندان به‌سر می‌برد. گروهی از خبرنگاران مطبوعات خارجی برای پوشش خبری دادگاه مصدق به ایران آمده بودند. لوموند روزنامه معتبر فرانسوی نوشت: «این دادگاه یکی از مهمترین دادگاههای تاریخ است...».<br /> <br /> سرانجام در ۲۲شهریور ۱۳۳۲، شاه دستور محاکمه مصدق و سرتیپ تقی ریاحی رییس سابق ستاد ارتش را صادر کرد. سرتیپ حسین آزموده دادستان ارتش پس از سه هفته که ار بازداشت آنها می‌گذشت، قرار بازپرس را تأیید کرد. مصدق در دادگاه ضمن دفاع از خود، رژیم شاه را به محاکمه کشید و دولت کودتا را محکوم کرد<br /> <br /> == درگذشت دکتر مصدق ==<br /> روز چهارشنبه ۱ مهر ۱۳۳۲ دادگاه ویژه عادی نظامی برای بازپرسی از مصدق و یاران او تشکیل شد و قرار بازداشت مصدق را به اتفاق آرا تأیید کرد. دادستان برای مصدق درخواست حکم اعدام کرده بود. اولین جلسه محاکمه مصدق روز یکشنبه ۱۷ آبان ۳۲ در تالار آیینه سلطنت‌آباد، محل زندان مصدق، تشکیل گردید.<br /> <br /> وکیل تسخیری مصدق سرهنگ جلیل بزرگمهر بود و ریاست دادگاه را سرلشگر نصرالله مقبلی به عهده داشت.<br /> <br /> در پایان، دادگاه بدوی، مصدق را به ۳ سال حبس مجرد محکوم کرد. دکتر مصدق به این حکم اعتراض کرد و دادگاه تجدید نظر روز پنج شنبه ۱۹ فروردین ۱۳۳۳ تشکیل شد. دادگاه تجدید نظر نیز رأی به سه سال حبس مجرد دکتر مصدق داد.<br /> <br /> دکتر مصدق درخواست فرجام دیگری به دیوان عالی ارائه داد و در نهایت بعد از ۲۳ماه رأی قطعی سه سال حبس به وی ابلاغ شد. پس از تأیید حکم از طرف دیوان عالی دکتر مصدق دوران سه ساله زندان مجرد را در لشگر ۲ زرهی قصر گذراند.<br /> <br /> در این مدت تنها خانواده‌اش اجازه ملاقات با وی را داشتند. پس از پایان یافتن دوره زندان، در۱۳مرداد ۱۳۳۵ به احمدآباد منتقل شد و تا اواسط بهمن ۱۳۴۵ که به علت شدت یافتن بیماری‌اش برای ادامه درمان در بیمارستان به تهران آمد و به مدت ۱۰ سال و پنج ماه در احمدآباد زیر نظر مأموران [[ساواک|سازمان امنیت شاه]] بود.<br /> <br /> '''درگذشت دکتر مصدق'''<br /> <br /> مصدق در دوران تبعید در احمدآباد بیش از هر چیز از تنهایی شکایت داشت. تنها دل‌مشغولی او نامه‌های دوستان سیاسی، رهبران نهضت مقاومت ملی و [[جبهه ملی ایران|جبهه ملی]] و دیگر دوستدارانش از داخل و خارج ایران بود که توسط فرزندانش مهندس احمد و دکتر غلامحسین به دستش می‌رسید. همسرش در سال ۱۳۴۴ درگذشت.<br /> <br /> در اواخر همان سال براثر سرما‌خوردگی دچار سینه پهلو شد، اما بر اثر مراقبت‌های فرزندش دکتر غلامحسین مصدق بهبود یافت. در آبان ۱۳۴۵ بر اثر تورم و تاول سقف دهان لزوم معاینه او در یک مرکز پزشکی پیش آمد، اما انتقال او به بیمارستان مستلزم موافقت شاه بود که به تقاضای دکتر غلامحسین مصدق و کوشش پروفسور یحیی عدل، شاه موافقت کرد.<br /> <br /> پس از آزمایش‌ها، بیماری او سرطان تشخیص داده شد. به علت بی‌تاثیر بودن معالجات، فرزندانش تصمیم گرفتند او را برای معالجه به اروپا ببرند که مصدق موافقت نکرد. سرانجام در نیمه شب ۱۴ اسفند ۱۳۴۵ دکتر محمد مصدق به بیهوشی رفت و در سحرگاه همان روز در بیمارستان نجمیه درگذشت.<br /> <br /> === اولین سالگرد درگذشت مصدق پس از انقلاب ضد سلطنتی ===<br /> [[پرونده:سالگرد درگذشت دکتر مصدق در ۱۴ اسفند ۱۳۵۷.JPG|بندانگشتی|362x362پیکسل|سالگرد درگذشت دکتر محمد مصدق در ۱۴ اسفند ۱۳۵۷ در احمد آباد|جایگزین=سالگرد درگذشت دکتر محمد مصدق در ۱۴ اسفند ۱۳۵۷ در احمد آباد]]<br /> بعد از پیروزی انقلاب ضد سلطنتی در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ اولین سالگرد درگذشت دکتر مصدق بعد از انقلاب در روز ۱۴ اسفند ۵۷ با حضور میلیونی مردم در شهرهای مختلف برگزار شد. جمعیت شرکت کننده در تهران و بر سر مزار مصدق بیشتر از بقیه شهرها بود. <br /> <br /> روزنامه کیهان روز ۱۵ اسفند این خبر را به طور مشروح با این تیتر منعکس کرد: «میلیونها نفر در بزرگداشت مصدق شرکت کردند».<br /> <br /> در این مراسم شخصیت‌هایی از رهبران انقلاب شرکت کردند و تعدادی از جمله آیت‌الله [[سید محمود طالقانی]]، [[مسعود رجوی]] مسئول اول و سخنگوی [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] و [[طاهر احمدزاده]] سخنرانی کردند. <br /> <br /> آیت‌الله طالقانی در سخنانش گفت:&lt;blockquote&gt;«برادران، خواهران، فرزندان گرامی، امروز، روز خاطره‌ انگیزی است، برای ملت ما. همه در پیرامون تربت شخصیتی مبارز و تاریخی، جمع شده‌ ایم. نام مرحوم دکتر محمد مصدق، برای همه‌ی ملت ایران و برای تاریخ ما و نهضت ما خاطره انگیز است. نام دکتر مصدق همان اندازه که برای هوشیاری، بیداری نهضت، مقاومت، قدرت ملی خاطره انگیز است، به همان اندازه برای دشمنان ما، دشمنان داخلی و خارجی، استعمار خارجی و عوامل استعمار داخلی، وحشت‌ آور و نگرانی‌آور است.  &lt;/blockquote&gt;دکتر مصدق ۱۲ سال پیش در حال تبعید، در میان این قلعه و بیابان، چشم از جهان دوخت، ولی قبر او، مزار او، نام او، همه‌ی اینها برای دشمنان ملت وحشت‌‌انگیز بود. چه سال‌هایی که گذشت، و مردم ما، ملت با وفای ما، ملت هوشیار ما، برای زیارت قبر او، برای زنده کردن نام و نهضت او، به سوی مزار او می‌آمدند، و پلیس و ماموران دژخیم و طاغوت، از زیارت کردن و فاتحه خواندن بالای او وحشت داشتند و همه راه‌‌ها را به روی ما و همه‌ی ملت ما، در این گوشه بیابان می‌‌بستند. چرا؟ مگر دکتر مصدق چه بود؟ <br /> <br /> دکتر مصدق خفته در خاک، چشم از جهان دوخته، چه وحشتی از او داشتند. دکتر مصدق مجموعه‌ای است، نام او، راه و روش او، از مبارزه بیش از نیم قرن ملت ایران. دکتر مصدق در پی نهضت‌‌های پیش از خود و ادامه‌ی نهضت‌‌های پس از وفاتش، حلقه‌‌ای و واسطه‌ای بود برای ادامه‌ی نهضت مردم ایران، علیه ظلم و استبداد و استعمار و استثمار. <br /> <br /> این نام و این مزار همیشه مورد توجه مردم ایران و دنیای آزاد و آزادیخواه بوده است و خواهد بود. امروز که ما در اطراف مزار او جمع شده‌‌ایم، بیش از اجتماع ظاهری ما، باید مرکز اجتماع فکری، اندیشه‌ ای، انقلابی ملت‌ ما باشد»[&lt;ref&gt;[https://www.enghelabe-eslami.com/component/content/article/21-didgagha/tarikhi/10664-2014-09-09-14-14-45.html انقلاب اسلام در هجرت]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> هم‌چنین مسعود رجوی در سخنرانی خود گفت:&lt;blockquote&gt;«به نام خدا و به نام خلق قهرمان ایران و به‌نام رهبر فقیدی که در این‌جا آرمیده‌ است. رهبری استوار، سرسخت و سازش‌ناپذیر که نخستین‌بار درس مبارزه با استعمار را در مکتب او آموختیم. آن‌که در میهن خود غریب و در خانه‌اش در تبعید و در عین زنده بودن، چونان شهید به‌سر برد. <br /> <br /> از این‌رو جای آن است که بدواً خالصانه‌ترین درود انقلابی خود را نثار این آموزگار جنبش‌های بزرگ ضد استعماری ملل اسیر و در زنجیر جهان کنیم؛ و همچنین درود بفرستیم به شهید پرافتخار، وزیر خارجه قهرمان دکتر محمد مصدق، شهید [[دکتر حسین فاطمی]]، قهرمان ملت ایران؛ و نیز درود بفرستیم به شهدای پرافتخار سی‌ام تیر… <br /> <br /> به همین مناسبت از کلمات تاریخی خود دکتر مصدق یاری می‌گیریم و درود بفرستیم باز هم به همه کسانی که به‌قول خود او «... در سیاست مملکت اهل سازش نیستند و تا آنجا که بتوانند مرد و مردانه می‌ایستند و یک‌دندگی به‌خرج می‌دهند...» و درود می‌فرستیم باز هم به کسانی که بقول خود ایشان «....در راه آزادی و استقلال ایران عزیز از همه چیز خود می‌گذرند...». &lt;ref&gt;[https://www.mojahedin.org/i/%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D8%B1%D8%AC%D9%88%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DB%8C#111 سخنرانی مسعود رجوی بر مزار دکتر مصدق]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1_%D9%85%D8%B5%D8%AF%D9%82&diff=92731 2026-09-12T09:11:15Z

<p>Hamidreza: تغییرمسیر به دکتر محمد مصدق</p> <hr /> <div>#تغییر_مسیر [[دکتر محمد مصدق]]</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D9%85%D8%B5%D8%AF%D9%82&diff=92730 2026-09-12T09:07:30Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>{{Infobox Officeholder<br /> | name = محمد مصدق<br /> | image = تصویر دکتر محمد مصدق.jpg<br /> | caption = دکتر محمد مصدق<br /> | office1 = [[فهرست نخست‌وزیران ایران|سی و پنجمین]] [[نخست‌وزیر ایران]]<br /> | term_start1 = ۳۰ تیر ۱۳۳۱<br /> | term_end1 = ۲۸ مرداد ۱۳۳۲<br /> | monarch1 = [[محمدرضا پهلوی]]<br /> | term_start2 = ۷ اردیبهشت ۱۳۳۰<br /> | term_end2 = ۲۵ تیر ۱۳۳۱<br /> | monarch2 = [[محمدرضا پهلوی]]<br /> | office3 = [[فهرست وزیران دفاع ایران|وزیر دفاع ملی]]<br /> | term_start3 = ۷ مرداد ۱۳۳۱<br /> | term_end3 = ۲۸ مرداد ۱۳۳۲<br /> | primeminister3 = ''خودش''<br /> | monarch3 = [[محمدرضا پهلوی]]<br /> | deputy3 = احمد وثوق{{سخ}}میرمحمد مهنا<br /> | office4 = نمایندهٔ [[مجلس شورای ملی]]{{سخ}}&lt;small&gt;دوره‌ اول ، دوره سوم ، دوره پنجم ، دوره ششم ، دوره چهاردهم و دوره شانزدهم &lt;/small&gt;<br /> | office10 = [[فهرست وزیران امور خارجه ایران|وزیر امور خارجه]]<br /> | term_start10 = ۲۴ خرداد ۱۳۰۲<br /> | term_end10 = ۳۱ شهریور ۱۳۰۲<br /> | monarch10 = [[احمدشاه قاجار]]<br /> | primeminister10 = حسن پیرنیا<br /> | term_start11 = ۸ مهر ۱۳۰۰<br /> | term_end11 = ۱۶ مهر ۱۳۰۰<br /> | monarch11 = [[احمدشاه قاجار]]<br /> | primeminister11 = احمد قوام<br /> | predecessor11 = حسن اسفندیاری<br /> | successor11 = اسدالله مشارالسلطنه|اسدالله قدیمی<br /> | office12 = [[فهرست استانداران آذربایجان|والی آذربایجان]]<br /> | term_start12 = ۲۸ بهمن ۱۳۰۰<br /> | term_end12 = ۲۰ تیر ۱۳۰۱<br /> | monarch12 = [[احمدشاه قاجار]]<br /> | primeminister12 = حسن پیرنیا<br /> | office13 = [[وزارت امور اقتصادی و دارایی|وزیر مالیه]]<br /> | term_start13 = ۱۴ خرداد ۱۳۰۰<br /> | term_end13 = بهمن ۱۳۰۰<br /> | monarch13 = [[احمدشاه قاجار]]<br /> | primeminister13 = احمد قوام<br /> | predecessor13 = <br /> | successor13 = <br /> | office14 = [[فهرست استانداران فارس|والی فارس]]<br /> | term_start14 = ۷ مهر ماه ۱۲۹۹<br /> | term_end14 = ۲ فروردین ۱۳۰۰<br /> | monarch14 = [[احمدشاه قاجار]]<br /> | primeminister14 = حسن پیرنیا<br /> | birth_date = ۲۹ اردیبهشت ۱۲۵۸<br /> | birth_place = [[تهران]]، [[ایران]]<br /> | death_date = ۱۴ اسفند ۱۳۴۵ (۸۷ سال)<br /> | death_place = [[تهران]]، [[ایران]]<br /> | resting_place = [[قلعه احمدآباد (مصدق)|احمدآباد مصدق]]، [[استان البرز]]<br /> | nationality = [[مردمان ایرانی|ایرانی]]<br /> | party = [[جبهه ملی ایران]] (۱۳۲۸–۱۳۴۵)<br /> | spouse = {{marriage|زهرا ضیاءالسلطنه|۱۲۸۰}}<br /> | children = احمد، غلام‌حسین، منصوره، ضیا اشرف، خدیجه<br /> | alma_mater = {{نشکن|مؤسسه مطالعات سیاسی پاریس|مدرسه علوم سیاسی پاریس}}{{سخ}}دانشگاه نوشاتل<br /> | religion = اسلام (شیعه)<br /> | signature = mohammad mossadegh Signature.svg<br /> }}<br /> '''دکتر محمد مصدق،''' در ۲۶ خرداد ۱۲۶۱ خورشیدی، در محله سنگلج تهران متولد شد. پدرش میرزا هدایت‌الله از رجال متجدد و از اطرافیان میرزا تقی‌خان [[امیرکبیر]] بود. پدر دکتر محمد مصدق وزیردفتر و عموزاده میرزا یوسف‌خان مستوفی‌الممالک، صدراعظم پیشین ایران و مادرش، ملک‌تاج خانم نجم‌السلطنه، نوه عباس میرزا، ولیعهد فتحعلی شاه قاجار و خواهر عبدالحسین میرزا فرمانفرما بود. <br /> <br /> دکتر محمد مصدق در چنین خانواده‌ای، با افکار متجدد آن زمان آشنا گشت. دکتر محمد مصدق، در ۱۹ سالگی با خانم ضیا‌ء‌السلطنه، دختر حاج‌سید زین‌العابدین، ازدواج کرد که حاصل آن پنج فرزند بود.<br /> <br /> دکتر محمد مصدق جوان، در [[انقلاب مشروطه]] به جمع آزادی‌خواهان پیوست و پس از به توپ بستن مجلس توسط [[محمدعلی شاه]]، مدتی مخفی شد. در انتخابات مجلس اول به نمایندگی از اصفهان برگزیده شد، اما چون سنش به حد نصاب ۳۰ سال نرسید، اعتبارنامه‌اش در شعبه رسیدگی مورد مخالفت قرار گرفت و قبل از اینکه گزارش کمیسیون در مجلس مطرح شود، از نمایندگی صرف‌نظر کرد.<br /> <br /> دکتر محمد مصدق برای تحصیل در سال ۱۲۸۸خورشیدی به اروپا رفت. ابتدا در پاریس در مدرسه علوم سیاسی به تحصیل پرداخت و در نهایت، در رشته دکترای حقوق، از مدرسه عالی نوشاتل، در سوییس فارغ‌التحصیل شد. او اولین ایرانی دارای دکترای حقوق است.<br /> <br /> دکتر محمد مصدق پس از فارغ‌التحصیلی، مدتی در کارهای دولتی مشغول گشت، از جمله معاونت وزارت مالیه، رئیس کل محاسبات و همچنین اداره‌ی ولایت فارس، مدتی بر عهده‌ی او بود.<br /> <br /> در زمان ولایت فارس، [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹]] اتفاق افتاد و [[رضاخان]] با کمک [[سید ضیاءالدین طباطبایی]] و همراهی ژنرال آیرونساید انگلیسی و استفاده از نیروهای قزاق خود، سلطنت قاجاریه که با فشار متجددین و مشروطه‌خواهان بسیار ضعیف شده بود را سرنگون کرد. دکتر محمد مصدق با این کودتا و نخست‌وزیری سید ضیاء مخالفت کرد. <br /> <br /> او در کابینه دوم مشیرالدوله، مدت کوتاهی از خرداد تا مهر ۱۳۰۲ وزیر خارجه بود. دکتر محمد مصدق در دوره پنجم مجلس از تهران به عنوان نماینده انتخاب شد. <br /> <br /> او از جمله نمایندگانی بود که در مجلس پنجم با ماده واحده‌ی تغییر سلطنت از قاجار به پهلوی مخالفت کرد و نطقی نیز در این رابطه در مجلس ایراد کرد و قبل از رای‌گیری در این‌باره مجلس را ترک کرد. در مجلس ششم نیز دکتر محمد مصدق به نمایندگی از تهران انتخاب شد و به رغم محکم شدن پایه‌های حکومت رضاخان، پایه‌گذاری [[سلطنت پهلوی]] را زیر سوال برد.<br /> <br /> در مجلس هفتم اما با دخالت دولت در انتخابات هیچ یک از مخالفان رژیم از جمله دکتر محمد مصدق، به مجلس راه نیافتند. پیامد آن، دکتر محمد مصدق توسط رضا‌خان خانه‌نشین شد. از سال ۱۳۰۷ تا پایان سلطنت رضاشاه در ۱۳۲۰ دکتر محمد مصدق خانه‌نشین و تحت نظر بود. <br /> <br /> دکتر محمد مصدق در ۲۰ شهریور ۱۳۲۰ آزاد گردید و در انتخابات دوره چهاردهم مجلس به عنوان نماینده اول تهران، انتخاب شد و فعالیت سیاسی را از سرگرفت.<br /> <br /> در سالهای بعد از شهریور ۱۳۲۰، به دلیل کنار رفتن رضاخان و ضعف دولت‌های غربی که هنوز درگیر تبعات جنگ جهانی بودند، یک فضای باز سیاسی در ایران شکل گرفت. در این دوران دکتر محمد مصدق رهبری نیروهای ملی ایران را برعهده داشت. در سال ۱۳۲۸ [[جبهه ملی ایران|جبهه ملی]] به رهبری دکتر محمد مصدق و مشارکت نیروها و احزاب ملی شکل گرفت.<br /> <br /> در مجلس دوره شانزدهم دکتر محمد مصدق موفق شد، قانون [[ملی شدن صنعت نفت ایران]] را از تصویب مجلس بگذراند. در اردیبهشت سال ۱۳۳۰ دکتر محمد مصدق به نخست‌وزیری انتخاب شد و قانون خلع ید از شرکت نفت انگلستان را به تصویب رساند.<br /> <br /> دکتر محمد مصدق در پی شکایت دولت انگلستان از دولت ایران به دیوان بین‌المللی لاهه، در مورد خلع ید از شرکت انگلیسی، خود شخصا در دادگاه حاضر شد و از حق ایران در این دعوای حقوقی، دفاعی تاریخی کرد و پیروز شد. پیروزی دکتر محمد مصدق و دفاع تاریخی او در دادگاه لاهه، الهام‌بخش بسیاری از کشورهایی شد که با استعمار در جنگ بودند.<br /> <br /> از جمله، ملی کردن کانال سوئز توسط [[جمال عبدالناصر]] با الهام از دکتر محمد مصدق انجام گرفت.<br /> <br /> درتیرماه ۱۳۳۱ در پی تن ندادن [[محمدرضا شاه پهلوی|محمدرضا شاه]] به شروط دکتر محمد مصدق، او از نخست‌وزیری کناره‌گیری کرد و شاه [[احمد قوام]] ([[قوام‌السلطنه]]) را به نخست‌وزیری برگزید. ولی دولت قوام دیری نپایید، زیرا در [[۳۰ تیر]]۱۳۳۱ مردم در تهران و بسیاری از شهرها به خیابانها ریختند و با شعار «یامرگ یا مصدق» خواهان بازگشت دکتر محمد مصدق به نخست‌وزیری شدند.<br /> <br /> در نهایت، دکتر محمد مصدق برای بار دوم نخست‌وزیر شد. این بار دولت انگلستان شروع به توطئه بر علیه دکتر محمد مصدق کرد. در ۹ اسفند ۱۳۳۱ یک کودتا علیه او خنثی شد، اما توطئه‌ها باز هم ادامه یافت. <br /> <br /> در نهایت با همکاری سازمان سیا و سازمان امنیت بریتانیا و عوامل داخلیشان و عوامل دربار، چون [[شعبان جعفری]] معروف به «شعبان بی‌مخ» و روحانیونی همچون [[آیت‌الله کاشانی]]، در [[کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲|۲۸ مرداد ۱۳۳۲]] در پی یک کودتا، دولت دکتر محمد مصدق سقوط کرد.<br /> <br /> دکتر محمد مصدق، دستگیر و در دادگاه نظامی به زندان و تبعید محکوم شد. او پس از تحمل ۳سال زندان به احمد‌آباد، روستایی در نزدیکی کرج که خانه‌اش در آنجا قرار داشت، تبعید شد و تا پایان عمر در آنجا به سر برد. دکتر محمد مصدق در سال ۱۳۴۵ دراثر بیماری در بیمارستان نجمیه تهران که بانی آن مادر خودش بود درگذشت. &lt;ref&gt;مصدق سال‌های مبارزه و مقاومت ج ۱&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == گاه‌شمار زندگی محمد مصدق ==<br /> [[پرونده:مصدق در دوران کودکی.JPG|بندانگشتی|263x263پیکسل|مصدق در دوران کودکی]]<br /> دکتر محمد مصدق در ۲۶ خرداد ۱۲۶۱ درتهران متولد شد. تحصیلات مقدماتی را در تهران گذراند. در ۹ سالگی پدرش از [[ناصرالدین شاه]] درخواست کرد که پسرش محمد در ردیف مستوفیان زیر دست قرار بگیرد که ناصرالدین شاه پذیرفت.<br /> <br /> بعد از فوت پدرش، که محمد بیش از ۱۲سال نداشت ناصرالدین شاه لقب «مصدق‌السلطنه» به او داد. مدتی پس از ترور ناصرالدین شاه مستوفی خراسان شد.<br /> <br /> پس از تشکیل مدرسه علوم سیاسی در تهران، به خاطر علاقه‌ای که به کسب علوم جدید داشت، از کار مستوفی‌گری کناره‌گیری کرد تا در آن مدرسه تحصیل کند، اما به دلیل ممنوعیت تحصیل برای کسانی‌که قبلا در استخدام دولت بودند، الزامات آن‌ را در خانه مهیا کرد و با کمک استادانی از آن مدرسه، به تحصیل علوم سیاسی پرداخت. <br /> <br /> دکتر محمد مصدق در ۱۹ سالگی با خانم ضیاءالسلطنه (دختر حاج سید زین‌العابدین امام جمعه تهران) ازدواج کرد که حاصل آن ۴ پسر و ۳ دختر بودند. ۲ پسر او به نام‌های محمود و یحیی در کودکی فوت کردند. دیگر فرزندان او احمد، غلامحسین، منصوره، ضیاءاشرف و خدیجه نام داشتند.<br /> <br /> === مصدق در انقلاب مشروطه ===<br /> دکتر محمد مصدق، در دوران انقلاب مشروطه به جرگه‌ی آزادی‌خواهان پیوست. بعد از به توپ بستن مجلس توسط محمدعلی‌ شاه، دکتر محمد مصدق نیز مدتی مخفی بود. در انتخابات مجلس اول، به نمایندگی مردم اصفهان برگزیده شد، اما چون سن او به سی سال که حد نصاب برای انتخاب شدن بود، نرسیده بود، اعتبارنامه‌اش در شعبه رسیدگی مورد اعتراض قرار گرفت، که او نیز از نمایندگی صرفنظر کرد.<br /> <br /> مدتی عضو انجمن مترقی، «جامع آدمیت»‌ بود، چون گفته می‌شد این انجمن با فراماسونری ارتباط‌هایی دارد، از آن کناره‌ گرفت. و به «جامع انسانیت» که [[علی‌اکبر دهخدا]]، عضو فعال آن بود پیوست، مدتی بعد از آن جمعیت نیز کناره‌‌گیری کرد.<br /> <br /> === تحصیل در خارجه و بازگشت به ایران ===<br /> [[پرونده:مصدق در دوران دانشجویی.JPG|بندانگشتی|300x300پیکسل|دکتر محمد مصدق در دوران دانشجویی|جایگزین=دکتر محمد مصدق در دوران دانشجویی]]<br /> دکتر محمد مصدق در سال ۱۲۸۸ خورشیدی برای ادامه تحصیلات، عازم اروپا شد و در مدرسه علوم سیاسی پاریس ثبت نام کرد. ولی پس از چند ماه تحصیل به علت بیماری، به توصیه پزشکان از ادامه تحصیل دست کشید و به ایران بازگشت. در اوایل ۱۲۹۰ خورشیدی، پس از بهبود کامل، بار دیگر به همراه خانواده به اروپا بازگشت.<br /> <br /> دکتر محمد مصدق، فرزندانش را برای تحصیل در مدارس نوشاتل سوییس نام‌نویسی کرد و خود در صدد برآمد امتحانات دور قبلی را به پایان ببرد. او پس از موفقیت به نوشاتل بازگشت و تا اواخر ژوییه ۱۹۱۳ دوره لیسانس و دکترای خود را در رشته حقوق به پایان رسانید. مدتی در دفتر حقوقی یکی از وکلای همان شهر به کارآموزی پرداخت و هم‌زمان رساله دکترای خود را با عنوان «وصیت در فقه اسلام» تدوین نمود.<br /> <br /> رساله‌اش پس از طی مراحل مربوطه، در شورای دانشکده به تصویب رسید و چاپ شد. دکتر محمد مصدق بعد از اخذ درجه دکترا، فرزندانش را برای ادامه تحصیل، در سوییس گذاشت و خود، درست یک روز قبل از آغاز جنگ جهانی اول به ایران بازگشت. دکتر محمد مصدق اولین ایرانی دارای دکترای حقوق بود.<br /> <br /> دکتر محمد مصدق در اواسط سال۱۲۹۳ به دعوت دکتر ولی‌الله‌خان نصر، رییس مدرسه علوم سیاسی تهران، با سمت استادی در آن مدرسه تدریس کرد و کتاب «دستور در محاکم حقوقی» را نوشت. <br /> <br /> === والی‌گری و وزارت ===<br /> [[پرونده:دکتر مصدق در زمان ولایت فارس.JPG|بندانگشتی|372x372پیکسل|دکتر محمد مصدق در زمان والی‌گری فارس|جایگزین=دکتر محمد مصدق در زمان والی‌گری فارس]]<br /> ددکتر محمد مصدق هنگام تشکیل کابینه‌ی دوم وثوق‌الدوله به اروپا رفت. اندکی بعد مشیرالدوله که به جای وثوق‌الدوله نخست‌وزیر شد او را برای تصدی وزارت عدلیه دادگستری به ایران دعوت کرد. مصدق از راه بندر بوشهر به ایران بازگشت. در فارس به درخواست عده‌ای از محترمین و طبقات و اقشار مختلف مردم که از نا‌امنی‌ها و فشارهای حاکمان و والیان گذشته ناراضی بودند و طی تلگراف‌های متعدد از [[مشیرالدوله]] خواهان انتصاب وی به والی‌گری فارس بودند، از طرف نخست‌وزیر به ولایت فارس انتخاب شد. مصدق مدت شش‌ ماه در آن سمت باقی ماند.<br /> <br /> مصدق اولین شخصیت سیاسی بود که با کودتای سیدضیاء و رضاخان مخالفت کرد و آن‌را نپذیرفت. او اعلامیه‌های رژیم کودتا را در فارش منتشر نکرد. تلاش‌هایش برای تشویق [[احمد شاه]] برای مقاومت در برابر کودتا نتیجه نداد و از والی‌گری فارس استعفا داد. بعد از قبول استعفایش از طرف شاه عازم تهران شد. در نزدیکی اصفهان، حاکم اصفهان به او اطلاع داد که می‌خواهند او را دستگیر کنند و به او توصیه کرد که به چهارمحال و بختیاری برود.<br /> <br /> او به آنجا رفت که پس از مدتی کابینه سیدضیاء سقوط کرد و [[قوام‌السلطنه]] نخست‌وزیر شد و مصدق را به عنوان وزیر مالیه به شاه معرفی کرد. مصدق پس از آمدن به تهران به علت وجود «‌آرمیتاژ اسمیت» مستشار انگلیسی مالیه از قبول وزارت امتناع کرد.<br /> <br /> با رفتن اسمیت در آبان ۱۳۰۰ با گرفتن امتیازاتی از مجلس برای اصلاح آن وزارت‌خانه، قبول خدمت کرد. پس از سقوط کابینه قوام در سوم بهمن ۱۳۰۰ مشیر‌الدوله مأمور تشکیل دولت شد. نخست‌وزیر از مصدق خواست که حکومت آذربایجان را که در آن زمان اوضاع مساعدی نداشت بپذیرد.<br /> <br /> مصدق این شغل را به شرطی که ارتش در آنجا تحت امر او باشد پذیرفت. مصدق از بهمن ۱۳۰۰ تا تیر ۱۳۰۱ در آن سمت باقی ماند اما به خاطر دخالت‌های فرمانده قشون آذربایجان در امور اداری آنجا که به دستور وزیر جنگ یعنی [[رضاخان]] صورت می‌گرفت کناره‌گیری کرد.<br /> <br /> مصدق در کابینه دوم مشیرالدوله پیرنیا از خرداد ۱۳۰۲ تا مهر ۱۳۰۲ به وزارت خارجه منصوب شد. وی در این دوران کوتاه در مقابل ادعا و فشار مداوم انگلستان ایستادگی کرد و مانع دستیابی آن به برخی جزایر خلیج فارس از جمله ابوموسی و شیخ شعیب گردید.<br /> <br /> '''نمایندگی مجلس شورای ملی'''<br /> <br /> دکتر محمد مصدق در اولین دوره مجلس از اصفهان به نمایندگی انتخاب شد، ولی چون سنش به سی سالگی نرسیده بود اعتبار نامه‌اش تصویب نشد و طی بررسی در کمیسیون، از نمایندگی انصراف داد. بعد از استعفای مشیرالدوله در سال ۱۳۰۲ احمد شاه حکم نخست‌وزیری رضا‌خان را در ۶ آبان ۱۳۰۲ امضا کرد.<br /> <br /> در ۲۲ بهمن همان سال مجلس پنجم گشایش یافت. در این مجلس مصدق به نمایندگی مردم تهران انتخاب شد. کار انتخاباب ولایات برای اولین بار به دست فرماندهان لشگر و وزارت جنگ افتاد و نطفه‌ی خلع قاجاریه در همین مجلس بسته شد.<br /> <br /> در اواخر همین مجلس، ماده واحده تغییر سلطنت، از قاجاریه و پادشاهی موقت رضاخان تا تشکیل مجلس مؤسسان، مطرح شد که مصدق و اقلیت مجلس با آن مخالفت کردند. در نهایت این ماده واحده در نهم آبان ۱۳۰۴ تصویب شد.<br /> <br /> درانتخابات دوره ششم که در تیر ۱۳۰۵ به پایان رسید، مصدق بار دیگر به نمایندگی از تهران انتخاب شد. در این مجلس نیز مصدق جز‌ء اقلیت مجلس بودند که با محکم شدن پایه‌های حکومت دیکتاتوری مخالفت می‌کردند. مصدق هنگام معرفی کابینه [[مستوفی‌الممالک]] با عضویت [[وثوق‌الدوله]]،‌ عاقد قراداد ۱۹۱۹ در آن کابینه مخالفت کرد و طی بیاناتی در مجلس او را خائن به ملت معرفی کرد.<br /> <br /> در دوره هفتم که پایه‌های حکومت رضاخان کاملا مستحکم شده بود و انتخابات کاملا در کنترل حکومت بود، مصدق حتی یک رأ‌ی هم نیاورد. او در این دوره خانه‌نشین شد. در اواخر حکومت رضاخان به زندان افتاد و بعد از مدتی آزاد شد. بعد از سقوط رضاخان و ایجاد فضای باز سیاسی در مجلس چهاردهم، نماینده اول تهران شد و از این فضا به نفع جنبش ملی مردم ایران استفاده کرد.<br /> <br /> انتخابات دوره پانزدهم مصادف بود با نخست‌وزیری قوام که حزب دولتی دموکرات را پایه‌گذاری کرده بود و با دخالت در انتخابات و کنترل آن به نفع خود اکثریت مجلس را به خود اختصاص دادند و حتی از انتخاب دکتر مصدق نماینده اول تهران در دوره پیشین جلوگیری کردند.<br /> <br /> در انتخابات مجلس شانزدهم مصدق بار دیگر به نمایندگی انتخاب شد و در این مجلس بود که رهبری نهضت ملی شدن نفت را به عهده گرفت و به پیش برد.<br /> <br /> === مصدق در دوران رضا‌شاه ===<br /> <br /> رضاخان در ۶ آبان ۱۳۰۲ با حکم احمدشاه به نخست‌وزیری انتخاب شد. روز ۲۲بهمن ۱۳۲۰ مجلس شورای ملی که مصدق در آن نماینده مردم تهران بود گشایش یافت. در انتخابات این دوره مجلس کار انتخابات در ایالات به دست فرماندهان لشگر و وزارت جنگ افتاد و نطفه خلع قاجاریه در همین مجلس بسته شد.<br /> <br /> رضاخان ابتدا موضوع تغییر رژیم سلطنت به جمهوری را مطرح کرد. این موضوع با مخالفت شدید مردم و تظاهرات وسیع همراه با درگیری مواجه شد و منتفی شد.<br /> <br /> با شکست طرح جمهوری، رضاخان در صدد خلع احمدشاه قاجار و انتقال سلطنت به خودش از شیوه‌های قانونی برآمد و در همین رابطه، در ۹ آبان ۱۳۰۴ ماده واحده‌ای برای تغییر سلطنت به مجلس پنجم ارائه شد. دکتر مصدق، در یک سخنرانی، با ماده واحده‌ی تغییر سلطنت مخالفت کرد و مجلس را ترک کرد.<br /> <br /> ماده واحده تغییر سلطنت با ۸۰ رای موافق از ۸۵ نماینده حاضر تصویب شد و رضاخان به سلطنت موقت انتخاب شد، تا اینکه روز ۱۵ آذر مجلس موسسان با نطق رضاخان گشایش یافت و طی ۵جلسه در تاریخ ۲۲آذر اصول ۳۶،۳۷،۳۸ و ۴۰ متمم قانون اساسی را تغییر داد و سلطنت دائمی ایران به رضاخان پهلوی و اعقاب او واگذار گردید.<br /> <br /> مصدق در دوره ششم مجلس باز هم به نمایندگی مردم تهران انتخاب شد. او در معرفی کابینه [[مستوفی‌الممالک]] با شرکت [[وثوق‌الدوله]] عاقد قرارداد ۱۹۱۹ در دولت و وکالت مجلس مخالفت کرد<br /> <br /> در زمان رضاشاه و با محکم شدن پایه‌های حکومت او بسیاری از شخصیت‌های سیاسی و سیاستمداران با دستگاه حاکم همکاری کرده و بسیار نیز کناره‌گیری کردند. اما مصدق همواره به سیاست‌های رضاخان انتقاد می‌کرد. از جمله مخالفت‌های مصدق با سیاست‌های رضاشاه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:<br /> <br /> * مخالفت با لایحه ساختمان زندان و تعمیر قصور سلطنتی<br /> <br /> * اعتراض به آزاد نبودن انتخابات<br /> <br /> * مخالفت با لایحه راه آهن که نه برای تامین نیاز ایران به راه آهن، بلکه برای تامین منافع استراتژیک انگلستان بود. <br /> کوشش مصدق برای مخالفت با تصویب لایحه راه‌آهن به نتیجه نرسید و مجلس آنرا تصویب کرد. سیزده سال بعد در جریان جنگ جهانی دوم نیروهای نظامی بریتانیا و شوروی به ایران حمله کردند و راه‌آهن سراسری را در اختیار گرفتند و به مدت پنج سال صدها هزار تن جنگ‌افزار از بندر شاه به شوروی حمل کردند.<br /> <br /> پس از پایان دوره ششم مجلس در ۲۲مرداد ۱۳۰۷ با مداخله علنی دولت در انتخابات، هیچ یک از مخالفان رژيم به مجلس راه نیافتند. مصدق که در دوره پیش از نمایندگان تراز اول تهران بود در مجلس هفتم حتی یک رأی هم نداشت. <br /> <br /> پایه‌های حکومت استبدادی محکم شده بود. مصدق خانه‌نشین شد و در احمدآباد به سر می‌برد. در اردیبهشت ۱۳۱۵ ناگهان دچار خونریزی گلو شد. در ایران بیماری او تشخیص داده نشد، در نتیجه همراه فرزندش دکتر غلامحسین مصدق عازم اروپا شد و در یکی از بیمارستان‌های برلین بستری شد.<br /> <br /> پس از بهبودی به ایران بازگشت. روز ۵ تیر ۱۳۱۹ که برای دیدار خانواده به تهران آمده بود، بازداشت می‌شود و بازپرس بدون بازجویی، قرار توقیف او را صادر می‌کند و به زندان انفرادی منتقل می‌شود. روز ۱۷تیرماه، مصدق را از زندان شهربانی به مشهد و سپس به بیرجند می‌فرستند و روز ۲۳تیر او را به زندان شهربانی تحویل می‌دهند.<br /> <br /> آزادی مصدق از زندان بیرجند، در نتیجه دخالت ارنست پرون سوییسی، دوست نزدیک و محرم راز محمدرضا ولیعهد صورت گرفت. او که بر اثر بیماری کبد در بیمارستان نجمیه که مادر مصدق بانی آن بود، بستری شده بود و با عمل جراحی و مراقبت‌های پزشکی بهبود یافته بود، از محمدرضا پهلوی می‌خواهد که مداخله کند تا مصدق آزاد شود. بدین ترتیب ۱۵روز بعد دستور آزادی مصدق صادر شد، و روز ۲۳ آذر به روستای احمدآباد انتقال یافت و همانند گذشته تحت مراقبت قرار گرفت..<br /> <br /> === نهضت ملی شدن نفت ===<br /> روز ۳ شهریور ۱۳۲۰ نیروهای متفقین به ایران حمله کردند و بخش‌های وسیعی از خاک ایران اشغال شد. چند روز بعد رضاشاه امور سلطنت را به ولیعهد واگذار کرد و خود ایران را ترک کرد. سقوط رضاشاه باعث ایجاد فضای باز سیاسی، برای تجدید فعالیت رجال سیاسی و احزاب مختلف شد. دکتر مصدق نیز در ۲۰ شهریور آزاد گردید و بار دیگر به عنوان نماینده اول تهران در دوره چهاردهم مجلس، فعالیت سیاسی را آغاز کرد.<br /> <br /> مشی سیاسی مصدق در تمام دوران زندگی سیاسی‌اش بر دو محور اصلی استوار بود:<br /> <br /> # دفاع از استقلال سیاسی و اقتصادی ایران<br /> # کوشش برای احیای مشروطیت و استقرار دموکراسی.<br /> <br /> مصدق در دفاع از استقلال ایران، طرفدار سیاست موازنه منفی بود؛ یعنی مخالفت با دادن هرگونه امتیاز به بیگانگان، مبارزه با کاپیتولاسیون، مخالفت با تجدید امتیازهای بانک شاهنشاهی، شیلات شمال و غیره از این موارد بودند. او همچنین طرح قانون تحریم دادن امتیاز نفت را در مجلس به تصویب رساند. سپس با تشریح و تفهیم امضاء قراداد ۱۳۱۲ و مبارزه برای جلوگیری از تصویب لایحه قراداد الحاقی در سال ۱۳۲۹ زمینه ملی شدن صنعت نفت ایران را فراهم کرد.<br /> <br /> از جمله اقدامات مصدق در سالهای بعد از شهریور ۲۰ می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:<br /> <br /> * مخالفت با اعتبار نامه [[سید ضیاءالدین طباطبایی]]<br /> * مخالفت با اختیارات دکتر میلسپو آمریکایی رییس کل دارایی ایران<br /> * مخالفت با دادن امتیاز نفت به شوروی و تاکید بر اتخاذ سیاست موازنه منفی<br /> * مخالفت با تغییر قانون اساسی به منظور دادن اختیارات بیشتر به شاه<br /> <br /> دکتر مصدق علیرغم اینکه در دوره چهاردهم نماینده اول تهران بود، در دوره پانزدهم به نمایندگی انتخاب نشد؛ علت آن هم دخالت دولت قوام در انتخابات و جلوگیری از راهیابی مخالفان به مجلس بود. در انتخابات دوره شانزدهم نیز سیاست دولت و دربار جلوگیری از ورود مخالفان به مجلس بود که در پی آن دخالت‌های عناصر نظامی و وابسته به دربار و دولت؛ اعتراض مردم به خصوص تهران را در پی داشت.<br /> <br /> دکتر مصدق با آگاهی به این مسئله و به منظور مقابله با این دخالتها در صدد تشکیل یک جبهه متشکل از احزاب سیاسی و نیز افراد و جمعیتهای مختلف برامد. روز ۲۳ شهریور ۱۳۲۸ نمایندگان اقلیت مجلس پانزدهم و شماری از مدیران روزنامه‌های تهران در منزل دکتر مصدق گردآمدند. چندی بعد این تشکل به پیشنهاد دکتر فاطمی، جبهه‌ی ملی نام گرفت و روز ۱۰ آبان جبهه‌ی ملی رسما موجودیت خود را اعلام کرد.<br /> <br /> روز ۲۵ بهمن ۱۳۲۸ انتخابات مجلس تهران خاتمه یافت و رهبران جبهه ملی در صدر لیست انتخابی تهران قرار گرفتند. همچنین دکتر مصدق به عنوان نماینده اول تهران انتخاب شد.<br /> <br /> در همین دروه بود که مصدق به عنوان عضو کمیسیون نفت مجلس طرح ملی شدن صنعت نفت را به مجلس ارائه داد. که در نهایت این طرح در ۲۴ اسفند ۱۳۲۹ در مجلس و در ۲۹ اسفند در مجلس سنا به تصویب رسید و صنعت نفت ایران ملی شد.<br /> <br /> == کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ ==<br /> [[پرونده:مصدق در میان مردم پس از قیام سی تیر.JPG|بندانگشتی|338x338پیکسل|دکتر محمد مصدق پس از قیام سی تیر جلو مجلس|جایگزین=دکتر محمد مصدق پس از قیام سی تیر جلو مجلس]]<br /> بعد از تصویب ماده واحده ملی شدن صنعت نفت در مجلسین شورای ملی و سنا، بحث بر سر این بود که این قانون چگونه اجرا شود. در این زمان بعد از قتل رزم آرا، حسین علاء به عنوان نخست‌وزیر انتخاب شده بود. <br /> <br /> در واقع تمایل دولت بر این بود به بهانه اینکه ایران توانایی فنی استخراج و اداره تأسیسات نفتی را ندارد، اداره و استخراج و صادرات نفت همچنان به عهده شرکت نفت ایران و انگلیس باشد. در این گیرودار دکتر مصدق طرح ۹ماده‌ای را برای طرز اجرای ملی کردن صنعت نفت در کمیسیون نفت تصویب و تسلیم مجلس شورای ملی کرد. روز ۷ اردیبهشت ۱۳۳۰ حسین علاء از نخست‌وزیری استعفا داد.<br /> <br /> در همین روز در جلسه خصوصی مجلس و قبل از طرح و تصویب گزارش کمیسیون نفت، جمال امامی به مصدق پیشنهاد نخست وزیری کرد که مصدق آنرا پذیرفت، به شرط آن که مجلس در جلسه رسمی به نخست وزیری او ابراز تمایل کند و همچنین طرح پیشنهادی کمیسیون نفت برای اجرای ملی کردن صنعت نفت و قانون خلع ید از شرکت نفت انگلیس را تصویب کند.<br /> <br /> البته امامی و دیگر وابستگان دربار و سفارت بریتانیا انتظار داشتند مصدق این پیشنهاد را رد کند، اما مصدق با هوشیاری در آن مقطع حساس آنرا پذیرفت؛ این در حالی بود که در همین زمان سید ضیاء در حال مذاکره با شاه و در انتظار رأی تمایل مجلس با نخست وزیری‌اش بود.<br /> <br /> روز ۷ اردیبهشت مجلس طرح نه ماده‌ای پیشنهادی کمیسیون نفت را تصویب کرد و روز بعد نیز از تصویب سنا گذشت و شاه نیز آن را امضاء کرد. روز۱۲اردیبهشت مصدق کابینه خود را به مجلس معرفی کرد. مصدق برنامه دولتش را بر پایه دو اصل اجرای قانون ملی شدن صنعت نفت و اصلاح قانون انتخابات قرار داده بود.<br /> <br /> مصدق حق آزادی بیان و آزادی مطبوعات را اساس دموکراسی می‌دانست. او با اعتقاد به این اصل روز ۱۱ شهریور ۱۳۳۰ طی نامه‌ای به شهربانی کل کشور نوشت:<br /> <br /> «شهربانی کل کشور! در جراید آنچه راجع به شخص اینجانب نگاشته می‌شود، هرچه نوشته باشد و هر که نوشته باشد به هیچ وجه نباید مورد تعرض و اعتراض قرار گیرد...»<br /> <br /> در ۶ خرداد ۱۳۳۰ شکایت دولت انگلستان به دیوان لاهه تسلیم دولت ایران شد. از طرف دیگر هیات مدیره ایرانی شرکت نفت برای اجرای قانون خلع ید از شرکت انگلیسی در خرمشهر مستقر گردید. انگلستان اعلام کرد که چند رزمناو و ناوشکن را در آب‌های نزدیک خلیج فارس مستقر کرده است. در ۳۰ خرداد دکتر مصدق اعلام کرد که عملیات خلع ید از شرکت انگلیسی نفت آغاز شده است.<br /> <br /> مصدق در شورای امنیت سازمان ملل برای دفاع از حق ایران شرکت کرد، چرا که دولت انگلستان موضوع نفت را به شورای امنیت کشانده بود. شورای امنیت به نفع ایران رأی داد. همچنین دکتر مصدق در جلسه دادرسی دادگاه لاهه در پی شکایت دولت انگلستان شرکت کرد.<br /> <br /> استدلال و دفاعیه‌ی دکتر مصدق براین مبنا بود که اختلاف بین ایران و شرکت انگلیسی نفت یک موضوع داخلی ایران است، چرا که قرارداد نفت بین ایران و یک شرکت خصوصی منعقد شده و ربطی به دولت انگلستان ندارد؛ پس دادگاه لاهه که مسئول رسیدگی به اختلافات بین‌المللی است صلاحیت رسیدگی به این دعوا را ندارد.<br /> <br /> === قیام ۳۰ تیر ۱۳۳۱ ===<br /> <br /> ۲۵ تیر ۱۳۳۱ مصدق برای محدود کردن اختیارات شاه و جلوگیری از توطئه‌های عوامل دربار و مخالفان، ضمن معرفی کابینه خود به شاه که بعد از تشکیل مجلس هفدهم مجددا انتخاب شده بود، در خواست کرد پست وزارت جنگ و اختیار انتصاب رییس ستاد ارتش و فرماندهان نیروهای سه‌گانه ارتش به نخست‌وزیر داده شود که شاه آن را رد کرد. مصدق بلافاصله استعفا داد. روز ۲۶ تیر شاه قوام را به نخست‌وزیری انتخاب کرد.<br /> <br /> قوام طی بیانیه شدیداللحنی مخالفان را تهدید به سرکوب و برقراری حکومت نظامی کرد. از همان روز تظاهرات و اعتراضات گسترده‌ای شهرهای ایران را فرا گرفت. در نهایت صبح [[۳۰ تیر]] ۱۳۳۱ انبوهی از مردم در تهران و شهرهای ایران به خیابان‌ها ریختند و با «شعار زنده باد مصدق»، «یا مرگ یا مصدق»، «مرگ بر قوام» خواهان برکناری قوام و بازگشت مصدق شدند. قوام استعفا داد، مصدق دوباره نخست‌وزیر شد و شاه با درخواست‌های مصدق موافقت کرد.<br /> <br /> از همان زمان توطئه‌ها بر علیه مصدق توسط عوامل دربار و وابستگان به سفارت انگلستان و طرفداران سیاست‌های انگلستان شروع شد. در واقع این عوامل که از سازش‌ناپذیری مصدق ناامید شدند، از این پس به طور جدی‌تری ایده کودتا و سقوط دولت مصدق را دنبال کردند. <br /> <br /> در واقع بعد از روی کار آمدن آیزنهاور در آمریکا، انگلستان، آمریکا را نیز بر علیه مصدق همراه می‌کند و در نهایت پروژه موسوم به آژاکس برای کودتا و ساقط کردن مصدق با همکار سازمان سیا و ام آی۶ و عوامل دربار کلید می‌خورد.<br /> <br /> فرماندهی کودتا به کرمیت روزولت آمریکایی واگذار می‌شود. ابتدا در ۲۵ مرداد۱۳۳۲ طرح کودتا اجرا می‌شود که طرح لو رفته و تعدادی از عوامل آن دستگیر می‌شوند و شکست می‌خورد. در نهایت بار دیگر کودتا در ۲۸ مرداد ۳۲ این بار با همکاری نیروهای نظامی و اراذل و اوباشی چون، [[شعبان جعفری]] و همینطور رهبران مذهبی چون، [[ابوالقاسم کاشانی|کاشانی]] و بهبهانی اجرا می‌شود و در بعد از ظهر همان‌روز با اشغال خانه دکتر مصدق کودتا پیروز شده و دولت دکتر مصدق سقوط می‌کند.<br /> <br /> == محاکمه، زندان و تبعید دکتر مصدق ==<br /> [[پرونده:مصدق در دادگاه.JPG|بندانگشتی|دکتر محمد مصدق در دادگاه نظامی پس از کودتای ۲۸ مرداد ۳۲[[پرونده:دکتر مصدق در دوران تبعید در احمد آباد.JPG|بندانگشتی|دکتر محمد مصدق در دوران تبعید در احمد آباد|جایگزین=دکتر محمد مصدق در دوران تبعید در احمد آباد]]|جایگزین=دکتر محمد مصدق در دادگاه نظامی پس از کودتای ۲۸ مرداد ۳۲]]<br /> مصدق ساعتی قبل از اشغال خانه‌اش به دست عوامل کودتا، از راه پشت بام از خانه خارج شد. او روز ۲۹ مرداد در منزل یکی از دوستان بازداشت شد و از آن‌جا به فرمانداری نظامی تهران منتقل شد. شاه که قبل از این در پی شکست کودتای ۲۵ مرداد از کشور خارج شده و از طریق بغداد به رم رفته بود؛ پس از [[کودتای ۲۸ مرداد]] و روی کار آمدن دولت سرلشگر زاهدی در ۳۱ مرداد عازم تهران شد. <br /> <br /> بعد از کودتا یک حکومت نظامی خشن برقرار شد و بسیاری از نیروهای نهضت ملی دستگیر و روانه زندان شدند.<br /> <br /> دکتر مصدق در دادگاه نظامی محاکمه شد. در واقع عوامل کودتا برای ریشه کن کردن نهضت ملی به محاکمه مصدق اقدام کردند. لوی هندرسن سفیر آمریکا در ایران بر محاکمه مصدق تأکید داشت و به شاه توصیه کرد: «دولت باید به سرعت و قاطعیت مصدق را محاکمه کند، زیرا تردید و تأخیر در این کار، مصدق پیر را به صورت یک اسطوره در خواهد‌ آورد...».<br /> <br /> با این حال نمی‌شد مصدق را در یک دادگاه دربسته نظامی محاکمه کرد، زیرا افکار عمومی ایران و جهان در انتظار سرنوشت مصدق بودند، که در زندان به‌سر می‌برد. گروهی از خبرنگاران مطبوعات خارجی برای پوشش خبری دادگاه مصدق به ایران آمده بودند. لوموند روزنامه معتبر فرانسوی نوشت: «این دادگاه یکی از مهمترین دادگاههای تاریخ است...».<br /> <br /> سرانجام در ۲۲شهریور ۱۳۳۲، شاه دستور محاکمه مصدق و سرتیپ تقی ریاحی رییس سابق ستاد ارتش را صادر کرد. سرتیپ حسین آزموده دادستان ارتش پس از سه هفته که ار بازداشت آنها می‌گذشت، قرار بازپرس را تأیید کرد. مصدق در دادگاه ضمن دفاع از خود، رژیم شاه را به محاکمه کشید و دولت کودتا را محکوم کرد<br /> <br /> == درگذشت دکتر مصدق ==<br /> روز چهارشنبه ۱ مهر ۱۳۳۲ دادگاه ویژه عادی نظامی برای بازپرسی از مصدق و یاران او تشکیل شد و قرار بازداشت مصدق را به اتفاق آرا تأیید کرد. دادستان برای مصدق درخواست حکم اعدام کرده بود. اولین جلسه محاکمه مصدق روز یکشنبه ۱۷ آبان ۳۲ در تالار آیینه سلطنت‌آباد، محل زندان مصدق، تشکیل گردید.<br /> <br /> وکیل تسخیری مصدق سرهنگ جلیل بزرگمهر بود و ریاست دادگاه را سرلشگر نصرالله مقبلی به عهده داشت.<br /> <br /> در پایان، دادگاه بدوی، مصدق را به ۳ سال حبس مجرد محکوم کرد. دکتر مصدق به این حکم اعتراض کرد و دادگاه تجدید نظر روز پنج شنبه ۱۹ فروردین ۱۳۳۳ تشکیل شد. دادگاه تجدید نظر نیز رأی به سه سال حبس مجرد دکتر مصدق داد.<br /> <br /> دکتر مصدق درخواست فرجام دیگری به دیوان عالی ارائه داد و در نهایت بعد از ۲۳ماه رأی قطعی سه سال حبس به وی ابلاغ شد. پس از تأیید حکم از طرف دیوان عالی دکتر مصدق دوران سه ساله زندان مجرد را در لشگر ۲ زرهی قصر گذراند.<br /> <br /> در این مدت تنها خانواده‌اش اجازه ملاقات با وی را داشتند. پس از پایان یافتن دوره زندان، در۱۳مرداد ۱۳۳۵ به احمدآباد منتقل شد و تا اواسط بهمن ۱۳۴۵ که به علت شدت یافتن بیماری‌اش برای ادامه درمان در بیمارستان به تهران آمد و به مدت ۱۰ سال و پنج ماه در احمدآباد زیر نظر مأموران [[ساواک|سازمان امنیت شاه]] بود.<br /> <br /> '''درگذشت دکتر مصدق'''<br /> <br /> مصدق در دوران تبعید در احمدآباد بیش از هر چیز از تنهایی شکایت داشت. تنها دل‌مشغولی او نامه‌های دوستان سیاسی، رهبران نهضت مقاومت ملی و [[جبهه ملی ایران|جبهه ملی]] و دیگر دوستدارانش از داخل و خارج ایران بود که توسط فرزندانش مهندس احمد و دکتر غلامحسین به دستش می‌رسید. همسرش در سال ۱۳۴۴ درگذشت.<br /> <br /> در اواخر همان سال براثر سرما‌خوردگی دچار سینه پهلو شد، اما بر اثر مراقبت‌های فرزندش دکتر غلامحسین مصدق بهبود یافت. در آبان ۱۳۴۵ بر اثر تورم و تاول سقف دهان لزوم معاینه او در یک مرکز پزشکی پیش آمد، اما انتقال او به بیمارستان مستلزم موافقت شاه بود که به تقاضای دکتر غلامحسین مصدق و کوشش پروفسور یحیی عدل، شاه موافقت کرد.<br /> <br /> پس از آزمایش‌ها، بیماری او سرطان تشخیص داده شد. به علت بی‌تاثیر بودن معالجات، فرزندانش تصمیم گرفتند او را برای معالجه به اروپا ببرند که مصدق موافقت نکرد. سرانجام در نیمه شب ۱۴ اسفند ۱۳۴۵ دکتر محمد مصدق به بیهوشی رفت و در سحرگاه همان روز در بیمارستان نجمیه درگذشت.<br /> <br /> === اولین سالگرد درگذشت مصدق پس از انقلاب ضد سلطنتی ===<br /> [[پرونده:سالگرد درگذشت دکتر مصدق در ۱۴ اسفند ۱۳۵۷.JPG|بندانگشتی|362x362پیکسل|سالگرد درگذشت دکتر محمد مصدق در ۱۴ اسفند ۱۳۵۷ در احمد آباد|جایگزین=سالگرد درگذشت دکتر محمد مصدق در ۱۴ اسفند ۱۳۵۷ در احمد آباد]]<br /> بعد از پیروزی انقلاب ضد سلطنتی در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ اولین سالگرد درگذشت دکتر مصدق بعد از انقلاب در روز ۱۴ اسفند ۵۷ با حضور میلیونی مردم در شهرهای مختلف برگزار شد. جمعیت شرکت کننده در تهران و بر سر مزار مصدق بیشتر از بقیه شهرها بود. <br /> <br /> روزنامه کیهان روز ۱۵ اسفند این خبر را به طور مشروح با این تیتر منعکس کرد: «میلیونها نفر در بزرگداشت مصدق شرکت کردند».<br /> <br /> در این مراسم شخصیت‌هایی از رهبران انقلاب شرکت کردند و تعدادی از جمله آیت‌الله [[سید محمود طالقانی]]، [[مسعود رجوی]] مسئول اول و سخنگوی [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] و [[طاهر احمدزاده]] سخنرانی کردند. <br /> <br /> آیت‌الله طالقانی در سخنانش گفت:&lt;blockquote&gt;«برادران، خواهران، فرزندان گرامی، امروز، روز خاطره‌ انگیزی است، برای ملت ما. همه در پیرامون تربت شخصیتی مبارز و تاریخی، جمع شده‌ ایم. نام مرحوم دکتر محمد مصدق، برای همه‌ی ملت ایران و برای تاریخ ما و نهضت ما خاطره انگیز است. نام دکتر مصدق همان اندازه که برای هوشیاری، بیداری نهضت، مقاومت، قدرت ملی خاطره انگیز است، به همان اندازه برای دشمنان ما، دشمنان داخلی و خارجی، استعمار خارجی و عوامل استعمار داخلی، وحشت‌ آور و نگرانی‌آور است.  &lt;/blockquote&gt;دکتر مصدق ۱۲ سال پیش در حال تبعید، در میان این قلعه و بیابان، چشم از جهان دوخت، ولی قبر او، مزار او، نام او، همه‌ی اینها برای دشمنان ملت وحشت‌‌انگیز بود. چه سال‌هایی که گذشت، و مردم ما، ملت با وفای ما، ملت هوشیار ما، برای زیارت قبر او، برای زنده کردن نام و نهضت او، به سوی مزار او می‌آمدند، و پلیس و ماموران دژخیم و طاغوت، از زیارت کردن و فاتحه خواندن بالای او وحشت داشتند و همه راه‌‌ها را به روی ما و همه‌ی ملت ما، در این گوشه بیابان می‌‌بستند. چرا؟ مگر دکتر مصدق چه بود؟ <br /> <br /> دکتر مصدق خفته در خاک، چشم از جهان دوخته، چه وحشتی از او داشتند. دکتر مصدق مجموعه‌ای است، نام او، راه و روش او، از مبارزه بیش از نیم قرن ملت ایران. دکتر مصدق در پی نهضت‌‌های پیش از خود و ادامه‌ی نهضت‌‌های پس از وفاتش، حلقه‌‌ای و واسطه‌ای بود برای ادامه‌ی نهضت مردم ایران، علیه ظلم و استبداد و استعمار و استثمار. <br /> <br /> این نام و این مزار همیشه مورد توجه مردم ایران و دنیای آزاد و آزادیخواه بوده است و خواهد بود. امروز که ما در اطراف مزار او جمع شده‌‌ایم، بیش از اجتماع ظاهری ما، باید مرکز اجتماع فکری، اندیشه‌ ای، انقلابی ملت‌ ما باشد»[&lt;ref&gt;[https://www.enghelabe-eslami.com/component/content/article/21-didgagha/tarikhi/10664-2014-09-09-14-14-45.html انقلاب اسلام در هجرت]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> هم‌چنین مسعود رجوی در سخنرانی خود گفت:&lt;blockquote&gt;«به نام خدا و به نام خلق قهرمان ایران و به‌نام رهبر فقیدی که در این‌جا آرمیده‌ است. رهبری استوار، سرسخت و سازش‌ناپذیر که نخستین‌بار درس مبارزه با استعمار را در مکتب او آموختیم. آن‌که در میهن خود غریب و در خانه‌اش در تبعید و در عین زنده بودن، چونان شهید به‌سر برد. <br /> <br /> از این‌رو جای آن است که بدواً خالصانه‌ترین درود انقلابی خود را نثار این آموزگار جنبش‌های بزرگ ضد استعماری ملل اسیر و در زنجیر جهان کنیم؛ و همچنین درود بفرستیم به شهید پرافتخار، وزیر خارجه قهرمان دکتر محمد مصدق، شهید [[دکتر حسین فاطمی]]، قهرمان ملت ایران؛ و نیز درود بفرستیم به شهدای پرافتخار سی‌ام تیر… <br /> <br /> به همین مناسبت از کلمات تاریخی خود دکتر مصدق یاری می‌گیریم و درود بفرستیم باز هم به همه کسانی که به‌قول خود او «... در سیاست مملکت اهل سازش نیستند و تا آنجا که بتوانند مرد و مردانه می‌ایستند و یک‌دندگی به‌خرج می‌دهند...» و درود می‌فرستیم باز هم به کسانی که بقول خود ایشان «....در راه آزادی و استقلال ایران عزیز از همه چیز خود می‌گذرند...». &lt;ref&gt;[https://www.mojahedin.org/i/%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D8%B1%D8%AC%D9%88%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DB%8C#111 سخنرانی مسعود رجوی بر مزار دکتر مصدق]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%AF%D9%88%D9%87%D8%B1_%D8%A7%D8%AF%D8%A8_%D8%A2%D9%88%D8%A7%D8%B2&diff=92729 2026-09-12T09:01:55Z

<p>Hamidreza: تغییرمسیر به گوهر ادب‌آواز</p> <hr /> <div>#تغییر_مسیر [[گوهر ادب‌آواز]]</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%82%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A8%D8%A7%D9%81&diff=92728 2026-09-12T08:58:41Z

<p>Hamidreza: تغییرمسیر به محمدباقر قالیباف</p> <hr /> <div>#تغییر_مسیر [[محمدباقر قالیباف]]</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%87%D8%A7&diff=92727 2026-09-12T08:50:08Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>&lt;div class=&quot;main-box&quot;&gt;<br /> &lt;div class=&quot;box-header&quot;&gt;[[پرونده:Earth2.png|40px|alt=|پیوند=]] از میان خبرها&lt;/div&gt;<br /> <br /> &lt;div class=&quot;box-content&quot;&gt;<br /> <br /> پیام مسعود رجوی (۱۷شهریور۱۴۰۵) [[پیام‌های مسعود رجوی|...بیشتر بخوانید]]<br /> <br /> انتخاب [[مهناز میمنت]] به‌عنوان [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]] در اجتماع بزرگ مجاهدین در آغاز شصت و دومین سال تأسیس [[سازمان مجاهدین خلق ایران|سازمان]] با آرای مجاهدین در ۷ کشور در سه شور پیاپی (۱۶شهریور۱۴۰۵)<br /> <br /> پیام [[مریم رجوی]] به‌مناسبت ۶۱مین سالگرد تأسیس سازمان مجاهدین خلق ایران و انتخاب مسئول اول جدید (۱۶شهریور۱۴۰۵)<br /> <br /> خانم مریم رجوی از ارجاع پرونده اتمی رژیم به شورای امنیت استقبال کردو گفت پرونده نقض حقوق‌بشر توسط این رژیم نیز باید به شورای امنیت احاله شود(۱۹شهریور۱۴۰۵)<br /> <br /> پیام زندانیان سیاسی [[ارغوان فلاحی]] و [[فروغ تقی‌پور]] - [[پریسا کمالی]] - سیدمهدی وفایی ثانی - [[محمدجواد وفایی ثانی]] - میثم دهبان‌زاده و محمد حسنی - [[علی معزی]] - [[خسرو رهنما]] - سپهر امام‌جمعه - اکبر باقری و اسدالله هادی به‌مناسبت نیمه شهریور سالروز تأسیس [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> <br /> تبعید زندانی سیاسی [[پریسا کمالی]] به زندان بندرعباس پریسا به اتهام عضویت در مجاهدین در بیدادگاه ضد انقلاب اردکان به ۶ سال زندان محکوم شده است -فشارهای ضدانسانی در زندانهای مختلف، شرایط فاجعه‌بار زیستی و بهداشتی زندان مرکزی قم - نامه ۶۳ عضو مجلس نمایندگان از هر دو حزب به وزیر خارجه مارکو روبیو درباره تشدید اعدامها در ایران - گرامیداشت شهیدان [[قتل‌عام ۶۷]] و محکومیت [[اعدام در ایران|اعدامها در ایران]] در تالار ریبرن کنگره آمریکا(۱۹شهریور۱۴۰۵)<br /> <br /> شورای امنیت با وجود مخالفت روسیه و چین، به اجرای تحریم‌ها علیه جمهوری اسلامی رای داد-آژانس بین‌المللی انرژی اتمی فعالیت در سایت کوه «کلنگ» را تأیید کرد - [[محمدباقر قالیباف|قالیباف]] تهدید کرد در صورت حلمه به نفت‌کش‌های ایران، تهران شرکت‌های نفت و گاز آمریکایی و تاسیسات آنها در منطقه را هدف قرار خواهد داد- گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی: در حدود یک سال گذشته دسترسی آژانس به تاسیسات هسته‌ای ایران، برای راستی‌آزمایی قطع بوده است.(۱۶شهریور۱۴۰۵)<br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;/div&gt;</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86_%D9%BE%D9%87%D9%84%D9%88%D8%A7%D9%86&diff=92715 2026-09-11T14:13:43Z

<p>Hamidreza: تغییرمسیر به غلامرضا تختی</p> <hr /> <div>#تغییر_مسیر [[غلامرضا تختی]]</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AA%D8%AE%D8%AA%DB%8C&diff=92714 2026-09-11T14:12:33Z

<p>Hamidreza: تغییرمسیر به غلامرضا تختی</p> <hr /> <div>#تغییر_مسیر [[غلامرضا تختی]]</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%98%DB%8C%D9%86%D8%A7_%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C&diff=92713 2026-09-11T14:06:06Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>&lt;nowiki&gt;#تغییر_مسیر [[مهسا امینی]] &lt;/nowiki&gt;</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%98%DB%8C%D9%86%D8%A7_%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C&diff=92712 2026-09-11T14:04:31Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>&lt;nowiki&gt;#تغییر_مسیر [[ مهسا امینی ]] &lt;/nowiki&gt;</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%98%DB%8C%D9%86%D8%A7_%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C&diff=92711 2026-09-11T14:04:12Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>&lt;nowiki&gt;#تغییر_مسیر [[مهسا امینی]] &lt;/nowiki&gt;</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%98%DB%8C%D9%86%D8%A7_%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C&diff=92710 2026-09-11T14:03:38Z

<p>Hamidreza: صفحه‌ای تازه حاوی «&lt;nowiki&gt;#تغییر_مسیر مهسا امینی&lt;/nowiki&gt;» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>&lt;nowiki&gt;#تغییر_مسیر [[مهسا امینی]]&lt;/nowiki&gt;</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%87%D8%A7&diff=92709 2026-09-11T07:15:32Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>&lt;div class=&quot;main-box&quot;&gt;<br /> &lt;div class=&quot;box-header&quot;&gt;[[پرونده:Earth2.png|40px|alt=|پیوند=]] از میان خبرها&lt;/div&gt;<br /> <br /> &lt;div class=&quot;box-content&quot;&gt;<br /> <br /> پیام مسعود رجوی (۱۷شهریور۱۴۰۵) [[پیام‌های مسعود رجوی|...بیشتر بخوانید]]<br /> <br /> انتخاب [[مهناز میمنت]] به‌عنوان [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]] در اجتماع بزرگ مجاهدین در آغاز شصت و دومین سال تأسیس [[سازمان مجاهدین خلق ایران|سازمان]] با آرای مجاهدین در ۷ کشور در سه شور پیاپی (۱۶شهریور۱۴۰۵)<br /> <br /> پیام [[مریم رجوی]] به‌مناسبت ۶۱مین سالگرد تأسیس سازمان مجاهدین خلق ایران و انتخاب مسئول اول جدید (۱۶شهریور۱۴۰۵)<br /> <br /> خانم مریم رجوی از ارجاع پرونده اتمی رژیم به شورای امنیت استقبال کردو گفت پرونده نقض حقوق‌بشر توسط این رژیم نیز باید به شورای امنیت احاله شود(۱۹شهریور۱۴۰۵)<br /> <br /> پیام زندانیان سیاسی [[ارغوان فلاحی]] و [[فروغ تقی‌پور]] - [[پریسا کمالی]] - سیدمهدی وفایی ثانی - [[محمدجواد وفایی ثانی]] - میثم دهبان‌زاده و محمد حسنی - [[علی معزی]] - [[خسرو رهنما]] - سپهر امام‌جمعه - اکبر باقری و اسدالله هادی به‌مناسبت نیمه شهریور سالروز تأسیس [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> <br /> تبعید زندانی سیاسی [[پریسا کمالی]] به زندان بندرعباس پریسا به اتهام عضویت در مجاهدین در بیدادگاه ضد انقلاب اردکان به ۶ سال زندان محکوم شده است - نامه ۶۳ عضو مجلس نمایندگان از هر دو حزب به وزیر خارجه مارکو روبیو درباره تشدید اعدامها در ایران - گرامیداشت شهیدان [[قتل‌عام ۶۷]] و محکومیت [[اعدام در ایران|اعدامها در ایران]] در تالار ریبرن کنگره آمریکا(۱۹شهریور۱۴۰۵)<br /> <br /> آژانس بین‌المللی انرژی اتمی فعالیت در سایت کوه «کلنگ» را تأیید کرد - [[محمدباقر قالیباف|قالیباف]] تهدید کرد در صورت حلمه به نفت‌کش‌های ایران، تهران شرکت‌های نفت و گاز آمریکایی و تاسیسات آنها در منطقه را هدف قرار خواهد داد- گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی: در حدود یک سال گذشته دسترسی آژانس به تاسیسات هسته‌ای ایران، برای راستی‌آزمایی قطع بوده است.(۱۶شهریور۱۴۰۵)<br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;/div&gt;</div>

Hamidreza